Hugo Horiot, Ο αυτοκράτορας είμαι εγώ, Ένα παιδί με αυτισμό αφηγείται, εκδ. στίξις, 2021, σελ.177

 

Είναι άραγε ποτέ δυνατόν ένα άτομο που έχει διαγνωστεί με αυτισμό να γράψει βιβλίο; Κι όμως ναι, και μάλιστα είναι δυνατό εκτός από συγγραφέας να είναι συγχρόνως το άτομο αυτό και ηθοποιός και σκηνοθέτης.

Αυτός είναι ο Γάλλος Hugo Horiot, ένα άτομο με σύνδρομο Άσπεργκερ, ο οποίος αποφάσισε να καταθέσει τη δική του εμπειρία ζωής από τα τέσσερα μέχρι τα δεκαοκτώ του χρόνια μέσα από τη συγγραφή ενός βιβλίου, προτού βρει τον δρόμο του στη ζωή μέσα από την αγάπη που ανέπτυξε για το θέατρο.

Το βιβλίο με τίτλο "Ο αυτοκράτορας είμαι εγώ, Ένα παιδί με αυτισμό αφηγείται" αποτελεί την de profundis εξομολόγηση του Hugo σχετικά με το πως βλέπει και πως αντιλαμβάνεται ένα τέτοιο ιδιαίτερο άτομο τον κόσμο γύρω του.

Ο  Hugo ξεκινά την αφήγησή του σε ηλικία τεσσάρων ετών. Μπορεί να μιλήσει αλλά αρνείται, αφού "δεν έχει τι να πει και δεν χρειάζεται να πει κάτι". Είναι ένα παιδί κλειστό, αντισυμβατικό, χαμένο στον δικό του κόσμο που έχει μανία με τις ρόδες και την ιδέα της περιστροφής και προσπαθεί απεγνωσμένα να ξαναμπεί μέσα... στην κοιλιά της μητέρας του! - θα περάσουν χρόνια προκειμένου να αποδεχτεί το αδύνατο της υλοποίησης της παραπάνω επιθυμίας του. Ενίοτε δε, βασανίζεται από βίαιες εκρήξεις θυμού-όταν κάτι δεν του αρέσει και αντιδρά άσχημα στις προσπάθειες των "ειδικών να το προσεγγίσουν.

Με τους συνομηλίκους του δεν θέλει πολλά πάρε δώσε στο σχολείο, αφού δεν τους θεωρεί παρά ζώα που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την επικράτηση του πιο ισχυρού. Εκείνοι από την πλευρά τους δεν τον θεωρούν παρά έναν ονειροπαρμένο και στο γυμνάσιο θα του ασκήσουν και bullying εξ' αιτίας της διαφορετικότητάς του.

 Οι περισσότεροι αναγνώστες πραγματικά θα εκπλαγούν από τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον κόσμο και τους συνανθρώπους του ένας αυτιστικός και το βιβλίο αυτό θα βοηθήσει αναμφισβήτητα στην καλύτερη κατανόησή τους από τον κοινωνικό περίγυρο.

Ο συγγραφέας απευθύνει μία κραυγή αγωνίας με το συγκεκριμένο πόνημα, ιδίως στον συγκλονιστικό επίλογο του βιβλίου του, σχετικά με την αντιμετώπιση ως "ψυχασθενών" όλων εκείνων των ανθρώπων οι οποίοι γεννήθηκαν απλά όντας διαφορετικοί από τους υπόλοιπους. Καταδικάζει τις προσπάθειες των ιδρυμάτων και των ειδικών να φέρουν τους ασθενείς στον " ίσιο δρόμο" και να τους κάνουν "φυσιολογικούς" σύμφωνα με τα δικά μας μέτρα και σταθμά και πρεσβεύει το δόγμα ότι οι άνθρωποι αυτοί,- όπως εξάλλου και ο ίδιος- πρέπει να αφήνονται τελικά στην ησυχία τους και εμείς να αποδεχόμαστε το γεγονός ότι είναι άνθρωποι ιδιαίτεροι και διαφορετικοί από την πλειοψηφία των ανθρώπων.

