Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, 2020, εκδ. Μεραίχμιο, σελ.203

 

https://www.metaixmio.gr/el/products/%CE%B8%CE%B5%CE%BF%CE%B4%CF%89%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%BF%CF%84%CF%81%CF%89%CE%BD%CE%B7%CF%82  

Αν και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο περίφημος "Γέρος του Μοριά" υπάρχει οπωσδήποτε μέσα στο μυαλό κάθε Έλληνα, εντούτοις, πέρα από τα απομνημονεύματά του, τα οποία έχουν πολλάκις εκδοθεί, μία ολοκληρωμένη βιογραφία του δεν βρίσκεται εύκολα τόσο στην ελληνική, όσο και την ξένη βιβλιογραφία, σε αντίθεση με αυτήν που υπάρχει για την ίδια την Ελληνική Επανάσταση.

Η βιογραφία του λοιπόν, όπως παρουσιάζεται από τον διακεκριμένο ιστορικό Ιάκωβο Μιχαηλίδη, αποτελεί μία πολύτιμη συμβολή στη βιβλιογραφία όχι μόνο της Ελληνικής Επανάστασης αλλά και του ίδιου του διάσημου αγωνιστή. Σε καμία περίπτωση όμως δεν αποτελεί μία αγιογραφία του. Το αντίθετο μάλιστα. Ο συγγραφέας δεν διστάζει να μας παρουσιάσει, μεταφέροντάς της αυτολεξεί, όλες τις αρνητικές κρίσεις που εξέφρασαν γι' αυτόν τόσο οι αντίπαλοί του κατά τους εμφύλιους στην επανάσταση Ρουμελιώτες, όσο και οι Φιλέλληνες, με τους οποίους ο Γέρος του Μοριά είχε μεγάλη διάσταση απόψεων σχετικά με το "συνταγματικό δυτικού τύπου κράτος".

Ο συγγραφέας ξεκινάει την αφήγηση για το πρόσωπό του με μία παράδοξη εικόνα για αρχή βιογραφίας: από την κηδεία του στις 3 Φεβρουαρίου του 1843 και τη λαϊκή κοσμοσυρροή που αυτή προκάλεσε, θέλοντας έτσι να μας δείξει το μέγεθος της απήχησης που είχε η προσωπικότητα του τρανού αυτού αγωνιστή της Επανάστασης. Συνεχίζει, έπειτα, αφηγούμενος τα παιδικά και νεανικά του χρόνια, τα έτη κατά τα οποία αυτός υπηρέτησε στον αγγλικό στρατό στα Επτάνησα και τις επιρροές που δέχτηκε, εκεί οι οποίες διαμόρφωσαν αυτόν που ξέρουμε σήμερα όλοι ως Γέρο του Μοριά. 

Ακολουθεί διεξοδική αφήγηση σχετικά με τον ρόλο του σε μεγάλες μάχες της Επανάστασης, όπως τα Δερβενάκια, η άλωση της Τριπολιτσάς και, αργότερα, η αναχαίτιση του Ιμπραήμ, όπως και ο αμφιλεγόμενος ρόλος του στους δύο Ελληνικούς Εμφύλιους, καθώς και τη στήριξη που παρείχε στον πρώτο Κυβερνήτη του ελληνικού κράτους, τον Ιωάννη Καποδίστρια. Δεν αφήνει απέξω, φυσικά, την περίοδο της φυλάκισής του από τους κυβερνητικούς κατά τη διάρκεια του δεύτερου Εμφυλίου και τη δεύτερη φυλάκισή του από το καθεστώς των Βαυαρών και την πολύκροτη δίκη του, η οποία τόσο άδικα τον καταδίκασε σε θάνατο, ποινή  που, ευτυχώς, δεν εκτελέστηκε τελικά.

Πολυδιάστατη και αμφιλεγόμενη συνάμα προσωπικότητα, ο Ι.Μ. παραδέχεται απροκάλυπτα ότι  ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης υπήρξε η κορυφαία φυσιογνωμία του Ελληνικού Αγώνα της Ανεξαρτησίας και γι' αυτό ακριβώς μισήθηκε αλλά και αγαπήθηκε πολύ. Σήμερα, που η έρευνα έχει διαφωτίσει ορισμένες σκοτεινές πτυχές  της Ελληνικής Επανάστασης, η προσωπικότητά του έχει αποκατασταθεί, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι ως άνθρωπος δεν διέπραξε και αυτός, όπως όλοι τα λάθη του. Τη γενναιότητα, τη στρατιωτική του ιδιοφυΐα όμως, καθώς και τη φιλοπατρία του κανένας πλέον δεν δύναται να τις αμφισβητήσει.

