Alice Winn, In memoriam, εκδ. Ίκαρος

 

Σφοδρό αντιπολεμικό έπος, ύμνος στην ομοφυλοφιλία, αλλά και στην ειρήνη, η αποθέωση της πρόζας και του ωμού ρεαλισμού, συναρπαστικό μυθιστόρημα με κινηματογραφική δράση, όλα τα παραπάνω θα μπορούσαν να ειπωθούν για το ογκώδες μυθιστόρημα των 550 περίπου σελίδων της πρωτοεμφανιζόμενης Ιρλανδοαμερικανής συγγραφέως Άλις Γουίν που μεγάλωσε στο Παρίσι και σπούδασε στο Ηνωμένο Βασίλειο.

            Δεν είναι πολλές οι φορές που κάποιος συγγραφέας στη λογοτεχνία μίλησε για τις συνέπειες του πολέμου και τη δυσβάσταχτη καθημερινότητα των στρατιωτών στο μέτωπο με τόση ωμότητα και ειλικρίνεια, όπως συμβαίνει στο παρόν πόνημα. Και είναι πραγματικά απορίας άξιον που μία γυναίκα καταφέρνει να το κάνει αυτό τόσο παραστατικά, μία γυναίκα που δεν έχει πολεμήσει ποτέ στα χαρακώματα του Πρώτο Παγκοσμίου Πολέμου και είναι τόσο μακριά χρονικά από εκείνη την εποχή. Ο πόλεμος, εξάλλου, είναι αντρική υπόθεση, σωστά; Μάλλον όχι από ότι φαίνεται στο παρόν πόνημα. Μετά από την ανατομία της σχέσης και του σφοδρού έρωτα μεταξύ του Χένρι Γκοντ (Γερμανοβρετανού) και του αγαπημένου του  Σίντνεϋ Έλγουντ στο βιβλίο, εύλογη θα είναι η απορία του αναγνώστη σχετικά με το κατά πόσον θα μπορούσε να είναι αληθινή η εν λόγω ιστορία.

Υπήρξαν, άραγε, ιστορίες ομοφυλοφιλικού έρωτα στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου; Και πόσο συχνό άραγε ήταν το φαινόμενο της ομοφυλίας και του σοδομισμού στα αγγλικά οικοτροφεία στις αρχές του προηγούμενου αιώνα; Και εδώ οι ιστορικοί είναι που μας  ενημερώνουν ότι, πράγματι, η ομοφυλία άνθιζε μεν, στα αγγλικά οικοτροφεία, ωστόσο, στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όπου εξαιτίας του περιορισμένου χώρου η ιδιωτικότητα ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη, κάτι τέτοιο θα ήταν σπάνιο.

Κι όμως, ο Γκοντ και ο Έλγουντ βρίσκουν τον τρόπο να διατηρήσουν της σχέση τους, η οποία ξεκίνησε στο οικοτροφείο Πρέσουτ, και θα είναι αυτή η σχέση που θα προσπαθήσει να θεραπεύσει τα ανείπωτα ψυχικά τραύματα που θα αφήσει στην ψυχή τους ο πόλεμος.

Η Γουίν φαίνεται να αγνοεί τις περιγραφές του χωροχρόνου και επικεντρώνεται καθαρά στον ίδιο τον άνθρωπο. Στα συναισθήματά του και στις πιο μύχιες σκέψεις του. Το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου της αποτελείται από πρόζα. Οι όποιες περιγραφές δίνονται και αυτές μέσα από διαλόγους. Μέσα από αυτές ο αναγνώστης θα μυηθεί σε όλα τα φαινόμενα και τις καταστάσεις του πολέμου, όπως την επίθεση με χημικά όπλα, τον διαρκή φόβο του θανάτου που μπορεί να οδηγήσει στην τρέλα τον παθόντα, τις εφηβικές ανησυχίες των νεαρών που κλήθηκαν να υπηρετήσουν την πατρίδα τους πριν καλά καλά τελειώσει η εφηβεία τους, τις κατηγορίες για δειλία για όσους απέφευγαν να πάνε στον πόλεμο, το δύσκολο καθήκον του γραψίματος γραμμάτων στους συγγενείς των αποθανόντων, τη μοίρα των αιχμαλώτων και των βαριά τραυματισμένων, την αβεβαιότητα για το αύριο, τη φρίκη στη θέα των πτωμάτων, τον φόβο πριν από τη μάχη και τις διαταγές θανάτου που οι στρατιώτες δεν έχουν την επιλογή να παρακούσουν.Εν ολίγοις, όλος ο παραλογισμός του πολέμου συμπυκνωμένος σε λίγες σελίδες.

Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου εκτυλίσσεται στο μέτωπο και στα μετόπισθεν, και μικρό μόνο μέρος στην αρχή του βιβλίου διαδραματίζεται στο οικοτροφείο Πρέσουτ, τότε που ο πόλεμος έχει ξεκινήσει και οι νέοι, που δεν γνωρίζουν, φυσικά, τη φρίκη του πολέμου, ανυπομονούν να ριχτούν σε αυτόν. Υπάρχει άραγε ηρωικός θάνατος; Αναντίρρητα, κάποιος τον βιώνει πιο ηρωικά όταν τον ακούει από τρίτους παρά όταν τον βλέπει να συμβαίνει μπροστά στα μάτια του στο μέτωπο. Τότε σίγουρα απομυθοποιείται και δεν έχει πια τίποτε το ηρωικό.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα από τα καλύτερα αντιπολεμικά έπη στην ιστορία της λογοτεχνίας από μία πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέα.

Cat Bohannon, Εύα, πως το γυναικείο σώμα πρωταγωνίστησε σε 200 εκατομμύρια χρόνια ανθρώπινης εξέλιξης, εκδ. Πατάκης

 

 

            Η Ιστορία, ως γνωστόν, κυριαρχείται από άνδρες πρωταγωνιστές. Κι όμως, στην ιστορία της εξέλιξης του ανθρώπινου σώματος οι περισσότεροι πρωταγωνιστές ήταν όλοι τους εκπρόσωποι του θηλυκού φύλου: η Εύα, η Ντόννα, η Πέργκι, η Λούσι, η Άρντι και τόσες άλλες αποτέλεσαν τους κομβικούς σταθμούς στη μακρά εξελικτική μας πορεία. Η συγγραφέας και διδάκτορας του Πανεπιστημίου της Columbia Cat Bohannon, ειδικευμένη στους τομείς της εξέλιξης της αφήγησης και της νόησης γράφει για όλες αυτές τις εξελικτικές «Εύες» ένα σπουδαίο σύγγραμμα με τίτλο: «Εύα, πως το γυναικείο σώμα πρωταγωνίστησε σε 200 εκατομμύρια χρόνια ανθρώπινης εξέλιξης». Το εν λόγω πόνημα, αν και δεν εντάσσεται στην ευκολοδιάβαστη και πιο δημοφιλή κατηγορία του μυθιστορήματος, εντούτοις είναι εξαιρετικά ευκολοδιάβαστο και κυρίως, πολύ, μα πολύ ενδιαφέρον, αφού πολλές από τις πληροφορίες που περιέχει θα μας εκπλήξουν ευχάριστα και θα μας ξαφνιάσουν.

Η Bohannon προβαίνει σε μία πολύ επιτυχημένη σύγκριση του ανδρικού και του γυναικείου σώματος και κατορθώνει να εντοπίσει τις διαφορές μεταξύ αρσενικού και θηλυκού και πως αυτές εξηγούνται βάση της βιολογικής μας εξέλιξης, όλα αυτά μέσα από εννέα συναρπαστικά κεφάλαια.

