Catherine Nixey, Η εποχή του λυκόφωτος, εκδ. Αλεξάνδρεια

 

 Ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχουν γραφτεί για μία, άγνωστη για τους περισσότερους από εμάς, εποχή κρίσης, μας προσφέρει η ιστορικός και δημοσιογράφος Catherine Nixey.

"Η εποχή του λυκόφωτος" δεν ήταν άλλη από εκείνη κατά την οποία ο χριστιανισμός αγωνιζόταν να επικρατήσει, σβήνοντας τελικά από προσώπου γης οτιδήποτε γνωρίζαμε από τον αρχαίο κλασικό κόσμο. Πρόκειται δηλαδή για τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, οπότε και εξελισσόταν μία σκληρή και αδυσώπητη μάχη μεταξύ χριστιανών και ειδωλολατρών.

Πράγματι, οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουν για τους διωγμούς που εξαπέλυσαν οι "αιμοβόροι" και "αιμοδιψείς" Ρωμαίοι αυτοκράτορες κατά των χριστιανών. Δεν έχουν όμως ιδέα σχετικά με την αντίστροφη διαδικασία, δηλαδή σχετικά με τη βιαιότητα και τη σκαιότητα των διωγμών που υπέστησαν οι ίδιοι οι εθνικοί όταν τελικά άρχισαν να παίρνουν το επάνω χέρι και να επικρατούν οι χριστιανοί. Και η αλήθεια είναι ότι οι διωγμοί αυτοί ήταν πολύ περισσότερο έντονοι και αποτρόπαιοι από όσους υπέστησαν οι χριστιανοί.

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Για ποιον λόγο έχει παραχαραχτεί η ιστορική αλήθεια; Πρώτον, επειδή η Ιστορία γράφεται κυρίως από τους νικητές και οι νικητές σε αυτήν την περίπτωση δεν ήταν άλλοι από τους χριστιανούς. Δεύτερον επειδή ελάχιστα από τα έργα των παγανιστών συγγραφέων της εποχής διασώθηκαν και έφτασαν ως τις μέρες μας για να μας πουν την πραγματική αλήθεια, αφού αυτά καταστράφηκαν συστηματικά από τους χριστιανούς. Τρίτον, επειδή τα χριστιανικά κείμενα της εποχής προσφέρουν μία εντελώς διαστρεβλωμένη και μεροληπτική εικόνα της αλήθειας. Και τέταρτον, επειδή η ίδια η Εκκλησία-η οποία αργότερα διέσωσε κάποια αρχαία κείμενα, τελικά, από τη λήθη,- αποσιώπησε τον ρόλο της ως καταστροφέα του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και υποστήριξε ότι συνέβαλε στη διάσωσή του-πράγμα που αληθεύει μόνο μερικώς.

Όλους αυτούς τους λόγους τους εξηγεί ενδελεχώς στο βιβλίο της η συγγραφέας και φωτίζει άγνωστες πλευρές της Ιστορίας, όπως, για παράδειγμα, την αποτρόπαια καταστροφή του υπέροχου ναού του Σέραπη το 392 μ.Χ. στην Αλεξάνδρεια από τις ορδές των ρασοφόρων φανατισμένων μοναχών υπό την αιγίδα του πατριάρχη Θεόφιλου.

Η καταστροφή του αρχαίου κόσμου, των ναών, των κειμένων, της φιλοσοφίας, του πολιτισμού δηλαδή γενικότερα, ήταν οργανωμένη και πολύς μεγαλύτερης έκτασης από όσο μας λέει συνήθως η επίσημη Ιστορία. Αρκεί να αναφέρουμε ότι μονάχα το 10% της αρχαιοελληνικής γραμματείας, και μόλις το 1% της λατινικής διασώθηκαν από τη μανία των νεοφώτιστων χριστιανών. Διότι, όπως συνέβη και με το ισλάμ τον έβδομο μεταχριστιανικό αιώνα, έτσι και οι χριστιανοί, ως νεοπροσήλυτοι, κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες ήταν εξαιρετικά υπερβολικοί στις αντιδράσεις τους σε ό,τι αφορά τα έθιμα, τα γραπτά και τη λατρεία των παγανιστών.

