Ένα βιβλίο-κόσμημα που καταγγέλλει τη δικτατορία-τότε και σήμερα
Ένα από τα καλύτερα βιβλία που εκδόθηκαν στη χώρα μας το 2025 ήταν, αναντίρρητα, το βιβλίο του ξεχωριστού και πολύ αξιόλογου Αιγύπτιου συγγραφέα Αλάα Αλ-Ασουάνι, γεννημένου το 1957 στο Κάιρο, αλλά μετανάστη σήμερα στις ΗΠΑ από το 2019, λόγω διαφωνίας με το σύγχρονο αιγυπτιακό καθεστώς. Το μυθιστόρημα τιτλοφορείται με τον κάπως παράδοξο, είναι η αλήθεια, τίτλο «Τα δέντρα περπατούν στην Αλεξάνδρεια». Σε αυτό, όπως και στα άλλα του έργα, ο συγγραφέας δηλώνεται και πάλι ευθέως ως σφοδρός πολέμιος του εθνικισμού, του θρησκευτικού φανατισμού και κάθε μορφής δικτατορίας, είτε αυτή προέρχεται από τον χώρο της δεξιάς, είτε της αριστεράς.
Ομολογώ ότι έως τώρα δεν είχε τύχει να διαβάσω άλλο βιβλίο του συγκεκριμένου συγγραφέα, ούτε και το «Μέγαρο Γιακουμπιάν», το οποίο, όπως λέγεται, είναι και το πιο διάσημο από τα μέχρι τώρα έργα του. Όμως, μετά την πραγματικά υπέροχη αναγνωστική εμπειρία που είχα με το εν λόγω μυθιστόρημα, οπωσδήποτε θα αναζητήσω οπωσδήποτε και τα άλλα βιβλία του συγγραφέα, αφού σπάνια συναντάμε βιβλία που να μας ενθουσιάζουν τόσο σήμερα.
Τι το τόσο ιδιαίτερο διαθέτει, λοιπόν, αυτό το βιβλίο που το κάνει τόσο ξεχωριστό; Μα ό,τι απαιτούμε να διαθέτει συνήθως ένα μυθιστόρημα προκειμένου να θεωρηθεί επιτυχημένο: υπέροχη γραφή-και μετάφραση, εφόσον πρόκειται για ξενόγλωσσο έργο -, ιστορική έρευνα-εφόσον πρόκειται για ιστορικό μυθιστόρημα ή μυθιστόρημα εποχής-, συναρπαστική υπόθεση, πλούτο ιδεών, πρωτοτυπία και πλήρη σκιαγράφηση των χαρακτήρων του μυθιστορήματος. «Τα δέντρα περπατούν στην Αλεξάνδρεια» διαθέτουν όλα τα παραπάνω στον υπερθετικό βαθμό.
Ο Αλάα Αλ-Ασουάνι καταγγέλλει πραγματικά με συγκλονιστικό τρόπο τη νασερική δικτατορία-με ευθεία αναλογία στην καταπίεση του σημερινού αιγυπτιακού καθεστώτος φυσικά- και την αδικαιολόγητη εχθρότητα που αυτό επέδειξε προς όλους τους «ξένους» Αιγυπτιώτες, οι οποίοι, όμως, είχαν μεγαλώσει στην Αλεξάνδρεια και αισθάνονταν Αλεξανδρινοί στην καταγωγή και δεμένοι με τον τόπο τους, όπως διαλαλούν οι ίδιοι περίτρανα σε κάποια σημεία του βιβλίου.
«Έζησα όλη μου τη ζωή πιστεύοντας πως είμαι Αιγύπτιος. Ούτε στιγμή δε σκέφτηκα πως ήμουν ξένος. Και για την επαγγελματική μου επιτυχία στον χώρο της βιομηχανίας, ένιωθα περήφανος ως Αιγύπτιος», θα ομολογήσει πικραμένος ένας από τους ήρωες του βιβλίου, ο εργοστασιάρχης Τόνυ Καζάν, για να του αποκριθεί πολύ ορθά ο φίλος του, ο Αιγύπτιος δικηγόρος Αμπάς: «Ένας δικτάτορας, βέβαια, μονοπωλεί τον πατριωτισμό και θέτει υπό αμφισβήτηση των πατριωτισμό των άλλων».
