Michael Mandelbaum, Οι 8 ηγέτες του 20ου αιώνα, πως διαμόρφωσαν την παγκόσμια ιστορία, εκδ. Μεταίχμιο

 

 

            Τώρα που όλα σχεδόν έχουν γραφτεί και ξαναγραφτεί για την Ιστορία, ειδικά για εκείνη του 20^ου αιώνα, πάντοτε υπάρχει χώρος για τη συγγραφή ενός ιστορικού πονήματος που να επιτρέπει την συγκριτική εξέταση και την παράλληλη εξιστόρηση πολλών και διαφορετικών θεμάτων.

            Έτσι, λοιπόν, και το εν λόγω βιβλίο που επιχειρεί μια επισκόπηση της ζωής και των πεπραγμένων οκτώ μεγάλων ηγετών του εικοστού αιώνα δεν μπορεί παρά να είναι μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αναγνωστική πρόταση για όλους τους εραστές της Ιστορίας.

            Στα θετικά του συγκαταλέγεται, πρωτίστως ο συγγραφέας, ο Michael Mandelbaum, συγγραφέας δεκαεπτά βιβλίων και ένας από τους σημαντικότερους μελετητές των διεθνών σχέσεων στις ΗΠΑ, αλλά και ομότιμος καθηγητής Αμερικανικής Εξωτερικής Πολιτικής στο The John Hopkins School of Advanced International Studies. Εκτός από τα αδιαμφισβήτητα προσόντα του, η εύκολα αναγνώσιμη πένα του καθιστά το βιβλίο εξαιρετικά ευκολοδιάβαστο, όπως και η πολύ καλή μετάφραση του Στέφανου Καβαλλιεράκη.

            Επίσης, ο συγγραφέας μοιάζει να ξέρει πόσο ακριβώς χρειάζεται να εμβαθύνει στην παρουσίαση των οκτώ ηγετών του, δίχως να πλατειάσει και να κουράσει, αλλά και δίχως να αφήσει αναπάντητα ερωτήματα κα σκοτεινά σημεία.

Οκτώ ηγέτες, επομένως, και η δράση τους μπαίνουν στο μικροσκόπιο του συγγραφέα και μαζί τους όλος, σχεδόν, ο εικοστός αιώνας: Ουίλσον, Λένιν, Χίτλερ, Τσόρτσιλ, Ρούζβελτ, Γκάντι, Γκουριόν και Μάο. Η σύγκριση μεταξύ τους είναι αναπόφευκτη, όσο και αναγκαία, προκειμένου να κατανοήσει ο αναγνώστης τις πράξεις τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Έτσι, στην εισαγωγή του βιβλίου τίθενται τα εύλογα ερωτήματα: τα άτομα ή οι συνθήκες διαμορφώνουν την Ιστορία; Ποια είναι η επίδραση των ατόμων στην Ιστορία; Αν κάθε ένας από αυτούς τους ηγέτες ζούσε σε άλλη εποχή θα έπραττε τα ίδια πράγματα; Θα είχε καταφέρει να πάρει την εξουσία; Και κατά πόσον ήταν η ίδια η εποχή εκείνη που διαμόρφωσε την προσωπικότητα και τα πεπραγμένα τους;

Κατόπιν, ο συγγραφέας μας εξηγεί στον πρόλογο του βιβλίου του για ποιον ακριβώς λόγο επέλεξε τους εν λόγω οκτώ ηγέτες και δεν συμπεριέλαβε άλλους στη λίστα του, π.χ. τον Ιωσήφ Στάλιν, τον Μουσταφά Κεμάλ, τον ντε Γκωλ κ.α.

Όλοι τους, και οι οκτώ, ανήκαν πάνω κάτω στην ίδια γενιά και όλοι τους έζησαν δύο παγκόσμιους πολέμους και ένα οικονομικό κραχ, εκείνο του 1929. Ο συγγραφέας επιλέγει να τους παρουσιάσει από πέντε «σκοπιές»: πρώτα εκθέτει τον βίο τους, μετά αναλύει την εποχή τους και την ηγεσία τους, κατόπιν το ιστορικό αποτύπωμα που άφησαν στην Ιστορία και, τέλος, την ιστορική παρακαταθήκη που αυτοί άφησαν για τις επόμενες γενιές, είτε αυτή αποτιμάται συνολικά θετικά, είτε αρνητικά. Από τη σκοπιά αυτή την πιο αρνητική  παρακαταθήκη άφησε όχι ο Αδόλφος Χίτλερ, αλλά ο Μάο τσε Τουνγκ, καθότι υπήρξε ο μεγαλύτερος δολοφόνος της Ιστορίας ως τώρα.

