Bibbiana Cau, Η μαία, εκδ. Ψυχογιός

 

Ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο, ένα από τα καλύτερα πραγματικά που διάβασα τη φετινή σεζόν είναι το μυθιστόρημα εποχής με πολλά ιστορικά στοιχεία το οποίο τιτλοφορείται «Η μαία».

Το μυθιστόρημα αυτό ανήκει στην πρωτοεμφανιζόμενη στον χώρο συγγραφέα από τη Σαρδηνία, τη Μπιμπιάνα Κάου. Η Μπιμπιάνα Κάου γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Σαρδηνία και σπούδασε μαιευτική. Και τις δύο αυτές παραμέτρους της ζωής της, τόσο τις σπουδές της όσο και το μέρος όπου μεγάλωσε, τις αξιοποιεί στο πρωτόλειό της πόνημα, αφού, αφενός, η υπόθεσή του διαδραματίζεται στη Σαρδηνία, μεσούντος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, και, αφετέρου, η κεντρική πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος είναι μία εμπειρική μαία.

Προσωπικά έχω διαβάσει πάμπολλα βιβλία, τόσο ιστορικά, όσο και λογοτεχνικά για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, κανένα, όμως, από αυτά δεν είχε υπόθεση που να διαδραματίζεται στη Σαρδηνία και αυτό ήταν κάτι το εξαιρετικά ενδιαφέρον από μόνο του.

Η Μαλένα, παντρεμένη και μητέρα δύο παιδιών, είναι η εμπειρική μαία του χωριού Νορολάνι της Σαρδηνίας. Αγαπά τους συνανθρώπους της και παρέχει τις υπηρεσίες της ακόμα και αφιλοκερδώς, όταν υπάρχει ανάγκη. Γενικά είναι πολύ αγαπητή στο χωριό, έστω κι αν κάποιες φορές ξέρει να διεκδικεί αυτά που δικαιούται.

Όταν ο άντρας της τραυματίζεται στον πόλεμο-επιστρέφει ανάπηρος και ανεπανόρθωτα τραυματισμένος ψυχικά- η Μαλένα αποφασίζει να διεκδικήσει αυτά που δικαιούται προκειμένου να ζήσει την οικογένειά της. Αντ’ αυτού, ο δήμαρχος αποφασίζει να φέρει μία σπουδαγμένη μαία στο χωριό προκειμένου να αντικαταστήσει την εμπειρική μαία. Τελικά, όμως, τα γεγονότα θα πάρουν απρόβλεπτη τροπή.

Η σύγκρουση του νεωτερικού με το παλιό, της πατριαρχίας με τη μητριαρχία σε έναν κόσμο ταραγμένο και διαρκώς μεταβαλλόμενο, είναι το κεντρικό θέμα του βιβλίου αυτού, το οποίο περιέχει πολλές συγκλονιστικές εικόνες και περιγραφές για τη ζωή των ανθρώπων στην ακριτική Σαρδηνία κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και για την ιατρική της εποχής.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για εξαιρετικό ανάγνωσμα που το συνιστώ ανεπιφύλακτα και που θα συναρπάσει και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη.

Ιερουσαλήμ, Η ιστορία μιας πόλης, εκδ. 'Ίκαρος

 

 

            Ακόμη και κάποιος που δεν έχει ανοίξει ποτέ βιβλίο στη ζωή του, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να διαβάσει κάποια στιγμή στη ζωή του ένα κόμιξ, ένα γκράφικ νόβελ, ακόμα κι αν το θέμα του δεν είναι ανάλαφρο, αλλά ιστορικό, όπως στην προκειμένη περίπτωση. Η παραπάνω παραδοχή δεν είναι παρά μία μεγάλη αλήθεια, γι’ αυτό και τα γκράφικ νόβελ, ιδιαίτερα όσα αφορούν βιογραφίες επιφανών ιστορικών προσώπων ή εξειδικευμένα ιστορικά θέματα, πληθαίνουν στον εκδοτικό χώρο στις μέρες μας οπότε και η κυριαρχία της οθόνης είναι αδιαμφισβήτητη, σε σχέση τουλάχιστον με το βιβλίο.