Οι δυο τους, ο Τόνυ και ο Αμπάς, αποτελούν μέλη του Συνεδρίου, μιας παρέας Αιγυπτίων και Ευρωπαίων που συναντιέται τα βράδια στο φημισμένο εστιατόριο του Γιώργου Αρτινού, αφού αυτό κλείσει, προκειμένου να συζητήσουν για ποικίλα θέματα, χωρίς πάντοτε να συμφωνούν, αλλά και να διασκεδάσουν. Η Νόα, σύζυγος του Αμπάς και θύμα των αλλαγών που επέφερε το νέο καθεστώς. Η Λήδα που διευθύνει το εστιατόριο, μαζί με τον Κάρλο Σαμπατίνι, τον Ιταλο-αιγύπτιο που τη βοηθά. Οι δυο τους, μαζί με τον Τόνυ, ως επιχειρηματίες είναι αναγκασμένοι να διατηρούν μία πιο συμβιβαστική στάση απέναντι στο καθεστώς-ως πότε όμως; Η Σαντάλ, η γαλλίδα διευθύντρια ενός από τα πιο ξακουστά βιβλιοπωλεία της Αλεξάνδρειας, μία επιτυχημένη εργένισσα. Και ο Ανάς, γνωστός ζωγράφος, υπέρμαχος της ελευθερίας και πολέμιος της προσωπολατρίας που βλέπει να αναπτύσσεται τελευταία γύρω από τον ηγέτη της χώρας.
Κοντά σε όλους αυτούς τους αστούς, ο συγγραφέας θα τοποθετήσει συνταγματάρχες του νασερικού στρατού, άλλοι από τους οποίους είναι φανατικοί υποστηρικτές του καθεστώτος και άλλοι όχι, απλούς Αιγυπτίους, γοητευτικές χορεύτριες και μπράβους της νύχτας, εργάτες, Ευρωπαίους μετανάστες και άλλους. Έτσι θα συμπληρωθεί το πλήρες πορτρέτο της πόλης της Αλεξάνδρειας εν έτει 1964, τότε που διαδραματίζονται τα γεγονότα του βιβλίου, δώδεκα χρόνια, δηλαδή, μετά από την άνοδο στην εξουσία του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ. Η Αραβική Σοσιαλιστική Ένωση θα στραφεί, σιγά σιγά, ενάντια σε όλα τους «ξένους» στις πόλεις, αλλά και ενάντια στους εργοστασιάρχες και ιδιοκτήτες επιχείρησης. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τον νασερικό κλοιό να σφίγγει ολοένα και περισσότερο καθώς περνάει ο καιρός και τις ζωές των μελών του Συνεδρίου να αλλάζουν ριζικά χωρίς οι ίδιοι να μπορούν να κάνουν το παραμικρό για να αποτρέψουν τις δυσμενείς για αυτούς εξελίξεις. Διότι ακόμη και ο ελεύθερος έρωτας θα τεθεί υπό αμφισβήτηση σε μία Αλεξάνδρεια όπου οι αρχές της μυστικής αστυνομίας, αλλά και απλοί πολίτες παρακολουθούν διαρκώς τους «αντιφρονούντες».
Ο Αλάα Αλ –Ασουάνι περιγράφει αριστοτεχνικά τον περιβάλλοντα χώρο, δηλαδή την Αλεξάνδρεια, τις αλλαγές που αυτή βίωσε κάτω από τη νασερική κυριαρχία, αλλά και τις ζωές των πρωταγωνιστών του που ζουν, συγκρούονται μεταξύ τους αντιπαρατιθέμενοι σε συζητήσεις, ερωτεύονται, μα πάνω απ’ όλα ζουν και ελπίζουν σε μία πόλη που λατρεύουν, μία πόλη που γίνεται, όμως, όσο περνά ο καιρός ολοένα και πιο εχθρική και ξένη απέναντί τους, μία Αλεξάνδρεια που αλλάζει τόσο πολύ σε σχέση με παλιά, που ακόμη και τα δέντρα θα αρχίσουν σε λίγο να περπατούν σε αυτή…
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.