Η ήττα των Ρωμαίων στις Κάννες το 216π.Χ.

  

Η μάχη των Καννών το 216π.Χ. ήταν μία από τις σημαντικότερες ήττες τις οποίες υπέστη η παντοδύναμη Ρώμη από την κραταιά Καρχηδόνα κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Καρχηδονιακού Πολέμου.

Αυτό,φυσικά, δεν ήταν κάτι διόλου περίεργο αν λάβει κανείς υπόψη τα στρατηγικά λάθη του Ρωμαίου στρατηγού Βάρρωνα απέναντι στην στρατιωτική μεγαλοφυΐα του Αννίβα, ενός από τους μεγαλύτερους στρατηγούς όλων των εποχών. Το λάθος του Βάρρωνα ήταν ότι δεν κράτησε εφεδρείες στα μετόπισθεν. Έτσι, αν και λιγότεροι οι Καρχοδόνιοι- περίπου 40.000, οι μισοί δηλαδή από τους αντίπαλούς τους κατάφεραν τελικά να νικήσουν τους "αήττητους" έως τότε Ρωμαίους.

Κοντά 50.000 άνδρες φονεύτηκαν μέσα σε ένα μόλις απόγευμα κοντά στη γνωστή γαλλική, σήμερα, πόλη. Ως γνωστόν, ο Αννίβας, κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Καρχηδονιακού Πολέμου (218-201π.Χ.), ο οποίος ανησυχούσε από την ανερχόμενη δύναμη των Ρωμαίων στη Μεσόγειο, συγκέντρωσε στρατό και πέρασε στην ιταλική χερσόνησο μαζί με πολεμικούς ελέφαντες.

Το αποτέλεσμα της μάχης μπορεί να ήταν μεν καταστροφικό για τους Ρωμαίους, δεν είχε, όμως, μακροπρόθεσμα αρνητικά αποτελέσματα για τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Η Ρώμη γρήγορα διδάχτηκε από τα λάθη της και δεν άφησε να ξανασυμβεί τέτοιας έκτασης ήττα. Ο ρωμαϊκός στρατός ανασυστήθηκε γρήγορα και ο Αννίβας, μακριά από τις γραμμές ανεφοδιασμού του, απέτυχε να καταλάβει την ίδια τη Ρώμη.

Μάλιστα, κατά τη διάρκεια του επόμενου Καρχηδονιακού Πολέμου (149-146π.Χ.) κατάφερε το τελειωτικό πλήγμα στην αλλοτινή θαλασσοκράτειρα, καταστρέφοντας ολοκληρωτικά την ίδια την Καρχηδόνα και αποσαθρώνοντας ολοκληρωτικά την εμπορική αυτοκρατορία των Φοινίκων.

Joseph Roth, Οι εκατό μέρες, εκδ. Άγρα, 2020, σελ. 279

 http://agrapublications.blogspot.com/2020/12/100meres-roth.html

"Παντού στη χώρα και στον κόσμο τον αγαπούσαν τον αυτοκράτορα οι γυναίκες".

Ο λόγος για τον μεγάλο στρατηλάτη, τον πάντοτε αγαπητό στο ωραίο φύλο, τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη. Ο Joseph Roth τον παρουσιάζει στο βιβλίο του "Οι εκατό μέρες" όπως δεν τον έχουμε ξαναδεί.

Για τον πολιτικό και στρατηγό Ναπολέοντα, το τέκνο που γεννήθηκε στον αστερισμό της Γαλλικής Επανάστασης, έχουν γραφτεί ουκ ολίγα πονήματα. Οι μάχες που έδωσε, τόσο αυτές που κέρδισε όσο και αυτές που έχασε, έχουν εξιστορηθεί λίαν επαρκώς από τους ιστορικούς. Το ίδιο και η πολιτική του διακυβέρνηση στη Γαλλία και τις χώρες που κατέλαβε, το ίδιο και των αδελφών του στην Ισπανία και την Ιταλία.

