Ευρώπη και μετανάστευση στην προϊστορία

 

Σήμερα, που οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αναρωτιούνται πως πρέπει να αντιδράσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στα κύματα των προσφύγων και των μεταναστών από τη Μέση Ανατολή που κατακλύζουν την Ευρώπη, ίσως θα ήταν καλή ιδέα να ρίξουμε μία καλή ιστορική ματιά σε όλες τις μεταναστεύσεις που γνώρισε κατά καιρούς η Ευρώπη, ακόμη και πριν από την έλευση του Homo sapiens sapiens ως είδος. 

Θα κατανοήσουμε έτσι ότι η μετανάστευση από άλλα μέρη του κόσμου έχει υπάρξει καθοριστική στη διαμόρφωση του σύγχρονου DNA μας. Θα φανεί επίσης ότι οι αποκαλούμενοι "αρχέγονοι λαοί", επομένως, ανήκουν στη σφαίρα του μύθου, αφού οι μείξεις στο γενετικό υλικό του σύγχρονου Ευρωπαίου υπήρξαν συνεχείς.

Το πότε ακριβώς εγκατέλειψε ο μακρινός ανθρωποειδής πρόγονός μας την ανατολική Αφρική, η οποία υπήρξε το λίκνο των ανθρωποειδών, παραμένει ακόμη μυστήριο σε μεγάλο βαθμό. Οι περισσότεροι επιστήμονες τοποθετούν αυτή την έξοδο πριν από 500.000 χρόνια περίπου, όταν ο άνθρωπος του Νεάντερνταλ και ο άνθρωπος Ντενίσοβα έφτασε στην Ευρώπη.

 Εν συνεχεία, στην Ευρώπη έφτασαν οι πρώτοι σύγχρονοι άνθρωποι, δηλαδή οι Sapiens πριν από 40.000 περίπου χρόνια και αναμείχθηκαν γονιδιακά με τους προϋπάρχοντες πληθυσμούς πριν επικρατήσουν οριστικά. Οι Νεάντερνταλ διέμεναν στην Ευρώπη και οι Ντενίσοβα πιο ανατολικά και στην Ασία, γι' αυτό οι σύγχρονοι Ευρωπαίοι φέρουν τουλάχιστον ένα 2% από γονίδιο Νεάντερνταλ στο γονιδίωμά τους, ενώ οι Ασιάτες φέρουν ένα ποσοστό από τον άνθρωπο Ντενίσοβα στο δικό τους.

Τελικά, επικράτησαν οι Sapiens, αυτό, όμως, δεν ήταν το τέλος του μεταναστευτικού ρεύματος από τη Μέση Ανατολή στην Ευρώπη. Πριν από 8.000 περίπου χρόνια, οι πρώτοι γεωργοί αφίχθησαν στα μέρη μας δια μέσου των Βαλκανίων. Αυτοί οι άνθρωποι δεν ανήκαν, κατά πάσα πιθανότατα στην Ινδοευρωπαϊκή φυλή, και μιλούσαν γλώσσες μη ινδοευρωπαϊκές, σαν αυτές που έχουν εκτοπιστεί σήμερα σε απομονωμένα μέρη της Ευρώπης, όπως τα βασκικά, τα ετρουσκικά, τα εσθονικά, τα ουγγρικά, τα φινλανδικά και τα σαρδηνικά. 

Η επικράτηση του αγροτοκτηνοτροφικού τρόπου ζωής ήταν μια αργή διαδικασία, η οποία κράτησε περί τα 2.000 έτη πριν επικρατήσει τελικά. Στη Βόρεια Ευρώπη άργησε περισσότερο να επικρατήσει ο αγροτοκτηνοτροφικός χαρακτήρας, σε αντίθεση με τη Νότια. Άνθρωποι όπως οι κάτοικοι της Σαρδηνίας έχουν στο DNA τους το μεγαλύτερο ποσοστό από αυτούς τους νέους μετανάστες από την Ανατολία, οι οποίοι έφεραν τη γεωργία. Αντιθέτως, οι Σκανδιναβοί είναι εκείνοι οι οποίοι παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ποσοστό από DNA κυνηγών στο γονιδίωμά τους.

