Το "Στις φλόγες" της γνωστής συγγραφέα, δημοσιογράφου και ακτιβίστριας Naomi Klein, είναι ένα βιβλίο που προκαλεί θλίψη, αλλά κυρίως βαθιά οργή για την εγωιστική αντίληψη από την οποία διακατέχονται ορισμένοι συνάνθρωποί μας, και κυρίως κάποιες αδηφάγες και άπληστες εταιρείες διψασμένες για ολοένα και μεγαλύτερο κέρδος. Αυτή η αντίληψη πρεσβεύει ότι μπορεί ο άνθρωπος να "αρμέγει" κατά βούληση τον πολύπαθο πλανήτη που μας συντηρεί χωρίς καμία απολύτως συνέπεια. 

Αυτή η κοσμοθεωρία είναι απόρροια της επικράτησης των μονοθεϊστικών θρησκειών και του αχαλίνωτου καπιταλισμού και νεοφιλελευθερισμού. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όταν οι άνθρωποι λάτρευαν σε παλαιότερες χρονικά περιόδους τη Μητέρα Γη σαν θεότητα την πρόσεχαν πολύ περισσότερο και σέβονταν τον κύκλο της ζωής. Σήμερα, στον βωμό του κέρδους, καταστρέφουμε ανεπανόρθωτα το φυσικό περιβάλλον, χωρίζοντας τον κόσμο μας στους πλούσιους προνομιούχους και στους φτωχούς, οι οποίοι σύντομα θα αναγκαστούν να πάρουν τον δρόμο της προσφυγιάς και να ξεριζωθούν από τις εστίες τους λόγω των φυσικών καταστροφών που θα πλήξουν αναπόφευκτα τις χώρες τους.

Η συγγραφέας επισημαίνει αυτή την αδικία που δεν είναι άλλη παρά το γεγονός ότι οι πλούσιες χώρες ρυπαίνουν και καταναλώνουν ασυλλόγιστα, τον λογαριασμό όμως τον πληρώνουν κυρίως οι φτωχές υποανάπτυκτες χώρες και εκείνες που βρίσκονται "στο μάτι του κυκλώνα" της κλιματικής αλλαγής, ήτοι οι χώρες του Ισημερινού και τα νησιά του Ειρηνικού, τα οποία απειλούνται από την άνοδο της στάθμης των θαλασσών, μια μοιραία απόρροια από την υπέρογκη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που εκλύεται στην ατμόσφαιρα.

Η Ν.Κ. υιοθετεί μία φαινομενικά αριστερή θεώρηση στην παράθεση των ποικίλων άρθρων του βιβλίου της, μία προσεκτικότερη όμως ματιά στο πρόβλημα θα βρει σύμφωνους όλους τους αναγνώστες με την άποψή της. Διότι δεν πρόκειται πλέον για ζήτημα αριστερών ή δεξιών πολιτικών. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να συζητάμε τέτοια πράγματα όταν το σπίτι μας φλέγεται. Το ζητούμενο είναι να προβούμε σε ριζικές αλλαγές, όχι μόνο σε ό,τι αφορά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, αλλά στην οικονομία, την κοινωνία, τις πολιτικές και την ίδια την κουλτούρα μας.

Η συγγραφές πρεσβεύει, μέσα από εύλογα παραδείγματα του βιβλίου της, το δόγμα της συλλογικότητας, το οποίο πρέπει απαραιτήτως να ενστερνιστεί η ανθρωπότητα αν θέλει να έχει η ιστορία του πλανήτη μας αίσιο τέλος. Με τους επιστήμονες να προειδοποιούν τα κωφεύοντα ώτα των πολιτικών ήδη από τη δεκαετία του '80, οι επιλογές είναι πλέον λιγοστές: ο άνθρωπος πρέπει να αφήσει πίσω του την κουλτούρα του αχαλίνωτου καταναλωτισμού και να ενστερνιστεί το δόγμα ενός νέου Πράσινου Νιου Ντηλ που θα προσφέρει εργασία και ευημερία σε όλους- και όχι μόνο στους λίγους- αν θέλει να υπάρχει αύριο για την επόμενη γενιά, η οποία στις μέρες μας παρουσιάζεται-ευτυχώς- όλο και πιο ευαισθητοποιημένη.

