Τόνια Καφετζάκη, Γρίφοι για τη Αθήνα, ΠΙΟΠ, 2021, σελ.167

 

Ένα βιβλίο περιήγησης στην Αθήνα, την τοπογραφία και την Ιστορία της σε όλες τις ιστορικές περιόδους υπογράφει η ιστορικός-αρχαιολόγος και εκπαιδευτικός Τόνια Καφετζάκη, με τίτλο "Γρίφοι για την Αθήνα". Πρόκειται για ένα πόνημα το οποίο γεννήθηκε ως ιδέα εξαιτίας της αγάπης της για την Αθήνα, την παλαιότερη πόλη της Ευρώπης.

Οι περισσότεροι από εμάς ζούμε και περιηγούμαστε καθημερινά την πόλη της Αθήνας, χωρίς όμως να γνωρίζουμε την πραγματική Ιστορία της, η οποία κρύβει πολλά και μαγευτικά σημεία στους κόλπους της για να γνωστοποιήσει σε όσους επιθυμούν να δουν "αλλιώς" την πόλη τους.

Σε αυτά ακριβώς τα άγνωστα σημεία εστιάζει μέσα από ένα ευκολοδιάβαστο πόνημα για μεγάλα παιδιά και νέους η Καφετζάκη. Η ιδέα για τη συγγραφή του βιβλίου γεννήθηκε από τις περιηγήσεις του Απογευματινού Ομίλου της Αθήνας, τον οποίο πραγματοποίησε η συγγραφέας μαζί με μαθητές επί πέντε συνεχόμενες χρονιές. Οι περιηγήσεις αυτές περιλάμβαναν κυριακάτικους εξαντλητικούς περιπάτους σε αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους της Αθήνας. Τη γνώση από αυτές τις βόλτες συγκέντρωσε στο παρόν πόνημα, το οποίο, όπως η ίδια μας λέει στον πρόλογο του βιβλίου της, έχει ιστορικές και όχι λογοτεχνικές αξιώσεις. Τις ιστορικές αξιώσεις επιβεβαιώνει με τον καλύτερο τρόπο αφενός η ειδικότητα της συγγραφέως, όσο και η βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε για τη συγγραφή του βιβλίου.

Τέσσερα παιδιά, ο Άγγελος, η Μυρτώ, ο Νικόλας και ο Σταύρος, αναλαμβάνουν να λύσουν εννέα γρίφους για την Αθήνα, στο πλαίσιο μιας σχολικής εργασίας. Οι γρίφοι αφορούν όλα τα σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος της πρωτεύουσας της Ελλάδος και δίνουν αφορμή στα παιδιά για να διαβάσουν και να μάθουν για αυτήν. Οι γρίφοι αφορούν την Ακρόπολη και την περιοχή γύρω της, τους λόφους απέναντι από την Ακρόπολη, την αρχαία Αγορά, τον Κεραμεικό, το Ολυμπιείο και τη βιβλιοθήκη του Αδριανού, τις βυζαντινές εκκλησίες της Αθήνας, τη μεσαιωνική και οθωμανική Αθήνα, αλλά και τις γραφικές γειτονιές της Πλάκας. Πρόκειται για γρίφους έξυπνα δοσμένους, οι οποίοι αποκαλύπτουν έντεχνα ενδιαφέρουσες και, εν πολλοίς, άγνωστες πληροφορίες για την πόλη.

Γιατί η Πλάκα ονομάστηκε έτσι; Τι είναι ακριβώς οι Αέρηδες και οι Βεσπασιανές; Ποιος ήταν εκείνος ο ευσεβής που έδωσε μάθημα ανθρωπιάς; Τι μυστικά κρύβει ο Πύργος των Λατίνων στην Ακρόπολη; Ποιο είναι το κτίσμα που έφερε κάποτε την αρρώστια στην πόλη των Αθηνών; Τι είναι το Προσκύνημα των Αραπάδων; Γιατί ο Άη Δημήτρης στο κέντρο της Αθήνας ονομάστηκε Λουμπαρδιάρης;

Σε τέτοια ερωτήματα δίνει απάντηση το παρόν πόνημα που προσφέρεται για εκπαιδευτική χρήση στα σχολεία, αλλά και ανάγνωση από παιδιά, αλλά και ενήλικες που επιθυμούν να εντρυφήσουν στην Ιστορία της πόλης τους. Το βιβλίο θα κοσμήσει τη βιβλιοθήκη κάθε αναγνώστη και λάτρη της Ιστορίας και, οπωσδήποτε πρόκειται για ένα έργο στο οποίο ο αναγνώστης θα ανατρέχει συχνά. Εν ολίγοις, πρόκειται για μία έξοχη συγγραφική προσπάθεια, η οποία προωθεί τη γνώση της Ιστορίας του τόπου μας με εύληπτο, απλό και κατανοητό τρόπο.

