Philippa Gregory, Η κατάσκοπος της βασίλισσας, εκδ. Διόπτρα, σελ. 739

 

https://www.dioptra.gr/vivlio/xeni-logotexnia/i-kataskopos-tis-vasilissas/

 

Η ιστορικός και συγγραφέας Philippa Gregory ειδικεύεται στην αγγλική ιστορία του 16ου αιώνα και ιδιαίτερα σε εκείνη του Οίκου των Τυδώρ. Έχει γράψει ήδη τρία βιβλία, τα οποία έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά για την περίοδο αυτή, το Η Αυλή των ψιθύρων, το Η Ισπανίδα πριγκίπισσα και το Η άλλη ερωμένη του βασιλιά, με τα δύο πρώτα να κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Το βιβλίο Η κατάσκοπος της βασίλισσας αναφέρεται και αυτό στην περίοδο της βασιλείας των Τυδώρ στην Αγγλία. Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα το οποίο συνδυάζει την καταιγιστική δράση με την εμβριθή ιστορική έρευνα. Η συγγραφέας ακολουθεί την καλύτερη τακτική για τη συγγραφή ενός επιτυχημένου ιστορικού μυθιστορήματος: τοποθετεί ένα φανταστικό κεντρικό πρόσωπο -το οποίο θα μπορούσε κάλλιστα, όμως, να είχε υπάρξει στ' αλήθεια- εν μεσώ πολλών δευτεραγωνιστών που είναι  πραγματικά ιστορικά πρόσωπα. Το πρόσωπο αυτό είναι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η δεκατετράχρονη Χάνα, μία Εβραία μαράνος, νεοπροσήλυτη-τουλάχιστον φαινομενικά- στον χριστιανισμό, η οποία καταφεύγει με τον πατέρα της στην Αγγλία από τη μακρινή Ισπανία προκειμένου να γλιτώσει από τις αχόρταγες πυρές της Ιεράς Εξέτασης που κατάπιαν ήδη την άτυχη μητέρα της.

Η Χάνα δεν είναι, όμως, μια εβραιοπούλα όπως όλες οι άλλες. Καταρχήν, διαθέτει ένα σπάνιο χάρισμα, να προβλέπει, δηλαδή, το μέλλον, βλέποντας οράματα σε κάποιες απροσδιόριστες χρονικά στιγμές. Έπειτα, καθώς είναι κόρη τυπογράφου-βιβλιοπώλη, διαθέτει την, ασυνήθιστη για τις γυναίκες της εποχής της, ικανότητα της γραφής και της ανάγνωσης. Και, σαν να μην έφταναν αυτά, διαθέτει και μια φύση ανυπότακτη και εντελώς ασύμβατη με τη γυναικεία της φύση. Μαθημένη να είναι ανεξάρτητη στη ζωή της, θα αντιδράσει στην ιδέα του να μετατραπεί σε υποχείριο του υποψήφιου μνηστήρα της και θα προτιμήσει να γίνει, χάρη σε μια τυχαία συγκυρία, η γελωτοποιός της αυλής, αρχικά του βασιλιά Εδουάρδου και κατόπιν της βασίλισσας Μαρίας.

Η Χάνα όμως αποδεικνύεται συγχρόνως και έξοχη διπλωμάτισσα. Γίνεται υποτακτική του λόδρου Ρόμπερτ Ντάντλεϊ, αλλά θα καταφέρει παράλληλα να κερδίσει και τη συμπάθεια της έτερης διαδόχου του θρόνου: της πριγκίπισσας διαδόχου και μελλοντικής βασίλισσας της Αγγλίας, της Ελισάβετ.

 Η υπόθεση του βιβλίου διαδραματίζεται στα ταραγμένα χρόνια μεταξύ 1548 και 1558, δηλαδή στο μεσοδιάστημα από το τέλος της βασιλείας του κραταιού Ερρίκου Η΄ και της μεγάλης Ελισάβετ Α΄. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από αστάθεια και περιλαμβάνει τη διακυβέρνηση της χώρας από τον φιλάσθενο γιο του Ερρίκου Η΄, τον Εδουάρδο ΣΤ΄, τη βασίλισσα των εννέα ημερών, τη Τζέιν Γκρέυ, η οποία κάθισε στον θρόνο της Αγγλίας παρά τη θέλησή της, ως υποχείριο των επίδοξων μνηστήρων του θρόνου και την περίφημη Μαρία την Καθολική, την επονομαζόμενη και ως Bloody Mary, από τους πολέμιούς της, αφού ευθύνεται για τον θάνατο στην πυρά εκατοντάδων αντιφρονούντων.

