Βασίλης Ραφαηλίδης, (Μυθ)ιστορία των βάρβαρων προγόνων των σημερινών Ευρωπαίων, εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου

 

Ο Βασίλης Ραφαηλίδης είναι σίγουρα ο αγαπημένος ιστορικός όσων νέων επιθυμούν σήμερα να μάθουν ιστορία. Ελάχιστοι ιστορικοί καταφέρνουν να αφηγηθούν με τόσο φλέγμα τα γεγονότα και κυρίως με τόσο πολύ χιούμορ και αυτοσαρκασμό.

Ο Βασίλης Ραφαηλίδης θα μπορούσε, επίσης, να είναι και ο αγαπημένος ιστορικός όλων των Ελλήνων αν δεν έλεγε τα πράγματα ως ακριβώς έχουν-όντας δηλαδή, πολλές φορές, κάπως άβολα για τους Έλληνες σοβινιστές. Σε αυτή την καταπληκτική μελέτη του σχετικά με την καταγωγή των Ευρωπαίων ξεκαθαρίζει, πρώτα από όλα, ευθέως, ότι πουθενά στον κόσμο δεν υπάρχει σήμερα λαός με αμιγή φυλετική καθαρότητα. Και αυτό προς απάντηση όλων όσων επιμένουν να λένε ότι εμείς οι Νεοέλληνες καταγόμαστε φυλετικά από τους Αρχαίους Έλληνες. Διότι η γλωσσική συνέχεια δεν αποδεικνύει και τη φυλετική, απεναντίας μάλιστα…

«(Μυθ) ιστορία των βάρβαρων προγόνων των σημερινών Ευρωπαίων», όχι απλώς Ιστορία, έτσι ονομάζει ο Ραφαηλίδης την μελέτη του και ορθώς, αφού αναφέρεται σε εποχές της προϊστορίας οπότε η διαχωριστική γραμμή μεταξύ μύθου και Ιστορίας δεν είναι πάντα εφικτό να γίνει με ακρίβεια.

Αυτή είναι, επομένως, η ιστορία των λαών που αποτέλεσαν τη βάση των σημερινών Ευρωπαίων, όλων εκείνων των βαρβάρων οι οποίοι, όπως αρέσκονται να λένε περιχαρής μερικοί από εμάς, έτρωγαν βελανίδια όσο εμείς χτίζαμε Παρθενώνες, αλλά, όπως συμπληρώνει  πολύ ρεαλιστικά ο Ραφαηλίδης, «όταν εκείνοι θα χτίζουν νέους Παρθενώνες στο φεγγάρι, εμείς δεν θα τρώμε ούτε βελανίδια, γιατί δεν θα έχουμε ούτε βελανίδια»!

Κέλτες, Άβαροι, Σλάβοι, Γερμανοί, Γότθοι, Σκανδιναβοί, Βουργουνδοί, Λίγυρες, Ετρούσκοι, Λατίνοι, Πελασγοί, Ούννοι, Ιλλυριοί, Ίβηρες και πολλοί άλλοι συμπληρώνουν τα εθνολογικό ανακάτεμα των σημερινών λαών της Ευρώπης και γεμίζουν με ποικιλία την καθηλωτική και αποκαλυπτική αυτή μελέτη.

Συν τοις άλλοις, το βιβλίο αυτό δρα και ως γλωσσολογικό οδηγός, αφού θα απαντήσει σε πολλές απορίες μας σχετικές με την προέλευση κάποιων ονομάτων χωρών, λαών και τόπων και θα εξηγήσει πολλά πράγματα σχετικά με τη σημερινή κατάσταση της Ευρώπης. Και, φυσικά, πολλοί μύθοι θα καταρριφθούν με αυτή τη μελέτη που δεν αφορά ακριβώς εμάς τους Έλληνες, αλλά έχει πολλές αναφορές στην ιστορία του ελληνικού χώρου, του Βυζαντίου και των Νεοελλήνων.