Ιδιαιτέρως συγκινητικός είναι ο επίλογος του βιβλίου γραμμένος από το χέρι της μητέρας του Hugo, στην οποία ο συγγραφέας οφείλει πραγματικά πολλά για την ευνοϊκή και γεμάτη αγάπη μεταχείριση που εκείνη του επιφύλαξε, ακολουθώντας τον δύσκολο δρόμο στη ζωή της- σαφώς θα ήταν ευκολότερο για εκείνη να τον κλείσει σε ψυχιατρείο, χωρίς να του δώσει τον απαραίτητο χρόνο και χώρο για να αναπτύξει την ξεχωριστή προσωπικότητά του. Η μητέρα του απευθύνεται στον συγγραφέα σε δεύτερο ενικό πρόσωπο και καταθέτει κι εκείνη τα συναισθήματα από τη δική της πλευρά, τις δυσκολίες που βίωσε κατά το μεγάλωμα του Hugo και τις οποίες ξεπέρασε με την αμέριστη αγάπη και την αποδοχή που επιφύλαξε στην διαφορετικότητα του γιου της.

Δυνατά συναισθήματα, όπως θυμό, απορία και συμπόνια θα νιώσει ο αναγνώστης διαβάζοντας αυτή την τρυφερή και συγκινητική ιστορία ενός ανθρώπου διαφορετικού από τον μέσο όρο, ο οποίος, όπως και όλοι οι '"διαφορετικοί" αξιώνει απλά μία "θέση στον ήλιο" στον άκαμπτο και μονολιθικό, πολλές φορές, κόσμο μας. Ένα βιβλίο-μάθημα ζωής, μία υπέροχη ιστορία για τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη διαφορετικότητα και, φυσικά, τον αυτισμό.

Μεταξία Παπαποστόλου, Δαντελένιο Μαντίλι, εκδ. Πηγή, 2021, σελ.183

 

https://www.pigi.gr/product/istoriko-dantelenio-mantili/

 

 Ένα ιστορικό και μυθιστορηματικό αφήγημα υπογράφει η πρωτοεμφανιζόμενη στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος συγγραφέας Μεταξία Παπαποστόλου. Το πόνημά της φέρει τον τίτλο "Δαντελένιο Μαντίλι" και, ιστορικά, κινείται στον 19ο αιώνα, την εποχή, δηλαδή, της Ελληνικής Επανάστασης και των χρόνων της βασιλείας του Όθωνα.

Η συγγραφέας συνδυάζει επιδέξια τις αφηγήσεις από τις ζωές τριών γυναικών, γιαγιάς, μητέρας και κόρης στην Αθήνα, τον Μυστρά και τη Σπάρτη, αλλά και τη Ζάκυνθο. 

Η Ασπασία, γόνος καλής  οικογένειας με παλιές βυζαντινές ρίζες και καταγωγή από τον Μυστρά ετοιμάζεται να παντρευτεί στη Ζάκυνθο εν έτει 1851 τον κόντε Ιωάννη Μελισσηνό. Μεταβαίνει, λοιπόν, στο νησί μαζί με τον πατέρα της, τη δεύτερή του γυναίκα-μιας και η δική της μητέρα έχει πεθάνει-, τα αδέλφια της και τη γιαγιά της για τον επικείμενο γάμο. 

Η Ασπασία τρέφει τις αμφιβολίες της για την ένωσή της με τον Κόντε, όμως η αφήγηση της γιαγιάς Ζωής για το παρελθόν το δικό της, αλλά και της μητέρας της, θα λύσει όλες τις απορίες της και θα τη μεταπείσει σχετικά με τον γάμο, εφόσον μάλιστα και ο ίδιος ο κόντε Μελισσηνός παρουσιάζεται ιδιαίτερα ελκυστικός ως μελλοντικός σύζυγος.