Ο Πέτρος και η επανάσταση του 1821, εκδοτική Αθηνών, Σέρβη-Τζαβάρας

 

Μία λίαν ευκολοδιάβαστη πρόταση για τα παιδιά, τους πιο απαιτητικούς αναγνώστες, -αλλά και τους ενήλικες οι οποίοι θέλουν να ξεσκονίσουν τις "σχολικές" τους γνώσεις για την επανάσταση του 1821-, μας προσφέρει η εκδοτική Αθηνών με ένα ξεχωριστό κόμικ μικρού μεγέθους.

Τα έξοχα, περιεκτικά και λιτά κείμενα της Κατερίνας Σέρβη, σε συνδυασμό με την πολύχρωμη και συμβατή με τους κανόνες και τις επιταγές της Ιστορίας εικονογράφηση του Γιώργου Τζαβάρα, είναι πραγματικά ό,τι καλύτερο προκειμένου να ικανοποιήσουν τόσο τις εκπαιδευτικές, όσο και τις ψυχαγωγικές απαιτήσεις των αναγνωστών.

Μέσα από την αφήγηση ενός παππού στον εγγονό του, τον Πέτρο, ο οποίος του αφηγείται τα γεγονότα της Επανάστασης του 1821εν έτει 1870, γεγονότα τα οποία ο ίδιος ο παππούς βίωσε από πρώτο χέρι, η συγγραφέας και ο εικονογράφος προβαίνουν σε μία πλήρη ανασκόπηση της ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης, καθώς και των γεγονότων που σχετίζονται με την ίδρυση του ελληνικού κράτους, χωρίς να υπεισέρχονται σε κουραστικές λεπτομέρειες. 

Πράγματι, το δυνατό σημείο του γκράφικ νόβελ, είναι ακριβώς αυτό: η προσεκτική σταχυολόγηση μόνο των σημαντικών γεγονότων που αξίζει να αναφερθούν και η αφαίρεση οτιδήποτε περιττού. Και αυτό είναι απολύτως λογικό, αφού το βιβλίο δεν απευθύνεται στον ειδήμονα ενήλικα ή τον ιστορικό, αλλά σε νεαρούς, κυρίως, αναγνώστες, στο νου των οποίων θα μείνει με την ανάγνωση ό,τι ακριβώς είναι σημαντικό σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα.

Από την άποψη αυτή το βιβλίο είναι πλέον κατάλληλο για χρήση σε σχολεία, ιδίως για τα παιδιά της έκτης δημοτικού, τα οποία διδάσκονται τη σχετική ιστορία.

Από την προετοιμασία της Επανάστασης, το ξέσπασμά της και τα σημαντικότερα γεγονότα της, μέχρι τους Εμφύλιους, την επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων, τη σύσταση του ελληνικού κράτους και τη διακυβέρνησή του από τον Καποδίστρια, το βιβλίο προβαίνει σε μία έξοχη επισκόπηση των κυριότερων γεγονότων που σχετίζονται με την Παλιγγενεσία μας, προσθέτοντας ένα ακόμη πόνημα στην έκρηξη της βιβλιογραφίας για το 1821 που σημειώθηκε φέτος στη χώρα μας.

Αξίζει, τέλος, να αναφερθεί ότι στο τέλος του βιβλίου παρατίθεται και κατατοπιστικό γλωσσάρι σχετικά με τους κυριότερους πρωταγωνιστές και όρους της Επανάστασης.

Κώστας Γραμματικόπουλος, Θα τα πω όλα στον Θεό, εκδ. Βακχικόν, σελ.54

https://ekdoseis.vakxikon.gr/shop/ekdoseis/vakxikon-peza/tha-ta-po-ola-ston-theo/

 Μία νουβέλα δυσανάλογης επιρροής και δύναμης σε σχέση με το μικρό της μέγεθος, υπογράφει ο Κώστας Γραμματικόπουλος, θίγοντας το θέμα των προσφύγων και της διαφορετικότητας μέσα από τα μάτια τριών μικρών παιδιών.

