Χρυσούλα Σ. Γεωργούλα, Με λένε Στράτο, εκδ. Βακχικόν

 

Η έξοχη ανατομία ενός άντρα από την πένα μιας γυναίκας συγγραφέως

 

 

 

Έναν αντι-ήρωα, έναν βασικό αντιπαθητικό, κατά βάση, χαρακτήρα, δημιουργεί η Χρυσούλα Σ. Γεωργούλα στο πρώτο της μυθιστόρημα με τίτλο «Με λένε Στράτο». Το εντυπωσιακό σε αυτή την πρώτη μυθιστορηματική της προσπάθεια είναι ότι, παρ’ όλο που είναι γυναίκα, διεισδύει άψογα στην ανδρική ψυχολογία και μάλιστα όχι ενός άνδρα ο οποίος είναι αρεστός στις γυναίκες, αλλά το ακριβώς αντίθετο.

 

Πράγματι, ο Στράτος όχι μόνο δεν αποτελεί το όνειρο κάθε γυναίκας, αλλά, απεναντίας, αντιπροσωπεύει όλα όσα οι γυναίκες συνήθως απεχθάνονται στους άνδρες: είναι γυναικάς, άπιστος, μεθύστακας, άνεργος, ρατσιστής, ανάλγητος και επιπλέον αδιάφορος πατέρας και σύζυγος. Είναι ο κατεξοχήν «Ελληνάρας» με τα όλα του-με το αρνητικό περιεχόμενο που δίνουμε σήμερα στον όρο αυτόν. Ακριβώς λοιπόν η δημιουργία αυτού του χαρακτήρα και η έξοχη περιγραφή της προσωπικότητας και των συναισθημάτων του από μία γυναίκα συγγραφέα είναι το αξιοθαύμαστο σε αυτό το βιβλίο. Η συγγραφέας ανατέμνει πολύ επιτυχημένα τον τρόπο σκέψης και τα θέλω αυτού του «μπαγαπόντη» αντιήρωα που δεν διστάζει αν θυσιάζει αιωνίως τα θέλω και τα πρέπει των άλλων στον βωμό της δικής του καλοπέρασης.

 

«Ήταν η πιο ωραία περίοδος της ζωής μου. Ήμουν επιτυχημένος, με δυο δουλειές, λεφτά, γυναίκα, παιδιά και γκόμενα.{…}Όταν έχεις λεφτά να χαλάς για πάρτη τους, οι γυναίκες δεν γκρινιάζουν για τίποτα. Όλα τα συγχωρούν, όλα τα παραβλέπουν.»

 

Από τη μία πάει να γίνει ενδεχομένως καλύτερος, κάποιες φορές, βρίσκοντας δουλειά, ξεπληρώνοντας τα δανεικά του και ασχολούμενος με την οικογένειά του. Από την άλλη, όμως, παρά τις περιστασιακές καλές αναλαμπές του, κατά βάθος παραμένει ένα παλιοτόμαρο. Όταν τελικά θα χωρίσει οριστικά  στα σαράντα δύο του χρόνια με ένα επεισοδιακό διαζύγιο, τότε θα νιώσει ταπεινωμένος και αποκομμένος από όλους. Θα μείνει με τη μάνα του και τον επίσης διαζευγμένο αδελφό του και θα αναπολεί τα καλά χρόνια που έχασε πλέον οριστικά, ξαναπέφτοντας στη λούμπα της εξάρτησης από το αλκοόλ.

 

«Το ξενοπήδημα είναι σαν το αλκοόλ: άπαξ και το μάθεις, δεν κόβεται εύκολα. Απλώς πρέπει να είσαι προσεκτικός και να μην φερθείς σαν το χαϊβάνι και την πατήσεις σαν την αφεντιά μου».

 

Ο πατέρας του Στράτου ήταν επίσης μέθυσος και βίαιος, αποδεικνύοντας για άλλη μία φορά πως οι προβληματικές συμπεριφορές έχουν τις ρίζες τους σε προβληματικά οικογενειακά περιβάλλοντα και σε άσχημες μνήμες της παιδικής μας ηλικίας.