Η Ν.Κ παραθέτει στο βιβλίο της μια σειρά από άρθρα, ομιλίες και δημοσιεύσεις τις οποίες έχει κάνει όλα αυτά τα χρόνια που ασχολείται ενεργά με το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Θα μας εξηγήσει μέσα από αυτά τις αδυναμίες του συστήματος της γεωμηχανικής και θα μας εξηγήσει γιατί αυτό δεν αποτελεί τη λύση στο πρόβλημά μας. Θα μας ξεναγήσει σε τόπους οι οποίοι υπέστησαν μεγάλες περιβαλλοντικές καταστροφές, προκειμένου να μας ευαισθητοποιήσει. Δεν θα διστάσει να επιρρίψει ευθύνες στους ισχυρούς εγκληματίες κατά του πλανήτη, όπως τον Τραμπ και τους πρωθυπουργούς της Βραζιλίας, της Αυστραλίας και του Καναδά για τις απαράδεκτες περιβαλλοντικές αποφάσεις τους. Θα μας εξηγήσει με σαφήνεια πως θα επιτευχθεί η απεξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα, η οποία πρέπει να γίνει άμεσα- ως το 2050. Και, τέλος, θα μας παραθέσει πως θα μπορέσουμε να οικοδομήσουμε έναν κόσμο ισότητας και δικαιοσύνης για όλους τους ανθρώπους και όχι μόνο για λίγους προνομιούχους.

Πρόκειται για ένα δυνατό βιβλίο που θα μας βάλει σε σκέψεις, για το οποίο είπε ο Jeff Goodell των New York Times: "Αν ήμουν πλούσιος, θα αγόραζα 254 εκατομμύρια αντίτυπα του Στις φλόγες και θα τα μοίραζα, χέρι με χέρι, σε κάθε Αμερικανό ψηφοφόρο".

Γιάννης Ξανθούλης, Ζωή μέχρι χτες, εκδ. Διόπτρα, 2020, σελ.403

Ένα από τα πιο ολοκληρωμένα μυθιστορήματά του, με ενδιαφέρουσα υπόθεση και ανατρεπτική πλοκή, χαρίζει στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό με το νέο του βιβλίο ο καταξιωμένος λογοτέχνης Γιάννης Ξανθούλης. Ένας Ξανθούλης που, από τη μια είναι τόσο ίδιος με τα προηγούμενα βιβλία του-αναγνωρίζει κανείς ότι διαβάζει Ξανθούλη ήδη από την πρώτη κιόλας σελίδα, τόσο χαρακτηριστική είναι η γραφή του- μα, συνάμα, και τόσο διαφορετικός μέσα από ένα βιβλίο με ανανεωμένη, ολόφρεσκη γραφή κι ας περιέχει την εκ βαθέων εξομολόγηση μίας ηλικιωμένης γυναίκας.

Η Αμφιτρίτη-Ρίτα Βράνη ήταν μία γυναίκα που μια ζωή αψηφούσε τις συμβάσεις, μια γυναίκα η οποία ήθελε να ζει τη ζωή της όπως η ίδια όριζε, χωρίς να λαμβάνει υπόψιν της κοινωνικές και ηθικές συμβάσεις. Και πράγματι, την έζησε όπως ήθελε, πληρώνοντας όμως ένα πολύ ακριβό τίμημα.