Η πρώτη λοιπόν ολοκληρωμένη βιογραφία του μεγάλου αγωνιστή, εξαιρετικά καλογραμμένη και ευανάγνωστη, προσφέρει άφθονο υλικό για μελέτη σε όσους θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα τον περίφημο "Γέρο του Μοριά".

Αθανάσιος Συροπλάκης, Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, Ο ηγέτης της Μάνης στην Ελληνική Επανάσταση, εκδ. μεταίχμιο, 2020, σελ.197

 https://www.metaixmio.gr/el/products/%CF%80%CE%B5%CF%84%CF%81%CE%BF%CE%BC%CF%80%CE%B5%CE%B7%CF%82-%CE%BC%CE%B1%CF%85%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CF%87%CE%B1%CE%BB%CE%B7%CF%82

Τη "φωνή στην αδικημένη άλλη πλευρά" φιλοδοξεί να δώσει ο ιστορικός Α. Συροπλάκης με το πόνημά του "Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ο ηγέτης της ελληνικής Επανάστασης", το οποίο, παρουσιάζοντας τον βίο και τις πράξεις του μπέη της Μάνης, Πέτρου Μαυρομιχάλη, θέλει να μας μεταφέρει και τα επιχειρήματα της πλευράς που αντιτάχθηκε στον Καποδίστρια.

Πράγματι, ενώ για τον πρώτο Κυβερνήτη του ελληνικού κράτους, τον Ιωάννη Καποδίστρια, παρατηρείται τα τελευταία δύο χρόνια μία συγγραφική έκρηξη, για τον "αντίπαλό" του, τον ηγέτη της Μάνης Πέτρο Μαυρομιχάλη, η βιβλιογραφία είναι ελάχιστη έως ανύπαρκτη.

Έτσι, το βιβλίο του Συροπλάκη έρχεται να συμπληρώσει ένα μεγάλο κενό, αφού είναι αφιερωμένο εξ' ολοκλήρου σε αυτόν τον μεγάλο αγωνιστή της Ελληνικής Επανάστασης, του οποίου, όμως, το όνομα αμαυρώθηκε, εξ' αιτίας της αντιπαλότητάς του με τον Καποδίστρια και, τελικά, την αποτρόπαια δολοφονία του από δύο μέλη της οικογένειάς του.

Το βιβλίο δεν επιχειρεί, φυσικά, να "αθωώσει" τον Πετρόμπεη, αλλά, μέσα από την ψύχραιμη πλευρά του ιστορικού, να αναδείξει και  την αδικημένη άλλη πλευρά, η οποία είχε και αυτή τα δίκια της στη γνωστή διαμάχη με τον Κυβερνήτη. Ο Συροπλάκης με έξυπνο τρόπο υποδεικνύει και τους λανθασμένους χειρισμούς τόσο του Πετρόμπεη, όσο και του ίδιου του Κυβερνήτη στο συγκεκριμένο ζήτημα, καθώς και τους λόγους για τους οποίους ο Πετρόμπεης θεωρούσε, ενδεχομένως, ότι η δολοφονία του Κυβερνήτη ήταν μονόδρομος.

Η μελέτη αυτή μας υπενθυμίζει με έξυπνο τρόπο ότι τα πρόσωπα της Ιστορίας δεν είναι πάντοτε εξορισμού "καλά" ή "κακά", "άσπρα" ή "μαύρα", αλλά συχνά απλά "γκρίζα". Μπορεί, λοιπόν, η συμμετοχή της οικογένειας Μαυρομιχάλη στη δολοφονία του Καποδίστρια να ήταν μία πράξη επονείδιστη, αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να λησμονηθεί η ανιδιοτελής προσφορά του στον Αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, προσφορά τόσο χρηματική, όσο και ηγετική και πολιτική. Το ίδιο έγινε, εξάλλου, και με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, ο οποίος, αν και αναμείχθηκε στα εμφύλια πάθη των Ελλήνων κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης και διέπραξε κι αυτός τα λάθη του, η μνήμη του και η προσφορά του, όμως, στον Αγώνα, δεν αμαυρώθηκε τελικά.