Στη διάρκεια αυτής της ιδιαίτερα ταραχώδους περιόδου η Χάνα θα μετατραπεί από πεισματάρα έφηβη σε θελκτική γυναίκα. Θα βιώσει από κοντά όλα τα μεγάλα γεγονότα της εποχής, την περίοδο της παντοδυναμίας των Ντάντλει, την περιπετειώδη ανάρρηση στον θρόνο της Μαρίας της Καθολικής, τον γάμο της με τον Φίλιππο Β΄ της Ισπανίας, την επαναφορά του καθολικισμού ως επίσημης θρησκείας στην Αγγλία και το κάψιμο στην πυρά εκατοντάδων αιρετικών, την πολιορκία του Καλαί από τους Γάλλους και την πανωλεθρία των Άγγλων εν έτει 1558 και, τέλος, τον θάνατο της Μαρίας και την ανάρρηση στον θρόνο μίας από τις μεγαλύτερες βασίλισσες της Ιστορίας: της Ελισάβετ Α΄. 

Το βιβλίο τελειώνει ακριβώς στο κομβικό αυτό σημείο της αγγλικής ιστορίας, κάνοντας τον αναγνώστη να αναμένει, ενδεχομένως, και τη συνέχεια της μυθ-Ιστορίας  από τη διάσημη συγγραφέα. Η συγγραφική δεινότητα της Philippa Gregory είναι πραγματικά απαράμιλλη, αφού λέει ακριβώς όσα χρειάζεται χωρίς να πλατειάζει, σκιαγραφώντας όμως, εξαιρετικά επιτυχημένα, τόσο την ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων της, όσο και τα ήθη της εποχής και τα ιστορικά γεγονότα.

Κοντά σε όλα αυτά, η συγγραφέας μας δίνει και τη νότα του αποκρυφισμού στο βιβλίο της, μέσω της διακριτικής παρουσίας του φίλου των Ντάντλει και διάσημου-μετέπειτα- αστρολόγου της Ελισάβετ, Τζον Ντι, ο οποίος αποδεικνύεται, μαζί με τον φανταστικό γιατρό Ντάνιελ, τον υποψήφιο σύζυγο της Χάνας, και τον έτερο αγαπητικό της καρδιάς της, τον γοητευτικό Ρόμπερτ Ντάντλει, ένας από τους πιο ενδιαφέροντες χαρακτήρες του βιβλίου.

Εν ολίγοις, πρόκειται για μία έξοχη συγγραφική απόπειρα, η υπόθεση της οποίας διαδραματίζεται σε μία εποχή ξένη και μακρινή στους Έλληνες αναγνώστες, τε μεταβατική εκείνη εποχή στο κατώφλι των Νεότερων Χρόνων, όπου ο θρόνος και το ικρίωμα ήταν αδελφές ψυχές και κανένας δεν ήξερε αν θα του χαμογελούσε τελικά η εξουσία ή ο θάνατος.

 

 

Roderick Beaton, Η Ελληνική Επανάσταση και η παγκόσμια σημασία της, εκδ. Αιώρα, 2021, σελ.93, μετ. Δ Κανελλοπούλου

 

https://aiorabooks.com/product/%CE%B7-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B5%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-1821-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%BA%CF%8C/

Ο Roderick Beaton είναι ένας από τους γνωστότερους Άγγλους ιστορικούς που έχουν ασχοληθεί ενδελεχώς με την Ιστορία της χώρας μας. Εκτός από την ελληνική Ιστορία- Η Ελληνική Επανάσταση και η παγκόσμια σημασία της ειδίκευση κυρίως στη βυζαντινή και τη νεοελληνική ιστορία- ο Beaton ειδικεύεται επίσης και στη Νεοελληνική Λογοτεχνία και την ποίηση.

Διακεκριμένος ελληνιστής λοιπόν, ο Beaton, έχει συγγράψει μία πληθώρα πονημάτων τα οποία αφορούν τη χώρα μας. Ένα από αυτά είναι και η μονογραφία του για την παγκόσμια σημασία της Ελληνικής Επανάστασης με τίτλο Η Ελληνική Επανάσταση και η παγκόσμια σημασία της. Αυτή αποτελεί την εμπλουτισμένη έκδοση μιας ομιλίας που δόθηκε διαδικτυακά στις 12 Νοεμβρίου του 2020 και κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αιώρα.