Όμως, σχετικά με τον άνθρωπο Ναπολέοντα που κρυβόταν πίσω από τον μεγάλο στρατηλάτη, έχουν γραφτεί πολύ λιγότερες αράδες και αυτές σίγουρα όχι με τον τόσο ιδιαίτερο τρόπο του συγκεκριμένου συγγραφέα.

O Joseph Roth, Ουκρανοεβραίος μεγαλωμένος στην Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, πέθανε αλκοολικός στη γόνιμη ηλικία των σαράντα πέντε ετών εν έτει 1939. Ως τότε είχε προλάβει να μεταναστεύσει από τη ναζιστική Γερμανία και είχε καταφέρει να συγγράψει ουκ ολίγα πονήματα. Το βιβλίο του που ξεχωρίζει περισσότερο από τα άλλα είναι "Οι εκατό μέρες", ένα βιβλίο στο οποίο αφηγείται τις τελευταίες εκατό μέρες του Ναπολέοντα, αυτές κατά τις οποίες είχε μόλις δραπετεύσει από τη νήσο Έλβα και σχεδίαζε να κατακτήσει και πάλι τον κόσμο εκ νέου, πριν από τη νέα μεγάλη και οριστική του πανωλεθρία στο Βατερλώ, το οποίο ανέτρεψε όλα του τα σχέδια.

"Οι εκατό μέρες" είναι χωρισμένες σε τέσσερα βιβλία. Τα δύο από αυτά αφηγούνται την ιστορία από την πλευρά του ίδιου του Βοναπάρτη, ενώ τα υπόλοιπα δύο από το μέρος μίας γυναίκας, μιας πλύστρας που δούλευε στο παλάτι του, της Αντζελίνα Πιέτρι.

Η Αντζελίνα Πιέτρι είναι μία κλασική γυναίκα της εποχής της, μητέρα, απο΄χαμηλή κοινωνική τάξη, η οποία, όπως όλες οι γυναίκες που συνάντησαν από κοντά τον Βοναπάρτη, δεν μπόρεσε να μείνει αλώβητη από τη γοητεία του.

Αυτή ακριβώς η αντίθεση μεταξύ της διάσημης μορφής του μεγάλου στρατηλάτη από τη μία και της άσημης πλύστρας του από την άλλη αποτελεί ένα έξοχο λογοτεχνικό εργαλείο στα έμπειρα χέρια του J.R. Κατά έναν παράδοξο τρόπο οι δύο αντιθετικές αυτές μορφές συγκλίνουν και η θλιβερή τους μοίρα συνδέεται.

Πέρα από την αντίθεση αυτή, υπάρχουν κάποια επαναλαμβανόμενα μοτίβα στο βιβλίο,τα οποία προσφέρουν περαιτέρω συνοχή στο σώμα του έργου: η συνάντηση του αυτοκράτορα με τη μητέρα του, η ταμπακιέρα του αυτοκράτορα και κυρίως η φράση "Ζήτω ο αυτοκράτορας", φράση που επαναλαμβάνεται διαρκώς και σηματοδοτεί την άνοδο, αλλά και την  πτώση του μεγάλου στρατηλάτη.

Οι περιγραφές του J.R., ολοζώντανες και με πολλούς επιθετικούς προσδιορισμούς, είναι γλαφυρότατες. Το ίδιος και η γλώσσα που χρησιμοποιεί. Η γραφή του διαθέτει έναν ρυθμό και μία μουσικότητα, με κάθε πρόταση να ομοιάζει και σε ένα ξεχωριστό μουσικό θέμα.

