John Higgs, Το μέλλον αρχίζει εδώ και τώρα, εκδ. Μεταίχμιο, 2020, σελ.403, μεταφ.Α. Παππάς

Ενάντια σε όλες τς δυσοίωνες προβλέψεις οι οποίες αφθονούν στις μέρες μας και πρεσβεύουν πως η συντέλεια του κόσμου είναι κοντά- και χωρίς μάλιστα να μπορούμε να κάνουμε τίποτα για να την αποτρέψουμε,- είναι το βιβλίο του συγγραφέα, ιστορικού και δημοσιογράφου John Higgs "Το μέλλον αρχίζει εδώ και τώρα". 

Είναι ένα βιβλίο αισιόδοξο, το οποίο θέλει να μας περάσει το μήνυμα πως για τίποτε δεν είναι αργά για την ανθρωπότητα, αρκεί αυτή να περάσει στη δράση. Με λίγα λόγια, το μέλλον είναι στα χέρια μας και από εμάς εξαρτάται το αν θα το κάνουμε καλύτερο ή χειρότερο. Οι άνθρωποι θα αποφασίσουν πως θα χρησιμοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη και οι άνθρωποι θα αποφασίσουν αν θα δράσουν εγκαίρως προκειμένου να σώσουν τον πλανήτη μας από την κλιματική αλλαγή όσο είναι ακόμη καιρός. Οι ίδιοι οι άνθρωποι είναι επίσης αυτοί που θα αποφασίσουν κατά πόσον θα περνούν όλη τη μέρα τους με ένα κινητό στο χέρι χαζολογώντας, ή αν θα ξοδεύουν εποικοδομητικά τον χρόνο τους μπροστά από τις οθόνες.

Ο Higgs συνομιλώντας με εξειδικευμένους επιστήμονες από κάθε τομέα και εξηγώντας τους συλλογισμούς του με κατατοπιστικά παραδείγματα, καταρρίπτει πολλούς από τους μύθους, οι οποίοι κυριαρχούν σήμερα στην καθημερινότητά μας σχετικά με το μέλλον που μας περιμένει.

Κατά πόσον είναι αλήθεια ότι οι μηχανές και τα ρομπότ θα αντικαταστήσουν στο μέλλον τον άνθρωπο στην εργασία του; Είναι άραγε αυτές οι "προβλέψεις τροχιάς βέλους" αληθινές; Πού τελειώνει και πού αρχίζει η αλήθεια σχετικά με την εικονική πραγματικότητα; Ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος των ολοένα και σημαντικότερων δεδομένων στη ζωή μας; Τι έχουμε να περιμένουμε από τη νέα, μετά-μεταμοντέρνα γενιά; Είναι άραγε εφικτή η δημιουργία αποικίας στο διάστημα στο άμεσο σχετικά μέλλον; Πώς θα είναι η ζωή στον Άρη; Και είναι αλήθεια τελικά ότι η γη μας είναι καταδικασμένη μαζί με μας να χαθεί εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής;

Τέτοιου είδους άκρως ενδιαφέροντα ερωτήματα θίγει ο συγγραφέας στο παρόν πόνημα και ψάχνει εναγωνίως τις απαντήσεις, οι οποίες βασίζονται σε επισταμένη έρευνα.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι όσοι επιλέξουν να διαβάσουν το εν λόγω πόνημα θα ενημερωθούν αναλυτικά για τις εξελίξεις που έχουμε να περιμένουμε στη ζωή μας τον 21ο αιώνα. Η εποχή του ατόμου και του ατομοκεντρισμού, που ήταν ο 20ος αιώνας, βαίνει προς το τέλος της, καταλήγει ο συγγραφέας. Τώρα ανατέλλει η εποχή της συλλογικότητας. Διότι οι άνθρωποι μπορούν να καταφέρουν τα πάντα, αρκεί να προσπαθήσουν όλοι μαζί για ένα καλύτερο μέλλον.