Στον επίλογο του βιβλίου του ο Mandelbaum προβαίνει σε μία ενδιαφέρουσα σύγκριση των ηγετών μεταξύ τους: όλοι τους ήταν φανατικοί αναγνώστες, πλην τους Ρούσβελτ, όλοι τους είχαν έντονη προσωπικότητα, όλοι τους-πλην του Τσόρτσιλ και του Ρούσβελτ-προέρχονταν από τη μεσαία τάξη, όλοι τους- πλην του Τσόρτσιλ είχαν υποστηρικτική μητέρα και δύο από τους τρεις δολοφόνους, ο Μάο και ο Χίτλερ- πλην του Λένιν-, είχαν κακή σχέση με τον πατέρα τους κατά τα παιδικά τους χρόνια.

Το βιβλίο προσφέρει απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα για την Ιστορία του εικοστού αιώνα, όπως για εκείνη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, της έριδας που υπάρχει σήμερα στη Μέση Ανατολή, της κληρονομιάς που άφησε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και πως αυτός φέρει την ευθύνη για το ξέσπασμα του Δεύτερου, η επίδραση του φονικού συστήματος του κομμουνισμού στην Ιστορία, αλλά και η διαδιακασία της αποαποικιοποίησης στον εικοστό αιώνα.

Τέλος, το βιβλίο, που απευθύνεται σε μη ειδήμονες αναγνώστες και είναι εξαιρετικά ευκολοδιάβαστο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως βοήθημα για τη διδασκαλία της Ιστορίας του εικοστού αιώνα. Το συνιστώ ανεπιφύλακτα σε μικρούς και μεγάλους.

Βαλερί Αγγέλου, Χάνεμ, Μυστικά της Αλεξάνδρειας, εκδ. Διόπτρα

 

Οι ταραχές στην Αλεξάνδρεια του 1882 και ένας ανεκπλήρωτος έρωτας…

 

Για την ελληνική κοινότητα της Αλεξάνδρειας και το απότομο τέλος της ελληνικής παροικίας εκεί έχουν γραφτεί πολλά βιβλία, ιστορικά και λογοτεχνικά. Σε αυτό το πνεύμα είναι γραμμένο και το ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα εποχής που συγγράφει η Βαλερί Αγγέλου.

Η συγγραφέας, γεννημένη στο Βέλγιο, μεγάλωσε στη Ρόδο και έχει γράψει ένα ακόμα μυθιστόρημα εποχής, εκείνο με τον τίτλο «Μπουάνα» του οποίου η υπόθεση διαδραματίζεται στο βελγικό Κονγκό και τη Ρόδο.

Η δεύτερη εμφάνισή της στον χώρο της Λογοτεχνίας τιτλοφορείται ως «Χάνεμ, Μυστικά της Αλεξάνδρειας». Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα για την φημισμένη πόλη της Αλεξάνδρειας, του οποίου η υπόθεση εκτυλίσσεται στα τέλη του 19^ου αιώνα.

Η αρχή του βιβλίου θα εντυπωσιάσει ιδιαίτερα τον αναγνώστη, καθώς τοποθετείται στο 1869, στα εγκαίνια της διώρυγας του Σουέζ υπό την αιγίδα των Γάλλων και του Φρντινάν Λεσσέψ. Ο αναγνώστης θα πληροφορηθεί για την άγνωστη, εν πολλοίς, συμμετοχή πολλών Κασιωτών στα έργα της διάνοιξης της διώρυγας και θα παρακολουθήσει από κοντά τη στιγμή κατά την οποία τα νερά της Μεσογείου αναμείχθηκαν με εκείνα της Ερυθράς θάλασσας.

Εν συνεχεία μεταφερόμαστε στο έτος 1882, το έτος κατά το οποίο σημειώθηκε η εξέγερση του χεδίβη Οράμπι που είχε ως αποτέλεσμα τον καταστροφικό βομβαρδισμό της πόλης το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς από τους Βρετανούς.