Η «Ιερουσαλήμ, η ιστορία μιας πόλης» είναι, επομένως, ένα ακόμα γκράφικ νόβελ το οποίο προτίθεται να φέρει κοντά στην Ιστορία μεγάλα παιδιά, εφήβους, αλλά και ενήλικες που έχουν κακή σχέση με το διάβασμα και την Ιστορία. Η εικόνα εξασφαλίζει το εύληπτο του κειμένου, ενώ, παράλληλα, εξαφανίζει τον μεγάλο όγκο των πληροφοριών και των λεπτομερειών που θα συναντούσε κανείς σε οποιοδήποτε ιστορικό κείμενο. Με την επικέντρωση, επομένως, μόνο στα απαραίτητα στοιχεία, το κείμενο στις λεζάντες που το συνοδεύουν τις εικόνες καθίσταται ιδιαίτερα ευκολοδιάβαστο.

Ο συγγραφέας του βιβλίου, ο  Vincent Lemire είναι ιστορικός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Paris-Est και κάτοικος της πολύπαθης πόλης, την ιστορία της οποίας ανατέμνει με κάθε προσοχή το βιβλίο του. Ο εικονογράφος, ο επίσης Γάλλος Christophe Gautlier, εργάστηκε στον τομέα του animation και έχει μεγάλη εμπειρία στα κόμιξ, εφόσον η παραγωγή του αριθμεί περίπου τριάντα έργα.

Πώς, όμως, αφηγείται κανείς την ιστορία μιας πόλης, και μάλιστα μιας πόλης ιερής για τις τρεις  μεγαλύτερες μονοθεϊστικές θρησκείες, μιας πόλης που υπήρξε τόσο διχαστική στην διάρκεια των χιλιάδων χρόνων της ιστορίας της όσο λίγες άλλες;

Κι όμως, η πόλη αυτή ταυτίστηκε μεν με τους Εβραίους, όπως όλοι γνωρίζουμε, οι πρώτοι της κάτοικοι, όμως, ήταν Χαναναίοι. Οι Εβραίοι ήρθαν λίγο αργότερα στη γη της Χαναάν, στη γη της Παλαιστίνης δηλαδή. Την ιστορία της πόλης βάζει ο συγγραφέας να μας αφηγηθεί μια υπέργηρη σήμερα ελιά, η οποία βρίσκεται στο Όρος των Ελαιών και ήταν μάρτυρας όλων των ταραγμένων περιόδων της ιστορίας της. Αφού, λοιπόν, η ελιά μας εξηγεί και μας αναλύει την τοπογραφία της πόλης, αρχίζει την εξιστόρηση της ιστορίας των Εβραίων και των πολλών περιόδων αιχμαλωσίας τους από τους Ασσύριους, τους Βαβυλώνιους, τους Πέρσες, τους Έλληνες και, κατόπιν, τους Ρωμαίους.

Η ελιά μας αφηγείται για τις καταστροφές όλων αυτών των περιόδων και την εβραϊκή διασπορά, η οποία γιγαντώθηκε μετά το 70 μ.Χ., όταν οι Ρωμαίοι ισοπέδωσαν την πόλη μετά από μία εξέγερση των Εβραίων. Κατόπιν η ελιά θα μας εξιστορήσει πως η Ιερουσαλήμ από πόλη ιερή μονάχα για τους Εβραίους μετατράπηκε σε πόλη ιερή για τους χριστιανούς κατά τη βυζαντινή περίοδο και αργότερα, τον 7^ο μεταχριστιανικό αιώνα, σε πόλη ιερή και για την τρίτη μεγάλη μονοθεϊστική θρησκεία, το ισλάμ.

Μετά την αποχώρηση τω Οθωμανών από τη «Γη της επαγγελίας» και τη γέννηση του κινήματος του σιωνισμού, στα τέλη του 19^ου και στις αρχές του 20^ου αιώνα, η ιστορία της πόλης γίνεται, είναι  η αλήθεια, αρκετά πιο διχαστική. Το όνειρο για αρμονική συμβίωση στη «Γη της Χαναάν» μεταξύ Εβραίων και Αράβων φαντάζει σήμερα, δυστυχώς, πιο μακρινό από ποτέ. Η ελιά, όμως, φαντάζεται, στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου, πολλές διαφορετικές εκδοχές για την ιστορία της πόλης στο μέλλον και μας της καταθέτει εδώ. Η παράθεση, επομένως, της ιστορίας της πόλης στο κόμιξ, αρχίζει στην προϊστορία και τελειώνει στη σημερινή εποχή.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι, αν θέλουμε να πάρουμε μία καλή γεύση από την ιστορία μιας πόλης που πρωταγωνιστεί σήμερα σε όλα τα δελτία ειδήσεων, και να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό, ο καλύτερος τρόπος δεν είναι άλλος από το να διαβάσουμε το εν λόγω κόμιξ.