Τη Σαρδηνία την άφησαν απρόσβλητοι σχεδόν και οι επόμενοι μετανάστες από τη στέπα της Ασίας, εντείνοντας τη γενετική τους απομόνωση. Οι μετανάστες αυτοί έφτασαν στην Ευρώπη πριν από 5.000 περίπου χρόνια και ήταν μάλλον οι πρώτοι Ινδοευρωπαίοι. 

Η παλαιότερη ινδοευρωπαϊκή γλώσσα που γνωρίζουμε είναι εκείνη των Χετταίων, ενώ στην Ευρώπη εκείνη των Μυκηναίων. Η Γραμμική Α των Μινωιτών, η οποία κατά πάσα πιθανότητα δεν είναι ινδοευρωπαϊκή, δείχνει ότι και οι ίδιοι οι Μινωίτες, όπως και οι κάτοικοι της Σαρδηνίας, δεν ήταν άνθρωποι της στέπας, δηλαδή Ινδοευρωπαίοι, αλλά άνθρωποι από το προηγούμενο μεταναστευτικό κύμα, ήτοι αγρότες της Ανατολίας.

Η κοιτίδα των Ινδοευρωπαίων τοποθετείται στο σημερινό Ιράν και η εξάπλωση των ινδοευρωπαϊκών χίντι στον ινδικό βορρά, σε αντίθεση με τη δαρβιδική γλώσσα των Ταμίλ που επικρατεί στη νότια Ινδία, δείχνει, αναντίρρητα, την πορεία που ακολούθησαν οι Ινδοευρωπαίοι μετανάστες ανά την υφήλιο.

Οι Ινδοευρωπαίοι όμως έφεραν μαζί τους στην Ευρώπη, εκτός από τη γλώσσα, και το βακτηρίδιο της πανώλης, σε μια μορφή πιο αρχέγονη από τη μεταγενέστερη μεσαιωνική του.

Κατά την εποχή του χαλκού, περί το 4.000-3.000 π.Χ. δηλαδή, ο κόσμος είχε αρχίσει ήδη να μοιάζει περισσότερο με αυτόν που γνωρίζουμε σήμερα, από την άποψη της επικράτησης της πατριαρχίας, της επαγγελματικής εξειδίκευσης, του εμπορίου και των πολέμων, αλλά και της ιδιοκτησίας και της ιεραρχίας.

Η επόμενη μεγάλη μετανάστευση από την Ανατολία τοποθετείται στους ιστορικούς χρόνους, δηλαδή περί τον 4ο-6ο μεταχριστιανικό αιώνα. 'Ήδη, όμως, οι τέσσερις προηγούμενες της προϊστορικής εποχής είχαν καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το σύγχρονο DNA μας.

Επομένως, συνάγεται από τα παραπάνω ότι η μετανάστευση έχει παίξει πολύ μεγαλύτερο ρόλο από όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε στο γονιδίωμα του σύγχρονου Ευρωπαίου, καταρρίπτοντας οποιαδήποτε θεωρία περί "αρχέγονων λαών".

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-Dorren Gaston, Βαβέλ, εκδ. Μεταίχμιο, 2021

-Krause-Trappe, Το ταξίδι των γονιδίων μας, εκδ. Διόπτρα, 2021

Στεργία Κάββαλου, Κονέκτικατ, εκδ. Βακχικόν, 2021,σελ.86

 

https://ekdoseis.vakxikon.gr/shop/ekdoseis/vakxikon-peza/konektikat/

Οι εκδόσεις Βακχικόν συνηθίζουν να εκδίδουν εξαιρετικές συλλογές διηγημάτων. Μία από αυτές είναι και η συλλογή Κονέκτικατ της πολυγραφότατης Στέργιας Κάββαλου η οποία περιέχει είκοσι πέντε σύντομες, απολαυστικές και ευκολοδιάβαστες ιστορίες. Πρόκειται για ιστορίες που άπτονται θεματικά των σύγχρονων προβληματισμών των αναγνωστών και αφορούν, κατά κύριο λόγο, τη βία και την τρομοκρατία στη σύγχρονη εποχή. Eίναι, επομένως, διηγήματα πιο επίκαιρα από ποτέ, με τις ανθρώπινες σχέσεις και σκέψεις μπαίνουν κατά κόρον στο μικροσκόπιο.