 

Παράλληλα με τη ζωή του Στράτου η Γεωργούλα ανατέμνει τα χρόνια της οικονομικής ευημερίας της Ελλάδας και των «παχιών αγελάδων» υπό τη διακυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, μέχρι και την κατρακύλα μας στα χρόνια της υπερχρέωσης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 και της συνακόλουθης οικονομικής κρίσης μετά το 2009.

 

Και η συγγραφέας εύλογα αναρωτιέται: άραγε  ατομική κατρακύλα είναι αποτέλεσμα της παρακμής της κοινωνίας μας; Υπάρχει σωτηρία; Μπορεί να αντιστραφεί η τωρινή κοινωνική αποσάθρωση;

Αγλαΐα Μπλιούμη, Αποχαιρέτα την τη Στουτγάρδη, Αστυάνακτα, εκδ. Κέδρος

 

 

Με τον παράξενο αυτόν τίτλο για βιβλίο, ο οποίος παραπέμπει ευθέως στο γνωστό ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον» και τον διάσημο στίχο «Αποχαιρέτα την την Αλεξάνδρεια που χάνεις», επιχειρεί η Ελληνίδα της ομογένειας Αγλαΐα Μπλιούμη να μας μιλήσει για το φαινόμενο της σύγχρονης ελληνικής μετανάστευσης, τις ελληνογερμανικές σχέσεις και την κοινή ευρωπαϊκή μνήμη.

 

Το βιβλίο της έχει ως κεντρικό θέμα τη ζωή του Παντελή, μετανάστη στη Στουτγάρδη της Γερμανίας από την Κύπρο στη διάρκεια της δεκαετίας του ’50 και στη γνωριμία του με την Κατερίνα, μία Ελληνίδα μετανάστρια εκεί. Προφανώς πρόκειται για τη ζωή των γονιών της συγγραφέως, παρ’ όλο που αυτό δεν δηλώνεται καθαρά στο βιβλίο. Σε αυτόν ακριβώς τον λόγο όμως έγκειται και η επιτυχία του πονήματος:

η Μπλιούμη δεν περιγράφει άγνωστες καταστάσεις για την ίδια στο βιβλίο της, αλλά, αντιθέτως, σκέψεις, πράξεις, λόγια, γεγονότα και συναισθήματα που βίωσε η ίδια κατά τη διάρκεια της δικής της εμπειρίας ως Ελληνίδας μετανάστριας στη Γερμανία τη δεκαετία του ’70, τότε που πολλοί Έλληνες μετανάστευαν στη Γερμανία.

 

Το βιβλίο της όμως δεν ακολουθεί μια γραμμική αφήγηση των γεγονότων από το ’50 μέχρι το σήμερα. Απεναντίας, επιλέγει να ανατρέξει την ελληνική ιστορία από τη δεκαετία του ’20, με αναφορές μέχρι τη σημερινή εποχή. Έτσι, στις μνήμες των μεταναστών περιλαμβάνονται γεγονότα όπως η καταστροφή της Σμύρνης το ’22, ο Ελληνικός Εμφύλιος, η Κατοχή, αλλά και τα μεταπολεμικά δύσκολα χρόνια της φτώχειας.

 

Η Μπλιούμη απευθύνεται πολλές φορές η ίδια στον αναγνώστη και ενσωματώνει με τέχνη στο κείμενό της πολλές αλληγορίες. Έτσι ο βασικός πρωταγωνιστής δεν είναι ούτε ο Παντελής, ούτε η Κατερίνα, αλλά ούτε και η μικρή Αγλαΐα με τις καταστάσεις που βιώνει ως μετανάστρια στην ξένη χώρα, αλλά η… βαλίτσα των αναμνήσεων, μια βαλίτσα από κοντραπλακέ που πηγαίνει πέρα δώθε μαζί με τους ανθρώπους που την κουβαλούν.

 

Έτερος πρωταγωνιστής, μα και συνάμα αινιγματική προσωπικότητα, είναι ο Αστυάνακτας, που εμφανίζεται και στον τίτλο του βιβλίου. Ο Αστυάνακτας (κατά λέξη ο βασιλιάς της πόλης) ήταν ο γιος του Έκτορα και της Ανδρομάχης που φονεύθηκε με τόση βαναυσότητα ριπτόμενος από τα τείχη της Τροίας, όταν κατέλαβαν την πόλη οι Αχαιοί. Η συγγραφέας χρησιμοποιεί επιδέξια τον τίτλο και την προσωπικότητά του χτίζοντας μια περίτεχνη αλληγορία που σχετίζεται με τους ήρωές της και την υπόθεση του βιβλίου της.