Η γραφή είναι τόσο αισθαντική και προκαλεί τόσα πολλά και ποικίλα συναισθήματα, έτσι ώστε δύσκολα θα καταφέρουμε να μην συγκινηθούμε καθώς θα διαβάζουμε για την ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλώ. Καθώς γυρνάμε τις σελίδες του βιβλίου, νιώθουμε λες και η ήττα αυτή να αφορούσε προσωπικά εμάς τους ίδιους. Τόσο μεγάλο αίσθημα είναι το συναίσθημα της ενσυναίσθησης το οποίο προσφέρει ο J.R.μέσω της αριστοτεχνικής του πένας.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι, πέρα από το κλασικό μπλε σακάκι του Ναπολέοντα και το διάσημο καπέλο του, τίποτε άλλο στο πόνημα του J.R. κατά τα άλλα, δεν θα μας θυμίσει τον πασίγνωστο στρατηγό όπως τον ξέραμε από τις σελίδες της Ιστορίας του σχολείου. Εδώ, ο ευφυής και χαρισματικός αυτός άντρας, έρμαιο των συναισθημάτων και της απογοήτευσης που τον έχει καταβάλει από την ήττα, παρουσιάζεται μπροστά μας πιο ανθρώπινος από ποτέ. Και σε αυτό ακριβώς το γεγονός έγκειται η αξία του εν λόγω βιβλίου.

Βούλα Ηλιάδου, Ο πλανήτης των ψυχών, εκδ. βακχικόν, 2021, σελ.547

 

https://ekdoseis.vakxikon.gr/shop/ekdoseis/vakxikon-peza/o-planitis-ton-psixon-2/

Mε μεταφυσικές αναζητήσεις και ανησυχίες καταπιάνεται η έμπειρη λογοτέχνιδα Βούλα Ηλιάδου στο νέο συγγραφικό της πόνημα "Ο πλανήτης των ψυχών". Πρόκειται για ένα βιβλίο στο οποίο το υπερφυσικό,υπερβατικό και υπερρεαλιστικό στοιχείο είναι ευδιάκριτο σε κάθε σελίδα του. Η αφετηρία, όμως, για όλα αυτά είναι μία μυθιστορία καθαρά γήινη και ρεαλιστική. 

Για την ακρίβεια, το εναρκτήριο λάκτισμα για όλο αυτό το φιλοσοφικό και μεταφυσικό παιχνίδι, αποτελεί ο Αλέξανδρος Νοταράς, ένας έφηβος με ποικίλες ανησυχίες, του οποίου την πορεία προς την ενηλικίωση, αλλά και τη γνώση παρακολουθούμε μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Η υπόθεση διαδραματίζεται τυπικά στο Κιλκίς από τη δεκαετία του 1950 έως και τα μέσα του 1974, οπότε και γίνεται αναφορά στην πτώση της Χούντας. Εκτός, όμως, από αυτή την ιστορική σημείωση για το 1974, κατά τα άλλα ο ιστορικός χρόνος είναι απών στο βιβλίο και εμφανίζεται μονάχα υπό τη μορφή αναδρομών στα βάθη του ιστορικού χρόνου και πιο συγκεκριμένα, στην αρχαιότητα, το Βυζάντιο, αλλά και τα χρόνια της προσφυγιάς μετά το 1922.

Ο Αλέξανδρος είναι ένα υιοθετημένο παιδί, στο οποίο, όμως, δεν του έχει λείψει ποτέ η αγάπη από τη ζωή του. Απεναντίας μάλιστα. Η θετή του μητέρα τον λατρεύει, το ίδιο και ο πατέρας του, γονείς που τον μεγαλώνουν με ηθικές αρχές, αυστηρότητα, αλλά και απέραντη αγάπη.

Ο Αλέξανδρος θα πέσει θύμα σχολικού  εκφοβισμού στα γυμνασιακά του χρόνια και μονάχα ένας καλό φίλος, ο οποίος θα γίνει και μέντοράς του στις φιλοσοφικές αναζητήσεις του, ο Μάξιμος, θα καταφέρει να τον γλιτώσει.