Ζώης Κάσαρης-Γιάννης Μπαλαμπανίδης, Bar Italia, εκδ. Ψυχογιός

 

 

            Δύο φίλοι που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στη Θεσσαλονίκη, σπούδασαν νομικά και πλέον ζουν στην Αθήνα, ο Ζώης Κάσαρης και ο Γιάννης Μπαλαμπανίδης, μοιράζονται, εκτός από τη συγγραφή του παρόντος βιβλίου με τίτλο «Bar Italia» και ένα άλλο κοινό: την αγάπη τους για τη γείτονα χώρα, την Ιταλία. Αποφασίζουν, λοιπόν, να καταθέσουν την εμπειρία της εκεί επίσκεψής τους στο αναγνωστικό κοινό, εν είδει ημερολογιακής καταγραφής.

            Οι δυο τους αποφάσισαν να ταξιδέψουν στην Ιταλία χωριστά, ο Ζώης μόνος του και ο Γιάννης μαζί με την Κ.-πρόσωπο που  δεν κατονομάζεται στο βιβλίο. Από καιρού εις καιρόν βρίσκονται σε ένα μπαρ στην Αθήνα, το Bar Italia, προκειμένου να καταθέσουν τις εμπειρίες τους και να μοιραστούν τις αναμνήσεις τους από την επίσκεψή τους στην ωραιότερη-γι’ αυτούς-χώρα του κόσμου. Και η αλήθεια είναι ότι κάμποσοι Έλληνες θα συμφωνούσαν μαζί τους, ως λάτρεις της ιταλικής κουλτούρας- και πρώτα πρώτα εγώ! Σε αυτούς τους λάτρεις της Ιταλίας πρωτίστως, λοιπόν, αλλά και σε κάθε αναγνώστη που του αρέσει να διαβάζει ταξιδιωτικά πονήματα, απευθύνεται, κατά κύριο λόγο, το βιβλίο αυτό.

            Ο Ζώης πραγματοποίησε την επίσκεψή του στις αρχές Μαΐου του 2004, μία εποχή κατά την οποία τη γείτονα χώρα δεν σαρώνουν-ακόμη- τη χώρα οι ατέλειωτες ορδές τουριστών του καλοκαιριού που δυσκολεύουν την περιήγηση των ταξιδιωτών, αλλά και τη ζωή των ντόπιων. Ο Ζώης επισκέφθηκε την Ανκόνα. Εκεί έφτασε με το πλοίο από την Ελλάδα και καταλήγει, καθώς την περιηγείται, ότι πρόκειται για μία πόλη όμορφη, κι ας μην είναι γνωστή γι’ αυτό.

Εν συνεχεία, ο Ζώης επισκέφθηκε την πόλη που έχει καταγραφεί στη μνήμη των Ιταλών ως η παχιά, η κόκκινη και η μορφωμένη-παχιά εξαιτίας της διάσημης μπολονέζ της, κόκκινη εξαιτίας του χρώματος των κτιρίων της και μορφωμένη για τα διάσημα πανεπιστήμιά της. Εξάλλου εκεί ιδρύθηκε το πρώτο πανεπιστήμιο της Δυτικής Ευρώπης, το 1058. Ακολουθεί η Τεργέστη στην περιήγησή του, η διάσημη Βενετία και τέλος η πρωτεύουσα της μόδας, το Μιλάνο. Η καταγραφή του Ζώη είναι χρονολογική και προσπαθεί να αποτυπώσει την αίσθηση που αφήνει στους επισκέπτες η κάθε πόλη. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για μία απλή καταγραφή των μνημείων και  των αξιοθέατων κάθε πόλης.

Στον ίδιο ρυθμό κινείται και η δεύτερη ημερολογιακή καταγραφή του βιβλίου, εκείνη του συγγραφέα Γιάννη Μπαλαμπανίδη. Ο Γιάννης, σε αντίθεση με τον Ζώη, έχει γράψει κι άλλα βιβλία και ήταν αυτός που είχε την ιδέα της συνεταιριστικής συγγραφής του παρόντος πονήματος.