Σε αυτή την ταραγμένη περίοδο, οπότε και η Αίγυπτος προσπαθεί να αποκτήσει την ανεξαρτησία της και να απαγκιστρωθεί από την επιρροή των Μεγάλων Δυνάμεων, παρακολουθούμε τη Σμαραγδή, κεντρική ηρωίδα του βιβλίου και τις προσπάθειες που αυτή κάνει να ζήσει μια ζωή όπως την επιθυμεί, μακριά από στερεότυπα της εποχής, στερεότυπα που δεν ήταν λίγα για τις γυναίκες. Η Σμαραγδή μεγάλωσε με τον θείο της, μετά τον θάνατο του πατέρα της, και ερωτεύεται τον Ταουφίκ, τον γιο του Ισμαήλ πασά. Φυσικά, ο έρωτάς τους είναι καταδικασμένος να μείνει ανολοκλήρωτος…

Η Βαλερί Αγγέλου χρησιμοποιεί μυθιστορηματικούς και πραγματικούς χαρακτήρες, Έλληνες, Άραβες και Άγγλους και χτίζει κομμάτι κομμάτι το πολύχρωμο μωσαϊκό που αποτελούσε την αλεξανδρινή κοινωνία. Αποτέλεσμα είναι ένα έργο ατμοσφαιρικό, με γρήγορο ρυθμό, άφθονη πρόζα και έντονο χρώμα και άρωμα ανατολής.

Εκτός από τον Ταουφίκ, τον γιο του Ισμαήλ Πασά, θα συναντήσουμε στον βιβλίο και τον Ομάρ Λουφτί Πασά, τον Άγγλο πρόξενο Έντουαρντ Μαλέ, αλλά και τον Γιακούμπ Σανού, τον εξαίρετο ρήτορα, δημοσιογράφο και θεατρολόγο της Αλεξάνδρειας που αντιτάχθηκε στους Βρετανούς.

Το βιβλίο θα μας προσφέρει μία ικανοποιητική ματιά στις ταραγμένες μέρες εκείνες των ημερών και θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τις επιπτώσεις της αποικιοκρατίας στην περιοχή, επιπτώσεις που δεν έχουν εξαλειφθεί ούτε σήμερα.

 

«Τις επόμενες μέρες επικράτησε μεγάλη αναστάτωση. Μια ευρεία συνδιάσκεψη ανάμεσα σε όλους τους προξένους των ξένων δυνάμεων και τις αιγυπτιακές αρχές ανέδειξε με τον πιο εξόφθαλμο τρόπο τον καταλυτικό ρόλο που έπαιξε ο σπασμωδικός εξοπλισμός των Ευρωπαίων. Αναγνωρίστηκε η συνδρομή των στρατιωτικών δυνάμεων του Αραμπί στην τήρηση της τάξης και στην προστασία των πολιτών, έστω και καθυστερημένα, και με τη συνδρομή των αντίστοιχων προξενικών αρχών επιβλήθηκε ο αφοπλισμός των ξένων. Όλα τα μέτωπα συσπειρώθηκαν προς μία κοινή προσπάθεια, να εκτονωθεί η κρίση. Όλα, εκτός από το αγγλικό προξενείο…"

Eric Chacour, Όσα ξέρω για σένα, εκδ. Μεταίχμιο

 

 

 

Η ιστορία ενός γιατρού από τον Κάιρο από έναν νέο και πολλά υποσχόμενο λογοτέχνη

 

          O Ερίκ Σακούρ έλκει την καταγωγή του από την Αίγυπτο, γεννήθηκε στο Μόντρελα του Καναδά και μοιράζειτ η ζωή του μεταξύ της Γαλλίας και του Κεμπέκ του Καναδά. Στο πρώτο βιβλίο του, όμως, μοιάζει να θυμάται την πρώτη του πατρίδα, τη μακρινή Αίγυπτο. Ο Ερίκ Σακούρ είναι οικονομολόγος και εργάζεται στον χρηματοοικονομικό τομέα.

Το πρώτο μυθιστόρημα που εκδίδει με τίτλο «Όσα ξέρω για σένα» αποτελεί την πολύ ιδιαίτερη ιστορία ενός γιατρού που γεννιέται και μεγαλώνει στο Κάιρο στα μέσα του περασμένου αιώνα. Ο Ταρέκ, γεννημένος το 1955, ανήκει σε μία γενιά νέων που δεν ρωτήθηκαν για τις επιλογές τους στη ζωή. Έγινε γιατρός όπως και ο πατέρας του, σχεδόν χωρίς να ξέρει αν αυτό ήταν εκείνο που η ψυχή του ποθούσε πραγματικά.