 

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα ιδιαίτερο βιβλίο που σχετίζεται με το θέμα της μετανάστευσης, κάπως διαφορετικό από όσα έχουμε διαβάσει ως τώρα.

 

«Αφήγηση και Ιστορία. Ιστορία των ανθρώπων που δεν γράφτηκε. Αυτό είναι το παραμύθι με τα μεταξωτά φτερά που καθρεπτίζει ασημένιο το είδωλό του στον αφρό της θάλασσας και το απιθώνει στην αγκαλιά του δειλινού. Κι εκείνο όλο απλώνεται και τρεμοσβήνει, χάνεται και κελαρύζει στα ασημένια νερά, φιλάρεσκα, ισιώνοντας τα κατσαρά μαλλιά του. Όχι, όχι. Το εγχείρημα της ρωμιοσύνης ακανθώδες. Το εγχείρημα: ατέλειωτοι αστερίες σαν τεράστια πλοκάμια, πολύχρωμοι, αστερίες που ανήκουν στις ζωές  των άλλων. Να αλιεύσεις. Το πεπρωμένο της ρωμιοσύνης είναι η διασπορά της. Εμείς απλώς βουτάμε στη θάλασσα και ξεριζώνουμε τις ρίζες του βυθού».

Νόρα Πυλόρωφ, Έρωτας μάγος, εκδ. Ελληνικά γράμματα

 

Ο έρωτας είναι ο μεγάλος κλέφτης των στιγμών μας, αυτός που μας γητεύει και μας αποπροσανατολίζει από τους στόχους μας, ιδιαίτερα αν συνοδεύεται από σφοδρό πάθος. Είναι, όμως, και αυτός που θα μας χαρίσει ορισμένες από τις πιο δυνατές στιγμές της ζωής μας. Ένας μάγος πλανευτής.

 

Αυτό είναι το βασικό θέμα του νέου βιβλίου της Νόρας Πυλόρωφ με τίτλο «Έρωτας μάγος»: η διαχείριση του σφοδρού ερωτικού πάθους που μας βρίσκει όταν δεν το περιμένουμε και οι επιπτώσεις του στις ζωές μας.

 

Ο επιτυχημένος και γοητευτικότατος επιχειρηματίας Θέμης ερωτεύεται τη γραμματέα του την Παρασκευή. Αυτή στην αρχή δεν φαίνεται διατεθειμένη να υποκύψει στην πολιορκία του, αλλά, όταν τελικά  αποφασίσει να ενδώσει σε έναν φλογερό γάμο, θα διαπιστώσει ότι ο Θέμης δεν είναι και ο ευκολότερος άνθρωπος του κόσμου. Φλογερός εραστής, ξυπνάει το πάθος της όπως κανένας άλλος δεν έκανε μέχρι τότε, αλλά αποδεικνύεται λιγάκι αλλοπρόσαλλος και δεν θα είναι λίγες οι φορές που θα της χαρίσει πίκρες.

 

Παρ’ όλα αυτά, θα δημιουργήσουν οι δυο τους μία σχέση ανταγωνιστική, ένα διαρκές παιχνίδι εξουσίας, υποταγής και επικυριαρχίας, έως ότου τελικά η τρικυμιώδης σχέση τους θα γράψει το πολυπόθητο happy end ως τίτλους τέλους με ένα ευτυχές γεγονός.

 

Η Πυλόρωφ αφιερώνει το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου της στην αφήγηση της γνωριμίας και της εξέλιξης της σχέσης του Θέμη και της Παρασκευής, αφού όμως αφηγηθεί προηγουμένως την ιστορία ολόκληρης της πολυπληθούς οικογένειας του Θέμη. Στην αρχή, επομένως, το βιβλίο θα μας θυμίσει περισσότερο οικογενειακή σάγκα, παρά μυθιστορία ενός ερωτικού ειδυλλίου, και μάλιστα με χρώματα και αρώματα από τη Νύμφη του Βοσπόρου, την Κωνσταντινούπολη.