Στην εισαγωγή η συγγραφέας ασχολείται με το μείζονα πρόβλημα των ιατρικών μελετών των ημερών μας, ιατρικών μελετών που οι περισσότερες από αυτές είναι βασισμένες στα ανδρικά σώματα τα οποία δεν έχουν τις «παρενέργειες» των γυναικείων ορμονών και μας εξηγεί πόσο κακό είναι αυτό για τις ίδιες τις γυναίκες και τη φαρμακευτική αγωγή που τυχόν λαμβάνουν. Κατόπιν, εξετάζει την εξελικτική πορεία του γυναικείου σώματος μέσα από εννέα κεφάλαια-θέματα: γάλα, μήτρα, αντίληψη, πόδια, εργαλεία, εγκέφαλος, φωνή εμμηνόπαυση, έρωτας. Μέσα από αυτά θίγεται μια πολύ ενδιαφέρουσα σειρά θεμάτων που εξετάζει τις ανατομικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων και τις εξηγεί βάση της εξελικτικής μας πορείας.

Γνωρίζατε ότι ακόμα και οι άνδρες μπορούν να παράγουν γάλα από το στήθος τους; Ότι μία γυναίκα μπορεί να είναι μεν πιο αργή στο τρέξιμο από τους άνδρες, αλλά θα τους νικούσε στην αντοχή; Ότι μία γυναίκα μυρίζει και ακούει καλύτερα από τους άνδρες; Και για ποιον λόγο, άραγε, οι γυναίκες παρουσιάζουν καλύτερη αυτοϊαση σε μικροτραυματισμούς μυών από ότι τους άνδρες; Γνωρίζατε ότι η απόδοση της φωνής μιας γυναίκας εξαρτάται άμεσα από τον κύκλο της; Ή ότι οι γυναίκες έχουν καλύτερες αντιστάσεις στον καρκίνο;

Όλα τα παραπάνω θα είναι άγνωστα στους περισσότερους αναγνώστες. Το μόνο σίγουρο είναι ότι μετά την ανάγνωση του εν λόγω βιβλίου θα έχουμε απαντήσεις στις περισσότερες απορίες μας και θα έχουμε εντρυφήσει σε θέματα άγνωστα σε μας.

Στον επίλογο του βιβλίου της η συγγραφέας καταλήγει στο ότι, δυστυχώς, ο σεξισμός είναι αναπόφευκτος σε όλες τις κοινωνίες σήμερα, παρά το γεγονός ότι η ανθρωπότητα ξεκίνησε την ύπαρξή της σε μητριαρχικές κοινωνίες. Ουσιαστικά, εμείς οι ίδιες ήμασταν εκείνες που παραχωρήσαμε τις εξουσίες μας στους άνδρες-και το βιβλίο της Bohannon μας εξηγεί, μεταξύ άλλων, πως ακριβώς συνέβη αυτό.

Εν κατακλείδι, η «Εύα» είναι ένα βιβλίο διαφορετικό και συναρπαστικό, ένα βιβλίο που θα λατρέψουν οι εραστές της βιολογίας, της παλαιοναθρωπολογίας και της εξελικτικής ιστορίας του ανθρώπου, ένα βιβλίο που θα μας ξαφνιάσει ευχάριστα και θα μας μάθει πολλά πράγματα σχετικά με το ποιοι ακριβώς είμαστε και γιατί τα δύο φύλα διαφέρουν τόσο-αλλά και που δεν διαφέρουν τόσο όσο νομίζουμε!

Bibbiana Cau, Η μαία, εκδ. Ψυχογιός

 

Ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο, ένα από τα καλύτερα πραγματικά που διάβασα τη φετινή σεζόν είναι το μυθιστόρημα εποχής με πολλά ιστορικά στοιχεία το οποίο τιτλοφορείται «Η μαία».

Το μυθιστόρημα αυτό ανήκει στην πρωτοεμφανιζόμενη στον χώρο συγγραφέα από τη Σαρδηνία, τη Μπιμπιάνα Κάου. Η Μπιμπιάνα Κάου γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Σαρδηνία και σπούδασε μαιευτική. Και τις δύο αυτές παραμέτρους της ζωής της, τόσο τις σπουδές της όσο και το μέρος όπου μεγάλωσε, τις αξιοποιεί στο πρωτόλειό της πόνημα, αφού, αφενός, η υπόθεσή του διαδραματίζεται στη Σαρδηνία, μεσούντος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, και, αφετέρου, η κεντρική πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος είναι μία εμπειρική μαία.