Κατόπιν, ο Ταρέκ παντρεύτηκε την Αρμένισσα Μίρα Νακελιάν, από έρωτα, όπως νόμιζε. Ο γάμος τους δεν ήταν ούτε ευτυχισμένος, ούτε δυστυχισμένος, μάλλον αδιάφορος. Παιδιά δεν έκαναν, και η ζωή τους ακολουθούσε τους συνηθισμένους καθημερινούς ρυθμούς, με την απόσταση, όμως, ανάμεσα στο ζευγάρι μάλλον να μεγαλώνει παρά να μειώνεται.

Όλα θα αλλάξουν στη ζωή του και θα έρθουν τα πάνω κάτω όταν θα γνωρίσει τον Αλί, ένα φτωχόπαιδο από την παρακμιακή συνοικία του Μοκατάμ που του ζητά βοήθεια για την βαριά άρρωστη μητέρα του. Ο Ταρέκ δεν θα διστάσει να του την προσφέρει, σύντομα όμως θα ανακαλύψει πως οι βεβαιότητές του στη ζωή κάθε άλλο παρά διασφαλισμένες είναι…

Στο πρόσωπο του Αλί ο Ταρέκ θα ανακαλύψει τον αληθινό έρωτα και την πραγματική ομοφυλοφιλική του φύση. Όταν ο τελευταίος θα αρχίσει να τον βοηθά στο ιατρείο του, οι σχέσεις τους θα γίνουν τελικά στενότερες από ποτέ. Αντιθέτως, οι σχέσεις του με τη γυναίκα του θα γίνουν όλο και πιο αδιάφορες... Και σύντομα η καλή κοινωνία του κόσμου του Καΐρου, στην οποία ανήκει ο Ταρέκ και όχι, φυσικά, ο Αλί, θα αρχίσει να μιλάει… Το αποκορύφωμα θα έρθει με τη δολοφονία του Αλί-ή μήπως όχι;

Αυτή θα αναγκάσει τον Ταρέκ να μεταναστεύσει στον Καναδά. Και εκεί ακριβώς έρχεται να πάρει το νήμα της αφήγησης ο γιος του Ταρέκ, ο γιος που αυτός δεν ήξερε ότι είχε όταν έφυγε…

Το βιβλίο είναι μοιρασμένο ανάμεσα στις δύο αυτές αφηγήσεις, του Ταρέκ και του γιου του, γραμμένες και οι δύο σε δεύτερο και τρίτο, κάποιες φορές, ενικό πρόσωπο. Αναφορές στην πολιτική κατάσταση του εικοστού αιώνα υπάρχουν, βέβαια, στο βιβλίο, όμως ο Σακούρ δεν αφήνει ποτέ έξω από το κέντρο της αφήγησής του τον ίδιο τον άνθρωπο και τις κοινωνικές σχέσεις του, τα συναισθήματα, τις σκέψεις του και τις βαθύτερες επιθυμίες του. Σε αυτά επικεντρώνεται πρωτίστως, αποδεικνύοντας τη βαθιά κατανόηση που έχει στην ανθρώπινη φύση, αλλά και το αφηγηματικό ταλέντο που τον διακρίνει.

Ένα μυθιστόρημα για την εγκατάλειψη ενός πατέρα από τον γιο του, για την εγκατάλειψη μιας γυναίκας, για την κοινωνική καταδίκη που συνεπάγονταν οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις και για το πως τα καλά κρυμμένα οικογενειακά μας μυστικά μας αλλάζουν σαν ανθρώπους και μας δίνουν, καμιά φορά τη δύναμη να συνεχίσουμε.

Γιάννης Νικολούδης, Κόκκινο φαράγγι, εκδ. Πατάκη

 

Μία μυθιστορία-μελέτη του Κακού και το τοπίο ως πρωταγωνιστής

 

          Ένα φαράγγι είναι πάντοτε ένας τόπος άγριος, ένα μέρος επικίνδυνο, το βασίλειο της φύσης και των άγριων ζώων. Ένα μέρος δυσπρόσιτο, όπου δύσκολα πλησιάζει άνθρωπος, ένα μέρος που μπορεί να κρύβει πολλά…

          Η ιστορία που μας αφηγείται ο Γιάννης Νικολούδης στη νουβέλα του διαδραματίζεται σε ένα φαράγγι. Πρόκειται για μία ιστορία που κρύβει πολλά μυστικά από το παρελθόν. Και πολλή βία. Γι’ αυτό και το φαράγγι είναι κόκκινο…