Πέρα από το βασικό αυτό σημείο της μελέτης, ο Συροπλάκης παρουσιάζει αναλυτικά τη δράση της οικογένειας Μαυρομιχάλη στα Ορλωφικά το 1770 και το πως έφτασε ο Πέτρος να γίνει "μπέης" της Μάνης το 1816, έναν τίτλο το οποίο δεν δίστασε, όμως, να αποποιηθεί αμέσως μετά το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης, προκειμένου να διαχωρίσει τη θέση του από εκείνη των "συμμάχων" των Τούρκων, θέση την οποία πολλοί προεστοί δίσταζαν να αποκηρύξουν. Για τα παιδικά και τα νεανικά του χρόνια λίγα είναι γνωστά λόγω έλλειψης πηγών, αλλά η δράση του στο πλευρό της Φιλικής Εταιρείας από το 1811 που έγινε μέλος της, ως και εκείνη των επαναστατικών χρόνων παρουσιάζεται εκτενώς.

Μπορεί ως στρατιωτικός ηγέτης να μην είχε χάρισμα ο Πέτρος Μαυρομιχάλης, όμως ως πολιτικός ηγέτης και ως δωρητής χρημάτων στον Αγώνα, δεν προσέφερε και λίγα. Τελικά, η μνήμη του αποκαταστάθηκε στα χρόνια του Όθωνα, καθώς και οι απαιτήσεις που είχε από τον Καποδίστρια περί χρηματικών αποζημιώσεων και αξιωμάτων και στην κηδεία του το 1848 συνέρρευσε πλήθος κόσμος, όπως και σε εκείνη του Γέρου του Μοριά.

Ένα από τα πιο αξιόλογα βιβλία της επετειακής σειρά των εκδόσεων Μεταίχμιο για το 1821 είναι, επομένως, το βιβλίο του Συροπλάκη, το οποίο μας συστήνει από πρώτο χέρι έναν άγνωστο και αδικημένο ήρωα του 1821.

Κen Follett, Και εγένετο εσπέρα και εγένετο πρωί, εκδ. Bell, 2020, σελ.872

 https://harlenic.gr/product/%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b5%ce%b3%ce%ad%ce%bd%ce%b5%cf%84%ce%bf-%ce%b5%cf%83%cf%80%ce%ad%cf%81%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b5%ce%b3%ce%ad%ce%bd%ce%b5%cf%84%ce%bf-%cf%80%cf%81%cf%89%ce%af/

 Ως μεσαιωνικό παραμύθι, βγαλμένο όμως μέσα από την αληθινή ζωή, μπορεί να χαρακτηριστεί το νέο βιβλίο του πολυγραφότατου μετρ του ιστορικού μυθιστορήματος Ken Follett με τίτλο "Και εγένετο εσπέρα και εγένετο πρωί". Πρόκειται για ένα πόνημα το οποίο δεν ξεφεύγει από τους κανόνες συγγραφής που διέπουν και τα υπόλοιπα βιβλία του.

Ο Κ.F. μας έχει αποδείξει πολλαπλώς την αγάπη του για την Ιστορία  και ιδίως για τον Δυτικό Μεσαίωνα μέσα από την τριλογία "Κινγκσμπριτζ" και, ακόμα πιο συγκεκριμένα, για τον κόσμο της μεσαιωνικής νοτιοδυτικής Αγγλίας, τους καθεδρικούς ναούς και τους χτίστες.

