Βαγγέλης Ραπτόπουλος, Εφιάλτες με γυναίκες, εκδ. Κέδρος

 

Τρεις ιστορίες με πρωταγωνιστές το ωραίο φύλο επιλέγει να μας παρουσιάσει ο Βαγγέλης  Ραπτόπουλος στο νέο του βιβλίο που ακούει στον τίτλο «Εφιάλτες με γυναίκες». Το βιβλίο περιλαμβάνει τρία σύντομα μυθιστορήματα που συνέγραψε παλαιότερα ο Βαγγέλης Ραπτόπουλος: το μυθιστόρημα «Ο εργένης», την απίστευτη ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας, εμπνευσμένης από το ομώνυμο έργο του Εμμανουήλ Ροΐδη το οποίο πρωτοδημοσιεύθηκε το 1866, καθώς και το μυθιστόρημα «Μαύρος Γάμος».

 Το τελευταίο είχε ανέβει για μία και μοναδική παράσταση στο Θέατρο Τέχνης της οδού Φρυνίχου το 2015 σε σκηνοθεσία της Σοφίας Φιλιππίδου και διασκευής της Χλόης Κουλούρη με τους ηθοποιούς Τσιμάρα Τζανάτο, Σοφία Φιλιππίδου, Μάνο Καρατζογιάννη, Τίτο Λίτινα και Ειρήνη Στρατηγοπούλου. «Ο εργένης», γραμμένος το 1993, είχε μεταφερθεί στον κινηματογράφο το 1996 σε σκηνοθεσία του Νίκου Παναγιωτόπουλου και σε σενάριο του ίδιου του συγγραφέα με τους ηθοποιούς Στράτο Τζώρτζογλου, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Άκη Σακελλαρίου, Στάθη Λιβαθινό κ.α, ενώ τη μουσική υπέγραψε το γνωστό μουσικό συγκρότημα «Τρύπες». Κοινό στοιχείο μεταξύ των τριών μυθιστορημάτων είναι, φυσικά, το γυναικείο φύλο και η αλληλεπίδρασή του με τους άνδρες και τις ανθρώπινες κοινωνίες.

Στο πρώτο μυθιστόρημα με τίτλο «Ο εργένης» πρωταγωνιστής είναι ένας τριανταπεντάχρονος τραπεζικός, ονόματι Θοδωρής Δημητριάδης, τον οποίο εγκαταλείπει η σύζυγός του, Σόφη, επίσης τραπεζικός υπάλληλος, προκειμένου να γίνει πόρνη πολυτελείας. Ο συγγραφέας περιγράφει τα γεγονότα από την πλευρά του εγκαταλειμμένου συζύγου, καθώς και τις αντιδράσεις του, τις αλλαγές που είχε η ζωή και η ψυχοσύνθεσή του μετά από το γεγονός αυτό, αλλά και τις προσπάθειές του να βρει εκ νέου νέα σύντροφο, προσπάθειες που κατέληξαν, όμως, σε αποτυχία.

Η ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας δεν είναι άλλη από την παράθεση της γνωστής ιστορίας του Ροΐδη υπό τη διασκευή του συγγραφέα. Στην ουσία αυτή αφορά την αναρρίχηση στα ανώτατα κλιμάκια της ιεραρχίας της Καθολικής Εκκλησίας, και συγκεκριμένα, στον παπικό θρόνο, μιας γυναίκας η οποία κατάφερε με την εξυπνάδα της να κρύψει επιδέξια το φύλο της, αλλά και να γοητεύσει και να πείσει του γύρω της με τα λεγόμενά της και τις γνώσεις της στον τομέα της θεολογίας. Η Ιωάννα, όμως, δεν έπαυσε ποτέ να είναι και γυναίκα… Είχε δύο σφοδρές ερωτικές σχέσεις στη διάρκεια της ζωής της με δύο μοναχούς. Η μία μάλιστα θα είναι και αυτή που θα τις στοιχίσει τελικά και την ίδια της τη ζωή, αφού θα μείνει έγκυος και θα γεννήσει πρόωρα και απροειδοποίητα κατά τη διάρκεια μιας θρησκευτικής τελετής στην οποία παρίστατο, με αποτέλεσμα να λιντσαριστεί από το πλήθος  όταν αποκαλύφθηκε το φύλο της.