Ο κόσμος στην Ευρώπη κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες ήταν ένας κόσμος μισαλλοδοξίας, ένας κόσμος όπου το θέατρο, το σεξ -ακόμη και το μπάνιο-ήταν αμαρτία στα μάτια των κληρικών, ένας κόσμος χωρίς τη χαρά, την πολυχρωμία, το κέφι, την ελευθεριότητα, αλλά και την ανοχή των αρχαίων χρόνων. Και γι' αυτό δεν ευθύνονται τόσο οι βαρβαρικές εισβολές, όσο η επικράτηση των μισαλλόδοξων χριστιανών, οι οποίοι ήσαν οι μοναδικοί εκείνη την εποχή που δεν μπορούσαν να δεχτούν άλλη αλήθεια πέρα μονάχα από τη δικιά τους. Διότι η αλήθεια είναι ότι αν οι Ρωμαίοι ήθελαν πραγματικά να αφανίσουν τη θρησκεία των χριστιανών, δεν υπήρχε περίπτωση να μην τα είχαν καταφέρει. Επειδή όμως δεν το ήθελαν πραγματικά, κατέληξαν τελικά να αλεστούν οι ίδιοι και ο δικός τους κόσμος κάτω από τις μυλόπετρες των χριστιανών φανατικών που δεν έδειχναν κανένα έλεος σε όσους δεν συμφωνούσαν απόλυτα μαζί τους.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα εξαιρετικό πόνημα, με πολλές αναφορές σε έργα της εποχής, με άρτια ιστορική τεκμηρίωση και με επίμετρο εικόνων σχετικών με το θέμα και την εποχή, το οποίο συνιστώ ανεπιφύλακτα.

Μαίρη Μαγουλά, Όταν πάγωσε ο Βόσπορος, εκδ. Μεταίχμιο

 

Το καινούριο βιβλίο της Μαίρης Μαγουλά με τίτλο «Όταν πάγωσε ο Βόσπορος» αποτελεί ένα πολύ ιδιαίτερο ανάγνωσμα για την Κωνσταντινούπολη του εικοστού αιώνα. Αυτό που το κάνει να διαφέρει από τα άλλα είναι κυρίως το ότι δεν περιγράφει τα τόσο γνωστά γεγονότα του 1955 και του 1964 στην Πόλη. Αντίθετα, αναπλάθει την τοπογραφία και την Ιστορία της Κωνσταντινούπολης κατά τη διάρκεια των ετών 1929-1954. Κυρίως εμμένει στα ίδια τα έτη 1929 και 1954, έτη κατά τα οποία ο χειμώνας ήταν ιδιαίτερα βαρύς στην Πόλη και ο Βόσπορος πάγωσε, όπως μας λέει και ο τίτλος.

 

Το άλλο γεγονός που κάνει το βιβλίο αυτό να ξεχωρίζει είναι επίσης το ότι δεν εμπεριέχει μία μόνο μυθιστορία, η οποία να ακολουθεί τη γνωστή χρονολογική αφηγηματική γραμμή, αλλά αποτελεί στην ουσία ένα ψηφιδωτό αποτελούμενο από πολλές διαφορετικές ιστορίες ανθρώπων αρκετά ετερόκλητων μεταξύ τους. Πρόκειται για ανθρώπους κάθε ηλικίας και φύλου και, κυρίως, για ανθρώπους κάθε φυλής από αυτές που κατοικούσαν στην Κωνσταντινούπολη κατά τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα: Τούρκους, Εβραίους, Έλληνες, Φραγκολεβαντίνους, Αρμένιους, ακόμη και Ρώσους. Το παρόν μυθιστόρημα, δηλαδή,  έχει περισσότερο αποσπασματικό και πλουραλιστικό χαρακτήρα, παρά γραμμικό. Και ακριβώς επειδή περιέχει πολλούς διαφορετικούς ήρωες και πολλές παράλληλες ιστορίες καθίσταται ένα τόσο ενδιαφέρον ανάγνωσμα.

 

Η συμπαθητική Κλειώ, ο πονηρός Νικολάι, ο τσιφούτης Ααρών, η τραγική Εριέττα, ο συμφεροντολόγος Ανανίας είναι μερικοί μόνο από τους πολλούς και τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους χαρακτήρες, διαλεγμένους προσεκτικά από μία τεράστια πανσπερμία φυλών, την οποία διέθετε τότε η Πόλη. Η φημισμένη Αγία Σοφία, το ψυχιατρείο του Μπαλουκλί, η γνωστή γειτονιά του Αρναούτκιοϊ, το ξακουστό ξενοδοχείο  Pera Palace, το κοσμοπολίτικο Πέρα, τη νήσο Πρίγκηπο, το Μπεμπέκι με τα πανέμορφα «γυαλιά» πάνω στο Βόσπορο, Γεντί Κουλέ, ακόμη και η περίφημη αμαξοστοιχία Orient-Express αποτελούν ορισμένα μονάχα από τα πολύ ετερόκλητα σκηνικά που φιλοξενούν τη δράση και τις επιλογές των πρωταγωνιστών.