James Hawes, Η πιο μικρή ιστορία της Αγγλίας, εκδ. Πατάκη

 

Αντώνης Ε. Χαριστός, Η επαναστατική αντι-βία στην ανατομία του δικαίου, Ε.Λ.Α.-17Ν, η ταξική ανάλυση μιας προέκτασης, εκδ. Υψικάμινος

 

 

            Μια διαφορετική θεώρηση για την εργατική αντι-βία που απαντά στην κρατική

 

            Κι αν οι εργάτες έχουν δίκιο; Για ποιον λόγο θα πρέπει μονάχα η βία που ασκεί το κράτος να είναι δικαιολογημένη και όχι ο λαός που ασκεί αντι-βία προκειμένου να αντιτεθεί σε αυτή; Κι αν αυτή η αντι-βία δεν αποτελεί έκφραση μονάχα των ομάδων του περιθωρίου, τότε γιατί αυτή να καταδικάζεται απερίφραστα από το σύνολο της κοινής γνώμης;

            Η παραπάνω θέση είναι, με δυο λόγια, αυτή που πρεσβεύει η εν λόγω μελέτη του Αντωνίου Χαριστού με τίτλο «Η επαναστατική αντι-βία στην ανατομία του δικαίου, Ε.Λ.Α.-17Ν, η ταξική ανάλυση μιας προέκτασης». Πρόκειται για μία ερμηνεία η οποία έχει αντλήσει ξεκάθαρα επιχειρήματα από τον χώρο της αριστερής ιδεολογίας και ιστοριογραφίας, αλλά απευθύνεται σε όλους όσους θέλουν να γνωρίσουν και την «άλλη» πλευρά των τρομοκρατικών οργανώσεων της 17 Νοέμβρη και του Επαναστατικού Λαϊκού Αγώνα, δηλαδή εκείνη των αδικημένων που αποφάσισαν να αντιτεθούν στην κρατική βία και να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους από το κοινωνικό κατεστημένο με τις εκάστοτε επιθέσεις και τις δολιοφθορές τους.

Η πολύπλευρη αυτή μελέτη επικεντρώνεται στην αναζήτηση των αιτιών που έσπρωξαν την εργατική τάξη να αναμετρηθεί ενόπλως με το κράτος και με το καπιταλιστικό σύστημα. Καταδεικνύεται εν ολίγοις, ότι σε αυτή την «ένοπλη αφύπνιση» των εργατών στη χώρα μας, καίριο ρόλο έπαιξε η εισχώρηση του ξένου κεφαλαίου, ιδίως του αμερικανικού, στην Ελλάδα, η οποία και δημιούργησε σχέσεις εξάρτησης από τις ΗΠΑ και είχε ως πρόσθετο αποτέλεσμα την αντίδραση των εργατικών στρωμάτων, και όχι των στρωμάτων του περιθωρίου, όπως λέγεται συνήθως.

Ο συγγραφέας προκειμένου να τεκμηριώσει τις θέσεις του, έχει μελετήσει πάνω από εκατό πηγές, πρωτογενείς και δευτερογενείς, ελληνόφωνες και αγγλόφωνες, τις οποίες παραθέτει αναλυτικά στο τέλος του βιβλίου του. Οι πηγές αυτές περιλαμβάνουν ιστορικά βιβλία, μαρξιστικές μελέτες, μελέτες για το κράτος, το καπιταλιστικό σύστημα, τις απεργίες, τους ταξικούς αγώνες, τη βιομηχανία και την οικονομία της χώρας μας, αλλά και μελέτες για διάφορα επιμέρους θέματα που ο συγγραφέας θίγει μέσα στο βιβλίο του ως παράπλευρα ζητήματα με το θέμα του βιβλίου ή προκειμένου να τεκμηριώσει τα λεγόμενά του, για παράδειγμα μελέτες για το κυπριακό ζήτημα, τη χούντα των συνταγματαρχών ή το σκάνδαλο Κοσκωτά.

