Γιώργος Πατσίδης, Ο τόπος των Θεών, εκδ. Πνοή

 

Για τους Πομάκους της Ξάνθης

 

Η μουσουλμανική μειονότητα των Πομάκων της Ξάνθης και η προσπάθεια προσδιορισμού της ως «τουρκικής» από τη γείτονα χώρα αποτελεί ένα γνωστό θέμα για τους Θρακιώτες και τους Μακεδόνες, αλλά οι υπόλοιποι Έλληνες συνήθως δεν το γνωρίζουν καν. Αν και έχει χυθεί αρκετό μελάνι στην ιστοριογραφία σχετικά με το μυστήριο της προέλευσης της καταγωγής και της γλώσσας τους, εντούτοις, ελάχιστα μυθιστορήματα έχουν ασχοληθεί με το ευαίσθητο αυτό θέμα. Το μυθιστόρημα με τίτλο «Ο τόπος τω Θεών» του Γιώργου Πατσίδη, δάσκαλου και συγγραφέα από τη Ζαρκαδιά Ξάνθης, αποτελεί μία εξαίρεση  στον κανόνα.

            Πρόκειται για ένα πόνημα που προσεγγίζει με κάθε ευαισθησία, αλλά και ρεαλισμό το εν λόγω ζήτημα, ενώ προσφέρει, παράλληλα, και μια ενδιαφέρουσα πλοκή, η οποία διαδραματίζεται σε δύο διαφορετικούς αφηγηματικούς χρόνους, στην περίοδο της βουλγαρικής κατοχής της Θράκης κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και, μεταπολεμικά, στα τέλη του εικοστού αιώνα.

            Στο πρώτο μέρος του βιβλίου παρακολουθούμε τον Ορέστη, Καθηγητή χημείας και σπουδαγμένο στο Λονδίνο, να επιστρέφει στη γενέτειρά του την Ξάνθη με σκοπό να εγκατασταθεί μόνιμα εκεί ως Καθηγητής στην πολυτεχνική Σχολή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου της Θράκης. Εκεί θα γνωρίσει τη Γκιουνές, την πομάκα κόρη της Νουρσέν, η οποία είναι μία μαχόμενη για τα δικαιώματα της φυλής της δασκάλα. Η Γκιουνές συνάπτει δεσμό με τον Ορέστη, η σχέση αυτή, όμως, μεταξύ δύο αλλοθρήσκων, καταδικάζεται από όλους. Το ειδύλλιο λήγει εν τέλει άδοξα με τη μυστηριώδη και άδικη δολοφονία της Γκιουνές.

Ποιος σκότωσε τη Γκιουνές; Έχει άραγε η δολοφονία της σχέση με τη δράση της υπέρ της φυλής της, με τη σχέση της με έναν αλλόθρησκο ή μήπως κρύβεται από πίσω κάποιο καλά θαμμένο οικογενειακό μυστικό;

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου διαδραματίζεται στο παρελθόν, στα ορεινά και πανέμορφα Πομακοχώρια-και πιο συγκεκριμένα στο φανταστικό χωριό Ορεινό- κατά τη διάρκεια της βουλγαρικής κατοχής κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και του Εμφυλίου. Εκεί θα γνωρίσουμε τους προγόνους της Γκιουνές και της Νουρσέν, καθώς και την τραγική ιστορία της ίδιας της Νουρσέν που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το χωριό της εξαιτίας μίας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης.

Στο τρίτο μέρος του βιβλίο επανερχόμαστε στο παρόν και λύνεται το μυστήριο της δολοφονίας της Νουρσέν.

Το μήνυμα που θέλει ο συγγραφέας να περάσει στους αναγνώστες του μπορεί να συνοψιστεί σε μία από τις τελευταίες φράσεις του βιβλίου:

«Πώς να διαχειριστείς την όποια ελευθερία σου όταν οι επιλογές σου καθορίζονται σε μέγιστο βαθμό από τους άλλους;» Διατηρούμε άραγε οι ίδιοι την ελευθερία των επιλογών μας ή τελικά υποτασσόμαστε στους κανόνες και τις επιταγές της κοινωνίας;