"Εκείνη τη μέρα ο Θεός ήταν μελαγχολικός και σκεφτικός. Κάτι τον απασχολούσε που δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε. Έριξε μια ματιά στη γη και είδε  αυτά που θα σας διηγηθώ".

Με αυτές τις φράσεις ξεκινά η νουβέλα για να τελειώσει και πάλι με το βλέμμα του Θεού στη γη, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ανώτερη Δύναμη του Σύμπαντος, την οποία εμείς αποκαλούμε Θεό, παρακολουθεί και γνωρίζει τα πάντα στη γη.

Πράγματι, ο Θεός, η Εκκλησία και η Πίστη παίζουν σπουδαίο ρόλο στη νουβέλα αυτή, χωρίς να αποτελούν, πάντως, τις κύριες θεματικές του βιβλίου, αλλά απλά δηλώνοντας τη διακριτική τους παρουσία στις σελίδες της.

Ο Ραφαήλ είναι ένα μικρό προσφυγόπουλο από τη Συρία που αναγκάστηκε να φύγει από την πατρίδα του λόγω του πολέμου. Φίλοι του στο σχολείο είναι ο Ηλίας και η Αριάδνη, καθώς και η καλόψυχη δασκάλα τους η Αγλαΐα. Δεν βλέπουν όλοι, όμως, με καλό μάτι την παρουσία ενός πρόσφυγα στο σχολείο, με πρώτους τους υποτιθέμενους "καλούς" χριστιανούς, τους τακτικούς θαμώνες της Εκκλησίας. Τέτοια είναι η Ραχήλ, η μητέρα του Ηλία, η οποία έχει χάσει το πραγματικό νόημα της ζωής και κινείται γύρω από το Εγώ της.

Οι άνθρωποι της Εκκλησίας, οι οποίοι παίζουν κι αυτοί παρασκηνιακό ρόλο στην όλη υπόθεση, ανήκουν κι αυτοί σε τρεις κατηγορίες: τους υποκριτές και τους άπληστους, τους πραγματικά τίμιους, αλλά και σε εκείνους που γνωρίζουν τα κακώς κείμενα και κάνουν τα στραβά μάτια.

Η εξέλιξη της υπόθεσης και το τέλος της νουβέλας, θα είναι πραγματικά απροσδόκητα, επιβεβαιώνοντας τις δημιουργικές ικανότητες του συγγραφέα, ο οποίος θα καταφέρει να ξαφνιάσει τον αναγνώστη.

Ο αναγνώστης δεν θα μπορέσει να μην αναλογιστεί τι παράξενο, πολύπλευρο, αλλά και μυστηριώδες ζώο είναι τελικά ο άνθρωπος. "Η μοίρα του ανθρώπου είναι να καταστρέφει και να δημιουργεί. Για τον λόγο αυτόν είναι προορισμένος. Αυτή είναι η φύση του". Έτσι μας λέει ο συγγραφέας και εμείς δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε, μα και να αναρωτηθούμε για ποιον λόγο τελικά είμαστε θηρία και στρεφόμαστε διαρκώς ο ένας εναντίον στον άλλον αντί να συνεργαζόμαστε.

Το βιβλίο προσφέρει επίσης το έναυσμα προκειμένου να αναρωτηθούμε σχετικά με τον αληθινό ρόλο αλλά και την ύπαρξη του Θεού. Εκτός από το θέμα των προσφύγων και της διαφορετικότητας, θίγει διακριτικά και το ζήτημα της υιοθεσίας, της μνησικακίας, το ποιος είναι τελικά πραγματικά καλός εκπαιδευτικός, τον αληθινό ρόλο της Εκκλησίας, αλλά και την πραγματική φιλία και αγάπη. Η όλη η υπόθεση εξελίσσεται παράλληλα με τις θρησκευτικές τελετουργίες και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι το εντυπωσιακό φινάλε του βιβλίου λαμβάνει χώρα ανήμερα της Μεγάλης Παρασκευής.