 

Οι ιστορικές αναφορές είναι πολλές: η φωτιά στα Ταταύλα το 1929, η  απογραφή του 1935, η αντικατάσταση του φεσιού από το ευρωπαϊκό καπέλο, οι μεταρρυθμίσεις του Κεμάλ Ατατούρκ και ο θάνατός του το 1938 κ.α. πολλά είναι μερικά από τα γεγονότα που φιλοξενούνται στις σελίδες του. Η αλήθεια όμως είναι ότι η συγγραφέας ρίχνει το βάρος στην ιστορία της καθημερινότητας. Είναι πολύ ενδιαφέρον, εξάλλου, το γεγονός ότι στο παρόν πόνημα θα συναντήσουμε και ήρωες από τα προηγούμενα βιβλία της συγγραφέως, -όπως π.χ. το βιβλίο «Κύματα του Βοσπόρου»-τα οποία διαδραματίζονται επίσης στην Κωνσταντινούπολη των αρχών του εικοστού αιώνα. Τέτοιες ηρωΐδες είναι. για παράδειγμα, η Ευρυδίκη και η Βασιλική.

 

Το βιβλίο ρίχνει, πέρα από τη σκιαγράφηση των ανθρώπινων χαρακτήρων, ιδιαίτερο βάρος και στην περιγραφή της τοπογραφίας της Πόλης. Αυτό το αποδεικνύουν γλαφυρές περιγραφές όπως η παρακάτω:

 

«Ο ήλιος, θαμπός, μόλις είχε ανατείλει πάνω από το Σκούταρι. Κάποιες στιγμές φευγαλέες έριχνε τις αχτίδες του πάνω στα γυάλινα παράθυρα του Γαλατά και άλλες τις άφηνε να καθρεφτίζονται στα πράσινα νερά. Η Μάρθα, ορθώνοντας το εντυπωσιακό της ανάστημα, περπατούσε στη γέφυρα, ανάμεσα στο πλήθος που πηγαινοερχόταν βιαστικά, ενώ το δροσερό αεράκι που είχε απρόσμενα βγει ανέμιζε τα κατακόκκινα μαλλιά της που λαμπύριζαν στο φως. Σταμάτησε για λίγο παρακολουθώντας με περιέργεια τις ορδές των ψαράδων, που , με το καλάμι στο χέρι, στέκονταν βουβοί επί ώρες περιμένοντας για ψάρια που αργούσαν ή που δεν θα έρχονταν ποτέ. Τα βαποράκια που κινούνταν από κάτω έμοιαζαν να χαιρετούν τον κόσμο με τον καπνό που έβγαζαν απ’ τα φουγάρα τους. Δυο τρεις τραβούσαν κουπί κι ένας άλλος έβγαζε μύδια απ’ το καραβάκι του».

 

Εν πολλοίς, πρόκειται για ιστορίες μικρής καθημερινής τρέλας που εστιάζουν στην καθημερινότητα των πρωταγωνιστών σε αυτό το τόσο διαφορετικό βιβλίο που έγραψε η Μαγουλά για τη θρυλική Βασιλεύουσα.

Nina de Garmont, Υπόθεση Agatha Christie, εκδ. Ελληνικά γράμματα

 

«Ο σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ λάτρευε τόσο τα μυστήρια, που δεν θα τολμούσε να παραδεχτεί ότι δεν είχε ακουστά την Αγκάθα Κρίστι πριν την εξαφάνισή της. Έλεγαν πως ήταν ένα κόλπο για να τραβήξει τη δημοσιότητα. Και λοιπόν; Αν ήταν πράγματι κόλπο, ήταν από τα καλά».