Ο Γιάννης θα μας μιλήσει αποκλειστικά για τη Νάπολη, μία από τις πιο ιδιαίτερες πόλεις της Ιταλίας. Μαζί με τη Νάπολη επισκέπτεται και το Κάπρι, αλλά και την πασίγνωστη και συγκλονιστική Πομπηία.

Αν δεν μπορέσετε, επομένως, να ταξιδέψετε στην Ιταλία, διαβάστε το παρόν πόνημα που θα σας ταξιδέψει στην πανέμορφη γείτονα χώρα. Η αφήγηση των συγγραφέων είναι γεμάτη χιούμορ, συναίσθημα και όμορφες εικόνες και υπόσχεται να μας συναρπάσει.

Άννα Γριμάνη, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, 600 μολύβια και 10 ποιήματα, εκδ. Γκοβόστη

 

 

          Δεν χωρά αμφιβολία ότι η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία απεβίωσε προσφάτως, στις 16 Φεβρουαρίου του τρέχοντος έτους, υπήρξε όχι μόνο μία από τις μεγαλύτερες βυζαντινολόγους παγκοσμίως, αλλά και μία από τις μεγαλύτερες Ελληνίδες που τίμησαν με τη δράση τους την καταγωγή τους και τη χώρα μας.

          Όπως συμβαίνει συνήθως, ο πρόσφατος θάνατός της αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον σχετικά με τα γραπτά της περί της βυζαντινής ιστορίας, αλλά και περί των όσων έχουν γραφτεί για την ίδια.

Σε αυτή την τελευταία κατηγορία ανήκει, επομένως, το πόνημα για το οποίο θα μιλήσουμε εδώ, το βιβλίο με τον τίτλο «Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, 600 μολύβια και 10 ποιήματα» της συγγραφέως και δημοσιογράφου Άννας Γριμάνη. Το πόνημά της δεν είναι δοκίμιο, ούτε όμως και αυτοβιογραφία της μεγάλης Ελληνίδος. Αποτελεί περισσότερο ένα εξαίσιο λεύκωμα που επικεντρώνεται στο να αναδείξει ορισμένες πτυχές από τη ζωή της Αρβελέρ σε μία αποσπασματική, θα λέγαμε, εξιστόρηση, η οποία δεν είναι γραμμική.

Η εξιστόρηση αυτή διανθίζεται με φωτογραφίες από τη ζωή της και με την παράθεση στο τέλος του βιβλίου δέκα ποιημάτων που έγραψε η Αρβελέρ, διότι, εκτός από διάσημη  βυζαντινολόγος, υπήρξε και ποιήτρια.

Η Αρβελέρ ήταν η πρώτη γυναίκα πρύτανης του πανεπιστημίου της Σορβόννης το 1976. Στην πολυτάραχη ζωή της έκανε πάντα αυτό που ήθελε, όπως μας λέει στο βιβλίο της η Γριμάνη. Η Γριμάνη συνομίλησε μαζί της πολλές φορές και μας μεταφέρει εδώ το απόσταγμα από τις συζητήσεις της με τη μεγάλη Ελληνίδα, καθώς και λίγη από τη σοφία της.

Ποιο ήταν άραγε το μυστικό της επιτυχίας της; «Από τύχη» μας λέει και «από ιστορική συγκυρία» και συνεχίζει: «Η μεγαλύτερη ανήθικη πράξη για μένα είναι η έλλειψη αυτογνωσίας». Αυτό που την ένοιαζε για τη ζωή της κόρης της, δεν ήταν να φοιτήσει στα καλύτερα σχολεία, αλλά να είναι, πάνω απ’ όλα, ευτυχισμένη.