 Αυτή τη φορά επιλέγει για πρωταγωνιστή και πάλι έναν επαγγελματία χτίστη, αλλά τον τοποθετεί σε λίγο πρωιμότερη χρονικά εποχή από το προηγούμενα βιβλία της τριλογίας-τα οποία, σημειωτέον, διαβάζονται όλα ανεξάρτητα το ένα από το άλλο- δηλαδή στα 997μ.Χ., σε μία ταραγμένη εποχή όπου η Αγγλία και γενικότερα όλη η Ευρώπη βρίσκεται στο έλεος των επιδρομών των φοβερών και αιμοδιψών Βίκινγκς. Παρά το γεγονός αυτό, το οποίο αναμφίβολα είχε αρνητικές συνέπειες στη δημογραφία και την οικονομία της Δύσης, στην Ευρώπη του 1000 κάτι έχει αρχίσει, δειλά δειλά να αλλάζει από την πλήρη ακαμψία που είχε επικρατήσει μετά από την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Στις σελίδες  του βιβλίου του K.F. θα συναντήσουμε τον μεσαιωνικό κόσμο της Αγγλίας όπως τον γνωρίσαμε στο πιο διάσημο βιβλίο του συγγραφέα, το "Οι Στυλοβάτες της γης", αλλά και στο "Ένας κόσμος χωρίς τέλος". Τρεις πολύ διαφορετικοί άνθρωποι συναντιούνται εδώ, οι οποίοι εκπροσωπούν τρεις πολύ διαφορετικές εκφάνσεις του ίδιου μεσαιωνικού κόσμου. 

Από τη μία είναι ο χτίστης Έντγκαρ, πονόψυχος, δίκαιος και δουλευταράς, γενικά ένας άνθρωπος με ασυνήθιστες ικανότητες και απόψεις για την εποχή του, ο οποίος αντιπροσωπεύει τον κόσμο των φτωχών βιοπαλαιστών, αυτόν που βρίσκεται στο έλεος των φυσικών καταστροφών και των επιδρομέων, όπως οι Βίκινγκς. Πράγματι, μετά από μία τέτοια επιδρομή, ο Έντγκαρ θα παρακολουθήσει ανήμπορος να βοηθήσει την οικογένειά του να χάνει κυριολεκτικά τα πάντα. Έκτοτε η ζωή της και η δική του πρόκειται να αλλάξουν ριζικά.

Στον αντίποδα βρίσκεται η Νορμανδή λαίδη Ράγκνα, κόρη ενός κόμη της Νορμανδίας, η οποία, θύμα ενός αναπάντεχου έρωτα, θα έρθει στην Αγγλία ως υποψήφια σύζυγος ενός ισχυρού άρχοντα. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι εκείνη την εποχή η Νορμανδία, η περιοχή δηλαδή εκείνη της Βόρειας Γαλλίας, την οποία είχαν εποικίσει παλαιότερα οι Βίκινγκς, θεωρείται αρκετά πιο προχωρημένη σε σχέση με την Αγγλία από πολλές απόψεις. Στην Αγγλία η δουλεία δεν έχει καταργηθεί, και, επιπλέον, τόσο η πολυγαμία όσο και η παλλακεία είναι ακόμη επιτρεπτές εδώ. Το δίκαιο μεταξύ των δύο χωρών διαφέρει ριζικά, αν και οι επαφές μεταξύ της νοτιοδυτικής Αγγλίας και Βόρειας Γαλλίας είναι ιδιαίτερα συχνές. 

Η λαίδη Ράγκνα διαπνέεται από τις ίδιες αρχές ανθρωπισμού-σπάνιες για την εποχή-τις οποίες ενστερνίζεται και ο Έντγκαρ. Είναι, επιπροσθέτως, μία φιλόδοξη, έξυπνη και δυναμική αρχόντισσα, η οποία θέλει να ασκήσει καθήκοντα διακυβέρνησης στο πλευρό του συζύγου της. Η ζωή όμως στην Αγγλία θα της επιφυλάξει τελικά πολλές δυσάρεστες εκπλήξεις και ο γάμος τον οποίο ευτύχησε να πραγματοποιήσει από έρωτα θα αποδειχτεί μία χίμαιρα για αυτήν...

Τέλος, υπάρχει ο  Όλντρεντ, ένας μοναχός που λατρεύει τη μάθηση και υπηρετεί πιστά τον Θεό, σε αντίθεση με πολλούς εκπροσώπους της Εκκλησίας στην εποχή του. Αυτός αντιπροσωπεύει τον κλήρο και την Εκκλησία, τον έτερο πόλο διακυβέρνησης των απλών ανθρώπων μαζί με τους ευγενείς κατά τον Μεσαίωνα. Αγωνίζεται για το καλό της γνώσης, της εκκλησίας αλλά και των ανθρώπων που διαβιούν γύρω του.