          Ο τόπος στον οποίο τοποθετείται το συγκεκριμένο φαράγγι, ο αληθινός πρωταγωνιστής της νουβέλας του δεν προσδιορίζεται. Ο αναγνώστης υποθέτει ότι αυτό βρίσκεται κάπου στην ελληνική ύπαιθρο. Ούτε και ο χρόνος προσδιορίζεται ακριβώς, αλλά από το γεγονός ότι οι ήρωες του βιβλίου διαθέτουν κινητά με κάμερες, καταλαβαίνουμε ότι η ιστορία εκτυλίσσεται στη σύγχρονη εποχή. Υπάρχει, όμως, μία γενικότερη ασάφεια σε ό,τι αφορά τον τόπο και τον χρόνο-ακόμη και την ακριβή χρονική στιγμή της ημέρας κατά την οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα- στο βιβλίο. Η ασάφεια, βέβαια, η αοριστία, το δυσνόητο και η σύγχυση σε ό,τι αφορά πρόσωπα, τόπο, γεγονότα, ήρωες, κίνητρα των ηρώων, το παρόν και παρελθόν τους είναι βασικά συστατικά του βιβλίου και από τις βασικές επιδιώξεις του συγγραφέα, ο οποίος φαίνεται ηθελημένα να προκαλέσει μπέρδεμα στο μυαλό των αναγνωστών του. Ακόμη και η ίδια η υπόθεση του βιβλίου χαρακτηρίζεται από μεγάλη ασάφεια.

Τρεις νέοι, δυο αγόρια και ένα κορίτσι, που ακούν στα παρατσούκλια Foxyl@dy, D@rkking47 και Snakesk!nAI, παρατσούκλια βγαλμένα από τα σύγχρονα video games, βρίσκονται κατά λάθος μέσα σε ένα σπίτι, ζωσμένο από πυκνή βλάστηση, έρημο και ακατοίκητο. Αυτός είναι και ο πρώτος αφηγηματικός άξονας του βιβλίου που συνυπάρχει και εναλλάσσεται διαρκώς αφηγηματικά με τον δεύτερο, με τα πεπραγμένα και τη δράση, δηλαδή, ενός άνδρα με σκοτεινό παρελθόν, ο οποίος προσπαθεί να αγνοήσει τα παιδικά του τραύματα και επιστρέφει στον γενέθλιο τόπο του και στο πατρικό του σπίτι μετά από ένα θεμελιώδες γεγονός της ζωής του.

 

          Από μόνο του, ένα φαράγγι και ένα εγκαταλελειμμένο σπίτι χωμένο μέσα σε πυκνή βλάστηση, είναι εξαιρετικά υποβλητικά στο νου οποιουδήποτε αναγνώστη. Από μόνα τους αυτά, μαζί με τις περιγραφές του Νικολούδη, δημιουργούν μία ατμόσφαιρα μυστηρίου, θρίλερ θα μπορούσαμε να πούμε, όπου ο αναγνώστης περιμένει διαρκώς το κακό να συμβεί, το κακό που καραδοκεί κάπου εκεί, χωμένο μέσα στην πυκνή βλάστηση. Η βροχή και ο αέρας εννοείται πως συμπληρώνουν επάξια το όλο υποβλητικό σκηνικό. Και πράγματι, ο συγγραφέας μας οδηγεί σιγά σιγά στην κορύφωση και αυξάνει πόντο πόντο την περιέργεια των αναγνωστών του για το τι ακριβώς συνέβη τελικά στο κόκκινο φαράγγι, στο έρημο σπίτι, αλλά και στο μυστηριώδες παρελθόν των ηρώων του.     

Οι συμβολισμοί είναι έντονη, το ίδιο και η αύρα του μυστηρίου, όπως και η ψυχολογική φόρτιση των ηρώων του. Αξιοπρόσεκτη είναι επίσης και η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας , μία γλώσσα άκρως ρεαλιστική και γεμάτη από βωμολοχίες και την αργκό που οι έφηβοι χρησιμοποιούν σήμερα.

Ένα βιβλίο που δημιουργεί απορίες, ένα βιβλίο που αναζητά, αλλά δεν δίνει απαντήσεις, το οποίο θα θυμόμαστε κυρίως για τη μοναδική και πολύ επιτυχημένη ατμόσφαιρα μυστηρίου που δημιουργεί.