Η γιαγιά Ζωή, επομένως, αφηγείται στην εγγονή της τμηματικά, τις περιπέτειες της δικής της ζωής στα ταραγμένα χρόνια των Ορλωφικών, της Φιλικής Εταιρείας, της Ελληνικής Επανάστασης, της διχόνοιας των Ελλήνων και της διακυβέρνησης του Καποδίστρια επιμένοντας ιδίως στα πολεμικά γεγονότα τα οποία σχετίζονται με την Ελληνική Επανάσταση, αλλά και τη δράση της Φιλικής Εταιρείας στην Πελοπόννησο.

Η κόρη της Ζωής και μητέρα της Ασπασίας, η Φλωρεντία, θα παντρευτεί τον γνωστό Φαναριώτη ποιητή Παναγιώτη Σούτσο και θα ζήσει στην απελευθερωμένη πια Αθήνα της εποχής του Όθωνα. Εδώ η συγγραφέας επιλέγει να μας μεταφέρει τις εμπειρίες της δικής της ζωής μέσα από επιστολές που έγραψε στη Ζωή η Φλωρεντία.

Η Μεταξία Παπαποστόλου παρουσιάζεται άριστη γνώστρια της Ιστορίας της εποχής και χειρίζεται άκρως ικανοποιητικά τόσο τη μίξη της Ιστορίας με τον μύθο, όσο και  τη γλώσσα και τους τρόπους αφήγησης στο βιβλίο της. 

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι εκτός από την Ιστορία, ο αναγνώστης θα βρει στο βιβλίο πληροφορίες και για την ποίηση, αλλά και τη ζωγραφική της εποχής. Αναμένουμε, λοιπόν, τη συνέχεια της συγγραφικής πορείας της πρωτοεμφανιζόμενης συγγραφέως, η οποία δραστηριοποιείται πολλαπλώς σε σχέση με τη συγγραφή, την πολιτική και την κοινωνική δράση στη γενέτειρά της της Σπάρτη.

Carlo Collodi, Οι περιπέτειες του Πινόκιο, εκδ. Κάκτος, σελ.

 

Ένα κλασικό, πολυδιαβασμένο βιβλίο που απευθύνεται- όπως νομίζουμε- μόνο σε παιδιά, είναι αυτό του Ιταλού συγγραφέα του 19ου αιώνα, Carlo Collodi με τίτλο "Οι περιπέτειες του Πινόκιο". Κι όμως τελικά αυτό αποδεικνύεται ότι είναι μια απροσδόκητα συναρπαστική αναγνωστική επιλογή, ακόμη και για μεγάλους αναγνώστες.

Ο Πινόκιο και οι περιπέτειές του είναι γνωστά σε όλους μας κυρίως από την ομώνυμη ταινία της Ντίσνευ του 1940. Στην πραγματικότητα όμως, όπως συμβαίνει με όλες σχεδόν τις μεταφορές βιβλίων στον κινηματογράφο και ιδίως με τα παιδικά παραμύθια, οι περιπέτειες, αλλά και τα νοήματα του κινηματογραφικού Πινόκιο διαφέρουν αρκετά από εκείνα του λογοτεχνικού ήρωα. Το βιβλίο αυτό, επομένως, επιχειρεί, συν τοις άλλοις, να καταρρίψει τον μύθο του "κινηματογραφικού" Πινόκιο που όλοι γνωρίζουμε και να συστήσει στους αναγνώστες τον Πινόκιο της γνήσιας ιταλικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα, της οποίας το βιβλίο του Collodi αποτελεί ένα από τα καλύτερα δείγματα.

Στο βιβλίο, λοιπόν, θα συναντήσουμε έναν Πινόκιο αρκετά πιο κακομαθημένο και αντιπαθητικό ως χαρακτήρα από τον συμπαθή και "αθώο" κινηματογραφικό κατεργαράκο.