Εξαιρετικά κατατοπιστική, όσο και εκτενής είναι επίσης η εισαγωγή στο έργο του Ευστράτιου Τζαμπαλάτη, η οποία διαφωτίζει τον αναγνώστη σχετικά με τις μαρξιστικές θέσεις περί κράτους, ιδιοκτησίας και επανάστασης. Γράφει, λοιπόν, ο Τζαμπαλάτης στην αρχή της εισαγωγής του: «Όσο  πολύμορφος κι αν είναι ο επαναστατικός αγώνας, που πάντα πηγάζει από τον βαθύ πυρήνα μιας καταπιεσμένης κοινωνίας, άλλο τόσο πολύμορφη είναι και η αυτοάμυνα του κράτους. Οι τεχνικές που χρησιμοποιεί ο κρατικός μηχανισμός, για να προστατευθεί από μια καλά οργανωμένη και συντονισμένη λαϊκή ανταπάντηση στην κοινωνική βία που ασκεί, δεν περιορίζονται ποτέ στο πλαίσιο της κατασταλτικής βίας. {…}Βασικό κομμάτι αυτού του μη-ορατού ελέγχου είναι ο τρόπος κατασκευής της «κοινής γνώμης», στην οποία θα πρέπει να εστιάσουμε σε μια πολύ σημαντική παράμετρο, που αποτελεί το κλειδί στη διαδικασία ταύτισης της «κοινής γνώμης» με την κατασκευασμένη γνώμη της εξουσίας-εδώ οι μάζες δε  μετατρέπονται αρχικά σε φερέφωνα του κράτους, αλλά σε  αναπαραγωγούς της εξουσιαστικής αντίληψης, όπου το επόμενο βήμα είναι να μετατραπούν σε υπερασπιστές των συμφερόντων της εξουσίας».

Η διαμόρφωση της κοινής γνώμης σύμφωνα με τα συμφέροντα του κράτους και των αστών είναι  ένα άλλο παράπλευρο ζητούμενο που θίγεται στο βιβλίο, όπως και η κατασκευή εσωτερικών εχθρών από το εκάστοτε κράτος.

Η εκτενής εισαγωγή αξίζει να σημειωθεί ότι συμπληρώνεται και με καλοσχεδιασμένα σχεδιαγράμματα που εξηγούν τη φιλοσοφία του μαρξισμού, αλλά και πίνακες με στοιχεία για την ελληνική κοινωνία και την οικονομία του εικοστού αιώνα.

Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του ο Χαριστός αναλύει τον βαθμό διείσδυσης του αμερικανικού κεφαλαίου στη χώρα μας και τον αστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας μας κατά τον εικοστό αιώνα. Το δεύτερο κεφάλαιο ασχολείται με τον καπιταλισμό και την ένοπλη αντίσταση σε αυτόν, ενώ το τρίτο με την πλάνη, σύμφωνα με τον συγγραφέα, που αποτελεί ο φιλελευθερισμός και τη διαφθορά της αστικής τάξης. Η φτωχοποίηση της ελληνικής κοινωνίας είναι ολοφάνερη, σύμφωνα με τον συγγραφέα:

«Η αποικιοκρατική παρουσία του δυτικού κεφαλαίου, ο ρόλος των οργάνων της Ε.Ο.Κ., το Δ.Ν.Τ. και οι τραπεζικοί οίκοι, το εφοπλιστικό κεφάλαιο, οι συμβάσεις με ιδιωτικούς οργανισμούς επενδύσεων, αποτελούν το πλαίσιο καταλήστευσης του παραγόμενου πλούτου των εργατών στην Ελλάδα, υποβαθμίζοντας ολοένα το βιοτικό τους επίπεδο, δεσμεύοντάς τους σε μία πολιτική μόνιμης λιτότητας, εξαρτημένους από δάνεια και φορολογικές επιβαρύνσεις».

Το τελευταίο κεφάλαιο προσπαθεί να εντάξει τις επιθέσεις της 17Ν και του Ε.Λ.Α.Σ. σε ένα διεθνές πλαίσιο κινητοποίησης των εργατών ενάντια στην κρατική βία και το κατεστημένο. Το κεφάλαιο αυτό τιτλοφορείται ως «Η γεωπολιτική της επαναστατικής αντι-βίας».

Εν κατακλείδι, πρόκειται για μία εκτενέστατη και τεκμηριωμένη μελέτη που επιχειρεί να ερμηνεύσει με όρους της Αριστεράς το κοινωνικό φαινόμενο των επιθέσεων της 17Ν και του Ε.Λ.Α.Σ στη χώρα μας.