Rodric Braithwaite, Μια σύντομη ιστορία της Ρωσίας, εκδ. Ψυχογιός

 

Δεν μπορώ, ασφαλώς, να πω ότι το παρόν πόνημα είναι πρωτότυπο, αφού, μετά από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία, εκδόθηκαν στη χώρα μας αρκετά βιβλία σχετικά με το θέμα και τη ρωσική ιστορία. Μπορώ όμως να πα με σιγουριά ότι το καλύτερο βιβλίο που διάβασα τελευταία για τη ρωσική ιστορία είναι αυτή η μικρή και κατατοπιστικότατη εισαγωγή σε αυτήν, την οποία υπογράφει ο πρώην Βρετανός διπλωμάτης και συγγραφέας Rodric Braithware. Ο Rodric ήταν πρέσβης του Ηνωμένου Βασιλείου στη Μόσχα κατά την πρόσφατη ταραγμένη περίοδο της διάλυσης της ΕΣΣΔ, είναι επομένως απολύτως κατάλληλος να μιλήσει για τον ρωσικό λαό και τις αντιδράσεις του, τον οποίο έζησε από κοντά. Είναι επίσης κατάλληλος προκειμένου να μας εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους επιτέθηκε ο Πούτιν τον Φλεβάρη του 2022 στην Ουκρανία.

 

Ο ρωσικός λαός έχει μακρά ιστορία και, όπως όλοι οι λαοί, οι απαρχές του ανάγονται στη σφαίρα του μύθου. Οι Ρώσοι όμως έχουν την πρωτοτυπία  η πρώιμη ιστορία της χώρας τους να μπλέκεται με τις απαρχές ύπαρξης του ουκρανικού έθνους, δηλαδή γύρω στον 8^ο μεταχριστιανικό αιώνα και αυτό ακριβώς είναι που δημιουργεί και τις παρεξηγήσεις σχετικά με τη σημερινή κατάσταση. Ο πρώτος ηγεμόνας των Ρώσων που μεταστράφηκε στον χριστιανισμό, ο Βλαδίμηρος του Κιέβου που έζησε τον 10^ο αιώνα, είναι ένας άνθρωπος του οποίου την ταυτότητα διεκδικούν και οι Ουκρανοί και ας μη το γνωρίζουν οι περισσότεροι.  Δύσκολο να πει κανείς τι ακριβώς ισχύει, δεδομένης της απουσίας πηγών από την εποχή. Αυτό που μπορούμε να πούμε με σιγουριά όμως είναι ότι η ρωσική ιστορία ήταν πάντα βυθισμένη στη βία, τους εμφυλίους και τον πόλεμο.

 

Από την ιστορία αιματοβαμμένων τσάρων, όπως ο Ιβάν ο Τρομερός, μέχρι τον δικτάτορα Στάλιν, αναμφισβήτητα μπορούμε να πούμε ότι ο ρωσικός λαός ήταν ένας λαός που υπέφερε και που συνήθισε από τα γεννοφάσκια του ακόμη στην άσκηση της βίας, αλλά και στην απουσία των δημοκρατικών θεσμών από τη χώρα, μια κατάσταση η οποία διαιωνίζεται μέχρι και σήμερα, αφού η χώρα κυβερνάται για πάνω από μία εικοσαετία υπό τον ίδιο ηγέτη.

 

Ο Braithware, χωρίς παρωπίδες και με την ψύχραιμη ματιά του διπλωμάτη, εξηγεί τη βίαιη φύση του ρωσικού καθεστώτος και τους λόγους ύπαρξης της ρωσικής απολυταρχίας μέσα από ένα καλογραμμένο και γλαφυρό κείμενο, που ξέρει να εστιάζει στα σημαντικά, το οποίο απευθύνεται σε όλους τους αναγνώστες, ακόμη και σε εκείνους που δεν γνωρίζουν τίποτε σχετικά με τη ρωσική ιστορία. Όταν θα ολοκληρωθεί η ανάγνωσή του, θα μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τα σημερινά γεγονότα, αφού πάντοτε, για ό,τι συμβαίνει γύρω μας, το κλειδί για την κατανόηση και την επεξήγησή τους βρίσκεται στην Ιστορία.