Ο παντεπόπτης Θεός και ο παντογνώστης αφηγητής   παρακολουθούν τα τεκταινόμενα διακριτικά. Σχολιάζουν, αποδοκιμάζουν, φρίττουν, επιδοκιμάζουν, επαινούν, πονούν και συμπάσχουν μαζί με τους πρωταγωνιστές μα, πάνω απ' όλα, συγκινούνται και αναρωτιούνται διακαώς γιατί συμβαίνουν πράγματα άδικα, τα οποία δεν μπορούμε να εξηγήσουμε στη ζωή. Και, απ' ότι φαίνεται, ούτε ο ίδιος ο Θεός δεν έχει την απάντηση.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για μία δυνατή νουβέλα με πυκνή γραφή, γρήγορες εναλλαγές και σαφείς περιγραφές, όπως μας λέει στο εισαγωγικό σημείωμα ο συγγραφέας και κριτικός Αθανάσιος Βαβλίδας, η οποία διαβάζεται κυριολεκτικά απνευστί.

Τάκης Καμπύλης, Γενικά Συμπτώματα, εκδ. Καστανιώτη, 2021, σελ.179

 

https://www.kastaniotis.com/catalog/product/view/id/15931/s/genika-sumptomata/

Ένα βιβλίο για την πανδημία, όχι όμως δοκιμιακού τύπου, αλλά υπό μορφή μυθιστορήματος υπογράφει ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Τάκης Καμπύλης με τίτλο "Γενικά συμπτώματα", έναν τίτλο ο οποίος παραπέμπει αμέσως, όπως και το εξώφυλλο του βιβλίου με το θερμόμετρο και τη μάσκα, στην πανδημία του Covid-19 που βιώνει σήμερα η ανθρωπότητα.

Αν μπορεί να πει κάποιος ότι τα περισσότερα από τα βιβλία σχετικά με τον Covid-19 τα οποία κυκλοφορούν σήμερα στην αγορά αφορούν τις επιπτώσεις της πανδημίας στην κοινωνία μας, τότε το πόνημα του Καμπύλη ασχολείται με τις επιπτώσεις που αυτή έχει στον ψυχισμό των ανθρώπων και, πιο συγκεκριμένα στον ψυχισμό ενός Έλληνα εθελοντή δοκιμαστή των εμβολίων, ενός οργισμένου γιου ενός χρεωκοπημένου εμπόρου, μιας κατάκοιτης μητέρας, ενός αδέκαστου καφετζή και ενός φιλόδοξου και άνεργου δημοσιογράφου. Πώς επηρέασε τις ζωές όλων αυτών η πανδημία;

Ο Καμπύλης, μέσα από τις προσωπικές εξομολογήσεις και των πέντε αυτών εντελώς διαφορετικών μεταξύ τους προσώπων, συνθέτει ένα μυθιστόρημα πρωτότυπο στη δομή και στον σχεδιασμό του. Τις εξομολογήσεις των πέντε πρωταγωνιστών συνδέει φυσικά η ίδια η πανδημία, αλλά και ένα έγκλημα. Και αυτό ακριβώς το εφεύρημα του συγγραφέα -δηλαδή το έγκλημα- είναι που δίνει σε αυτό το βιβλίο για την πανδημία τον εξολοκλήρου διαφορετικό χαρακτήρα του σε σχέση με τα υπόλοιπα που κυκλοφορούν στην αγορά. Ιδού, λοιπόν, οι πέντε πρωταγωνιστές του φόνου:

"Όσο το ξανασκέπτομαι, απορώ πώς διαπραγματεύτηκα τόσο εύκολα την εμπιστοσύνη μου... Κι αν όλο αυτό δεν αποδειχτεί παρά μία φάρσα στην αρρώστια; {...}Μήπως μολύνθηκα κι εγώ και τώρα αργοπεθαίνω;"

Ο εθελοντής δοκιμαστής των εμβολίων, ο οποίος, μέσα από έναν μονόλογο, απευθύνεται στον ίδιο του τον εαυτό και προβαίνει σε μία ανασκόπηση της ενήλικης ζωής του.

"Δεν επέλεξα την τμηματική απόδοση των οφειλών μου- γιατί να διαβαίνεις ερείπια και ρημάδια; Ξεχρέωσα μια κι έξω: Ναι, με το Εμβόλιο!"