Η Αμφιτρίτη- Ρίτα είναι παιδί ενός γνωστού Αθηναίου γιατρού αφροδισιολόγου, κόρη καλής οικογενείας με προοπτικές, εν ολίγοις μία πολλά υποσχόμενη νέα. Ο έρωτας, τον οποίο τόσο ξώφαλτσα έχει γνωρίσει μέσω της κάπως ανορθόδοξης ιδιότητας του πατέρα της, ο οποίος έχει τρελαθεί να γιατρεύει σύφιλη, θα αποδειχτεί γι' αυτήν η πηγή της δύναμής της, μα και η καταστροφή της, ο καταλύτης, ο οποίος θα σφραγίσει τη νιότη της. Η Αμφιτρίτη-Ρίτα θα χάσει πολλά. Μα, θα κερδίσει και πολλά, έστω κι αν θα της τα επιστρέψει τελικά με μεγάλη καθυστέρηση η ίδια η ζωή.

Στο βιβλίο "Ζωή μέχρι χτες" για άλλη μία φορά ένας άντρας κατορθώνει να διεισδύσει αριστοτεχνικά στον ψυχισμό μιας ηλικιωμένης γυναίκας η οποία αναπολεί τη ζωή και τη χαμένη νιότη της, με επίκεντρο τα χρόνια της "ερωτικής αφύπνισης", δηλαδή τα χρόνια της εφηβείας.

Ο τίτλος του έργου υποδεικνύει ότι η ζωή της Αμφιτρίτης-Ρίτας έχει ήδη τελειώσει, κάτι διόλου περίεργο για μια γυναίκα η οποία διανύει την όγδοη δεκαετία της ζωής της. Είναι όμως, συγχρόνως, και ένας τίτλος ο οποίος υποδηλώνει και μία αρκετά έντονη ζωή και δράση στα νιάτα της. Τουλάχιστον μέχρι την 21η Απριλίου του 1967, τότε που άλλαξαν όλα, τόσο για τη ζωή της Αμφιτρίτης- Ρίτας όσο και για την ίδια τη χώρα μας.

Το παρελθόν συνδιαλέγεται συνεχώς με το παρόν, αφού οι οικογενειακές αναμνήσεις βρίσκουν πάντοτε χώρο να εμφιλοχωρούν στο παρόν της Αμφιτρίτης-Ρίτας. Οι οικογενειακές σκηνές από τα παιδικά χρόνια της Αμφιτρίτης-Ρίτας από την Αθήνα της δεκαετίας του '60 απηχούν ταυτόχρονα και μνήμες των δικών μας παιδικών χρόνων, τουλάχιστον για τους μεγαλύτερους από εμάς. Αυτά τα χρόνια περιγράφονται σαν μια άλλη belle epoque, με μνήμες αρωμάτων, γεύσεων και αίσθησης από τα τέλη του 20ου αιώνα. Μαζί με την αφηγήτρια, επομένως, νοσταλγούμε κι εμείς. Η Μπούκη, ο Φοίβος, η Μαρκετούση, ο Κύριλλος Βράνης φέρονται  πολλές φορές όπως οι ηθοποιοί από τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο.

Μεγαλωμένη σε οικογένεια αυστηρών αρχών,η Αμφιτρίτη-Ρίτα ένιωθε συχνά να ασφυκτιά κάτω από τον αυστηρό πατρικό έλεγχο. Η όλη ηθική της εποχής συμβολίζεται στον πίνακα "Η πορεία προς Εμμαούς", ο οποίος κρεμασμένος σε περίοπτη θέση στο σαλόνι του σπιτιού, μοιάζει να απευθύνει μία μόνιμη μομφή στον ανήσυχο ψυχισμό της Αμφιτρίτης-Ρίτας που θέλει να αφεθεί έρμαιο των ερωτικών ορμών της ηλικίας της.

Η γραφή του Γ.Ξ. είναι η γνωστή γραφή του "αποτυπώνουμε επακριβώς τις σκέψεις μας στο χαρτί αγνοώντας τους κανόνες της τυποποίησης και γενικά οποιουσδήποτε κανόνες αποπειρώνται να βάλουν τη γραφή μας σε καλούπι". Πρόκειται, δηλαδή, για τη γνωστή γραφή του συγγραφέα με τον γλυκό αυτοσαρκασμό, την αδιόρατη πολλές φορές ειρωνεία προς όλα τα καλώς- ή κακώς- κείμενα και τον άκρατο ρεαλισμό της.