Προσωπικά έχω διαβάσει πάμπολλα βιβλία, τόσο ιστορικά, όσο και λογοτεχνικά για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, κανένα, όμως, από αυτά δεν είχε υπόθεση που να διαδραματίζεται στη Σαρδηνία και αυτό ήταν κάτι το εξαιρετικά ενδιαφέρον από μόνο του.

Η Μαλένα, παντρεμένη και μητέρα δύο παιδιών, είναι η εμπειρική μαία του χωριού Νορολάνι της Σαρδηνίας. Αγαπά τους συνανθρώπους της και παρέχει τις υπηρεσίες της ακόμα και αφιλοκερδώς, όταν υπάρχει ανάγκη. Γενικά είναι πολύ αγαπητή στο χωριό, έστω κι αν κάποιες φορές ξέρει να διεκδικεί αυτά που δικαιούται.

Όταν ο άντρας της τραυματίζεται στον πόλεμο-επιστρέφει ανάπηρος και ανεπανόρθωτα τραυματισμένος ψυχικά- η Μαλένα αποφασίζει να διεκδικήσει αυτά που δικαιούται προκειμένου να ζήσει την οικογένειά της. Αντ’ αυτού, ο δήμαρχος αποφασίζει να φέρει μία σπουδαγμένη μαία στο χωριό προκειμένου να αντικαταστήσει την εμπειρική μαία. Τελικά, όμως, τα γεγονότα θα πάρουν απρόβλεπτη τροπή.

Η σύγκρουση του νεωτερικού με το παλιό, της πατριαρχίας με τη μητριαρχία σε έναν κόσμο ταραγμένο και διαρκώς μεταβαλλόμενο, είναι το κεντρικό θέμα του βιβλίου αυτού, το οποίο περιέχει πολλές συγκλονιστικές εικόνες και περιγραφές για τη ζωή των ανθρώπων στην ακριτική Σαρδηνία κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και για την ιατρική της εποχής.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για εξαιρετικό ανάγνωσμα που το συνιστώ ανεπιφύλακτα και που θα συναρπάσει και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη.

Ιερουσαλήμ, Η ιστορία μιας πόλης, εκδ. 'Ίκαρος

 

 

            Ακόμη και κάποιος που δεν έχει ανοίξει ποτέ βιβλίο στη ζωή του, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να διαβάσει κάποια στιγμή στη ζωή του ένα κόμιξ, ένα γκράφικ νόβελ, ακόμα κι αν το θέμα του δεν είναι ανάλαφρο, αλλά ιστορικό, όπως στην προκειμένη περίπτωση. Η παραπάνω παραδοχή δεν είναι παρά μία μεγάλη αλήθεια, γι’ αυτό και τα γκράφικ νόβελ, ιδιαίτερα όσα αφορούν βιογραφίες επιφανών ιστορικών προσώπων ή εξειδικευμένα ιστορικά θέματα, πληθαίνουν στον εκδοτικό χώρο στις μέρες μας οπότε και η κυριαρχία της οθόνης είναι αδιαμφισβήτητη, σε σχέση τουλάχιστον με το βιβλίο.

Η «Ιερουσαλήμ, η ιστορία μιας πόλης» είναι, επομένως, ένα ακόμα γκράφικ νόβελ το οποίο προτίθεται να φέρει κοντά στην Ιστορία μεγάλα παιδιά, εφήβους, αλλά και ενήλικες που έχουν κακή σχέση με το διάβασμα και την Ιστορία. Η εικόνα εξασφαλίζει το εύληπτο του κειμένου, ενώ, παράλληλα, εξαφανίζει τον μεγάλο όγκο των πληροφοριών και των λεπτομερειών που θα συναντούσε κανείς σε οποιοδήποτε ιστορικό κείμενο. Με την επικέντρωση, επομένως, μόνο στα απαραίτητα στοιχεία, το κείμενο στις λεζάντες που το συνοδεύουν τις εικόνες καθίσταται ιδιαίτερα ευκολοδιάβαστο.