Η τρίτη ιστορία, τέλος, αφορά έναν μεγάλο έρωτα που εξελίχθηκε τελικά σε έναν μαύρο γάμο. Όταν ο ροκάς Μιχάλης Σαπουντζής θα γνωρίσει την Ιωάννα Καστρινάκη και θα την παντρευτεί, εκείνη δεν μπορούσε να φανταστεί πως θα χώριζαν μία μέρα και πως η ίδια θα πάθαινε μία αδικαιολόγητη εμμονή μαζί του. Αυτή την εμμονή μας εξιστορεί ο Βαγγέλης  Ραπτόπουλος και τα συναισθήματα που αυτή βιώνει προσπαθώντας-μάταια όπως αποδεικνύεται-να φέρει κοντά της και πάλι τον πρώην άνδρα της.

Τρεις ιστορίες φαινομενικά ρεαλιστικές, αλλά χρωματισμένες με έντονο άρωμα υπερρεαλισμού και αλληγορίας, που ανατέμνουν τις πάντοτε περίπλοκες σχέσεις ανδρών και γυναικών, τρεις ιστορίες που εξυμνούν, αλλά και που αφορίζουν τις γυναίκες, αιώνια θύματα της πατριαρχίας.

Κάτια Μαυρίδη, Ο πόνος των θεών, εκδ. Μιχάλη Σιδέρη

 

Ο τέταρτος μεταχριστιανικός αιώνας ήταν μία μεταβατική και ιδιαίτερα ταραγμένη εποχή, μια εποχή όπου ένας κόσμος κατέρρεε και ένας άλλος αναδυόταν. Η ειδωλολατρία έφθινε, πάρα πολύ σταδιακά, όμως, περισσότερο απ’ όσο μπορούμε να φανταστούμε εμείς σήμερα και μία άλλη θρησκεία κέρδιζε έδαφος, κυρίως χάρη στην ανοχή- αρχικά- και τη στήριξη, κατόπιν, των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων: η νέα μονοθεϊστική θρησκεία του χριστιανισμού.
    Μονάχα ένα ιστορικό μυθιστόρημα θα μπορούσε να περιγράψει τόσο γλαφυρά την δύσκολη καθημερινότητα των απλών ανθρώπων που έζησαν σε τέτοιες ταραγμένες εποχές. Η αλήθεια είναι, βέβαια, ότι ελάχιστοι συγγραφείς-και πόσο μάλλον Έλληνες- αποπειρώνται να αγγίξουν τόσο παλιές εποχές με την πένα τους. Μία από αυτούς τους λίγους είναι και η νεαρή  Κάτια Μαυρίδη, οικονομολόγος και ιστορικός στις σπουδές της, με το δεύτερο συγγραφικό πόνημα που εκδίδει με τίτλο «Ο πόνος των θεών».
Η υπόθεση του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται στην Αντιόχεια του τέταρτου μεταχριστιανικού αιώνα, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Ουάλη (βασίλεψε από το 364 ως το 378) και του Μέγα Θεοδόσιου (βασίλεψε από το 379 ως το 395), δύο αυτοκράτορες που υπερασπίσθηκαν σθεναρά τον χριστιανισμό και καταδίωξαν τους παγανιστές. Κεντρικοί ήρωες του μυθιστορήματος είναι ο παγανιστής Αριστόμαχος, γιος βουλευτή στην Αντιόχεια και μελλοντικός βουλευτής και ο ίδιος, και η χριστιανή Θεοδώρα, κόρη σημαίνοντος και πλούσιου προσώπου στην Αντιόχεια, του Αμάλιου. Οι δύο νέοι θα βρεθούν εγκλωβισμένοι μέσα σε έναν γάμο που θα ξεκινήσει ως μία τυπική υποχρέωση και θα εξελιχθεί σε σφοδρό έρωτα, παρά τη μεγάλη διαφορά στις θρησκευτικές πεποιθήσεις και των δύο. Αποδεικνύεται έτσι ότι η θρησκευτική ανοχή προς τον άλλο είναι κάτι παραπάνω από δυνατή, αρκεί να υπάρχει θέληση και αμοιβαία κατανόηση.
Η αφήγηση της Μαυρίδη ακροβατεί διαρκώς μεταξύ των τόσο διαφορετικών αυτών δύο κόσμων των οποίων οι εκπρόσωποι συχνότατα δεν διακρίνονταν, δυστυχώς, από μετριοπάθεια εκείνη την εποχή. Ιδίως οι μελλοντικοί νικητές, οι χριστιανοί, ήταν αυτοί που διακατέχονταν από μεγαλύτερο φανατισμό. Φρενιασμένοι καλόγεροι γεμάτοι μίσος αρέσκονταν να καταστρέφουν αρχαία ιερά, καύσεις αρχαίων βιβλίων, διώξεις εθνικών και απαγορεύσεις των τελετών και της λατρείας τους, όλα τα παραπάνω ήσαν στην ημερήσια διάταξη. Παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος του τέταρτου μεταχριστιανικού αιώνα θα  απέχει παρασάγγας από το να είναι αμιγώς χριστιανικός, όπως έχουμε οι περισσότεροι από εμάς στον νου μας.
Οι ήρωες της Μαυρίδη θα δημιουργήσουν μία ευτυχισμένη οικογένεια, σε πείσμα των δύσκολων καιρών που διανύουν, οι περιστάσεις δεν θα τους αφήσουν, όμως, να χαρούν την απόλυτη αυτή ευτυχία τους. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, στο βιβλίο το γεγονός πως η όλη υπόθεση δεν εκτυλίσσεται στην Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας εκείνη την εποχή, αλλά στην Αντιόχεια, μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της αυτοκρατορίας τότε, για την οποία, όμως, δεν γνωρίζουμε, συνήθως παρά ελάχιστα.
Η έρευνα που προηγήθηκε από πλευράς της συγγραφέως φαίνεται σε κάθε σελίδα του βιβλίου. Το βιβλίο, όμως, δεν είναι μία ξερή ιστορική αφήγηση, αλλά, αντιθέτως, ένα συναρπαστικό πόνημα με ενδιαφέρουσα πλοκή, ζωηρούς διαλόγους και στρωτή αφήγηση. Τέλος, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η συγγραφέας καταφέρνει να διατηρήσει την ουδέτερη στάση της μέσα σε όλο αυτό το πραγματικό χάος των αντικρουόμενων απόψεων, του μίσους και του σκοταδισμού. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει-και δικαίως-ότι στο τέλος δεν θα καταλήξει να στηλιτεύσει με τον τρόπο της, στην τελευταία σελίδα, την εντελώς άδικη και ολοσχερή καταστροφή ενός κόσμου γεμάτου σοφία και γνώση που εν τέλει συντελέστηκε από τους χριστιανούς…