Βιβλίο νοσταλγικό, συγκινητικό, με μία διάχυτη αύρα μελαγχολίας και με μία αδιόρατη νότα θλίψης να πλανάται στις σελίδες του, το νέο βιβλίο του Γ.Ξ. τον δικαιώνει και πάλι ως λογοτέχνη που σέβεται τους αναγνώστες του, προσφέροντάς τους κάθε φορά και κάτι νέο στη μυθοπλασία, τηρώντας όμως, παράλληλα, με συνέπεια τη φροντίδα της γραφής.

 

Μαρία Κουγιουμτζή, Νύχτες πυρετού, εκδ. Καστανιώτη, 2020, σελ.540

 Mία σχεδόν "πυρετική" ιστορία μας αφηγείται η Μαρία Κουγιουμτζή στο νέο πολυδιάστατο μυθιστόρημά της "Νύχτες πυρετού".

Το μυθιστόρημα πλέκεται γύρω από την πρωταγωνίστρια Ε.Β. Αυτήν η συγγραφέας σκόπιμα την αφήνει ανώνυμη ως το τέλος του μυθιστορήματος, το οποίο, εκτός από τρία μικρά κεφάλαια στην αρχή και το τέλος του βιβλίου, είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο. Η ανώνυμη Ε. λοιπόν, βρίσκεται καθηλωμένη στο κρεβάτι με απώλεια συνειδήσεως και παραλυσία και ζει και πάλι πυρετωδώς θραύσματα αναμνήσεων από τη ζωή της.

Κομβικό ρόλο στη ζωή της Ε. παίζει ο Γεδεών, ο έτερος πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος, ο οποίος θα λέγαμε ότι είναι το "συνεχές βάσιμο"σε όλο το αντιστικτικό αυτό μυθιστόρημα. Ο Γεδεών ήταν ο καλόψυχος εραστής της μητέρας της Ε., ο οποίος αναλαμβάνει να τη μεγαλώσει μετά από τον θάνατο της μητέρας της. Αυτός θα συμβεί όταν η ηρωίδα είναι δέκα ετών και, όπως είναι επόμενο, θα αφήσει βαρύ το αποτύπωμά του στην παιδική κι αθώα ψυχοσύνθεση της μικρής.

Κοντά στον Γεδεών εμφανίζονται και άλλα πρόσωπα δίπλα στην Ε., η "σεξομανής" φίλη της η Σιλβύ, ο αντιπαθητικός ίσως για τους περισσότερους αναγνώστες Ηρακλής,  ένας φιλόλογος, ένας φωτογράφος, ένας επιστήμονας της ρομποτικής κ.α.

Η ζωή της Ε. μοιάζει με ένα γιγάντιο παζλ, του οποίου τα κομμάτια η Μ.Κ. συναρμολογεί σταδιακά, προσεκτικά και αποσπασματικά. Η αφήγηση, δηλαδή, ακολουθεί μεν μία γραμμική συνέχεια, αλλά ο χρόνος και το μεγάλωμα της Ε. γίνονται σχεδόν αυτόματα και σπάνια υπάρχει χρονική αναφορά.

Αντιθέτως, το βάρος ρίχνεται στα συναισθήματα, στις υπαρξιακές συζητήσεις και στις συζητήσεις γύρω από την τέχνη, τη λογοτεχνία και την τεχνητή νοημοσύνη. Όλες αυτές οι αναφορές μαρτυρούν το υπόβαθρο της συγγραφέως καθώς και την φροντίδα για τη δομή του μυθιστορήματος, το οποίος εντάσσεται μάλλον ως είδος στον μαγικό ρεαλισμό και τον υπαρξισμό.