Οι αφηγήσεις είναι πρωτοπρόσωπες με λόγο καλοδουλεμένο, μικροπερίοδο και συχνά με κάποιες δόσεις χιούμορ. Η γλώσσα πολλές φορές είναι μεταφορική και αλληγορική, δημιουργώντας όμως αφηγήσεις για ιστορίες καθημερινότητας, σαν αυτές που θα μπορούσε να κρύβει ο ένοικος στο διπλανό διαμέρισμα της πολυκατοικίας μας, ιστορίες δηλαδή συνηθισμένων, καθημερινών ανθρώπων. Εκτός από την τρομοκρατία, τη βία και τον θάνατο, η συγγραφέας θίγει θέματα όπως η μετανάστευση, ο σύγχρονος τρόπος ζωής, ο έρωτας και το σεξ στους νέους, τους εφήβους και η σχέση των γονιών με τα παιδιά τους. 

Οι ήρωες, λοιπόν, αρκετά συχνά είναι νεαροί έφηβοι, επαναστάτες, αμφισβητίες με τα μυαλά στα κάγκελα, οργισμένοι με τους γύρω τους και ιδίως με τους γονείς τους, στους οποίους μοιραία αντιτίθενται προκειμένου να ενηλικιωθούν. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι αυτά τα διηγήματα είναι, σε κάποιο βαθμό, αυτοβιογραφικά, εμπνευσμένα από την εφηβική εποχή της συγγραφέως.

"Μάζεψα ωραία το πάπλωμα- άφησα την κουβέντα για τις ώρες ανάγκης- και το φύλαξα στην εποχή του. Άνοιξα το πατάρι και τα καλοκαιρινά πετάχτηκαν έξω από μόνα τους. Στα χέρια μου το λουκέτο. Δεσμοφύλακας. Κόλλησα στον τοίχο κι άρχισα να σβήνω τις μέρες. Τις παλιές. Ίσα που πρόλαβα, το μπλε δωμάτιο κυμάτισε θάλασσα. Από τα παράθυρα έφυγε ο χειμώνας όπως φεύγει παραμονή Πρωτοχρονιάς ο παλιός χρόνος. Έκλεισα το μάτι στην πρωινή ζέστη και στην απαλή μυρωδιά από βερίκοκο. Και με παρέσυραν και οι δύο. Το αποφάσισα. Σήμερα ήρθε το καλοκαίρι".