Δημήτρης Τσεκούρας, Η πόρτα, Una comedia humana, εκδ. βακχικόν

 

            Ένα μυθιστορηματικό κείμενο φιλοσοφικού και υπαρξιακού, κατά βάση, στοχασμού, καταθέτει στον λογοτεχνικό στίβο ο πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας και μεταφραστής Δημήτρης Τσεκούρας, ο οποίος σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στο ΑΠΘ με ειδίκευση στη Γλωσσολογία. «Η πόρτα» ήταν το πρώτο έργο του που είδε το φως, εν έτει 2019 και επανεκδίδεται φέτος από τις εκδόσεις Βακχικόν. Έχει γράψει επίσης το μυθιστόρημα «Ο εραστής του Ντεβ Μάρτιν» (2024, εκδόσεις Βακχικόν) και το θεατρικό έργο «Εννιά»(2025, εκδόσεις Βακχικόν).

«Η πόρτα» είναι ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο, ένα κείμενο βαθιού φιλοσοφικού στοχασμού που μας κάνει να στοχαστούμε πάνω στη μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου και στην αγωνία που τρέφει κάθε ανθρώπινο ον για το αναπόφευκτο τέλος του, τον αμείλικτο, απόλυτο, όσο και αναπόφευκτο θάνατο. Η γραφή του Τσεκούρα  είναι αρκετά ιδιόρρυθμη και ιδιαίτερη, η αφήγησή του διαθέτει ατμοσφαιρικότητα και ο τρόπος που χειρίζεται το θέμα του αρκετή πρωτοτυπία. Οι διάλογοι απουσιάζουν εντελώς από το παρόν πόνημα ως εκφραστικά μέσα και ο συγγραφέας μας περιγράφει τα γεγονότα μέσα από την αφήγηση  του παντογνώστη αφηγητή ο οποίος παρακολουθεί προσεκτικά τον ήρωα και μας εξιστορεί τα γεγονότα της ζωής του.