Η μονογραφία αυτή αποσκοπεί στην αποκατάσταση μιας ιστορικής αλήθειας: στην ανάδειξη της παγκόσμιας σημασίας που είχε η Ελληνική Επανάσταση του 1821, μία σημασία η οποία αναδείχθηκε και αναγνωρίστηκε σχετικά πρόσφατα.

Οι αγγλόφωνοι ιστορικοί παρουσιάζονται αμήχανοι ως προς την Ελληνική Επανάσταση και τις πραγματικές αιτίες της, ενώ οι Έλληνες ιστορικοί μέχρι πρότινος την αντιμετώπιζαν ως ένα γεγονός εντελώς αποκομμένο από τις υπόλοιπες επαναστάσεις του κόσμου. Ο Beaton, αντιθέτως, τοποθετεί την Ελληνική Επανάσταση στο μέσον του επαναστατικού αναβρασμού των νεότερων χρόνων, εκείνου δηλαδή που ξεκίνησε με τη διακήρυξη της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας το 1776, συνεχίστηκε δυναμική με τη Γαλλική Επανάσταση και κατέληξε στην ανάδειξη μιας πληθώρας κρατών-εθνών στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα.

Και σε αυτό ακριβώς το γεγονός έγκειται και η παγκόσμια σημασία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 σύμφωνα με τον Beaton: στο γεγονός ότι η Ελλάδα ήταν το πρώτο έθνος-κράτος του παλαιού κόσμου το οποίο διεκδίκησε και πέτυχε δυναμικά την ανεξαρτησία του.

Η εποχή των εθνών κρατών σηματοδότησε, το δίχως άλλο, την πτώση των μεγάλων αυτοκρατοριών που είχαν κυριαρχήσει σε μεγάλο μέρος του κόσμου κατά τον μεσαίωνα και τους πρώιμους νεότερους χρόνους. Η διαδικασία αυτή κατέστη εφικτή μονάχα μέσω της αφύπνισης των συνειδήσεων των λαών, πρωτίστως με το κίνημα του Διαφωτισμού, του κινήματος, δηλαδή, του ορθολογισμού και της προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, εν συνεχεία, με το κίνημα του Ρομαντισμού, του κινήματος που ύμνησε όσο κανένα άλλο την αγάπη των λαών προς την πατρίδα τους.

Οι Έλληνες δεν είχαν υπάρξει ποτέ έθνος κράτος κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας τους. Χωρίς την αρωγή των εθνών της Ευρώπης προς την επαναστατημένη Ελλάδα κατά τη διάρκεια των τελευταίων φάσεων της επανάστασης, ίσως η χώρα μας να μη γινόταν ποτέ εθνικό κράτος. Αυτήν την αρωγή, όμως, την προκάλεσαν ξεκάθαρα η ελληνική επιμονή και η σθεναρή αγωνιστικότητα των πολεμιστών του '21. Διότι, η αποφασιστικότητα των Ελλήνων να δώσουν ένα τέλος στην από αιώνων επονείδιστη δουλεία τους είχε γίνει μεγαλύτερη από ποτέ κατά τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Έμενε, επομένως μονάχα να ωριμάσουν οι κατάλληλες συνθήκες προκειμένου να διεκδικήσει το ελληνικό έθνος την ανεξαρτησία του.

Ο Beaton προβαίνει σε μία περιληπτική μεν, μα ενδελεχής επισκόπηση των γεγονότων που οδήγησαν στην ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830: από την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας και την επανάσταση στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, στις μεγάλες στρατιωτικές νίκες της επανάστασης και στον επαίσχυντο εμφύλιο- ένα γεγονός το οποίο συνοδεύει, δυστυχώς, σχεδόν κάθε επαναστατική σύρραξη μέχρι τη ναυμαχία του Ναβαρίνου και την άφιξη του Καποδίστρια.