Η συγγραφέας μας γνωστοποιεί τι γίνεται όταν σε ένα σπίτι λείπει η γάτα και εισβάλουν ποντικοί. Μια γυναίκα μας εξομολογείται για τα απομεινάρια μιας σχέσης της. Ένας γιος περιγράφει τη ζωή της ηλικιωμένης μητέρας του. Ένας Έλληνας μετανάστης στην Ολλανδία επιστρέφει στο νησί του με απρόβλεπτες συνέπειες, οι οποίες συνεπάγονται εγκληματικές ενέργειες. Μια νεαρή μας μιλά για μια αγάπη μικρή, που δεν τελειώνει εύκολα. Ένας άντρας μας αφηγείται για το τέλος ενός καθάρματος και η συγγραφέας παίρνει τη σκυτάλη για να μας μιλήσει για μια ιδιόρρυθμη γατόφιλη, ενώ ένας κύριος θα μας παραθέσει τις περιπέτειες μιας απογραφής. Η συγγραφέας ομιλεί δια μέσου της πένας της περί πείνας και περισσευμάτων φαγητού, αλλά και για μια ατυχή νεανική σεξουαλική συνεύρεση. Μία τραγωδία αλλάζει τη ζωή εκείνου που την παρακολουθεί. Στο Κονέκτικατ ένας τρελός ανοίγει πυρ σε μια σχολική τάξη σκοτώνοντας παιδιά, ένας ξεχασιάρης μπαμπάς δεν είναι εκεί που πρέπει, ενώ μία εφηβική φάρσα γνωρίζει μία υπέρτατη στιγμή ατυχίας. Μία δεκαεξάχρονη οργισμένη έφηβη και ένας γιος μιας ράφτρας μας αφηγούνται στιγμιότυπα της ζωής τους. Μια γυναίκα κλείνει την τηλεόραση και το καλοκαίρι έρχεται στη ζωή της. Μια άλλη θα μας μιλήσει περί κρητικών γάμων και η συγγραφέας για την κατάληξη μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, περί ιατρικής και περί όλων αυτών που περιέχει μια γυναικεία τσάντα. Τι γίνεται όταν μια ανορεξικιά ερωτεύεται; Ένας σεισμός μπορεί να σε κάνει να πετάξεις; Οικογενειακά κωμικοτραγικά σκηνικά με κακούς βαθμούς στο σχολείο. Και τέλος, μία μάνα που χάνει το παιδί της ήταν, είναι και θα είναι πάντοτε η πιο τραγική φιγούρα.

Όλα αυτά τα φαινομενικά ετερόκλιτα στοιχεία αντιπροσωπεύουν τον κόσμο της Σ.Κ. στα διηγήματά της. Έχουν όμως ένα κοινό σημείο αναφοράς: τον άνθρωπο, τις σκέψεις, τη συμπεριφορά, τον ψυχισμό και τις πράξεις του. Η συγγραφέας ακροβατεί ανάμεσα στην αλληγορία και τον ρεαλισμό, τη λογική και το συναίσθημα, την ψυχική και τη σωματική υπόσταση, δίνοντας άφθονη τροφή για σκέψη στον αναγνώστη με τα κρυμμένα μηνύματα των διηγημάτων της.

"Φαντάστηκα τον Σαίξπηρ να κάθεται ανάμεσά μας και να κουνά όλο ειρωνεία το κεφάλι για το ατόπημα. Και τότε συνειδητοποίησα πως δεν ήξερα τίποτα για τη ζωή του. Γέλασα κρυφά και δυνατά στη σκέψη πως αν ήταν όντως στο κοινό, ούτε την ίδια του την παράσταση δεν θα καταλάβαινε. Οι ηθοποιοί μιλούσαν ελληνικά. Άμα αλλάξεις τον κώδικα, τα μυαλά γίνονται κουβάρια. Το φεγγάρι στήθηκε ακριβώς απέναντί μου, προβολέας. Φως εν μία νυκτί. Όχι, όχι. Πιο πολύ έμοιαζε με γιγάντια τάπα που ήθελε να μου κλείσει το στόμα. Και τα κατάφερνε".

Γιώργος Πολυράκης, Προσμένοντας την ανατολή, εκδ. Ψυχογιός, 2021, σελ.312

 

https://www.psichogios.gr/el/prosmenontas-thn-anatolh.html

Περισσότερο ιστορικό και λιγότερο μυθιστορηματικό είναι το νέο πόνημα του Γιώργου Πολυράκη Προσμένοντας την ανατολή, το οποίο μας μιλάει για τη γερμανική κατοχή, την αντίσταση στην Κρήτη και, κυρίως, την απαγωγή του στρατηγού Κράιπε, την πιο γνωστή ίσως αντιστασιακή πράξη στον ελλαδικό χώρο μαζί με την ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοποτάμου.

