Owen Rees, Οι παρυφές του γνωστού κόσμου, εκδ. Ψυχογιός

 

Η αλήθεια είναι ότι η σύγχρονη ιστορική έρευνα έχει αναθεωρήσει πάρα πολλά πράγματα σε όλους τους τομείς της ιστορικής επιστήμης σήμερα και ότι πολλά από αυτά που μάθαμε στο σχολείο ανήκουν πλέον στη σφαίρα του μύθου. Ένα από αυτά είναι και η από χρόνια παγιωμένη αντίληψη ότι τα σύνορα του γνωστού αρχαίου κόσμου δεν ήταν μέρη στα οποία κατοικούσαν αποκλειστικά βάρβαροι και λαοί του περιθωρίου, αλλά, αντίθετα, μέρη στα οποία λάμβαναν χώρα πάμπολλες γόνιμες επαφές  και πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ Ελλήνων, Ρωμαίων και των λαών που κατοικούσαν εκεί. Αυτό είναι το θέμα που αναλύει η ιστορική μελέτη του Owen Rees, διεπιστημονικού ερευνητή στο Πανεπιστήμιο Νιούμαν του Μπέρμιγχαμ με τίτλο «Οι παρυφές του γνωστού κόσμου».

            Το θέμα αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους ιστορικούς ερευνητές, αφού, στην ουσία «ξαναδιαβάζει» τις αρχαίες πρωτογενείς πηγές και αναθεωρεί την άποψη που είχαμε όχι μόνο εμείς για τους αποκαλούμενους λαούς του περιθωρίου-όπως τους Σκύθες, για παράδειγμα-αλλά και την άποψη που είχαν οι ίδιοι οι Έλληνες ή οι Ρωμαίοι για αυτούς. Μετά από προσεκτική μελέτη των πηγών, επομένως, προκύπτει ότι οι λαοί αυτοί των συνόρων είχαν πάρα πολλές επαφές με τους Έλληνες και τους Ρωμαίους, τους οποίους

επηρέασαν και αυτοί εξίσου πολλές φορές κληροδοτώντας τους πολιτισμικά στοιχεία. Συχνά δε αποδεικνύεται ότι οι αρχαίοι συγγραφείς, όπως για παράδειγμα ο Οβίδιος, έγραφαν με προκατάληψη για τους λαούς των συνόρων.     

Ο συγγραφέας μας συστήνει κάποιες πόλεις του αρχαίου κόσμου, τις οποίες πιθανότατα δεν θα έχουμε ακούσει ξανά, πόλεις στις οποίες ζούσαν ενίοτε πολλοί Έλληνες οι οποίοι ήταν σαν «κρεολοί», δηλαδή παιδιά μεικτών γάμων και με πιο «βαρβαρικές» συνήθειες.

Πρώτος σταθμός η λίμνη Τουρκάνα στη Βόρεια Κένυα, όπως και η κοιλάδα Τζέζρεελ στη γη της Χαναάν του Ισραήλ και η πόλη Μεγγιδώ, δύο πολιτισμικά χωνευτήρια στο περιθώριο του τότε γνωστού κόσμου. Ακολούθως ταξιδεύουμε στην Ολβία, την πόλη στις όχθες του Δνείπερου, όπου κατοικούσαν Σκύθες, Σαρμάτες, Υπερβόρειοι, Αριμασποί και άλλοι άγνωστοι σε εμάς λαοί. Εν συνεχεία, η  Ναύκαρατις στην Αίγυπτο, που ήταν η πόλη στην οποία έδρασε η εταίρα Ροδώπις, από τη Ροδόπη της Θράκης, αποδεικνύει πόσο μεγάλη επιρροή είχε ο αιγυπτιακός κόσμος στον ελληνικό.

Το περίφημο τείχος του Αδριανού στη Μεγάλη Βρετανία κατά τη ρωμαϊκή εποχή, από την άλλη δεν ήταν μόνο σύνορο μεταξύ «βάρβαρων» και Ρωμαίων, αλλά τόπος γόνιμων πολιτισιμικών αλληλεπιδράσεων. Το ίδιο και η αρχαία Βολούμπιλις στο σημερινό Μαρόκο και η Καρανίς της Αιγύπτου.

Το Μπίλοκ της Ουκρανίας ήταν ένας τόπος όπου η Δύση συναντούσε την Ανατολή κατά την αρχαιότητα, όπως και τα γνωστά μας Τάξιλα στο σημερινό Πακιστάν. Η Κο Λόα του Βιετνάμ θα είναι άγνωστη, φυσικά, στους περισσότερους από εμάς, θα μας ξαφνιάσει, όμως, ευχάριστα αφού θα μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε ότι η Νοτιοανατολική Ασία δεν είχε γνωρίσει μονάχα την κινεζική επιρροή κατά την αρχαιότητα, αφού είχαν έρθει αποδεδειγμένα σε επαφή με τον ρωμαϊκό εμπορικό κόσμο. Τέλος, το βασίλειο της Αξώμης στην Αιθιοπία με την πόλη Άδουλις της Ερυθραίας, όπου άκμαζε το εμπόριο, αποδεικνύει και πάλι τις εμπορικές επαφές που είχαν οι Ρωμαίοι με τις περιοχές των συνόρων.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για μία πολύ ιδιαίτερη και ξεχωριστή μελέτη που δεν πρέπει να λείπει από καμία βιβλιοθήκη ιστορικού, η οποία μας ξανασυστήνει την γνωστή Ιστορία της αρχαιότητας με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο που ποτέ δεν θα φανταζόμασταν.