John Higgs, Μία ιστορία του 20ου αιώνα, εκδ. Μεταίχμιο, 2020, σελ.423

     Μία εναλλακτική, ρηξικέλευθη και εντελώς ιδιαίτερη εξιστόρηση του πιο αμφιλεγόμενου αιώνα, του 20ου μας προσφέρει ο Βρετανός συγγραφέας, δημοσιογράφος και ιστορικός John Higgs. Οπαδός, όπως φαίνεται, της γαλλικής σχολής των Αnnales, η οποία επικεντρωνόταν στην ιστορία της κοινωνίας και των νοοτροπιών, ο Higgs αποσκοπεί στη συγγραφή μίας ιστορίας χωρίς χρονολογίες, πολιτικά πρόσωπα και γεγονότα. Αυτό που επιδιώκει, αντιθέτως, είναι να δημιουργήσει μία ιστορία νοοτροπιών, μία ιστορία ρευμάτων της επιστήμης, της τέχνης και της λογοτεχνίας και να δείξει πως αυτά τα ρεύματα καθόρισαν- άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο- τη στάση, τις αντιλήψεις και την αντίδραση της κοινωνίας στις καθοριστικές αλλαγές που επιφύλαξε ο καταιγιστικός 20ος αιώνας στον τομέα της τεχνολογίας.

 

   Στο πλαίσιο αυτό, ονόματα πολιτικών, χρονολογίες και γεγονότα της επίσημης ιστορίας αναφέρονται μόνο όπου είναι απαραίτητο και όταν η πορεία τους διασταυρώνεται με κάποιο ρεύμα ή κίνημα. Αυτό μας επιτρέπει να δούμε τον 20ο αιώνα αλλιώς, με οπτικές που, σε διαφορετική περίπτωση ούτε θα φανταζόμασταν πως υπάρχουν και, κατά συνέπεια, να τον κατανοήσουμε καλύτερα. Και μόνο γι' αυτό το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί.

    Το ξεκίνημα τοποθετείται στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, του 19ου, όταν προαναγγέλεται η επανάσταση στην επιστήμη με τη θεωρία της σχετικότητας του Αινστάιν. Στη συνέχεια παρακολουθούμε το κίνημα του μοντερνισμού στην τέχνη και πως αυτό επηρέασε όλες τις όψεις της κοινωνίας, όπως και οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι που ακολούθησαν και βοήθησαν να διαμορφωθεί η θεωρία του ατομικισμού, η οποία κυριάρχησε στο δεύτερο μισό του αιώνα.

     Ο Higgs δεν αφήνει καμία πτυχή της καθημερινής ζωής έξω από το βιβλίο του, από τη μουσική, την τεχνολογία, την επιστήμη, την αρχιτεκτονική και τη ζωγραφική μέχρι και τον αποκρυφισμό. Κατόπιν, η γυναικεία χειραφέτηση που ακολούθησε τους πολέμους και η αβεβαιότητα της κβαντομηχανικής, η οποία άλλαξε άρδην για ακόμη μία φορά τις αντιλήψεις μας για τον κόσμο που μας περιβάλλει έδωσαν την ώθηση για τα περαιτέρω χαρακτηριστικά που καθόρισαν τη φυσιογνωμία που πήρε το υπόλοιπο μισό του αιώνα: την επανάσταση του διαστήματος, της επιστημονικής φαντασίας στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, τον μηδενισμό και τον υπαρξισμό, τα ναρκωτικά, τη σεξουαλική απελευθέρωση, την επανάσταση των εφήβων και τα νέα μουσικά είδη που προέκυψαν στα τέλη του αιώνα. Όλα αυτά οδήγησαν αλυσιδωτά στην τελευταία και πιο καθοριστική επανάσταση του 20ου αιώνα η οποία θα παίξει καθοριστικό ρόλο και στον 21ο: την επανάσταση των υπολογιστών και του διαδικτύου, το χάος που αυτή επέφερε γεννώντας το κίνημα του μεταμοντερνισμού και η ραγδαία περιβαλλοντική υποβάθμιση και η κλιματική αλλαγή που ήρθε ως αποτέλεσμα μιας αχαλίνωτης οικονομικής ανάπτυξης. 

    Μία ιστορία λοιπόν που ξεφεύγει από τα στενά όρια της επίσημα καθορισμένης ιστορικής αφήγησης, μία ιστορία που διαβάζεται σαν λογοτεχνία μας προσφέρει ο Higgs με το εν λόγω ξεχωριστό πόνημα, το οποίο αναντίρρητα θα γεννήσει άφθονη τροφή για σκέψη σχετικά με το τι θα επακολουθήσει τον 21ο αιώνα.