Αναμφίβολα, πρόκειται για μυθιστόρημα το οποίο θα μας βάλει σε σκέψεις σχετικά με το μέλλον και τη ρομποτική, θα μας εισάγει στον φιλοσοφικό στοχασμό γύρω από τα υπαρξιακά ζητήματα, το σεξ, τις τέχνες και τη λογοτεχνία, θα μας συγκινήσει λόγω της φτώχειας και τη απώλειας που σημάδεψαν τα παιδικά χρόνια της Ε. και θα μας προτρέψει ίσως να διαβάσουμε κάποιο από τα βιβλία που σημάδεψαν την Ε. και την ίδια τη συγγραφέα. Το δίχως άλλο, πρόκειται γα μία πρωτότυπη λογοτεχνική σύλληψη που δεν παραπέμπει σε κάποια αντιστοιχία στην ελληνική λογοτεχνία.

Γκαμπριέλα Μπάμπνικ, Ξηρή εποχή, ο ασυνήθιστος έρωτας του Χαρματάν, εκδ.βακχικόν, 2020,σελ.300

 https://ekdoseis.vakxikon.gr/shop/ekdoseis/vakxikon-peza/xiri-epoxi/

Ασυνήθιστος έρωτας, ασυνήθιστη υπόθεση, ασυνήθιστη συγγραφέας, ασυνήθιστο τόπος...Το επίθετο "ασυνήθιστος" είναι κάτι το οποίο χαρακτηρίζει οπωσδήποτε το συγκεκριμένο βιβλίο "Ξηρή εποχή, ο ασυνήθιστος έρωτας του Χαρματάν".

Είμαι βέβαιη ότι οι περισσότεροι αναγνώστες, όπως κι εγώ, ούτε που θα έχουν ακούσει ποτέ για τη Σλοβένα συγγραφέα, κριτικό λογοτεχνίας και μεταφράστρια, Γκαμπριέλα Μπάμπνικ. Κι όμως, τα περισσότερα βιβλία της έχουν βραβευτεί, το εν λόγω πόνημα, μάλιστα, έχει αποσπάσει το βραβείο λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης το έτος 2015.

Ένα μυθιστόρημα, λοιπόν, το οποίο διαδραματίζεται στην Μπουρκίνα Φάσο,μια χώρα της δυτικής Αφρικής για την οποία ελάχιστα πράγματα γνωρίζει ο μέσος Ευρωπαίος. Αυτό, βέβαια, δεν είναι κάτι που ισχύει και για τη συγγραφέα, η οποία όχι μόνο έχει ζήσει στη Νιγηρία, στη Λιουμπλιάνα και στη Μπουρκίνα Φάσο, αλλά έχει κάνει και το μεταπτυχιακό της στη σύγχρονη νιγηριανή λογοτεχνία. Είναι, επομένως, η πιο κατάλληλη για να μας μιλήσει για την πολύπαθη αυτή ήπειρο.

Ο τρόπος με τον οποίο διαλέγει να το κάνει, είναι η ερωτική ιστορία ενός πολύ ασυνήθιστου ζευγαριού, ενός μαύρου εικοσιπεντάρη από τη Μπουρκίνα Φάσο, του Ισμαήλ, με μία εξήνταδυάχρονη Σλοβένα, την Άννα. Η διαφορά ηλικίας είναι, φυσικά, πολύ μεγάλη και, σαν να μην έφτανε αυτό, δεν είναι ο άντρας ο μεγαλύτερος, αλλά η γυναίκα. Γιατί άραγε η συγγραφέας προβαίνει σε αυτή την επιλογή; Τι θέλει να μας πει με αυτό; 