Και ύστερα υπάρχει το Κακό, άνθρωποι άπληστοι, αδίστακτοι και σκληρόκαρδοι, τέτοιοι που υπάρχουν πάντοτε σε όλα τα βιβλία του K.F., όπως π λάγνος και διεφθαρμένος επίσκοπος Γουίνσταν, ο βίαιος ταβερνιάρης Ντρενγκ και ο διψασμένος για εξουσία Γουίγκελμ. Όλοι αυτοί θα έρθουν σε σύγκρουση με τον κόσμο του καλού, τον οποίο αντιπροσωπεύουν οι τρεις πρωταγωνιστές.

Πολυπρόσωπο και πολύπλευρο, επομένως, είναι το νέο βιβλίο του K.F., όπως είναι άλλωστε όλα τα καλά ιστορικά μυθιστορήματα. Θεωρώ ότι ελάχιστοι άλλοι συγγραφείς έχουν πετύχει να απεικονίσουν τόσο παραστατικά και ζωντανά τη μεσαιωνική κοινωνία της δυτικής Ευρώπης, έναν κόσμο τόσο αλλιώτικο από τον σημερινό δικό μας, με τους κόμηδες, τους βασιλείς, τους επισκόπους, τους μοναχούς, τις αρχόντισσες, τους δούλους και τους απλούς ανθρώπους του λαού, αγρότες, ταβερνιάρηδες και μεροκαματιάρηδες κάθε λογής να συνυπάρχουν πότε ειρηνικά και πότε σε σύγκρουση.

Έτσι μέσα από τις σελίδες του βιβλίου θα παρακολουθήσουμε πολλές χαρακτηριστικές σκηνές του μεσαιωνικού βίου, όπως μία γέννα σε σπίτι όπως γινόταν τότε, δίκες για απόδοση δικαιοσύνης από άρχοντες και βασιλείς στους δουλοπάροικους και τον απλό λαό, γάμους ευγενών, το μεγάλωμα των παιδιών των ευγενών, επιδρομές Βίκινγκς, την καθημερινή δύσκολη ζωή σε έναν αγρόκτημα και πολλά άλλα.

Τόσο η υπόθεση, όσο και η γραφή του K.F. προσφέρει ευκαιρίες για άφθονες συγκινήσεις και αγωνία στους αναγνώστες του, με μία πλοκή που καθηλώνει και θα τους μετακινήσει σε όλο το φάσμα των συναισθημάτων. Στο τέλος το καλό θα θριαμβεύσει και οι κακοί θα τιμωρηθούν, αλλά, μέχρι τότε, οι καλοί θα έχουν υποφέρει πολύ μέχρι να δικαιωθούν. Ο έρωτας, φυσικά, δεν θα μπορούσε να απουσιάζει από ένα τέτοιο μυθιστόρημα και είναι πάλι αυτός ο οποίος κινεί τα νήματα, έστω και αδιόρατα.

Η σκληρή, μεσαιωνική κοινωνία του ρητού "Ο θάνατός σου η ζωή μου" και του " Ο άνθρωπος για τον άνθρωπο είναι λύκος" αντιπροσωπεύεται απόλυτα εδώ. Κοινωνία, θρησκόληπτη, αυστηρά χριστιανική, μα όχι απαραίτητα μοιρολατρική για κάποιους οι οποίοι προσπαθούν με κάθε τρόπο να αλλάξουν τα δεδομένα προς όφελός τους, διψώντας για χρήμα και εξουσία, διαφέρει εντούτοις τα μάλα από τη δική μας σημερινή χριστιανική κοινωνία: εδώ δεν υπάρχει καμία αιδώ για το γυμνό σώμα, τη γενετήσια πράξη, τις απάνθρωπες τιμωρίες, την κατάφωρη αδικία, τη δουλεία, την παλλακεία και την πολυγαμία. Όμως, πρόκειται επίσης και για έναν κόσμο στον οποίο ο σεβασμός και ο φόβος για τον Θεό ισχύουν, συχνά μόνο κατ' όνομα, ακριβώς δηλαδή όπως συμβαίνει και σήμερα.

Δύσκολα αναγνώστης θα μείνει ασυγκίνητος διαβάζοντας ένα τέτοιο έργο. Ο αναγνώστης, όμως, ο οποίος λατρεύει το ιστορικό μυθιστόρημα, θα βρει στον Ken Follett πραγματικά την αδελφή ψυχή του.

