Ο καφές και οι Οθωμανοί

Ο καφές, που κατά πάσα πιθανότητα προέρχεται από την Αιθιοπία πρωτοεμφανίστηκε στην Κωνσταντινούπολη μάλλον επί βασιλείας του Σελίμ Γιαβούζ το 1517, αμέσως μετά την κατάκτηση της Αιγύπτου. Βέβαια, τότε επρόκειτο για άγνωστο προϊόν στο ευρύ κοινό. Φορτία καφέ στην πρωτεύουσα του οθωμανικού κράτους άρχισαν να καταφτάνουν σε μεγαλύτερες ποσότητες στα μέσα του 16ου αιώνα, επί βασιλείας του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς. Τότε υπήρξαν πολλές συζητήσεις σχετικά με το εάν ο ισλαμικός νόμος απαγόρευε την πόση του νέου αυτού ροφήματος. Ο σουλτάνος Μουράτ ο Δ΄(βασ. 1623-40), απαγόρευσε μάλιστα τον καφέ και τα καφενεία, αλλά, εν τέλει, από το 1591 οι απαγορεύσεις έπαψαν και έκτοτε ο αράβικος, τουρκικός- ή ελληνικός όπως ονομάστηκε αργότερα -καφές αποτελεί μέρος της οθωμανικής κουλτούρας. Το πρώτο καφενείο της πόλης άνοιξε στα Ταχτάκαλε και πολλοί συνδύαζαν τον καφέ εκεί όχι μόνο με τον επίσης νεοαφιχθέντα στην Ευρώπη καπνό, αλλά και με την ανάγνωση.

ΠΗΓΗ: Αλεξ. Μασσαβέτας, Κωνσταντινούπολη, Στις άγνωστες γειτονιές του Κερατίου, εκδ. Πατάκη

Η άφιξη του καπνού στην ευρώπη

Ανάμεσα στα διάφορα προϊόντα της αμερικανικής ηπείρου που κατέκλυσαν την Ευρώπη σταδιακά από τον 16ο αιώνα και μετά ήταν και ο καπνός. Οι ιθαγενείς κάτοικοι της Αμερικής γνώριζαν το κάπνισμα τουλάχιστον πεντακόσια χρόνια πριν από την άφιξη των πρώτων Ευρωπαίων εκεί. Οι άντρες του Χριστόφορου Κολόμβου ήταν οι πρώτοι που είδαν τους ιθαγενείς να καπνίζουν, αν και την πρώτη γραπτή αναφορά στον καπνό την έκανε ο Αμέριγο Βεσπούτσι το 1505. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο καπνός που κάπνιζαν οι ιθαγενείς περιείχε έως και πέντε φορές περισσότερη νικοτίνη από τα σημερινά τσιγάρα, οπότε και η δράση του καπνού ως ήπιο ναρκωτικό ήταν πολύ πιο δυνατή απ' ότι είναι σήμερα! Ακόμη, οι Ευρωπαίοι τότε πίστευαν στη θεραπευτική δράση του καπνού, την οποία αξιοποιούσαν κυρίως οι φαρμακοποιοί παρασκευάζοντας αλοιφή καπνού. Ο καπνός έφθασε τελικά στην Ευρώπη γύρω στο 1556 όταν ο Γάλλος Ζαν Νικό, από τον οποίο πήρε και το όνομά της η νικοτίνη, ήταν ο πρώτος που παρουσίασε καπνό στη βασίλισσα Αικατερίνη των Μεδίκων, σύζυγο του Ερρίκου Β' της Γαλλίας.

Πηγή: Timothy Brook, Το καπέλο του Βερμέερ,Ο 17ος αιώνας και οι απαρχές της παγκοσμιοποίησης, εκδόσεις Παπαδόπουλος, Αθήνα,2008