Σε ό,τι αφορά την ιστορία, η ίδια προτρέπει να διαβάζουμε τους ιστορικούς που έζησαν και έγραψαν για την εκάστοτε εποχή. Οφείλουμε, επίσης, να ξέρουμε τον περίγυρο των γεγονότων που μελετούμε. Πολύτιμες, πραγματικά, συμβουλές, ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη μας, ότι η συγκεκριμένη καθηγήτρια ήταν πάντοτε εξαιρετικά αγαπητή στους φοιτητές της. Εξάλλου, μαζί τους ήταν που αγωνίστηκε και εκείνη τον περίφημο Μάιο του 1968 που τη βρήκε στο Παρίσι…

Η Αρβελέρ δεν έπαψε ποτέ να αγωνίζεται. Ακόμη και κατά τη διάρκεια της Κατοχής στην Ελλάδα όπου βρισκόταν ακόμη, προτού μετοικήσει και παντρευτεί στο Παρίσι. Η Αρβελέρ έμαθε στη ζωή της να κρατά το ουσιώδες και ήξερε πάντοτε ποια είναι η θέση της. Αυτό τουλάχιστον τη συμβούλευε πάντοτε η μητέρα της, όπως μας μεταφέρει η Γριμάνη από τις συζητήσεις της.

Το δίχως άλλο το δυνατότερο σημείο του βιβλίου της Άννας Γριμάνη, είναι η παράθεση των πάμπολλων φωτογραφιών από τη ζωή της Αρβελέρ, φωτογραφιών που περιλαμβάνουν τις δημόσιες συναντήσεις της με εξέχοντα πρόσωπα, όπως, π.χ. ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Φρανσουά Ολάντ, ο Νέλσον Μαντέλα, τη Μαριάννα Βαρδινογιάννη και άλλους πολλούς, από ομιλίες της, αλλά και πολλές από τα παιδικά της χρόνια και τις ιδιωτικές στιγμές της με τους φίλους της, τους γονείς της, τον σύζυγό της Ζακ Αρβελέρ και την κόρη της Μαρί Ελέν, ακόμη και από τις διακοπές της στις ελληνικές θάλασσες.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα πόνημα που θα μας επιτρέψει να ρίξουμε μία γρήγορη ματιά στη ζωή μίας από τις μεγαλύτερες Ελληνίδες, μίας μεγάλης μορφής των παγκόσμιων γραμμάτων.

Γιώτα Γουβέλη, Η ένοχη, εκδ. Διόπτρα

 

            Τη Γιώτα Γουβέλη τη γνωρίζουμε χρόνια και την εμπιστευόμαστε όταν χρειαζόμαστε ένα ανάγνωσμα ελαφρύ μεν, αλλά καλογραμμένο μεν και με συναρπαστική υπόθεση. Πράγματι, σε πολλά βιβλία της η πρωτοτυπία της υπόθεσης και ο τρόπος που την εξελίσσει καθιστούν τα περισσότερα από τα βιβλία της καθηλωτικά και, επομένως, άκρως κατάλληλα, για τις ζεστές μέρες της ραστώνης του ελληνικού καλοκαιριού και των διακοπών μας. Μπορώ να πω, επομένως, με σιγουριά, ότι «Η ένοχη» είναι από τα καλύτερα βιβλία της, κυρίως για τον πρωτότυπο τρόπο που εξελίσσει την υπόθεση του μυθιστορήματός της ξαφνιάζοντας, πολλές φορές τον αναγνώστη. Διότι η Γιώτα Γουβέλη δεν αρέσκεται, και ορθώς, να ακολουθεί την πεπατημένη οδό στις γραφές της.

