Mario Livio, Ο Γαλιλαίος και οι αρνητές της επιστήμης, εκδ. Ψυχογιός

 

Μία ιδιαίτερη βιογραφία του Γαλιλαίου υπογράφει ο αστροφυσικός και ευπώλητος ανά τον κόσμο συγγραφέας Mario Livio με τίτλο «Ο Γαλιλαίος και οι αρνητές της επιστήμης».

Πρόκειται για μία βιογραφική προσέγγιση επικεντρωμένη κατά κύριο λόγο στον έργο του Γαλιλαίου και στον λόγο για τον οποίο αυτό ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων στο εκκλησιαστικό κατεστημένο της εποχής.

 

Ο συγγραφέας προβαίνει σε αναλογίες με τους σημερινούς αρνητές της επιστήμης καταλήγοντας πως πάντοτε θα υπάρχουν στον κόσμο οι σκοτεινές δυνάμεις του συντηρητισμού που καταφέρονται ενάντια στον ορθολογισμό και τη λογική.

 

Ο Γαλιλαίος θεωρείται σήμερα ο απόλυτος επιστήμων της αμφισβήτησης παγκοσμίως κι αυτό χάρη στην επιμονή και τη συνέπεια που χαρακτήριζε την υλοποίηση του έργου του. Η περίφημη δίκη του στο δικαστήριο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στη Ρώμη, η οποία διήρκεσε από τις 12 Απριλίου του 1633 έως και τις 22 Ιουνίου της ίδιας χρονιάς, κατέληξε στην επαίσχυντη καταδίκη του μεγάλου επιστήμονα και στον κατ’ οίκον περιορισμό του για το υπόλοιπο του βίου του. Ο Γαλιλαίος αναγκάστηκε να αποκηρύξει την ορθότητα της ηλιοκεντρικής θεωρίας του Κοπέρνικου και να υιοθετήσει- μπροστά στα μάτια των δικαστών του- την αυθεντία του πτολεμαϊκού γεωκεντρικού συστήματος. Όπως όμως μας λέει και ο συγγραφέας, οι εκκλησιαστικοί δικαστές δεν μπορούσαν να φανταστούν πόσο θα στιγματιζόταν η Καθολική Εκκλησία για αυτήν την καταδίκη κατά τους αιώνες που θα ακολουθούσαν.

 

Η καταδίκη αυτή ήταν, μεταξύ άλλων, και αποτέλεσμα ενός κύματος αντιπάθειας που είχε ξεσηκώσει με τη συμπεριφορά του ο κάπως υπερόπτης Γαλιλαίος. Ο Λίβιο παρουσιάζει αναλυτικά όλο το χρονικό της δίκης και εξετάζει ενδελεχώς τους λόγους που οδήγησαν τον Γαλιλαίο μέχρι εκεί. Συγχρόνως παραθέτει τα επιστημονικά επιτεύγματα πολλών συγχρόνων του επιστημόνων ή λίγο προγενέστερων, όπως του Κέπλερ, του Μπράχε, του Κοπέρνικου και του Νεύτωνα, αλλά τα συγκρίνει και με τις επιστημονικές παρατηρήσεις των αρχαίων Ελλήνων.

 

Ο συγγραφέας εξετάζει, παράλληλα με τα παραπάνω, και την ορθότητα πολλών μύθων σχετικών με τη ζωή του μεγάλο επιστήμονα, όπως το «Και όμως κινείται» που φέρεται να είπε μετά τη δίκη, την επίδειξή του στον Πύργο της Πίζας κ.α. Παραθέτει επίσης ακόμη και τις λάθος παρατηρήσεις τους σχετικά με τις παλίρροιες και τους κομήτες, χωρίς αυτές βέβαια να υποβαθμίζουν το σπουδαίο έργο του και την προσφορά του προς την επιστήμη.

 

Ο Γαλιλαίος είναι μία φυσιογνωμία-σταθμός στην ιστορία της επιστήμης, ένας άνθρωπος ο οποίος δεν ήταν μονάχα θετικός επιστήμονας αλλά και συγχρόνως ένας πολυμαθής άνθρωπος που ενσάρκωνε απόλυτα το δόγμα του ουμανισμού του καιρού του. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Γαλιλαίος έγραφε και ποιήματα, ήταν βαθής γνώστης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και κατήρτιζε ωροσκόπια για διάσημους άνδρες του καιρού του. Το βιβλίο αυτό, επομένως, θα μας επιτρέψει να γνωρίσουμε καλύτερα τόσο τον ίδιο τον Γαλιλαίο ως άνθρωπο, το έργο και τον τρόπο σκέψης του, αλλά και την εποχή του.