""΄Έκτακτη ανάγκη", "Παγκόσμια κρίση" , "πανδημία", "όλοι μαζί" και άλλες τέτοιες μαλακίες. Δοκιμάζουν μεγάλες λέξεις. Οι παλιές αποδείχτηκαν ψεύτικες, το καταλαβαίνουν, είναι αχόρταγοι, δεν είναι μαλάκες".

Ο οργίλος αντιεξουσιαστής ρίχνει την οργή για το δεινά του στο σύστημα.

"Γιατί τον πετάνε στο δρόμο με τη γυναίκα του κατάκοιτη και τον γιο του στα αζήτητα; Πώς σμπαραλιάστηκε έτσι η οικογένειά σου, κυρ Σπύρο; Ποιος ρήμαξε τη ζωή σου; Η "κακιά ώρα", ο "Θεός";"

 "Αυτά τα μπουκαλάκια τι έχουν μέσα; Χάπια; Για ποιον; Για τον Σπύρο μου; Είναι άρρωστος; Δεν θα το θυμόμουν; Αποκλείεται, αυτό ποτέ. Μήπως εγώ; Πάλι; Τι να έχω;"

Η πλευρά της κατάκοιτης γυναίκας που τα καταλαβαίνει και τα αντιλαμβάνεται όλα, ενώ οι άλλοι δεν γνωρίζουν ότι τους ακούει, είναι η πιο συγκινητική του βιβλίου.

"Δεν μ' ακούνε.  Τόση ώρα τους φωνάζω, αλά εκείνοι δεν μ' ακούνε. Μιλάνε χαμηλόφωνα, σαν κλέφτες, αν είναι δυνατόν!"

"Μας τσάκισε η καραντίνα. Βέβαια, άλλοι χάνουν τη ζωή τους, τους αγαπημένους τους, υποφέρουν στα νοσοκομεία. Είναι φριχτή αρρώστια έτσι και σε ρίξει κάτω. Ευτυχώς οι πελάτες μου είναι προσεκτικοί".

Ο πιο προσαρμοστικός και λογικός καφετζής που έρχεται καθημερινά σε επαφή με πολύ κόσμο.

"Ο καφές κουβαλάει μέσα του το φευγιό των Σούφι- ήταν οι πρώτοι που τον επέβαλαν ως ρόφημα. Ποιος ξέρει, ύστερα από τόσα στριφογυρίσματα γύρω από τον εαυτό τους, κάπως έπρεπε να κάνουν τον δικό τους λογαριασμό".

"Φυγή; Αυτήν επέλεξε με το Εμβόλιο; Εύκολο συμπέρασμα, δημοσιογραφικό στερεότυπο, πρέπει να προχωρήσω πιο βαθιά: Να τον ακούσω- πολλές φορές, η φωνή λέει περισσότερα απλό τις λέξεις".

Και, τέλος, ο δημοσιογράφος, που γράφοντας για τον εθελοντή Έλληνα του εμβολίου που ανακάλυψε, φιλοδοξεί να κάνει το μεγάλο ρεπορτάζ.

"Τότε είναι που θα μπλέξω: Όταν δημοσιεύσω το ρεπορτάζ, θα γίνει σάλος. Στην αστυνομία θα λυσσάξουν από τη γκάφα τους, εγώ θα παραπεμφθώ για απόκρυψη στοιχείων, μπορεί και για παραπλάνηση της Δικαιοσύνης, ακόμα και για συνέργεια, ενώ οι αγαπημένοι μου συνάδελφοι θα με τεμαχίσουν με το τσεκούρι του Νίτσε".

Το βιβλίο παραθέτει τις εξομολογήσεις των πέντε παραπάνω προσώπων στη σειρά εκ περιτροπής και από δύο φορές και έτσι ξεδιπλώνεται σταδιακά, και ειδωμένη από όλες τις οπτικές γωνίες, η λύση του μυστηρίου. Όσο για τη γλώσσα του βιβλίου, ο συγγραφέας, παρότι δημοσιογράφος, δεν υπολείπεται διόλου των λογοτεχνικών αρετών σε αυτήν. 

Επομένως, πρόκειται για ένα διαφορετικό βιβλίο, το οποίο αξίζει να διαβάσουν όσοι ενδιαφέρονται για την ανίχνευση της επιρροής που είχε η σημερινή πανδημία στη σύγχρονη ελληνική Λογοτεχνία.