            Τουρκοκρατούμενη Μακεδονία, σε ένα χωριό της περιοχής των Σερρών, γύρω στο 1870. Εκεί ζει ο παπα-Γιακείμης μαζί με τη σύζυγό του, την πρεσβυτέρα Αργύρα και τα τέσσερα κορίτσια τους: τη Ζόλια και τη Ρήνα, τις υιοθετημένες, δηλαδή, θυγατέρες του που διανύουν τα είκοσι χρόνια τους, και τις δικές του κόρες που έκαναν μετά την υιοθεσία μαζί με την Αργύρα, τη Λουκία και τη μικρότερη, τη Βγέρω. Η Λουκία είναι δεκαοκτώ ετών και είναι εκείνη που παντρεύτηκε πρώτη στα δεκαπέντε της, από τύχη. Σύζυγός της είναι ο Αδάμος, ένα πρόσωπο κλειδί στην ιστορία της Γουβέλη. Αυτός είναι που θα ζήσει έναν απαγορευμένο έρωτα με μία από τις κόρες του παπα-Γιακείμη, όχι, όμως, με τη Λουκία, τη νόμιμη σύζυγό του…

Και εδώ είναι που θα αρχίσουν τα προβλήματα για την παπαδοοικογένεια, προβλήματα που θα διαταράξουν ανεπανόρθωτα την οικογενειακή τους γαλήνη και θα δώσουν το υλικό στη συγγραφέα για να στήσει το συναρπαστικό της μυθιστόρημα Διότι η κοινωνία της εποχής δεν συγχωρεί απαγορευμένους έρωτες και δεν επιτρέπει στις γυναίκες μνα κάνουν αυτό που επιθυμούν… Την εποχή εκείνη οι γυναίκες είχαν μία επιθυμία μόνο και έναν προορισμό: έναν καλό γάμο και την απόκτηση απογόνων.

Ενώ οι πρωταγωνιστές της ιστορίας είναι, αναντίρρητα, τα μέλη της παπαδοοικογένειας, ωστόσο η Γουβέλη χτίζει επιδέξια γύρω τους ένα μωσαϊκό χαρακτήρων που συμπληρώνουν αριστοτεχνικά το παζλ μιας τουρκοκρατούμενης, συντηρητικής κοινωνίας στη Βόρειο Ελλάδα, που κατά βάθος, ονειρεύεται την ένωση με την Ελλάδα, παρ’ όλο που το χωριό στο οποίο διαδραματίζονται τα καθέκαστα έχει αμιγώς ελληνικό πληθυσμό.

Παράλληλα θίγει θέματα, όπως η υιοθεσία, ο έρωτας στο πλαίσιο του γάμου, η τουρκοκρατία στη Μακεδονία στα τέλη του 19^ου αιώνα, μετά από τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, ο ρόλος που έπαιζαν τα πανηγύρια και οι θρησκευτικές εορτές στην καθημερινότητα των χριστιανών τότε, η αδελφική αγάπη, αλλά και η γονεϊκή αγάπη προς τα παιδιά, η μαγεία τον 19^ο αιώνα και οι λαϊκές δοξασίες του κόσμου της εποχής.

Από τους χαρακτήρες του έργου ξεχωρίζει η Λυούσα, η ξορκίστρα της περιοχής. Στο πρόσωπό της η συγγραφέας απεικονίζει όλες τις λαϊκές δοξασίες της εποχής, τους φόβους των απλών ανθρώπων και τις δράσεις τέτοιων γυναικών που κατείχαν τα «γιατροσόφια» τότε, δίχως να είναι σπουδαγμένες.

Αξιοπρόσεκτη είναι και η γλώσσα των χαρακτήρων, μπολιασμένη με τουρκικές λέξεις, η οποία προσιδιάζει τα μέγιστα σε αυτή που μιλούσαν οι λαϊκοί άνθρωποι της εποχής.

Τελικά, το μήνυμα που θέλει η συγγραφέας να μας μεταδώσει με το έργο της αυτό είναι το ακόλουθο: ότι ο-απαγορευμένος- έρωτας που μένει κρυφός έχει πάντοτε και το τίμημά του, και το τίμημα αυτό μπορεί, ενίοτε, να είναι φοβερό και άκρως καταστρεπτικό όχι μόνο για τους ίδιους τους ερωτευμένους, αλλά και για τους γύρω τους!