Wilbur Smith, Ο θεός ποταμός, εκδ. Bell

 

Ένα καταπληκτικό και αξιοπρόσεκτο ιστορικό μυθιστόρημα- ή ιστορική περιπέτεια- για την αρχαία Αίγυπτο υπογράφει ο αγαπημένος συγγραφέας δράσης και ιστορικού μυθιστορήματος που απεβίωσε πρόσφατα(μόλις πέρσι), ο Wilbur Smith.

 

Αν και δεν αναγράφεται στο εξώφυλλο του βιβλίου, το μυθιστόρημα βρίθει ιστορικών αναφορών σχετικά με την καθημερινή ζωή στην αρχαία Αίγυπτο την περίοδο της εισβολής στη χώρα του σημιτικού λαού των Υξώς, δηλαδή περί τα 1782 π.Χ.

 

Η δράση και η περιπέτεια που κρατάει τον αναγνώστη γερά καθηλωμένο στο κάθισμά του είναι δεδομένη, όπως, άλλωστε, και σε όλα τα βιβλία του Smith. «Ο θεός ποταμός» είναι το πρώτο μέρος της εξαλογίας για την αρχαία Αίγυπτο και αν και δεν τονίζεται πουθενά ο συγγραφέας έχει πραγματοποιήσει σπουδαία έρευνα σχετικά με την αρχαία Αίγυπτο, προσφέροντας στους αναγνώστες του, εκτός από την καταιγιστική δράση, και ένα σωρό ιστορικές πληροφορίες και λεπτομέρειες για την καθημερινή ζωή στη χώρα του Νείλου.

 

Πρωταγωνιστής είναι ο σκλάβος Τάιτα, υπόλογος σε έναν σκληρόκαρδο άρχοντα, ο οποίος του έχει στερήσει τον ανδρισμό του καθιστώντας τον ευνούχο. Ο Τάιτα είναι αφοσιωμένος ψυχή τε και σώματι στην κόρη του άρχοντα Ιντέφ, τη Λοστρίς, και στον κρυφό αγαπημένο της, τον γενναίο Τάνους. Η Λοστρίς θα καταφέρει να αναρριχηθεί στο πιο τρανό αξίωμα της Αιγύπτου: θα γίνει γυναίκα του Φαραώ. Θα πληρώσει όμως για αυτό και το ανάλγο τίμημα μένοντας υποχρεωμένη να κρατήσει κρυφή την αγάπη της για τον Τάνους. Ο αφοσιωμένος και πολυμήχανος Τάιτα βρίσκεται εκεί για να τους βοηθήσει να ξεπεράσουν όλες τις δυσκολίες που θα προκύψουν στον δρόμο της ζωής σε μία εποχή ταραγμένη για την Αίγυπτο που οι άγριοι Υξώς απειλούν να καταστρέψουν κάθε ίχνος πολιτισμού…

 

Αφορμή για τη συγγραφή του πρώτου τόμου της εξαλογίας υπήρξε μία αρχαιολογική ανακάλυψη που έγινε το 1988 ενός τάφου μίας ανώνυμης βασίλισσας της Αιγύπτου. Ο τάφος αυτός χρονολογήθηκε γύρω στα 1780 π.Χ. δηλαδή ακριβώς στην περίοδο κατά την οποία η Αίγυπτος αντιμετώπιζε τη θανάσιμη απειλή των Υξώς. Το ιστορικό της ανακάλυψης αυτής εξομολογείται ο συγγραφέας στον επίλογο του βιβλίου του, συμπληρώνοντας με τη λογοτεχνική του φαντασία τα χαμένα κομμάτια του ιστορικού παζλ.

 

Οι σκηνές του κυνηγιού, οι απεικονίσεις των μαχών, η διαδικασία μουμιοποίησης ενός πτώματος και η εκτέλεση περίτεχνων ιατρικών επεμβάσεων και εγχειρήσεων είναι μερικά μονάχα από τα σημεία που θα κάνουν τους αναγνώστες κυριολεκτικά να ανατριχιάσουν. Ο Smith, εκτός από το χάρισμα να δημιουργεί περίτεχνη δράση, διαθέτει συγχρόνως και μία γλαφυρότατη πένα σε ό,τι αφορά τις περιγραφές του. Συγχρόνως, η πρωτοπρόσωπη αφήγηση του σκλάβου Τάιτα εξασφαλίζει την οικειότητα στη διήγηση ανάμεσα στον συγγραφέα και τον αναγνώστη.

 

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα από τα καλύτερα ιστορικά μυθιστορήματα που έχουν γραφτεί για την αρχαία Αίγυπτο και αξίζει να διαβαστεί και να διακριθεί.