Ο Πινόκιο που έχουμε όλοι μας κατά νου είναι η ξύλινη εκείνη μαριονέτα που μεγαλώνει διαρκώς η μύτη του επειδή λέει συνεχώς ψέματα. Κι όμως, στο βιβλίο, αυτό δεν συμβαίνει και τόσο συχνά, ούτε και αποτελούν τα ψέματα του Πινόκιο το κύριο σημείο και μήνυμά του. Τα βασικά θέματα του αναγνώσματος είναι στην πραγματικότητα δύο: ότι τα παιδιά πρέπει να πηγαίνουν στο σχολείο, ένα θέμα το οποίο οπωσδήποτε οι ευρωπαϊκές κοινωνίες του 19ου αιώνα έβλεπαν πολύ πιο διαφορετικά από ότι το βλέπουμε εμείς σήμερα, καθώς και το γεγονός ότι η ανθρωπιά και η ωριμότητα ενός ανθρώπου έχει σχέση με το αναπτυγμένο αίσθημα ευθύνης του.

Ακόμη, η αξιοθρήνητη οικονομική κατάσταση και η φτώχεια του Τζεπέτο, η οποία περιγράφεται στο βιβλίο, είναι ενδεικτική της απογοήτευσης που έτρεφε ο συγγραφέας για την πολιτική κατάσταση της χώρας του. Η αρωγή προς τους άλλους,  η εργατικότητα, η καλοσύνη, η ανθρωπιά, η διαδικασία της μάθησης από τα λάθη μας, η ειλικρίνεια είναι οι βασικότερες αρετές που εκθειάζονται στο βιβλίο. Πέρα, όμως, από τα καθαρά "κρυμμένα" μηνύματα του έργου, "Οι περιπέτειες του Πινόκιο" αποτελούν πάνω απ' όλα ένα ευχάριστο και συναρπαστικό ανάγνωσμα που θα βοηθήσει το μυαλό μας να ξεφύγει από την καθημερινότητα και θα μας ταξιδέψει σε άλλους τόπους και χρόνους. Γιατί αυτή ακριβώς η ακροβασία ανάμεσα στον παραμυθιακό κόσμο με τις Νεράιδες, τους Γρύλους που μιλάνε και τα τεμπέλικα παιδιά που μεταμορφώνονται σε γαιδούρια από τη μία μεριά, και τους απατεώνες, τους φτωχούς βιοπαλαιστές και τους θεατρίνους της Ιταλίας από την άλλη, είναι η μαγευτική γοητεία του βιβλίου του Collodi. 

Ο Πινόκιο είναι ένας κλασικό ήρωας της ιταλικής λογοτεχνίας που μπορεί να μας διδάξει πολλά. Μας επισημαίνει με τη συμπεριφορά του ότι δεν αρκεί να έχουμε τις κατάλληλες και τις σωστές προθέσεις: οι πράξεις είναι εκείνες που μετράνε. Ο Πινόκιο έχει την απόλυτη ευθύνη για τα λάθη του και δεν μπορεί να κατηγορήσει κανέναν για τα παθήματά του παρά μονάχα τον εαυτό του. Θα αργήσει να μάθει από τα λάθη του και να μεταστραφεί από "κακό" σε "καλό" παιδί, όταν όμως θα γίνει τελικά αυτό η μεταστροφή του θα είναι οριστική και αμετάκλητη, απολύτως, δηλαδή, συνειδητοποιημένη.

Ευκολοδιάβαστο, με υπόθεση που καθηλώνει και πηγαία και αυθόρμητη γλώσσα που ρέει σαν γάργαρο νερό, το καλύτερο, ίσως, βιβλίο του Carlo Collodi "Οι περιπέτειες του Πινόκιο" αποτελεί την καλύτερη αναγνωστική πρόταση τόσο για ενήλικες όσο και παιδιά, προορισμένη να μας θυμίσει ότι τα όρια ανάμεσα στην παιδική λογοτεχνία και εκείνη που απευθύνεται σε ενηλίκους είναι στην πραγματικότητα πολύ ρευστά και ευμετάβλητα.