 

Fredrik Backman, Όσα θα ήθελα να ξέρει ο γιος μου για τον κόσμο, εκδ. Κέδρος

 

Τι θα ήθελε, άραγε, ένας πατέρας που ζει σήμερα να γνωρίζει ο γιος του για τον κόσμο που τον περιβάλλει;

 

Τι οφείλει να γνωρίζει ένας γιος για το ποδόσφαιρο; Για τα ΙΚΕΑ; Για την αγάπη; Για τη σχέση μεταξύ των γονιών του; Για τη μουσική, για την καλοσύνη, την κακία των ανθρώπων και πάει λέγοντας…

 

Ο πολυδιαβαμένος και πολυμεταφρασμένος συγγραφέας Fredrik Backman, ο πιο δημοφιλής συγγραφέας της Σουηδίας, παραδέχεται ευθέως στο βιβλίο του ότι δεν είναι διόλου εύκολο στη σύγχρονη εποχή να είσαι γονιός. Κι αυτό διότι, εξ’ αιτίας της  υπερπληροφόρησης για τα πάντα στον παγκόσμιο ιστό, δεν επιτρέπεται να πει κανείς σήμερα «Δεν το γνώριζα» σε οτιδήποτε αφορά την ανατροφή του παιδιού του. Υπό αυτό το πρίσμα, οι σημερινοί γονείς διαφέρουν τα μάλα από τους δικούς μας γονείς, αλλά και από τους γονείς των γονιών μας.

 

Στο παρόν πόνημα ο Backman προβαίνει σε έναν μονόλογο με εξομολογητική διάθεση περί τα πάθη ενός πατέρα όταν αποκτά μωρό. Αυτός διανθίζεται από χιουμοριστικά στιγμιότυπα διαλόγων μεταξύ του ζευγαριού, των δύο νέων γονέων, που αφορούν το νέο μέλος της οικογένειας και τη μεταξύ τους σχέση.  Κατά κύριο λόγο ο συγγραφέας απευθύνεται στον γιο του, ο οποίος στη χρονική στιγμή που γράφεται το βιβλίο φαίνεται ότι είναι μωρό ακόμη, αλλά θα διαβάσει όσα έχει να του πει ο πατέρας του όταν μεγαλώσει.

 

 «Ελπίζω να μην θυμώσεις μαζί μου επειδή θέλω να σε εντυπωσιάζω. Ελπίζω να μην χρησιμοποιήσεις αυτό το βιβλίο εναντίον μου.

Η μεγαλύτερη περιπέτεια στη ζωή μου είσαι εσύ και η μαμά σου. Για μένα είναι θαύμα που με αφήνετε να συμμετέχω στην περιπέτεια.

Κι όταν είμαι δύσκολος, όταν σε φέρνω σε αμηχανία, όταν γίνομαι άδικος, θέλω να φέρνεις στον νου σου τη μέρα που δεν ήθελες να μου πεις πού είχες κρύψει τα κλειδιά του αυτοκινήτου.

Και να θυμάσαι ότι εσύ άρχισες πρώτος».

 

Το δυνατό σημείο του βιβλίου είναι το δίχως άλλο, ο τρόπος με τον οποίο επιλεγεί να δώσει τις συμβουλές στον γιο του ο Backman. Άφθονος αυτοσαρκασμός, ειρωνεία, αστείρευτο χιούμορ και ευτράπελες καταστάσεις χαρακτηρίζουν το κείμενο το βιβλίου.

 

«Επιτρέπεται ακόμη και να αναφέρω ότι η μαμά σου δεν έκανε σχεδόν τίποτα άλλο εκτός από το να κοιμάται τις πρώτες δώδεκα εβδομάδες της εγκυμοσύνης της.

Επιτρέπεται ακόμη και να το τραβήξω πιο μακριά και να πω με ενθουσιασμό: «Εκείνες τις εβδομάδες έπαιξα ηλεκτρονικά παιχνίδια όσο ΠΟΤΕ ΑΛΛΟΤΕ στη ζωή μου». 

Απαγορεύεται αυστηρά να προσθέσω ότι εκείνες οι εβδομάδες ήταν οι καλύτερες της εγκυμοσύνης.

Αυτό το τελευταίο είναι πολύ σημαντικό. Για προφανείς λόγους».

 

Κάπου θα μας κάνει να γελάσουμε, κάπου θα μας συγκινήσει, κάπου θα μας κάνει να θυμηθούμε τις δικές μας αντιδράσεις όταν το παιδί μας ήταν μωρό. Όπως και να χει, πάντως, το μόνο σίγουρο είναι ότι θα περάσουμε καλά διαβάζοντας το «Όσα θα ήθελα να ξέρει ο γιος μου για τον κόσμο».

Ελένη Σαραντίτη, Ο Κάβος του Αγίου Αγγέλου, εκδ. Πατάκη

 

Το βιβλίο της βραβευμένης συγγραφέως Ελένη Σαραντίτη  "Ο κάβος του Αγίου Αγγέλου", το οποίο πρωτοεκδόθηκε το 1999, επανεκδίδεται φέτος από τις εκδόσεις Πατάκη. Πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο δίνει την πρωτοκαθεδρία στην Ιστορία, έναντι του παρόντος, στις ιστορίες της θάλασσας, αντί γι' αυτές της στεριάς και στις γυναίκες ηρωΐδες, αντί για τις αντρικές φιγούρες.