 

Νένα Φιλούση, Φρούτα στο πιάτο και άλλες τρυφερότητες, εκδ. Βακχικόν

 

Η Νένα Φιλούση, λογοτέχνης από το νησί της Κύπρου έχει γράψει ποίηση και διηγήματα, έχει βραβευτεί μάλιστα για μία από τις συλλογές της με το κυπριακό Κρατικό Βραβείο Διηγήματος.

 

Στην παρούσα συλλογή, η οποία τιτλοφορείται «Φρούτα στο πιάτο και άλλες τρυφερότητες» περιλαμβάνει δεκατρία διηγήματά της, διηγήματα που έχουν ως βασικό θεματικό τους άξονα τις αναμνήσεις της παιδικής μας ηλικίας, της πιο τρυφερής ηλικίας στη ζωή ενός ανθρώπου. Γι’ αυτό εξάλλου και η Φιλούση αποκαλεί τα διηγήματά της «τρυφερότητες» στον υπότιτλο του βιβλίου της.

 

Πρόκειται για διηγήματα στα οποία πρωταγωνιστούν, κατά κύριο λόγο, παιδιά και των δύο φύλων ή νέοι που ανατρέχουν στα παιδικά τους χρόνια. Κάποια από τα διηγήματα διαδραματίζονται στην Κύπρο και κάποια άλλα στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Αθήνα.  Τα δώδεκα από αυτά είναι γραμμένα σε πρώτο ενικό πρόσωπο, προδίδοντας έτσι την εξομολογητική διάθεση της συγγραφέως, και μονάχα ένα από αυτά σε δεύτερο ενικό. Πολλά από τα διηγήματα είναι γραμμένα σε γλώσσα αυθόρμητη και λίγα μόνο από αυτά περιλαμβάνουν διαλόγους σε κυπριακή διάλεκτο. Το καλοκαίρι είναι η εποχή που πρωταγωνιστεί στα διηγήματα και τότε λαμβάνουν χώρα διάφορες οικογενειακές «ομερτά», διακοπές παιδιών στη θάλασσα και στο νησί, αλλά και η τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ο περίφημος «Αττίλας», στον οποίο η συγγραφέας αφιερώνει δύο από τα διηγήματά της.

 

Παράλληλα, μέσα από τις σπονδυλωτές αναμνήσεις, τα διηγήματα ανατέμνουν τις δεκαετίες από το 1950 έως και το 1990. Περιλαμβάνονται ιστορίες σχολείου από τα παιδικά χρόνια των ηρώων, ιστορίες καλοκαιρινών διακοπών, αλλά και ιστορίες προσφυγιάς και μετανάστευσης, φιλίες και έρωτες.

Το διήγημα «Intro» είναι το κατεξοχήν διήγημα αναμνήσεων και μας μεταφέρει στην καρδιά της δεκαετίας του ’80. Διαπιστώνουμε ότι η ζωή τότε τόσο στην Κύπρο όσο και στην Ελλάδα ήταν παρόμοια και ότι ο διχασμός αριστερών-δεξιών καλά κρατούσε ακόμη κι εκεί. Στη συνέχεια συναντάμε μία ιστορία εφηβικής ερωτικής ενηλικίωσης. Τα δύο επόμενα διηγήματα είναι αφιερωμένα στο τραύμα της τουρκικής εισβολής  στην Κύπρο και στις ταραχές των μέσων του εικοστού αιώνα. Ακολουθούν αναμνήσεις με άρωμα λεμονιού και μία ιστορία που συγκλονίζει με τις αποκαλύψεις τη στο τέλος. Εν συνεχεία παρατίθενται καλοκαιρινές παιδικές αναμνήσεις σε δεύτερο ενικό πρόσωπο. Στο «Νυχτερινό» και στο διήγημα με τίτλο «Ο Χαβάης» η συγγραφέας παραμένει στον εξομολογητικό τόνο του πρώτου ενικού προσώπου. Ακολουθούν μια ιστορία παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης, μια ιστορία προσφυγιάς, ένα ερωτικό διήγημα και ένα διήγημα για τη μετανάστευση.

 

Τα διηγήματα ξεχωρίζουν για το πρώτο, αυθόρμητο και οικείο στους αναγνώστες πρόσωπο, αλλά και για το γεγονός ότι θα μεταφέρουν τον αναγνώστη στον κόσμο του νησιού της Κύπρου στα μέσα του εικοστού αιώνα.