Πέρα, όμως, από το σαφές ιστορικό θέμα του βιβλίου του, ο Γιώργος Πολυράκης, αν και γιατρός, είναι γνωστός για το έμφυτο λογοτεχνικό του χάρισμα, χωρίς να είναι μάλιστα επαγγελματίας φιλόλογος. Έχοντας στο ενεργητικό του ήδη 21 βιβλία, με πολλά από αυτά να είναι ιστορικά μυθιστορήματα, έχει αποδείξει πολλαπλώς το ταλέντο του τόσο στη Λογοτεχνία, όσο και στην Ιστορία. Υπηρετώντας ως χειρουργός στον τομέα της Ιατρικής, επιδεικνύει την ίδια λεπτομερή δουλειά και έρευνα, την οποία εφαρμόζει μοιραία στην εργασία του και στα βιβλία του.

Αυτή τη φορά μας ταξιδεύει στην υπό ναζιστική κατοχή Κρήτη. Η Ναταλία Παπαδερού και ο αρραβωνιαστικός της  Κωνσταντίνος Παρασχάκης είναι δραστήρια μέλη της κρητικής αντίστασης, της πρώτης που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη ενάντια στη γερμανική κατοχή. 

Η Ναταλία, η οποία όπως και ο Κωνσταντίνος μιλά άψογα γερμανικά, κατέχει ένα νευραλγικό πόστο ως γραμματέας και έμπιστη του Γερμανού στρατηγού Μπρόιερ. Από τη θέση αυτή μαρτυρά τους φίλους της στην κρητική αντίσταση διάφορες σημαντικές γερμανικές διαταγές, χωρίς οι Γερμανοί να υποψιάζονται το παραμικρό. Αυτός ο συσχετισμός, όμως, πρόκειται να ανατραπεί μετά από τη σύλληψη ενός άλλου σημαίνοντος μέλους  της κρητικής αντίστασης, οπότε η δράση της Ναταλίας αποκαλύπτεται και φεύγει στα βουνά μαζί με τον Κωνσταντίνο. 

Εκεί, Βρετανοί στρατιωτικοί, ο Στάνλεϊ Μος και ο μετέπειτα συγγραφέας Πάτρικ Λη Φέρμορ, έχουν αποφασίσει να απαγάγουν τον Γερμανό στρατηγό Μίλερ. Την τελευταία όμως στιγμή, αυτός θα αντικατασταθεί από τον Κράιπε και θα είναι τελικά αυτός τον οποίο θα απαγάγουν οι Κρητικοί και θα τον οδηγήσουν μυστικά στο Κάιρο.

Το βιβλίο παρέχει εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την κρητική αντίσταση και η υπόθεσή του διαδραματίζεται εξολοκλήρου στην Κρήτη, καθιστώντας το έτσι περισσότερο πρωτότυπο ανάγνωσμα από άλλα βιβλία, τα οποία αναφέρονται ξεκάθαρα στην γερμανική κατοχή αλλά συνήθως μόνο στην Αθήνα. 

Ο Πολυράκης αναφέρει γνωστά ονόματα Κρητικών που αγωνίστηκαν για την ελευθερία της ιδιαίτερης πατρίδας τους και εξιστορεί εναργώς τη σκληρότητα των κατακτητών και τα βασανιστήρια και τις εκτελέσεις που αυτοί διέπρατταν καθημερινά. Η δε περιγραφή της απαγωγής του Κράιπε είναι καθαρά κινηματογραφική και αναλύεται εξονυχιστικά από τον ακριβή σχεδιασμό και την εκτέλεσή της, μέχρι την επακριβή διαδρομή στο νότιο Ρέθυμνο την οποία ακολούθησαν οι Κρητικοί και οι Βρετανοί συμμετέχοντες για να μεταφέρουν τον Κράιπε ατμοπλοϊκώς στην Αίγυπτο. Κατόπιν, μας εξιστορεί τα αντίποινα στα οποία προέβησαν οι Γερμανοί στην Κρήτη καταστρέφοντας ολόκληρα χωριά για να τιμωρήσουν τους Κρητικούς.