Πρωταγωνιστής είναι ένας διανοούμενος πενηντάρης για τον οποίο η αλήθεια είναι ότι ο συγγραφέας δεν μας λέει και πολλά για τον ήρωά του, το παρελθόν, τη δουλειά του κτλ. Προφανώς σκοπίμως μας αφήνει στο σκοτάδι και δεν μας λέει πολλά για αυτόν. Και αυτό διότι προτιμά να επικεντρωθεί στο προκείμενο: στη δράση του ήρωά του στο παρόν και στην αλλόκοτη πράξη στην οποία αυτός προβαίνει, δηλαδή να ξηλώσει την πόρτα του διαμερίσματός του, αφήνοντάς το ανοιχτό και τον προσωπικό του χώρο εκτεθειμένο στα μάτια των οποιονδήποτε, αλλά και των υποψήφιων ληστών.

Γιατί, όμως, ο ήρωας αποφασίζει να κάνει κάτι τέτοιο; Αν και δεν είναι ακόμη η ώρα του πιστεύει ότι, αν το διαμέρισμά του δεν έχει πόρτα, τότε θα τον βρουν πιο εύκολα όταν πεθάνει ολομόναχος, σαν το σκυλί στο αμπέλι. Από τη μυρωδιά. Διότι είναι απολύτως σίγουρος πως κανένας δεν θα τον αναζητήσει.

Σε αντίθεση με τον ίδιο τον ήρωα, ο συγγραφέας επιλέγει να περιγράψει ενδελεχώς τον χώρο στον οποίο ζει ο ήρωάς του. Όλα τα αντικείμενο υποδηλώνουν τη μοναξιά του: ο καναπές που έχει πολύ καιρό να νιώσει γυμνό γυναικείο κορμί επάνω του, το τηλέφωνο που δεν χτυπά ποτέ, τα πολλά βιβλία, οι δίσκοι και οι ταινίες που γεμίζουν τον άπλετο χρόνο καθώς και το ημιτελές χειρόγραφο που δεν λέει να τελειώσει...

Η μοναξιά, ο φόβος, η κατάθλιψη, το άγχος φαίνονται να είναι στην ημερήσια διάταξη. Οι σχέσεις με τους γείτονες ή με οποιονδήποτε άλλον είναι εντελώς ανύπαρκτες. Ειδικά όταν ο ήρωας αποφασίζει να βγάλει και την πόρτα από το σπίτι του, τότε οι γείτονες αρχίζουν να τον αποφεύγουν ακόμη περισσότερο.

Εκτός από το σπίτι, ο συγγραφέας δεν παραλείπει να περιγράψει και τον ίδιο εκτενώς: ο ήρωάς μας μοιάζει με τον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο στο πρόσωπο! Ο ίδιος όμως θα προτιμούσε να μοιάζει με τον Ιερώνυμο Μπος, τον δικό του αγαπημένο ζωγράφο.

Ο ήρώας μας, λοιπόν, βγάζει την πόρτα του διαμερίσματός του και περιμένει εναγωνίως να δει ποιος θα εισβάλει στο σπίτι του. Και μία μέρα, πράγματι, συμβαίνει το απρόοπτο! Ο εισβολέας, όμως, δεν είναι αυτός που ο ήρωάς μας περίμενε…

Ένα μυθιστόρημα υπαρξιακής αγωνίας που ακροβατεί ανάμεσα στην τραγωδία και την κωμωδία.

Λευτέρης Παπακώστας, Ιωάννης Καποδίστριας, το άλλο πρόσωπο του Κυβερνήτη, εκδ. Αγγελάκη

 

            Με αφορμή την πρόσφατη, όσο και διχαστική για το ελληνικό κοινό και τους κριτικούς, όπως αποδείχθηκε, ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον πρώτο Κυβερνήτη της ελεύθερης Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια, παρατηρείται σήμερα μεγάλο ενδιαφέρον στον χώρο του βιβλίου για μελέτες, τόσο νέες, όσο και παλαιότερες που επανεκδίδονται, οι οποίες αφορούν τον Καποδίστρια και το έργο του.