Κατόπιν, καταλήγει πανηγυρικά στο εξής συμπέρασμα:

"Η Ελλάδα και οι Έλληνες υπήρξαν πράγματι οι πρώτοι- οι πρωτοπόροι, η εμπροσθοφυλακή, αν θέλετε- που ακολούθησαν έναν δρόμο, τον οποίο μέχρι τότε, το 1830, κανένας λαός στον Παλαιό Κόσμο της Ευρώπης δεν είχε διαβεί με επιτυχία. Έκτοτε, το παράδειγμά τους αποτέλεσε πρότυπο για σχεδόν όλα τα σύγχρονα ευρωπαϊκά κράτη, και πολλά άλλα σε όλον τον κόσμο".

Η Ελληνική Επανάσταση ήταν αυτή που κατάφερε να αντιστρέψει πρώτη το αρνητικό κλίμα κατά των επαναστάσεων και των κινημάτων ανεξαρτησίας, το οποίο επικρατούσε στις αρχές του 19ου αιώνα στην Ευρώπη του αυστηρού καγκελάριου Μέττερνιχ. Μετά από την απόδοση της ελληνικής ανεξαρτησίας δεν υπήρχε επιστροφή: οι δυνάμεις που είχαν απελευθερωθεί μετά από τον Διαφωτισμό και το ξέσπασμα της Γαλλικής Επανάστασης, θα ήταν αδύνατον πλέον να συγκρατηθούν: όλα και περισσότερα έθνη ανά τον κόσμο, στο εξής, θα αποφάσιζαν να διεκδικήσουν δυναμικά την ελευθερία τους.

Μικρή, εύληπτη και εξαιρετικά καλογραμμένη, η μονογραφία του Beaton διαβάζεται άνετα από ιστορικούς και μη και αποτελεί μία πολύτιμη συμβολή στην αναγνώριση της παγκόσμιας σημασίας της Ελληνικής Παλιγγενεσίας του 1821.

Παύλος Κουτουζής, Τα μικρά της επανάστασης, εκδ. Διόπτρα, σελ.379

 

https://www.dioptra.gr/vivlio/istoria-filosofia-politismoi/ta-mikra-tis-epanastasis/

 

 

 Το πιο ανάλαφρο και ευκολοδιάβαστο βιβλίο για το 1821, που απευθύνεται σε όλους τους αναγνώστες, είναι ένα βιβλίο-απάνθισμα, το οποίο δεν εξειδικεύεται σε κάποιο συγκεκριμένο θέμα, αλλά περιλαμβάνει διακόσια σύντομα κειμενάκια για την Ελληνική Επανάσταση -και όχι μόνο.

Πρόκειται για το πόνημα του ιστορικού, θεολόγου και παιδαγωγού Παύλου Κουτουζή με τίτλο Τα μικρά της επανάστασης και υπότιτλο Όσα δεν ξέραμε για το 1821 μέσα από 200 σύντομα κείμενα.

Πράγματι, είναι αλήθεια ότι ο μέσος αναγνώστης δεν θα γνωρίζει πολλά από αυτά που μας μαρτυρούν τα σύντομα αυτά κειμενάκια σχετικά με την εποχή της Παλιγγενεσίας. Ο συγγραφέας επιλέγει να εστιάσει στην ανεπίσημη και πιο παραμελημένη ιστορία  του 1821 και όχι στα στρατιωτικοπολιτικά γεγονότα, παρόλο φυσικά που αναφέρονται και πολλά από αυτά.

Στόχος του Κουτουζή, όπως μας λέει ο ίδιος στο τέλος του βιβλίου του, είναι να δώσει έμφαση στην κοινωνική ιστορία της επανάστασης και στην καθημερινή ζωή των "άσημων" του 1821, δηλαδή των γυναικών, των παιδιών, των ανώνυμων πολεμιστών, των κάθε λογής κατατρεγμένων, των αντιηρώων και των αιχμαλώτων. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως δεν περιλαμβάνονται στο βιβλίο και πολλές άγνωστες πληροφορίες σχετικά με λεπτομέρειες από τη ζωή των μεγάλων ονομάτων και των πρωταγωνιστών του 1821. Επιπλέον, ο συγγραφέας αποσκοπεί με τα κείμενά του να κινήσει την περιέργεια του αναγνώστη για περαιτέρω έρευνα και ανάγνωση.

Να σημειώσουμε εδώ ότι τα κείμενα αυτά προορίζονταν αρχικά για να διαβαστούν στο αφιέρωμα του ραδιοφωνικού σταθμού Αθήνα 9.84. Αυτός ήταν, επομένως, ο λόγος για τον οποίο γράφτηκαν και κατόπιν ακολούθησε η ιδέα για τη συγκέντρωσή τους σε ένα εύληπτο και γενικού ενδιαφέροντος βιβλίο.