Στην ουσία πρόκειται για μία μυθιστορηματική συλλογή από μνήμες ιστορίες μέσα από το ξετύλιγμα του νήματος της ζωής τεσσάρων γυναικών, της Ευγενίας, της Ρουθ, της Αγγελικής και της Πελαγίας. Τα σημεία σύνδεσης μεταξύ τους είναι πέντε: το φυσικό περιβάλλον, δηλαδή η άγονη και απόκρημνη γη της Μάνης με τους μικρούς οικισμούς της, η θάλασσα και η ναυτική ζωή γύρω από τον Καβομαλιά- τον οποίο οι Βενετοί κατακτητές αποκαλούσαν Κάβο του Αγίου Αγγέλου, τα ήθη και τα έθιμα της περιοχής, η οικογένεια και, τέλος, ένα πολύτιμο περιδέραιο από ελεφαντόδοντο.

Στην ουσία, επομένως, δεν πρόκειται για μία ιστορία αλλά για πολλές. Πρόκειται για ιστορίες που αφηγούνται έργα του πολέμου, όπως μάχες, ναυμαχίες, επαναστάσεις και εποποιία των κουρσάρων, αλλά και γεγονότα της ειρήνης, όπως γάμους, έρωτες, αποχωρισμούς, απώλειες, φιλίες και σχέσεις μεταξύ συγγενών.

Η Ιστορία αφήνει έντονο το αποτύπωμά της στο μυθιστόρημα, αφού η συγγραφέας δημιουργεί ένα μωσαϊκό από πολλές ιστορίες αγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης, από τα Ορλωφικά και από την τουρκοκρατία. Που και που εμφιλοχωρούν σκόρπιες μνήμες και από άλλες ιστορικές εποχές. Την ίδια ποικιλία παρουσιάζουν και οι ανθρώπινες φυλές: Ρωμιοί, Τούρκοι, Μπαρμπαρέζοι, Ιππότες, Φράγκοι, Αρβανίτες και Βενετσάνοι.

Το στοιχείο της υπαίθρου και της θάλασσας υπερτερεί σαφώς έναντι του αστικού στο βιβλίο, αφού οι δράσεις που η συγγραφέας περιγράφει διαδραματίζονται, ως επί τω πλείστον, στη θάλασσα ή σε μικρούς οικισμούς.

Η συγγραφέας ακολουθεί την πρωτότυπη μέθοδο της αφήγησης ανάποδα στον χρόνο. Ξεκινά, δηλαδή, το 1902 και αντί να συνεχίσει την ιστορία των πρωταγωνιστών στον εικοστό αιώνα, εντούτοις προτιμά να μας αφηγηθεί το παρελθόν των πρωταγωνιστών, μέσα από την ιστορία των προγόνων τους, κινούμενη αντίθετα στον χρόνο.

Ο λόγος είναι μακροπερίδος και αυτό που τον κάνει να ξεχωρίζει είναι τα πολλά επίθετα και οι προσεκτικά διαλεγμένες λέξεις στις πανέμορφες περιγραφές της φύσης από τη Σαραντίτη:

"Είχε χάσει το γαλανό του ο ουρανός. Είχε ντυθεί το χρώμα της πορφύρας. Εκείνο το έκπαγλο βαθυκόκκινο χρώμα που οι αρχαίοι κάτοικοι των παράλιων περιοχών γύρω από τον Κάβο Μαλιά αφαιρούσαν από τριών ειδών όστρακα, πορφύρες κι αυτά ονομαζόμενα. Παλαιότερα, και λιγότερο συχνά, και από τα φύκια".

"Ολόκληρος ο μήνας Μάης ήταν βουτηγμένος στη βροχή. Βροχή απαλότατη. Σαν χάδι και σαν φιλί μωρού παιδιού. Που δεν εμπόδισε ωστόσο τη βλάστηση να οργιάσει και το Πασάκι να πνιγεί, κυριολεκτικά, στα άνθη".

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι στις σελίδες του βιβλίου περιέχονται και πολλά αποσπάσματα έμμετρου λόγου της περιοχής που τονίζουν τη σχέση του βιβλίου με τη λαϊκή μας παράδοση και την απεικόνιση της καθημερινής ζωής. Το ίδιο συμβαίνει και με τις λέξεις που επιλέγει η συγγραφέας να χρησιμοποιήσει στους διαλόγους της.