            Ο ιστορικός Λευτέρης Παπακώστας έχει ασχοληθεί και στο παρελθόν με τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδος στο βιβλίο του με τίτλο «Ένας κυβερνήτης για την Ελλάδα», τώρα, όμως, αποφάσισε πως ήθελε να προσθέσει και άλλα στοιχεία σε όσα είχε να μας πει για τον εν λόγω πολιτικό, έτσι επανέρχεται συγγραφικά στο ίδιο θέμα με το νέο του βιβλίο που τιτλοφορείται ως «Ιωάννης Καποδίστριας, το άλλο πρόσωπο του Κυβερνήτη». Η μελέτη αυτή παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για ιστορικούς και μη, αφού εξετάζει τον Καποδίστρια ως ιστορικό πρόσωπο της εποχής του μέσα από τα γραφόμενα τόσο του ίδιου όσο και πολλών άλλων ανθρώπων της εποχής του με τους οποίους αντάλλασσε επιστολές. Εν ολίγοις, ο Παπακώστας αποπειράται να  ανιχνεύσει το ιστορικό πρόσωπου του Καποδίστρια, τις προθέσεις, τις σκέψεις και τις επιθυμίες του, μέσα από τις επιστολές του. Εξετάζει δε τόσο τον ίδιο, όσο και τα γεγονότα της εποχής του μέσα από το πρίσμα εκείνης της εποχής, και όχι της σημερινής, κάτι που είναι εξαιρετικά σημαντικό για την αντικειμενικότητα των γραφομένων του.

Είναι αλήθεια πως ο Καποδίστριας αποτελεί ένα κάπως αινιγματικό πρόσωπο της Ιστορίας και έχει απασχολήσει πολλάκις τους ιστορικούς με τις πράξεις και τις επιλογές του. Είχε, από τη μία, και τότε αλλά και τώρα, φανατικούς πολέμιους, και, από την άλλη, φανατικούς υποστηρικτές. Ποιος ήταν τελικά ο Ιωάννης Καποδίστριας; Ένας αυταρχικός άνθρωπος, ένας άγιος ή απλά ένας πολύ καλός διπλωμάτης και δημοφιλής πολιτικός που διέπραξε κάποια λάθη;

Η αλήθεια είναι ότι έχουμε δυστυχώς την τάση να κρίνουμε τα ιστορικά πρόσωπα με πολύ απόλυτο τρόπο. Έτσι συχνά τείνουμε να χαρακτηρίζουμε έναν πολιτικό απλά ως «καλό» ή ως «κακό». Δεν υπάρχει, όμως, μεγαλύτερο λάθος από αυτό, αφού, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Ο Καποδίστριας, επομένως, δεν είναι ανάγκη να μας διχάζει: ήταν ένας έξυπνος άνθρωπος, ένας χαρισματικός διπλωμάτης, ένας άνθρωπος της εποχής του που πίστευε στην πεφωτισμένη δεσποτεία και όχι στη δημοκρατία, αφού θεωρούσε ανώριμο και απαίδευτο τον λαό-ειδικά τον ελληνικό-για να λαμβάνει αποφάσεις, ο οποίος έκανε, όπως ήταν απολύτως λογικό, και κάποια λάθη στον τρόπο που επιχείρησε να μετατρέψει το νεοσύστατο ελληνικό κράτος σε ευρωπαϊκό. Επομένως, ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε στην Ελλάδα κατά την άφιξή του δεν ήταν κάτι αναπάντεχο, δεδομένου του τρόπου με τον οποίο είχαν μάθει να λειτουργούν όσοι είχαν την εξουσία μέχρι τότε στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, ενός τρόπου που ήταν εντελώς αντίθετος με τα ευρωπαϊκά κράτη δικαίου στην εποχή μετά από τη Γαλλική Επανάσταση.

Ο Παπακώστας μας αφηγείται τα γεγονότα ο ίδιος και διανθίζει τα λεγόμενά του με την παράθεση επιστολών του Κυβερνήτη, επιστολές που αντάλλαξε με τους αδελφούς του, τον πατέρα του, τη Ρωξάνδρα, αλλά και με τον Δημήτριο Υψηλάντη, τον Εϋνάρδο, τον Κολοκοτρώνη και άλλους πολλούς. Εξετάζει κάθε ένα θέμα που σχετίζεται με τον Καποδίστρια σε χωριστά κεφάλαια, όπως, για παράδειγμα, τη στάση του απέναντι στις Μυστικές Εταιρείες, την, άγνωστη στους πολλούς, συμμετοχή του στον πόλεμο κατά του Ναπολέοντα, τη σχέση του με τη Ρωξάνδρα Στούρτζα, την αυταρχικότητά του στα μέτρα για την παιδεία, τη δράση του ως Κυβερνήτη, την υπηρεσία του στη ρωσική αυλή και ένα σωρό άλλα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι, τελειώνοντας το παρόν πόνημα, θα έχουμε γνωρίσει καλύτερα τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας και θα έχουμε κατανοήσει καλύτερα πολλές από τις πράξεις του και γιατί έδρασε με τον τρόπο που έδρασε σε πολλές περιπτώσεις.