Επίσης, πρέπει να αναφερθεί  ότι ο συγγραφέας δεν περιλαμβάνει στα κείμενά του ιστορικά στοιχεία μονάχα από την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης, αλλά και από την Τουρκοκρατία και την περίοδο της διακυβέρνησης της χώρας από τον Καποδίστρια, τους Βαυαρούς και τον Όθωνα, φτάνοντας μέχρι και την έξωση του τελευταίου από τη χώρα εν έτει 1862.

Ο ρουχισμός των αγωνιστών, η διατροφή και οι καθημερινές τους συνήθειες, οι ακριβείς περιγραφές των παρουσιαστικών και του χαρακτήρα των αγωνιστών, άγνωστα περιστατικά από τις πολιορκίες της Τριπολιτσάς και του Μεσολογγίου, η-σχεδόν ανύπαρκτη- ιατρική της εποχής και διάφορα κωμικοτραγικά και ευτράπελα της Επανάστασης, όλα έχουν τη θέση τους στο βιβλίο.

 Τα μικρά της επανάστασης μπορούν να διαβαστούν και αποσπασματικά ή να χρησιμεύσουν ως εγχειρίδιο σε καθηγητές Ιστορίας στα σχολεία για αποσπασματική ανάγνωση στα παιδιά. Ο Κουτουζής έχει διεξάγει ενδελεχή έρευνα σχετικά με το 1821 και παραθέτει τόσο τη βιβλιογραφία του όσο και άφθονες παραπομπές από συγγραφείς της εποχής. Εν ολίγοις, πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο απευθύνεται ακόμη και σε όσους αποφεύγουν συνήθως την Ιστορία ως ανάγνωσμα και σε αυτό βοηθά, αναμφισβήτητα, ο αποσπασματικός και εύληπτος χαρακτήρας του. Ακόμη και ο ιστορικός πάντως, θα συναντήσει πληροφορίες στις οποίες μπορεί να μην είχε πέσει ποτέ επάνω κατά τη διάρκεια της έρευνάς του, αφού αυτά ακριβώς τα μικρά και τα φαινομενικά "ασήμαντα" της Ιστορίας είναι εκείνα τα οποία ανευρίσκονται και απομονώνονται δυσκολότερα στις πηγές. Κι όμως, αυτά ακριβώς τα γεγονότα και οι περιγραφές είναι εκείνα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα το κλίμα της εποχής και τα μεγάλης σημασίας γεγονότα της.

 Τέλος, να αναφέρουμε ότι το βιβλίο προλογίζει ο Σπυρίδων Ι. Φλογαΐτης, Καθηγητής της Νομικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών.

"Στον ελεύθερο χρόνο τους, οι ανώτεροι έπαιζαν ζάρια, ενώ οι στρατιώτες τραγουδούσαν, έπαιζαν φλογέρα και παράβγαιναν σε αγωνίσματα, όπως πάλη, ρίψη δίσκου, λιθαριού και άλματα. Τους άρεσε να χορεύουν μια εκδοχή του πυρρίχιου (λειβαδίτικος). Όταν κάποιος νικούσε σε αγώνισμα επευφημούνταν, ενώ την αποτυχία συνόδευαν ειρωνικά σχόλια και πειράγματα".

Τζέιν Όστεν, Έμμα, εκδ. Μίνωας, 2021, σελ. 595, μετ. Α. Μαντόγλου

 

https://minoas.gr/product/emma/

Πάντοτε είχα τη γνώμη πως δεν είναι ό,τι πιο εύκολο για τους σημερινούς αναγνώστες να γράφουν κριτικές για τα μεγάλα ονόματα της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας και τα αριστουργήματά τους. Ωστόσο θα αποπειραθώ να δώσω την εντύπωση που μου άφησε η Έμμα, το διαχρονικό αυτό έργο της μεγάλης Αγγλίδας μυθιστοριογράφου, της Τζέιν Όστεν.

Πρόκειται για ένα βιβλίο κάπως διαφορετικό από τα υπόλοιπα της ίδιας συγγραφέως. Πρέπει να σημειωθεί, όμως, ότι τόσο αυτό, όσο και τα υπόλοιπα βιβλία της, απεικονίζουν με θαυμάσιο τρόπο την αριστοκρατική κοινωνία της Μεγάλης Βρετανίας, όπως αυτή υπήρξε  στα τέλη του 18^ου και στις αρχές του 19^ου αιώνα.