 Ο Αλέξανδρος θα ερωτευτεί τη χήρα μητέρα του φίλου του και ένα εντελώς ανορθόδοξο "τρίγωνο" φιλίας και έρωτα θα δημιουργηθεί. Μέσα από τα συναισθήματα που θα βιώσει εξαιτίας του ανορθόδοξου αυτού έρωτα και των συζητήσεων με τον Μάξιμο, ο Αλέξανδρος θα ωριμάσει συναισθηματικά και ψυχικά. Θα συνεχίσει να αμφιταλαντεύεται μέχρι και την ενηλικίωσή του σχετικά με το κατά πόσον συμφωνεί και ο ίδιος με τα δόγματα και τις επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Το βιβλίο είναι περισσότερο ένα συμπίλημα  σκέψεων και φιλοσοφικών στοχασμών σχετικά με τον άνθρωπο, τον έρωτα, τη φιλοσοφία, τη θρησκεία και, κυρίως, με τη μεταθανάτια τύχη της ψυχής, παρά μυθιστόρημα.

Η Β.Η. σκόπιμα δημιουργεί "συζητήσεις" περί αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας, αρχαίας και βυζαντινής εποχής  γενικά και βάζει πολλές φορές και τους ίδιους τους φιλοσόφους να συνομιλούν σε αυτόν τον μεταφυσικό "πλανήτη των ψυχών" που δημιουργεί και περιγράφει στο τέλος του βιβλίου, ενός πλανήτη ο οποίος θυμίζει έντονα πολλές φορές σκηνές από τη "Θεία Κωμωδία" του Δάντη.

Ο λόγος της συγγραφέως είναι μακροπερίοδος με πλούσιο λεξιλόγιο και περιγραφική, αναλυτική διάθεση. Το δυνατό του σημείο είναι η περιγραφή του αρχαιοελληνικού Άδη στο τέλος του βιβλίου, σύμφωνα με τη φαντασία της συγγραφέως και τις γνώσεις που έχει αποκομίσει από τη μελέτη της αρχαιοελληνικής γραμματείας και φιλοσοφία, μία γνώση η οποία είναι ολοφάνερη σε κάθε σελίδα του βιβλίου της. Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι κάποιες φορές παρατίθενται ποιήματα στις σελίδες του, είτε της συγγραφέως, είτε γνωστών ποιητών.

Εν ολίγοις, πρόκειται για ένα πλουραλιστικό, θεματικά, πόνημα, το οποίο, πλην των μεταφυσικών αναζητήσεων, θίγει επίσης θέματα απλά και καθημερινά, όπως τον σχολικό εκφοβισμό, τον ανορθόδοξο έρωτα, τη σχέση με την εκκλησία και την ηθική, αλλά και την υιοθεσία και την αναζήτηση ταυτότητας.

Παναγιώτης Τσίτος, Η γη τρέχει πιο γρήγορα, εκδ. Βακχικόν, σελ.125

https://ekdoseis.vakxikon.gr/shop/ekdoseis/vakxikon-peza/i-gi-trexei-pio-grigora/

"Κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από τον εαυτό του. Κανείς δεν μπορεί να τρέξει τόσο γρήγορα. Κανείς δεν είναι πραγματικά ελεύθερος, εάν δεν είναι πρώτα ολοκληρωτικά σκλαβωμένος, εάν δεν δει ό,τι πιο όμορφο και αγνό να κυλιέται στη λάσπη." 

Τέτοιες σκέψεις και κρίσεις, όπως την παραπάνω, επιλέγει να μοιραστεί μαζί μας ο Παναγιώτης Τσίτος στη νουβέλα του "Η γη γυρίζει πιο γρήγορα", η οποία φλερτάρει με τα λογοτεχνικά ρεύματα του υπαρξισμού, του μοντερνισμού, του υπερρεαλισμού, αλλά και της μπιτ λογοτεχνίας. Η επιρροή της φιλοσοφίας, επίσης, στο έργο του είναι ολοφάνερη, καθώς και η αγάπη του γι' αυτήν, αφού ο συγγραφέας δεν χάνει ευκαιρία να φιλοσοφήσει αποφθεγματικά κα ευκαιριακά σε πολλές από τις σελίδες του βιβλίου του.