 

Από εκεί έλκει τις ρίζες της η οικογένεια του Θέμη, ο οποίος έχει έναν δίδυμο αδελφό και άλλα τέσσερα αδέλφια. Η γιαγιά του ήταν μουσουλμάνα που αλλαξοπίστησε και παντρεύτηκε χριστιανό, ενώ ο άντρας μιας αδελφής του υπήρξε επίσης Τούρκος νομάδας.

 

Η Παρασκευή, από την άλλη, είναι αγνώστου πατρός και είναι ιδιαίτερα δεμένη με τη μητέρα της Γκλόρια και τον αδελφό της Γιάννη. Οι δυο πολύ ετερόκλητοι αυτοί μεταξύ τους άνθρωποι θα βιώσουν έναν έρωτα μάγο, έξω από τα συνηθισμένα και η Πυλόρωφ θα τον διηγηθεί με τρόπο καθηλωτικό επικεντρώνοντας την πένα της στη χαρτογράφηση της άγνωστης γυναικείας ψυχολογίας.

 

«Ήταν όμως μεγάλος έρωτας, τους παρέσυρε και τους δυο, τον κράτησαν κρυφό, ήταν από εκείνες τις σχέσεις που οι ενδιαφερόμενοι ξέρουν από την πρώτη στιγμή ότι ο άλλος είναι αυτός που γύρευαν όλη τους τη ζωή. Δεν σπατάλησαν τη σχέση και τον χρόνο τους σε ανούσιες και άσκοπες τσιριμόνιες και τακτικές. Ο ένας παρουσιάστηκε στον άλλο με τα στραβά και τα καλά του. Όταν πλάγιαζαν μαζί, χάνονταν από τον κόσμο, χωρίς αναστολές, με απέραντο όμως σεβασμό και τρυφερότητα».

Bonnie Garmus, Μαθήματα χημείας, εκδ. Μεταίχμιο

 

Το βιβλίο της πρωτοεμφανιζόμενης Αμερικανίδας συγγραφέως Bonnie Garmus «Μαθήματα χημείας» είναι ένα βιβλίο που ξαφνιάζει και περιέχει πολύ περισσότερες θεματικές και προεκτάσεις από ότι φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Και, πράγματι, αυτό που φαίνεται αρχικά, είναι ότι πρόκειται για την αφήγηση της ζωής μιας γυναίκας χημικού στο επάγγελμα, η οποία κατέληξε να γίνει μία διάσημη τηλεπερσόνα εξ’ αιτίας μίας επιτυχημένης εκπομπής μαγειρικής που παρουσίαζε.

 

Κι όμως, κάτω από τη φανταχτερή επιφάνεια, πρόκειται για ένα έργο με πολύ βαθύτερα νοήματα και προεκτάσεις. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα εποχής, το οποίο απεικονίζει έξοχα τη ζωή των γυναικών και τα ήθη της εποχής στην Αμερική των μέσων του εικοστού αιώνα. Τότε πολλά πράγματα για τις γυναίκες ήτανακόμη πιο δύσκολα απ’ ότι είναι σήμερα. Το ίδιο ίσχυε και για τους άθεους, αλλά και τους μαύρους. Και φυσικά ήταν ακόμη πιο δύσκολα για γυναίκες επιστήμονες, ιδιαίτερα εκείνες των θετικών επιστημών. Αυτές έπρεπε να εργαστούν πολλαπλά από τους άνδρες προκειμένου να αποδείξουν την αξία τους.