Kate Quinn, Ο κώδικας του ρόδου, εκδ. Κλειδάριθμος, 2021, σελ.788, μετ.Γ. Αρβανίτη

 

https://www.klidarithmos.gr/o-kwdikas-tou-rodou

Κατασκοπεία, γυναίκες και Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, πλεκτάνες, προδοσίες, λυκοφιλίες και φιλίες που αντέχουν στον χρόνο παρ' όλες τις δυσκολίες και καρικατούρες της καλής βρετανικής κοινωνίας. Όλα αυτά αποτελούν τον κόσμο του νέου μυθιστορήματος της Kate Quinn, της συγγραφέως που ζωντανεύει τον κόσμο της κατασκοπείας κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο όσο κανένας άλλος συγγραφέας της εποχής μας.

"Ο κώδικας του ρόδου" δίνει μυθιστορηματική υπόσταση σε ένα από τα μέρη στα οποία κερδήθηκε ο Πόλεμος για τους Συμμάχους με σπουδαιότητα άγνωστη σε πολλούς από εμάς, συγκεκριμένα το Μπλέτσεϊ Παρκ. Το κτήμα αυτό στο ομώνυμο χωριό του Μπακιγχαμσάιρ στην Αγγλία ήταν το κέντρο κατασκοπείας κατά τη διάρκεια του Πολέμου. Εκεί έσπασαν τα μεγάλα βρετανικά μυαλά τον κωδικό Enigma των Γερμανών και εκεί εργάστηκαν προσωπικότητες παγκοσμίου φήμης και εμβέλειας, όπως ο Άλαν Τούρινγκ. 

Σε αυτό το μέρος, λοιπόν, τοποθετείται η καταπληκτική σύζευξη Ιστορίας και μυθιστορίας, την οποία επιχειρεί η συγγραφέας στο παρόν πόνημα. Οι τρεις πρωταγωνίστριες του βιβλίου, όλες εργαζόμενες στο Μπλέτσεϊ Παρκ, είναι εμπνευσμένες από αληθινές ηρωίδες του Πολέμου που εργάστηκαν εκεί και διατηρούν πολλά χαρακτηριστικά τους. Πρόκειται για τρεις νεαρές κοπέλες εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους, οι οποίες θα επιλεγούν για να διάγουν τη μυστική και δύσκολη ζωή των κατασκόπων.

Η Όσλα Κένταλ είναι μία καλοαναθρεμμένη κοπέλα της "καλής" αγγλικής κοινωνίας, δυναμική και επιτυχημένη, μεγαλωμένη στον Καναδά, η οποία θα ζήσει ένα ειδύλλιο με τον γαλαζοαίματο πρίγκιπα Φίλιππο. Η Μπαμπ Τσερτ, βιβλιόφιλη και κούκλα, κινείται στο ίδιο μήκος κύματος και δεν διστάζει κι αυτή να ρισκάρει όταν είναι απαραίτητο.

Η πραγματική πρωταγωνίστρια όμως του βιβλίου και η προσωπικότητα η οποία κινεί την όλη πλοκή του βιβλίου δεν είναι άλλη από τη Μπεθ Φιντς, μία δραματική φιγούρα, όπως αποδεικνύεται τελικά στην πορεία της υπόθεσης.

 Η Μπεθ συζεί με την τυραννική μητέρα της, η οποία συνθλίβει τις επιθυμίες της και τη χρησιμοποιεί ως υπηρέτρια. Είναι μεγαλωμένη σαν άβουλο κοριτσόπουλο χωρίς αυτοπεποίθηση και πίστη στις ικανότητές της. Όλα αυτά θα αλλάξουν, όμως, όταν, εξαιτίας του Πολέμου, θα ξεκινήσει να εργάζεται στο Μπλέτσεϊ Παρκ και θα ανακαλύψει τις καταπληκτικές δυνατότητες του εγκεφάλου της στην αποκρυπτογράφηση. Τότε δεν θα διστάσει να κάνει την επανάστασή της.