Ο Μ. είναι ένας συνηθισμένος νέος που δουλεύει στην τράπεζα, πάνω σε μία γη που γυρίζει σε κανονικούς ρυθμούς και ζει μία ζωή κοινότυπη και προβλέψιμη, όπως κάνουμε άλλωστε όλοι μας.

Όλα όμως θα αλλάξουν, όταν θα δει ένα παράξενο όνειρο που θα τον ταράξει για έναν λόγο ανεξήγητο. Έκτοτε τίποτε πια δεν θα είναι ίδιο στη ζωή του και θα κάθεται κυριολεκτικά σε αναμμένα κάρβουνα μέχρι να ανακαλύψει τι ακριβώς του φταίει για την κατάσταση αυτή. 

Πλέον η γη θα αρχίσει να γυρίζει πιο γρήγορα για εκείνον, έως ότου αποφασίσει να κάνει τελικά το μεγάλο βήμα της αλλαγής, να πραγματοποιήσει δηλαδή ένα μεγάλο ταξίδι-τύπου Τζακ Κέρουακ "Στον Δρόμο"- με άγνωστο σκοπό προκειμένου να ανακαλύψει το νόημα της ζωής. 

Τα προβλήματά του όμως δεν θα λυθούν εν τέλει ούτε τότε, αφού ο Μ. θα αργήσει να καταλάβει ότι, πάνω απ' όλα, αυτός ο οποίος πρέπει να αντιμετωπίσει δεν είναι άλλος από τον ίδιο του τον εαυτό. Ποιο ακριβώς είναι το υπαρξιακό κενό του το οποίο καλείται να γεμίσει;

Η νουβέλα ξεχειλίζει από υπαρξιακές ανησυχίες και σκέψεις για τον άνθρωπο και τις ανθρώπινες σχέσεις τύπου Αλμπέρ Καμύ και Ζαν Πολ Σαρτρ. Παράλληλα ο παραλογισμός και ο υπερρεαλισμός του Φραντς Κάφκα δίνουν συνεχώς το παρόν.

Το όνειρο, το οποίο δεν ήταν άλλο από το πυροτέχνημα αφύπνισης στη ζωή του Μ. Θα το ακολουθήσει η συνειδητοποίηση ότι χρειάζεται αλλαγή στη ζωή του, η φυγή, το ταξίδι, η αναζήτηση της ηδονής στη ζωή με ό,τι συνεπάγεται αυτό- έρωτας, ποτά, ξενύχτια, παρέες και μια ζωή χωρίς πρόγραμμα-. Τέλος, θα έρθει το έτερο πυροτέχνημα, το οποίο θα γκρεμίσει και πάλι το φαινομενικά τέλειο οικοδόμημα, αφού συχνά ό,τι αρχίζει ωραία τελειώνει με πόνο.

Τα ερωτήματα πολλά και τα σκοτεινά σημεία ουκ ολίγα σε αυτή τη μικρή νουβέλα η οποία προσφέρει ένα μικρό ταξίδι αυτογνωσίας στον αναγνώστη, παράλληλα με εκείνο το οποίο πραγματοποιεί ο ήρωας.

Όλοι τελικά γυρνάμε σε αυτό που είμαστε, ενώ όλα είναι φευγαλέα και εφήμερα, όλα αλλάζουν και εν τέλει, "τα πάντα ρει", όπως έλεγε και ο Ηράκλειτος. Διότι "Είμαστε απλώς μια χούφτα αστερόσκονη και τίποτα δεν πρόκειται να το αλλάξει αυτό". 

Η γη πράγματι ενίοτε τρέχει πιο γρήγορα για πολλούς από εμάς. Το αν και πότε θα τη σταματήσουμε είναι αποκλειστικά και μόνο στο δικό μας χέρι- ή μήπως όχι;