Η Έμμα πρωτοεκδόθηκε το 1815. Για κάποιους αποτελεί το καλύτερο έργο της Όστεν, ενώ άλλοι θεωρούν αρτιότερα το Λογική και Ευαισθησία, ή, ακόμη περισσότερο, το δημοφιλέστερο Υπερηφάνεια και Προκατάληψη. Και τα τρία γνωστά αυτά έργα της Όστεν έχουν μεταφερθεί με επιτυχία και στη μεγάλη οθόνη. Όπως και να ’χει, πάντως, η Έμμα διαφέρει από τα άλλα δύο βιβλία της, κυρίως λόγω του τόσο εκκεντρικού χαρακτήρα της πρωταγωνίστριας, όσο και εξαιτίας της ελαφριάς θεματικής του.

Η Έμμα Γούντχαουζ είναι μία όμορφη νεαρή κοπέλα, πλούσια, από καλή, αριστοκρατική οικογένεια, ευφυής και τετραπέρατη, μα συνάμα λιγάκι εγωίστρια και κακομαθημένη. Έχει μάθει να είναι το επίκεντρο των συζητήσεων και διαθέτει αρκετή πειθώ έτσι ώστε να επιβάλλει συνήθως σε τρίτους τη δική της άποψη. Έξοχη διπλωμάτισσα, είναι, συγχρόνως, ανεξάρτητη, ως έναν βαθμό εγωπαθής, ξεροκέφαλη, ισχυρογνώμων και πεισματάρα. Δεν είναι διόλου περίεργο το γεγονός ότι πολλοί αναγνώστες δεν καταφέρνουν να τη συμπαθήσουν όπως τις άλλες κεντρικές ηρωίδες της Όστεν, την Ελίζαμπεθ Μπένετ και την Άνν  Έλλιοτ, στο Υπερηφάνεια και Προκατάληψη και την Πειθώ, αντίστοιχα.

 Το πιθανότερο είναι ότι η Έμμα δεν έχει τι να κάνει και με τι  να ασχοληθεί στις άπειρες ελεύθερες ώρες της, εφόσον δεν την απασχολούν βιοποριστικά προβλήματα, έτσι θεωρεί θεμιτό το να χώνει διαρκώς τη μύτη της στις ζωές των ανθρώπων που την περιβάλλουν και, ιδιαίτερα στη ζωή της νεαρής προστατευομένης της, της Χάριετ Σμιθ, στην οποία αποπειράται να ετοιμάσει ένα καλοστημένο συνοικέσιο. Κι όμως, η νεαρή ανακατώστρα Έμμα, η οποία δηλώνει όπου σταθεί κι όπου βρεθεί με το χαρακτηριστικό φλέγμα των Άγγλων αριστοκρατών ότι δεν πρόκειται ποτέ της να παντρευτεί, θα βρει σύντομα τον μάστορά της, όταν τα βέλη του μικρού φτερωτού θεού θα χτυπήσουν, εντελώς απρόσμενα, και τη δική της πόρτα. Πάνω σε αυτόν τον περίτεχνο καμβά των ανθρώπινων σχέσεων υφαίνει η Όστεν την πλοκή του βιβλίου της.

Ο κόσμος της Έμμας είναι ο κόσμος της αγγλικής αριστοκρατίας: ο πατέρας της, η παντρεμένη αδελφή της με τα πέντε παιδιά και τον σύζυγό της, η πρώην γκουβερνάντα της που παντρεύτηκε προσφάτως και έφυγε από το σπίτι, ο γιατρός της οικογένειας, πανταχού απών στις συνεστιάσεις, αλλά παρών σε όλες τις συζητήσεις και, τέλος, όλος ο κοσμικός περίγυρος με τον οποίο συναντιέται σε εκδρομές, χοροεσπερίδες, περιπάτους  και όλες τις συναφείς εκδηλώσεις της αγγλικής αριστοκρατίας.

Οι σχέσεις μεταξύ όλων αυτών των ανθρώπων χαρακτηρίζονται μάλλον ως επιφανειακές και άνευ ουσίας. Οι φιλίες, ακόμη και οι γάμοι, όλα είναι υπό το πρίσμα του συμφέροντος και οι σχέσεις εν μέρει «κατευθυνόμενες». Οι ζήλιες, οι λυκοφιλίες μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι στην ημερήσια διάταξη, αλλά και τα θέματα συζήτησης συνήθως ανούσια. Ο έρωτας όμως, όταν θα χτυπήσει τελικά την πόρτα της Έμμας, θα είναι πέρα ως πέρα αληθινός.