Δεν αφήνει, όμως, ο συγγραφέας χωρίς μνεία και την περίπλοκη συναισθηματική κατάσταση των ηρώων του. Αυτή κινούταν από τον φόβο, ο οποίος υποσκελιζόταν, συνήθως, από τη γενναιότητά τους, την αγωνία για την τύχη τους, τον πόνο από την απώλεια των συντρόφων και των δικών τους και τη χαρά όταν πετύχαιναν κάτι σημαντικό που θα έφερνε την Κρήτη πιο κοντά στην ελευθερία. Επιπλέον προβάλλεται ολοκάθαρα το δράμα κάποιων ανθρώπων όπως η Ναταλία. Άνθρωποι όπως αυτή, ενώ εισέπρατταν τη λοιδορία και την περιφρόνηση από τον περίγυρό τους αφού μοιραία συγχρωτίζονταν με τους Γερμανούς, απείχαν τελικά τα μάλα από το να είναι δωσίλογοι, θυσιάζοντας στην πραγματικότητα πολλές φορές μέχρι και τη ζωή τους για την πατρίδα. Αυτό, όμως, ήταν κάτι που έπρεπε να κρατηθεί μυστικό από τους πολλούς.

Οι ήρωες του Γιώργου Πολυράκη αγωνίζονται εν τέλει για έναν καλύτερο κόσμο προσμένοντας την ανατολή. Μόνο που όταν θα ανατείλει τελικά ο ήλιος θα είναι αργά για όσους θα έχουν ήδη χαθεί...

Kristin Hannah, Τέσσερις Άνεμοι, εκδ. Κλειδάριθμος, μετφρ. Χρ. Σωτηροπούλου, 2021, σελ.580

 

https://www.klidarithmos.gr/tesseris-anemoi

 Ένα βιβλίο στον δρόμο που χάραξε ο Tζον Στάιμπεκ με τα Σταφύλια της οργής, είναι το νέο πόνημα με τίτλο Τέσσερις Άνεμοι της Kristin Hannah, της βραβευμένης συγγραφέως του best seller Το αηδόνι.

Κι αν με Το Αηδόνι η συγγραφέας απέδειξε ότι δύναται να περιγράψει αριστοτεχνικά έναν πόλεμο, ήτοι τον Δεύτερο Παγκόσμιο, το ίδιο ισχύει και με μία μεγάλη οικονομική κρίση, ίσως τη χειρότερη της πρόσφατης ιστορίας μας. Πρόκειται για το περίφημο Κραχ του '29, τις συνέπειες του οποίου περιγράφει η K.H. διεξοδικά στο Τέσσερις Άνεμοι.

Η μεγάλη οικονομική ύφεση, η οποία έπληξε όχι μόνο την Αμερική, αλλά και ολόκληρο τον κόσμο, άλλες χώρες λιγότερο και άλλες περισσότερο, συνδυάστηκε στον Νέο Κόσμο με μία μεγάλη ξηρασία η οποία ενέσκηψε το 1931 στις Μεγάλες Πεδιάδες των νότιων Μεσοδυτικών πολιτειών, πολιτεών που ανήκουν στη λεκάνη απορροής του Μισσισιπή, δηλαδή εκείνες του Τέξας, του Κάνσας, της Οκλαχόμα και άλλων πολλών.

Κεντρική ηρωίδα στο βιβλίο της Κ.Η. είναι η Έλσα, μία κοπέλα που δεν έλαβε από τους γονείς της την αγάπη που της άξιζε. Μεγαλωμένη στα καλά χρόνια, πριν από τη Μεγάλη Ύφεση, η ζωή της θα αλλάξει αναπάντεχα μετά από τη γνωριμία της με ένα απόγονο Ιταλών μεταναστών, τον οποίο θα καταλήξει να παντρευτεί, μεταπηδώντας από τη ζωή της αστής στη ζωή της αγρότισσας.