 

Γνωρίζατε ότι η πιο διάσημη συγγραφέας μυστηρίων όλων των εποχών πέρασε ένα ενδεκαήμερο της ζωής της, τον Δεκέμβρη του 1926  εξαφανισμένη; Κανείς δεν ανακάλυψε ποτέ που πραγματικά πήγε και η υπόθεση γρήγορα καλύφθηκε από το πέπλο μυστηρίου που καλύπτει και τα βιβλία της συγγραφέως.

 

Πώς είναι, επομένως, να γράφει κανείς ένα βιβλίο για μία τόσο διάσημη συγγραφέα; Η  Nina de Garmont ομολογεί ότι, προτού πάρει την απόφαση να γράψει ένα μυθιστόρημα καταθέτοντας τη δική της θεωρία σχετικά με την εξαφάνιση της διάσημης συγγραφέως, ήταν-και εξακολουθεί να είναι-φανατική αναγνώστρια των έργων της. Πώς αλλιώς, εξάλλου, θα κατάφερνε να γράψει ένα βιβλίο για τη ζωή της, αν δεν γνώριζε και την ίδια τόσο καλά μέσα από τα έργα της;

 

Πώς ξεκίνησαν, όμως, όλα; Φαίνεται πως η διάσημη συγγραφέας απλά « Έφυγε από το σπίτι της με αυτοκίνητο γύρω στις 9.45 μ.μ. την Παρασκευή, λέγοντας πως βγαίνει για βόλτα».

 

«Όπου και αν βρίσκεστε καθώς διαβάζετε τις σελίδες αυτές, όσος χρόνος και αν έχει περάσει, ξέρετε ότι η Άγκαθα Κρίστι δεν παρέμεινε αγνοούμενη. Ξέρετε ότι δεν πέθανε τον Δεκέμβριο του 1926. Έζησε μέχρι τα βαθιά γεράματα και έγραψε πολλά μυθιστορήματα και διηγήματα. Έγραφε τουλάχιστον ένα βιβλίο κάθε χρόνο-τα Χριστούγεννα έρχονται μαζί με τα βιβλία της Κρίστι, έλεγε ο εκδότης της, κολυμπώντας στα κέρδη του Δεκεμβρίου. Η Άγκαθα ξεπέρασε τον Άρτσι και τον διαλυμένο τους γάμο και όχι μόνο έγινε η πιο εμπορική συγγραφέας ευπώλητων βιβλίων όλων των εποχών, αλλά βρήκε και έναν έρωτα που της ταίριαζε περισσότερο, όπως συμβαίνει σε κάθε γυναίκα που έχει έστω και λίγη εμπειρία ζωής, μόλις αφήσει πίσω το παρελθόν της και στρέψει το βλέμμα της στο μέλλον».

 

Λίγοι από εμάς γνωρίζουν ότι η Άγκαθα Κρίστι είχε στο ιστορικό της έναν αποτυχημένο γάμο, γεγονός που την πλήγωσε ανεπανόρθωτα. Έχει, λοιπόν, η μυστηριώδης εξαφάνισή της σχέση με τον Άρτσι και την ερωμένη του τη Ναν Ο’ Ντέι; Η τελευταία θα αναλάβει να μας πει την ιστορία της Άγκαθα και από τη δική της σκοπιά.

 

Η Nina de Garmont μας ταξιδεύει στην Αγγλία του 1926 και επιχειρεί να δώσει τη δική της ερμηνεία στο μεγάλο μυστήριο της ζωής της μεγαλύτερης συγγραφέως μυστηρίων όλων των εποχών. Θα περιγράψει αναλυτικά τι έχει συμβεί κατά τη διάρκεια εκείνων των παράξενων ημερών στα τέλη του 1926, από τη σκοπιά τόσο της Άγκαθα όσο και της Ναν. Η αφήγησή της όμως δεν θα είναι πάντα γραμμική χρονικά, αλλά θα εναλλάσσεται σε περιόδους πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από την εξαφάνιση, όλη όμως η υπόθεση εκτυλίσσεται κατά τη διάρκεια του μοιραίου εκείνου έτους.

 

Πρόκειται, εν κατακλείδι,  για ένα βιβλίο με έξυπνη πλοκή και πολλές ανατροπές που θα μας εκπλήξει ευχάριστα. Και, φυσικά, το βιβλίο αυτό πρέπει να διαβαστεί οπωσδήποτε από όλους τους λάτρεις της Άγκαθα Κρίστι!