 

Αυτό το οποίο εντυπωσιάζει τον αναγνώστη στο εν λόγω πόνημα-τουλάχιστον εμένα με παραξένεψε- είναι η παντελής απουσία οποιουδήποτε πολιτικού ή κοινωνικού σχολίου σχετικά με την πολιτική κατάσταση στη Μεγάλη Βρετανία κατά την εποχή την οποία γράφεται το μυθιστόρημα. Λες και όλα αυτά που συμβαίνουν στο Χάρτφιλντ, το μέρος- κτήμα στο οποίο διαδραματίζεται το μυθιστόρημα,  είναι εντελώς ξεκομμένα από τον χρόνο. Χρονική ροή υπάρχει βέβαια, καθώς οι μήνες διαδέχονται ο ένας τον άλλον, αλλά θα μπορούσαν να είναι οι μήνες μιας οποιασδήποτε χρονιάς του 19^ου αιώνα, αφού δεν υπάρχει ο παραμικρός υπαινιγμός σχετικά με το πότε ακριβώς διαδραματίζονται τα τεκταινόμενα.

Από την άλλη, είναι αδιαμφισβήτητα αριστοτεχνική η προσπάθεια διείσδυσης της Όστεν στη γυναικεία ψυχολογία, αλλά και στις ανθρώπινες σχέσεις γενικότερα. Το δυνατό στοιχείο του βιβλίου είναι οι ολοζώντανοι διάλογοι, οι οποίοι καλύπτουν και το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου-για να είμαι ειλικρινής, δεν νομίζω ότι έχω συναντήσει περισσότερους διαλόγους σε άλλο βιβλίο, πέρα από τα πονήματα της Όστεν και ιδίως την Έμμα. Οι άφθονοι διάλογοι εξασφαλίζουν, όπως είναι επόμενο, μία γρήγορη πλοκή και δεν αφήνουν την εξέλιξη της υπόθεσης να «βαλτώσει». Οι περιγραφές είναι ελάχιστες και περιορίζονται σε αυτά που είναι αναγκαία να ειπωθούν. Σπάνια όμως γραφή διαθέτει μαεστρία και γλαφυρότητα, όσο αυτή τη Όστεν.

Η τελευταία αναμφίβολα διαθέτει ένα εντελώς δικό της στυλ αφήγησης και είναι μία μεγάλη παραμυθού, αφού η υπόθεση του βιβλίου, χωρίς να πραγματεύεται τίποτε το ξεχωριστό, καταφέρνει να κεντρίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Οι διάλογοι και οι χαρακτήρες αποδίδονται με μία κωμική και χιουμοριστική χροιά, ενώ η θεματολογία δεν θα μπορούσε να είναι ελαφρότερη, αφού τα μόνα προβλήματα που ταλανίζουν τους χαρακτήρες του βιβλίου είναι τα κοσμικά πάρτι, οι γάμοι, οι φιλίες και οι μεταξύ τους σχέσεις, ενώ αγνοούν επιδεικτικά ό,τι κι αν διαδραματίζεται στον περίγυρό τους. Πράγματι,  ελάχιστα είναι τα γεγονότα που παρεμβάλλονται στην αφήγηση διακόπτοντας την ατέλειωτη ροή των ατέρμονων συζητήσεων που λαμβάνουν χώρα σε ολάνθιστους  αγγλικούς κήπους κατά τις πιο φωτεινές μέρες του διαρκώς σκοτεινιασμένου και υγρού αγγλικού καιρού.  

Ένα κατεξοχήν αγγλικό μυθιστόρημα εποχής στις σελίδες του οποίου παρελαύνει όλος ο σνομπισμός και το φλέγμα της περίφημης αγγλικής αριστοκρατίας του 18^ου αιώνα, ενός κόσμου που σήμερα έχει χάσει μεγάλο μέρος  από τη λάμψη του. Τα θέματα και το χιούμορ του για τη νεανική επιπολαιότητα και τον έρωτα είναι διαχρονικά, ενώ μπορεί να διαβαστεί άνετα και από έφηβους αναγνώστες.