Paul Strathern, Η ιστορία του κόσμου σε 10 αυτοκρατορίες, εκδ. Διόπτρα, 2020, σελ.295

Μετά από την πληθώρα των βιβλίων που εκδόθηκαν τα τελευταία χρόνια του τύπου Μικρή ιστορία του κόσμου, σύντομη ιστορία της ανθρωπότητας, Ιστορία του κόσμου σε δέκα κεφάλαια κτλ, ο Βρετανός συγγραφέας και πανεπιστημιακός Paul Strahern έρχεται να μας προτείνει κάτι εξίσου μικρό, ελκυστικό και ευκολοδιάβαστο: μια ιστορία του κόσμου μέσα από τη μελέτη δέκα αυτοκρατοριών.

Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει πως οι αυτοκρατορίες του κόσμου ήταν μόνο δέκα. Αντιθέτως πολλές είναι οι ηχηρές απουσίες από το παρόν πόνημα, όπως η αυτοκρατορία των Αιγυπτίων, των Βαβυλωνίων, του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η Βυζαντινή,η Αγία Ρωμαϊκή, των Αψβούργων κ.α. περισσότερο ή λιγότερο σημαντικές. 

Σκοπός όμως του συγγραφέα δεν είναι να αφηγηθεί την ιστορία όλων των αυτοκρατοριών που πέρασαν από τον πλανήτη, αλλά να επικεντρωθεί σε αυτές με τη μεγαλύτερη διάρκεια και, καμιά φορά, επίδραση στις μεταγενέστερες εποχές.

Ο συγγραφέας παραδέχεται ευθέως ότι η αυτοκρατορία με τη μεγαλύτερη επίδραση ήταν η Ρωμαϊκή, μέσω της γλώσσας κυρίως, των μνημείων αλλά και των νόμων της. Εξίσου σημαντική αποδείχτηκε και η αυτοκρατορία των Γιουάν στην Κίνα τον 13ο και τον 14ο αιώνα, αφού τότε εφευρέθηκαν πολλές από τις εφευρέσεις που άσκησαν μέγιστη επιρροή στη ζωή μας, όπως η πυρίτιδα, η πυξίδα, η τυπογραφία κ.α.

Στα μάτια των Ελλήνων αναγνωστών αυτοκρατορίες όπως η Ακκαδική, η Μογγολική αλλά και εκείνη των Αζτέκων, παραμένουν, εν πολλοίς, άγνωστες. Είναι, επομένως, ευτύχημα το γεγονός ότι ο P.S. τις συμπεριλαμβάνει στο βιβλίο του, επιτρέποντάς μας να τις γνωρίσουμε. 

Ακόμη όμως και για αυτοκρατορίες οι οποίες είναι περισσότερο γνωστές, όπως αυτές που άκμασαν στον 20ο αιώνα, δηλαδή η Βρετανική, η Ρωσική και η Αμερικανική, ο συγγραφέας βρίσκει να μας πει κάτι το οποίο, ενδεχομένως, ούτε οι πιο διαβασμένοι από εμάς να έχουν ακούσει. Οι δύο τελευταίες, οι οποίες συμπεριλαμβάνονται ανάμεσα στις δέκα, είναι οι μεγαλύτερες αυτοκρατορίες στον κόσμο του ισλάμ: η αυτοκρατορία των Αράβων και των Οθωμανών.

Το βιβλίο περιλαμβάνει, ακόμη, έναν διαφωτιστικό πρόλογο, ο οποίος μας δίνει, μεταξύ άλλων, και τον ορισμό της αυτοκρατορίας και, αντί επιλόγου, τις προοπτικές για το μέλλον σχέση με την ύπαρξη κάποιας αυτοκρατορίας στον πλανήτη. Περιέχει έτσι και μία γεωπολιτική διάσταση.

Εν ολίγοις, πρόκειται για ένα πόνημα το οποίο μπορεί άνετα να διαβαστεί ακόμη και από μεγάλα παιδιά και νέους, αφού ο συγγραφέας, αν και προβαίνει που και που σε έξοχες κρίσεις των γεγονότων, δεν απομακρύνεται, εντούτοις πολύ από τον γεγονοτολογικό κορμό, με αποτέλεσμα να μην πλατειάζει με τον λόγο του.