Ο συγγραφέας του βιβλίου, ο  Vincent Lemire είναι ιστορικός και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Paris-Est και κάτοικος της πολύπαθης πόλης, την ιστορία της οποίας ανατέμνει με κάθε προσοχή το βιβλίο του. Ο εικονογράφος, ο επίσης Γάλλος Christophe Gautlier, εργάστηκε στον τομέα του animation και έχει μεγάλη εμπειρία στα κόμιξ, εφόσον η παραγωγή του αριθμεί περίπου τριάντα έργα.

Πώς, όμως, αφηγείται κανείς την ιστορία μιας πόλης, και μάλιστα μιας πόλης ιερής για τις τρεις  μεγαλύτερες μονοθεϊστικές θρησκείες, μιας πόλης που υπήρξε τόσο διχαστική στην διάρκεια των χιλιάδων χρόνων της ιστορίας της όσο λίγες άλλες;

Κι όμως, η πόλη αυτή ταυτίστηκε μεν με τους Εβραίους, όπως όλοι γνωρίζουμε, οι πρώτοι της κάτοικοι, όμως, ήταν Χαναναίοι. Οι Εβραίοι ήρθαν λίγο αργότερα στη γη της Χαναάν, στη γη της Παλαιστίνης δηλαδή. Την ιστορία της πόλης βάζει ο συγγραφέας να μας αφηγηθεί μια υπέργηρη σήμερα ελιά, η οποία βρίσκεται στο Όρος των Ελαιών και ήταν μάρτυρας όλων των ταραγμένων περιόδων της ιστορίας της. Αφού, λοιπόν, η ελιά μας εξηγεί και μας αναλύει την τοπογραφία της πόλης, αρχίζει την εξιστόρηση της ιστορίας των Εβραίων και των πολλών περιόδων αιχμαλωσίας τους από τους Ασσύριους, τους Βαβυλώνιους, τους Πέρσες, τους Έλληνες και, κατόπιν, τους Ρωμαίους.

Η ελιά μας αφηγείται για τις καταστροφές όλων αυτών των περιόδων και την εβραϊκή διασπορά, η οποία γιγαντώθηκε μετά το 70 μ.Χ., όταν οι Ρωμαίοι ισοπέδωσαν την πόλη μετά από μία εξέγερση των Εβραίων. Κατόπιν η ελιά θα μας εξιστορήσει πως η Ιερουσαλήμ από πόλη ιερή μονάχα για τους Εβραίους μετατράπηκε σε πόλη ιερή για τους χριστιανούς κατά τη βυζαντινή περίοδο και αργότερα, τον 7^ο μεταχριστιανικό αιώνα, σε πόλη ιερή και για την τρίτη μεγάλη μονοθεϊστική θρησκεία, το ισλάμ.

Μετά την αποχώρηση τω Οθωμανών από τη «Γη της επαγγελίας» και τη γέννηση του κινήματος του σιωνισμού, στα τέλη του 19^ου και στις αρχές του 20^ου αιώνα, η ιστορία της πόλης γίνεται, είναι  η αλήθεια, αρκετά πιο διχαστική. Το όνειρο για αρμονική συμβίωση στη «Γη της Χαναάν» μεταξύ Εβραίων και Αράβων φαντάζει σήμερα, δυστυχώς, πιο μακρινό από ποτέ. Η ελιά, όμως, φαντάζεται, στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου, πολλές διαφορετικές εκδοχές για την ιστορία της πόλης στο μέλλον και μας της καταθέτει εδώ. Η παράθεση, επομένως, της ιστορίας της πόλης στο κόμιξ, αρχίζει στην προϊστορία και τελειώνει στη σημερινή εποχή.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι, αν θέλουμε να πάρουμε μία καλή γεύση από την ιστορία μιας πόλης που πρωταγωνιστεί σήμερα σε όλα τα δελτία ειδήσεων, και να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό, ο καλύτερος τρόπος δεν είναι άλλος από το να διαβάσουμε το εν λόγω κόμιξ.