Νταβίντ Γκρόσμαν, Η ζωή παίζει μαζί μου, εκδ. Ψυχογιός

 Ο Νταβίντ Γκρόσμαν είναι ένας από τους πιο γνωστούς Ισραηλινούς συγγραφείς. Το βιβλίο του "Στο τέλος της γης" θεωρείται το αριστούργημά του, ενώ έχει βραβευτεί επίσης για το μυθιστόρημά του "Ένα άλογο μπαίνει σε ένα μπαρ".

Το τελευταίο του μυθιστόρημα με τίτλο "Η ζωή παίζει μαζί μου" είναι ένα βιβλίο αφιερωμένο στις γυναίκες και τη γυναικεία ψυχολογία. Η βάση αφετηρίας του όμως είναι καθαρά ιστορική.

Λίγοι από εμάς γνωρίζουν την ύπαρξη του νησιού Γκόλι Ότοκ, του αποκαλούμενου και ως Αλκατράζ της Αδριατικής. Πρόκειται για ένα ακατοίκητο νησί στην Αδριατική θάλασσα που ανήκει στην Κροατία και είχε χρησιμοποιηθεί παλαιότερα ως τόπος φυλάκισης πολιτικών κρατουμένων.

Σε αυτό το νησάκι φυλακίστηκε όταν ήταν νέα η Βέρα, η Εβραία από την Κροατία κεντρική ηρωίδα του βιβλίου από το καθεστώς του Τίτο. Στην Κροατία έζησε και τα παιδικά της χρόνια πριν καταλήξει στο Ισραήλ.

Στο σήμερα, εν έτει 2008, μία πολυμελής οικογένεια στο Ισραήλ, η οικογένεια της Βέρας, γιορτάζει τα ενενηκοστά γενέθλιά της. Ο εορτασμός σημαδεύεται από την άφιξη της Νίνας, της κόρης της Βέρας.

Η επιστροφή αυτή θα σταθεί αφορμή για την πραγματοποίηση ενός προσκυνηματικού ταξιδιού μνήμης στο Γκόλι Ότοκ, τον τόπο βασανισμού και φυλάκισης της Βέρας στα νιάτα της. Μαζί τους θα είναι και η Γκίλι, η κόρην της Νίνα, η οποία είχε εγκαταλειφθεί από τη μητέρα της όταν ήταν μωρό.

Πρόκειται για ένα ταξίδι αυτογνωσίας και συμφιλίωσης όχι μόνο με το παρελθόν, αλλά και μεταξύ των μελών της οικογένειας. Μπορούμε άραγε να διατηρήσουμε αλώβητη την ανθρωπιά μας σε δύσκολες για μας στιγμές; Ποιο είναι τελικά το καθήκον μιας γυναίκας απέναντι στον εαυτό της και ποιες οι υποχρεώσεις της απέναντι στα παιδιά της; Δύναται άραγε η αγάπη να λειτουργήσει με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους;

Η υπόθεση του βιβλίου εξελίσσεται εν έτει 200, περιλαμβάνει όμως και εγκιβωτισμένες αφηγήσεις από το σκληρό παρελθόν της Βέρας, αναμνήσεις οι οποίες περιγράφονται με έντονη συναισθηματική φόρτιση.

"Είμαι στο νησί, είμαι στο Γκόλι.

 Άδειο και έρημο. Είμαστε μόνοι μας πάνω στο νησί. Μόνο ένας τρελός θα έρθει εδώ με τέτοια καταιγίδα. Ο ιδιοκτήτης του καϊκιού ελευθερώνει το σκοινί και πλέει όσο πιο γρήγορα μπορεί. Ελπίζω πως ψάχνει απλώς ένα μέρος πιο προφυλαγμένο για να αγκυροβολήσει την επόμενη ώρα.

Είναι δύσκολο ακόμα να συνειδητοποιήσω πως βρισκόμαστε στο Γκόλι Ότοκ. Το κρύο και η βροχή δε μας αφήνουν να  αισθανθούμε την εορταστική διάθεση της στιγμής. Φυσικά, κανένας από εμάς δεν είχε σκεφτεί να φέρει ομπρέλα, αλλά έτσι κι αλλιώς δεν θα χρησίμευε με τέτοιον αέρα".

Κάπως έτσι στήνει ο συγγραφέας το σκηνικό για την κορυφαία στιγμή στην υπόθεση του βιβλίου του, αλλά και τη ζωή της Βέρας. Η υποβλητική ατμόσφαιρα διατηρείται στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, σαν να διατρέχει διαρκώς τις σελίδες του-και τη ζωή της Βέρας- ένα κακό όνειρο, ένας εφιάλτης. Και η ίδια η Βέρα θα είναι τελικά εκείνη που θα συνειδητοποιήσει ότι η ίδια η ζωή είναι αυτή που παίζει μαζί μας με τα αλλόκοτα καμώματά της...