Χρήστος Χαρτοματσίδης, Hellga και Hellena, εκδ. Βακχικόν

 

Είμαστε Θεοί και συγχρόνως Δαίμονες. Όλοι μας. Και ταλαντευόμαστε διαρκώς, ακροβατώντας επικίνδυνα ανάμεσα στις δύο αυτές μας ταυτότητες. Κατά βάθος, ξοδεύουμε μεγάλο μέρος της ζωής μας αναζητώντας τον αληθινό μας εαυτό.

 

Το νέο βιβλίο του Χρήστου Χαρτοματσίδη «Hellga και Hellena» ασχολείται με ένα θέμα φαινομενικά εντελώς συνηθισμένο: μία δεκαεννιάχρονη φοιτήτρια από την Κομοτηνή σπουδάζει στη Θεσσαλονίκη και, προκειμένου να συμπληρώσει το οικογενειακό εισόδημα δουλεύει σε ένα μπαράκι. Τελικά αυτό θα γίνει το κυρίως θέρετρο της ζωής της, και όχι το πανεπιστήμιο-έτσι δεν γίνεται συνήθως;

 

Η φαινομενικά ήρεμη ζωή όμως θα ταραχθεί μία ωραία μέρα από  τις φωνές μίας ηλικιωμένης γυναίκας, άγνωστης σε αυτήν, που την φωνάζει «Όλγα» στον δρόμο και επιμένει ότι είναι εγγονή της. Τι συμβαίνει άραγε; Είναι πράγματι έτσι ή μήπως όλα είναι στη φαντασία της ηλικιωμένης γυναίκας; Όπως και να ’χει, η Νάντια αποφασίζει να ενδώσει και να παίξει το παιχνίδι της με την υποτιθέμενη ηλικιωμένη γιαγιά της… Δεν ήξερε όμως που θα την οδηγούσε όλο αυτό…

 

Συν τοις άλλοις, στη ζωή της Νάντιας εξίσου σημαντικό ρόλο παίζει το αγόρι με το οποίο είναι ερωτευμένη, ο DJ του μπαρ Γιώργος, οι θείοι της, οι οποίοι τη φιλοξενούν,  η οικογένειά της, ο Νάσος, ο ιδιοκτήτης του μπαρ, ο μαύρος πορτιέρης και νυχτοφύλακας Γιακούμπ και άλλοι.

 

Η Νάντια είναι κόρη παλιννοστούντων από το Καζακστάν της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Έτσι, οι μνήμες της παιδικής της ηλικίας χρωματίζονται από μία κάποια χροιά διαφορετικότητας, σε σχέση με τα υπόλοιπα παιδιά. Εδώ μπαίνουν στο προσκήνιο οι μνήμες από την πόλη της Κομοτηνής, στην οποία κατοικεί ο συγγραφέας. Υπάρχει, επομένως, και το αυτοβιογραφικό στοιχείο, ως έναν τουλάχιστον βαθμό:

 

«Σε κανέναν δεν είχα αναφέρει πως είμαι από τους παλιννοστούντες. Όχι πως ντρέπομαι για την καταγωγή μου, μα αρχίζουν τα κάθε είδους ανθρωπάκια να σου συμπεριφέρονται ρατσιστικά. Το είχα ζήσει το έργο ακόμη στο δημοτικό. Η μάνα μου με είχε πάρει από το σχολείο στις Σάπες, όπου τα μισά παιδιά ήταν σαν κι εμένα και τα άλλα μισά τουρκάκια. Τα «γνήσια» ελληνόπουλα χάνονταν ανάμεσά μας.

Η μαμά θεωρούσε πως εκεί δεν θα μάθαινα σωστά τη γλώσσα και είχε δίκιο. Με απίστευτη υπομονή με κουβαλούσε στο Πέμπτο Δημοτικό της Κομοτηνής».

 

Γραμμένο με πολύ χιούμορ, γρήγορο ρυθμό και λόγο φυσικό και αυθόρμητο το «Hellga και Hellena» διαθέτει παράλληλα και ενδιαφέρουσα πλοκή, η οποία βασίζεται σε μία πρωτότυπη ιδέα. Πρόκειται, εν κατακλείδι, για ένα παιχνίδι φαντασίας, ενηλικίωσης και απογαλακτισμού, η προσπάθεια ενηλικίωσης μιας νέας κοπέλας που αναζητά τον ενδότερο εαυτό της, γραμμένο από έναν θετικό επιστήμονα με κέφι και μεράκι.