 

Η Ελίζαμπεθ Ζοτ είναι μία τέτοια γυναίκα. Δυναμική, αποφασιστική και εργασιομανής, είναι αφοσιωμένη στην έρευνά της για να αποδείξει τη θεωρία της αβιογένεσης, εργαζόμενη στο Ινστιτούτο Ερευνών Χέιστινγκς. Εκεί θα γνωρίσει την αδελφή ψυχή της, τον υποψήφιο για Νόμπελ χημικό Κάλβιν Έβανς. Αυτός δεν είναι και ο ευκολότερος άνθρωπος του κόσμου-ούτε και η Ελίζαμπεθ φυσικά-οι δυο τους όμως θα ζήσουν έναν έρωτα έξω από τα συνηθισμένα. Παράλληλα, θα γνωρίσουν-ιδιαίτερα η Ελίζαμπεθ-τον φθόνο του κόσμου και των συναδέλφων τους από πρώτο χέρι. Τι απρόσμενο θα συμβεί άραγε έτσι ώστε η Ελίζαμπεθ να βρεθεί ξαφνικά ανύπαντρη μητέρα με παιδί και παρουσιάστρια της πιο επιτυχημένης μαγειρικής εκπομπής στην τηλεόραση; Ποια μυστικά κρύβει ο Κάλβιν Έβανς που μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο και η πραγματική καταγωγή του παραμένει ανεξιχνίαστη; Και πόσο σκληρά πρέπει να παλέψει τελικά, εναντίον των αντρών και της συντηρητικής αμερικανικής κοινωνίας που επιμένει να υποβαθμίζει τις γυναίκες η Ελίζαμπεθ προκειμένου να πραγματοποιήσει την έρευνά της; Η Garmus περιπλέκει επιδέξια όλες αυτές τις παραμέτρους και δημιουργεί ένα πολυθεματικό και πολυφωνικό μυθιστόρημα το οποίο δεν κρύβει εύκολα την ιδιαιτερότητα και τη διαφορετικότητά του, όπως άλλωστε και η ίδια η πρωταγωνίστρια, η Ελίζαμπεθ.

 

Χρησιμοποιώντας την τεχνική της αναδρομής, άφθονους και ολοζώντανους διαλόγους και πολλές ανατροπές στην πλοκή του βιβλίου, η Gamus αδράττει την ευκαιρία να δημιουργήσει ένα fiction μυθιστόρημα το οποίο απεικονίζει τέλεια τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι εργαζόμενες γυναίκες στις ΗΠΑ αμέσως μετά τον δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο. Ο Εξίμισι είναι ο συμπαθητικότατος και πανέξυπνος σκύλος του βιβλίου και, συγχρόνως, ο γκεστ σταρ του βιβλίου. Η Garmus δεν θα διστάσει, πολλές φορές, να μπει μέσα στο μυαλό του τετράποδου και να μας μεταφέρει αυτούσιες στο χαρτί τις σκέψεις που θα  μπορούσε να κάνει ο καλύτερος φίλος της Ελίζαμπεθ. Πρόκειται, το δίχως άλλο, για ένα έξοχο συγγραφικό τέχνασμα, το οποίο κάνει το βιβλίο να ξεχωρίζει, όπως άλλωστε και η όλη υπόθεση του βιβλίου που σχετίζεται με τη χημεία-αλλά και τη μαγειρική.

 

Οπωσδήποτε, δεν έχουμε διαβάσει ποτέ κάτι παρόμοιο και αυτός είναι ένας πολύ καλός λόγος για να το διαβάσουμε. Συν τοις άλλους, οι θεματικές του βιβλίου, πέρα από τη χημεία, τη μαγειρική και τις γυναίκες, εκτείνονται και σε θέματα όπως οι μονογονεϊκές οικογένειες, το μεγάλωμα των παιδιών σε ιδρύματα, τα παιδιά-ιδιοφυΐες, η αφοσίωση στους στόχους μας, οι δυσκολίες της μητρότητας, ο ρόλος της θρησκείας στη ζωή μας, η διαφορετικότητα των ανθρώπων, ο γάμος, ο έρωτας και η σχέση μας με τα ζώα.

 

Πρόκειται, εν κατακλείδι, για ένα παραμύθι της σύγχρονης εποχής, με happy end, το οποίο θα μας ενημερώσει για τα ήθη της εποχής, θα μας συγκινήσει κάποιες  φορές και θα μας κάνει να θυμώσουμε και να γελάσουμε άλλες τόσες, αλλά και θα μας συναρπάσει με την πλοκή του. Ένα βιβλίο τόσο όμορφο και πολύχρωμο όσο και το εξώφυλλό του που το συνιστώ ανεπιφύλακτα.