Irene Vallejo, Πάπυρος, εκδ. Μεταίχμιο

 

Την ιστορία του βιβλίου από την αρχαιότητα έως σήμερα, ιδίως όμως κατά τα αρχαία χρόνια, μας αφηγείται η Ισπανίδα διδάκτωρ της Κλασικής Φιλολογίας Ιρένε Βαγέχο. Έχοντας η ίδια, εκτός από πάμπολλες γνώσεις στον τομέα της, μεγάλη αγάπη στο διάβασμα και στο βιβλίο, η Βαγέχο μας ταξιδεύει σε άλλες εποχές, τότε που τα βιβλία δεν ήταν τόσο εύχρηστα και διαδεδομένα όσο σήμερα που εκδίδονται καθημερινά εκατοντάδες τίτλοι σε μία μονάχα ημέρα.

 

Παρ’ όλη την επιστημονική της ιδιότητα, η Βαγέχο επιλέγει ένα μυθιστορηματικό στυλ αφήγησης το οποίο κάνει το βιβλίο αυτό να μοιάζει περισσότερο με μυθιστορία για τις περιπέτειες του βιβλίου- αν εξαιρέσει κανείς βέβαια το γεγονός ότι όλα όσα μας λέει τεκμηριώνονται επιστημονικά και είναι πραγματικά συμβάντα- παρά με αυστηρό επιστημονικό σύγγραμμα. Και αυτός ακριβώς είναι, προφανώς, ο λόγος για τη μεγάλη επιτυχία του βιβλίου της.

 

Μεγάλο μέρος του πονήματός της είναι αφιερωμένο από τη μετάβαση στο βιβλίο από την προγενέστερη προφορική κοινωνία της αρχαιότητας, εκείνη δηλαδή των περιπλανώμενων αοιδών και των ραψωδών που απήγγελαν προφορικά τα ομηρικά έπη.

 

Εν συνεχεία η συγγραφέας ασχολείται ενδελεχώς με την πρώτη παγκοσμιοποίηση που έλαβε χώρα την εποχή που ακολούθησε τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Συγκεκριμένα, αφιερώνει μεγάλο μέρος του βιβλίου στην Αλεξάνδρεια και την περίφημη Βιβλιοθήκη της, τον τρόπο λειτουργίας της και το μυστήριο που συνδέθηκε με την καταστροφή της.

 

Πέρα από αυτά, τα υλικά γραφής αποτελούν ένα από τα κεντρικά θέματα του βιβλίου. Ο πάπυρος, η περγαμηνή και τα άλλα υλικά γραφή του αρχαίου κόσμου: οι κερωμένες πινακίδες, το ξύλο, οι πέτρες, οι πήλινες πλάκες κ.α. Στο χαρτί παρ’ όλο που γίνεται αναφορά, δεν αφιερώνεται μεγάλο μέρος του βιβλίου, αφού αυτό επικράτησε ως υλικό γραφής μονάχα μετά τον ένατο μεταχριστιανικό αιώνα.

 

Η Βαγέχο δεν ακολουθεί μία αυστηρή χρονολογική σειρά στην αφήγηση των γεγονότων. Παρ’ όλα αυτά ασχολείται πρώτα με το βιβλίο στην ομηρική, την αρχαϊκή και την κλασική Ελλάδα και κατόπιν με το βιβλίο στα ελληνιστικά και τα ρωμαϊκά χρόνια. Επιπλέον ενσωματώνει στη διήγησή της πολλές βιβλιογραφικές αναφορές σε μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, όπως π.χ. το Όνομα του Ρόδου, το Φαρενάιτ 451 κ.α. Επίσης αναφέρεται και σε προσωπικές της εμπειρίες σε ό,τι αφορά τον κόσμο του βιβλίου και της λογοτεχνίας. Έτσι ο αναγνώστης ξεφεύγει από το αυστηρό ιστορικό πλαίσιο και αισθάνεται οικειότητα με τη συγγραφέα και με τα λεγόμενά της.

 

Πέρα από τα παραπάνω, η Βαγέχο μας μιλάει στο πόνημά της και για τα σχολεία και τα βιβλιοπωλεία της αρχαιότητας, για τα ειλητάρια και τους πρώτους κώδικες, για τη λησμονημένη δράση των γυναικών σε ό,τι αφορά τα βιβλία, για τις καύσεις των βιβλίων και για τη λογοκρισία. Και εν τέλει, συμπεραίνει ότι τα βιβλία πάνω απ’ όλα μεταφέρουν ιδέες που αντέχουν στον χρόνο. Γι’ αυτό και δεν συμμερίζεται την άποψη ορισμένων απαισιόδοξων ότι τα βιβλία στην ηλεκτρονική εποχή που ζούμε  θα αποτελέσουν σύντομα παρελθόν.

 

Ο «Πάπυρος», εν κατακλείδι, είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί αφού θα εκπλήξει τον αναγνώστη με πολλά από τα γραφόμενά του και θα τον μυήσει στην ιστορία του βιβλίου με τρόπο ευχάριστο και διασκεδαστικό.