Κοντά στην καλόκαρδη πεθερά της, η Έλσα θα μεταμορφωθεί σε ευσυνείδητη αγρότισσα και μητέρα δύο παιδιών που θα τις γνωρίσουν την αληθινή αγάπη που τόσα χρόνια η ίδια στερήθηκε από τους φυσικούς της γονείς. Η μεγάλη ξηρασία όμως το 1931, θα τα ανατρέψει όλα. Η ίδια η φύση, η οποία μέχρι τότε ήταν αρωγός και σύμμαχος των Μαρτινέλι, θα αποβεί η καταστροφή της οικογένειας, θέτοντας στην Έλσα τη δύσκολη επιλογή μεταξύ της μετανάστευσης στη δυτική ακτή ή της παραμονής σε έναν τόπο που αργοπεθαίνει.

Η συγγραφέας δεν καταφεύγει σε πεπατημένες ατραπούς της μυθιστορηματικής της αφήγησης, αντιθέτως επιλέγει να ξαφνιάζει διαρκώς τον αναγνώστη με τις επιλογές των ηρώων της και τις αναπάντεχες εκπλήξεις που κρύβει στις σελίδες του βιβλίου της. Τα περιγράφει όλα με ζωηρές πινελιές, τόπους, πρόσωπα, συναισθήματα, χωρίς να καταφεύγει σε πλατειασμούς και κοινοτυπίες.Αυτή η τακτική καθιστά το λογοτεχνικό αποτέλεσμα άψογο.

Σε κανένα άλλο μυθιστόρημα της σύγχρονης Λογοτεχνίας, δεν  περιγράφεται με τόση ενάργεια η ζωή στις Μεγάλες Πεδιάδες των ΗΠΑ, αλλά και στην Καλιφόρνια μετά από τη μεγάλη μετανάστευση και την ανεργία που προκάλεσε η Ύφεση.

Εκτός από τις εικόνες της αμερικανικής υπαίθρου, πριν και μετά από την ξηρασία, αυτό το οποίο θα μείνει στον αναγνώστη αδιαμφισβήτητα, είναι η συγκίνηση που θα βιώσει, όντας συμμέτοχος με την ανάγνωση στο δράμα της Έλσας, αλλά και εκατοντάδων άλλων ανθρώπων που έπεσαν θύματα της Μεγάλης Ύφεσης, ανθρώπων εργατικών που έχασαν όλες τις ελπίδες και τη γη τους εν μία νυκτί.

Τα θέματα  που θίγει η συγγραφέας είναι περισσότερο σύγχρονα από ποτέ, παρά το γεγονός ότι το βιβλίο αναφέρεται στις δεκαετίες του μεσοπολέμου. Η μετανάστευση και ο ρατσισμός προς τους μετανάστες, η αγάπη για την πατρίδα και τα παιδιά μας, η οικολογία, η φιλία, όλα αυτά απασχολούν και τώρα την ανθρωπότητα, ακριβώς όπως την απασχολούσαν και τότε.

Πάνω απ' όλα όμως, το μυθιστόρημα διατρέχει σε όλες τις σελίδες του η βαθιά ριζωμένη αγάπη του ανθρώπου για τη γη, τη γη που καλλιεργεί με τόσο κόπο και αυτή του το ανταποδίδει, αλλά και η αγάπη μεταξύ των ανθρώπων και της οικογένειας, κυρίως εκείνη της μάνας προς τα παιδιά. Σε εκείνη καταλήγει τελικά η συγγραφέας. Εκείνη μονάχα είναι που απομένει όταν όλα τα άλλα έχουν χαθεί.

Δεν θα πω περισσότερα για την υπόθεση, διότι κινδυνεύω να καταστρέψω τη μαγεία της ανάγνωσης. Τις εκπλήξεις που επιφυλάσσει η K. H. είναι καλύτερο να τις ανακαλύψει μόνος του ο αναγνώστης. Εγώ αυτό που μπορώ να πω μονάχα είναι ότι, στ' αλήθεια, οι Τέσσερις Άνεμοι ήταν ένα από τα καλύτερα αναγνώσματα που είχα τη φετινή χρονιά.