Οι δύο πρωταγωνιστές περικλείουν μια τραγικότητα. Ο καθένας από τους δύο κουβαλά τα δικά του τραύματα, τις δικές του ανασφάλειες και τους φόβους του και έχει πληγωθεί επανειλημμένα από τη ζωή. Ο μεν Ισμαήλ γνώρισε από μικρός την ορφάνια και την περιφρόνηση, καθώς και τη φτώχεια, η δε Άννα, παιδί υιοθετημένο, εγκλωβίστηκε σε έναν αποτυχημένο γάμο και σε έναν γιο ο οποίος κατέληξε στο ψυχιατρείο. Αν η Άννα ήταν μικρότερη σε ηλικία, δεν θα κουβαλούσε τόσες πολλές εμπειρίες από τη ζωή της μαζί της στην Αφρική, εμπειρίες οι οποίες παίζουν καθοριστικό ρόλο τόσο στη σχέση της με τον Ισμαήλ, όσο και στην εξέλιξη της υπόθεσης. Από την άλλη, αν ο Ισμαήλ ήταν ο μεγαλύτερος σε αυτή την αλλοπρόσαλλη σχέση, δεν θα μπορούσε τότε η Άννα να παίξει το ίδιο πειστικά τον ρόλο της "πλούσιας προστατευόμενης" σε αυτή τη σχέση,  να τον "πατρονάρει" δηλαδή ως έναν βαθμό.

Η αφήγηση εναλλάσσεται από τον ένα εταίρο της σχέσης στον άλλο, προσφέροντας έτσι τις οπτικές και των δυο σε αυτή την παράξενη ερωτική ιεροτελεστία. Επίσης, οι αφηγήσεις ακροβατούν ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, καθώς ο αναγνώστης μαθαίνει για τη σχέση της Άννας και του Ισμαήλ παράλληλα με το ξεδίπλωμα των προσωπικών τους εμπειριών και των καθοριστικών παιδικών τους αναμνήσεων.

Γενικά πρόκειται για ένα βιβλίο με πολλά αντιθετικά ζεύγη: η πλούσια και ο φτωχός, η ηλικιωμένη λευκή γυναίκα με τον νέο μαύρο άνδρα, η Αφρική και η Ευρώπη, η φτώχεια και ο καπιταλισμός, το ισλάμ και ο χριστιανισμός Οι αντιθέσεις αυτές δίνουν το παρόν και στην ίδια την αφηγηματική τεχνική: παρόν-παρελθόν, συναίσθημα-λογική, ρεαλισμός-υπερρεαλισμός.

Και μέσα σε όλα αυτά σκέψεις... Σκέψεις για τη μητρότητα, τον γάμο, τον ρατσισμό, τα αποτελέσματα της αποικιοκρατίας στην Αφρική και την περίπλοκη πολιτική κατάσταση, τη φτώχεια των ανθρώπων που ζουν εκεί και τον τόσο διαφορετικό από τον δυτικό τρόπο ζωής τους, τον έρωτα, το σεξ και τελικά την ίδια τη ζωή.

Θα μπορέσει άραγε αυτός ο έρωτας να νικήσει τον χρόνο; Ή η διάρκειά του θα είναι τόση όσο κρατάει το Χαρματάν, η ξηρή εποχή στη Μπουρκίνα Φάσο;

Η γλώσσα την οποία χρησιμοποιεί η συγγραφέας κινείται ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον υπερρεαλισμό, πότε απλή, πότε συμβολική. Το τέλος του βιβλίου είναι ανατρεπτικό και εξίσου ασυνήθιστο όπως και το υπόλοιπο βιβλίο. Τελικά, το πιο καίριο σημείο του βιβλίου δεν είναι αυτό που φαίνεται και η συγγραφέας προσφέρει η ίδια την ανατροπή.

Ένα βιβλίο το οποίο θα μας κάνει να αναστοχαστούμε για τον ίδιο τον άνθρωπο αλλά και για το κατά πόσον ευθύνονται οι Ευρωπαίοι για τη δύστηνη μοίρα των χωρών της Αφρικής σήμερα, αποτέλεσμα χρόνων στυγνής εκμετάλλευσης και ιμπεριαλισμού από την πλευρά των "δυνατών" λευκών.