Οι τρεις κοπέλες θα δεθούν με όρκους μυστικότητας και σιωπής, εξαιτίας της εργασίας τους, αλλά και με όρκους αληθινής φιλίας μεταξύ τους. Αυτή, όμως, θα κινδυνέψει όταν οι απρόβλεπτες συνέπειες του Πολέμου θα είναι αυτές που θα χωρίσουν τελικά τους δρόμους τους. Άραγε θα μπορέσουν να  ενώσουν ξανά τις δυνάμεις τους το 1947όταν θα χρειαστεί, όταν, δηλαδή, ο Πόλεμος θα έχει πια τελειώσει αλλά μία υπόθεση προδοσίας που σχετίζεται με το Μπλέτσεϊ Παρκ θα απαιτήσει την ενεργή συμμετοχή τους σε μία ακόμα αποκρυπτογράφηση;

Το βιβλίο αποτελεί μία αριστοτεχνική σύλληψη, καθώς και μία καταπληκτική ανάμειξη Ιστορίας και μύθου στη σωστή ποσότητα. Η συγγραφέας συνδυάζει αριστοτεχνικά και τις δύο παραμέτρους και τηρεί τον βασικότερο συγγραφικό κανόνα του μυθιστορήματος: τοποθετεί την κορύφωση της υπόθεσης λίγο πριν από το τέλος του βιβλίου. Η αφήγηση κινείται σε δύο επίπεδα: στη γραμμική αφήγηση από τον Δεκέμβρη του 1939 ως το 1944, την επισκόπηση, δηλαδή, όλων των χρόνων του πολέμου και της δράσης των τριών κοριτσιών, και στο έτος 1947, στις παραμονές ενός βασιλικού γάμου, τότε που οι τρεις γυναίκες θα επιχειρήσουν να σπάσουν τον τελευταίο και τον πιο σημαντικό κώδικα: τον κώδικα του ρόδου.

Το 1947 ο Πόλεμος έχει τελειώσει και όλα έχουν αλλάξει. Η φιλία των τριών κοριτσιών έχει διαλυθεί και ο αναγνώστης αναρωτιέται για ποιον ακριβώς λόγο συνέβη αυτό καθ' όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης, μέχρι λίγο πριν από το τέλος του βιβλίου. Τότε είναι που αποκαλύπτονται σταδιακά όλα και η συγγραφέας επιλέγει ένα καταιγιστικό φινάλε για το τέλος της ιστορίας της.

"Ο κώδικας του ρόδου" απεικονίζει έξοχα τη ζωή των απλών καθημερινών ανθρώπων στη Βρετανία του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, με τους βομβαρδισμούς και τους κινδύνους που αυτή συνεπαγόταν. Απεικονίζει επίσης ιδανικά τη ζωή των "Τρελών Καπελάδων" του Μπλέτσεϊ Παρκ, των ανθρώπων δηλαδή που εργάζονταν εκεί, καθώς και τη μυστικότητα που διέκρινε τις ζωές τους και κυρίως το δίλημμα: απόλυτη υποταγή στη μυστικότητα και τις επιταγές του κράτους ή τοποθέτηση των ζητημάτων της καρδιάς πάνω από το καθήκον;

Καταιγιστική δράση, Ιστορία και κατασκοπεία, ποικίλοι χαρακτήρες, άφθονο γυναικείο αποτύπωμα, μυστικοί κώδικες και άφθονη ιστορική φαντασία αποτελούν τον κόσμο του "Κώδικα του ρόδου", ενός από τα καλύτερα βιβλία του 2021, αλλά και της Kate Quinn. Tο συνιστώ ανεπιφύλακτα σε λάτρεις της Ιστορίας, του αστυνομικού μυθιστορήματος και των βιβλίων δράσης.