Δημήτρης Παπαδημητρίου, 25η ώρα

 

Jeremy Black, Μικρή ιστορία της Μεσογείου

 

Η Μεσόγειος θάλασσα για πολλούς αιώνες αποτελούσε το κέντρο του κόσμου, από την αρχαιότητα μέχρι και τον 15^ο αιώνα. Έχουν γραφτεί πολλά βιβλία σχετικά με την ιστορία της, με αφετηρία το κολοσσιαίο τρίτομο έργο του Φερνάντ Μπροντέλ «Η Μεσόγειος», ποτέ όμως μία μικρή και σύντομη ιστορία της, όπως αυτή που παρουσιάζει το συγκεκριμένο βιβλίο του Άγγλου ιστορικού Τζέρεμι Μπλακ με τον τίτλο «Μικρή ιστορία της Μεσογείου». Αξίζει να αναφέρουμε ότι από τις εκδόσεις Πατάκη θα κυκλοφορήσει σύντομα και το βιβλίο του με τίτλο «Μικρή ιστορία του πολέμου».

 

Πρόκειται για μία γρήγορη και σύντομη επισκόπηση των ιστορικών γεγονότων που αφορούν τη Μεσόγειο θάλασσα με πλείστες αναφορές σε οικονομικής και εμπορικής φύσεως ζητήματα. Μετά από τον πρόλογο του συγγραφέα, η επισκόπηση ξεκινά με μία γεωλογικής φύσεως θεώρηση της Μεσογείου στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου, στο οποίο ο συγγραφέας εξετάζει, κατά κύριο λόγο, την γεωλογική και γεωγραφική τοπογραφία της Μεσογείου.

 

Στο δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο εξετάζονται τα σημαντικότερα γεγονότα που έλαβαν χώρα στη λεκάνη της Μεσογείου κατά την περίοδο της αρχαιότητος, τότε που τον κόσμο εξουσίαζαν διαδοχικά οι μεγάλες προϊστορικές αυτοκρατορίες, οι Φοίνικες, οι Έλληνες, οι Μακεδόνες και οι Ρωμαίοι. Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο η Μεσόγειος έγινε η «Mare nostrum», η θάλασσά μας δηλαδή, ένας τίτλος που της αποδόθηκε θέλοντας να τονιστεί η σημασία της pax romana-ρωμαϊκής ειρήνης και του ρωμαϊκού και ενιαίου πολιτισμικού χαρακτήρα που απέκτησαν οι ακτές της Μεσογείου κατά τη συγκεκριμένη περίοδο της Ιστορίας.

 

Κατά τα πρώιμα μεσαιωνικά χρόνια, μετά από την έλευση του χριστιανισμού, η Μεσόγειος συνέχισε να κρατά τον ενιαίο πολιτισμικό χαρακτήρα της και οι ακτές της τα κοινά χαρακτηριστικά του αποκαλούμενου βυζαντινού πολιτισμού, του πολιτισμού εκείνου, δηλαδή, που αποτέλεσε τη φυσική συνέχεια και τη διάδοχο κατάσταση της Ρώμης.

 

Με την έλευση των Αράβων, τον έβδομο μεταχριστιανικό αιώνα και τις κεραυνοβόλες κατακτήσεις τους, η Μεσόγειος για πρώτη φορά στην ιστορία της διασπάται σε δύο διαφορετικά και εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους πολιτισμικά μέρη: τον μουσουλμανικό και τον χριστιανικό κόσμο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η διάσπαση αυτή διατηρείται μέχρι σήμερα, αφού οι ακτές της Βορείου Αφρικής, αλλά και οι ανατολικές ασιατικές ακτές  της Μεσογείου παραμένουν κατά κύριο λόγο μουσουλμανικές, ενώ οι ακτές του  Βορρά και της Δύσης χριστιανικές. Η διάσπαση διατηρείται με την έλευση των Οθωμανών και η εμπόλεμη κατάσταση στις ακτές της γίνεται συνεχής έως και τη σύγχρονη εποχή.

 

Η ιστορική επισκόπηση συνεχίζεται ως και τη σημερινή εποχή, την εποχή της άνθησης του τουρισμού στις ακτές της και καταλήγει σε ένα σύντομο κεφάλαιο με την παράθεση γενικών συμπερασμάτων:

 

«Η γοητεία της Μεσογείου οφείλεται και στο γεγονός ότι είναι τόσο μεγάλη η δύναμη των ιστορικών τεκμηρίων ώστε να είμαστε σε θέση να παρακολουθήσουμε αυτή τη διεργασία. Πρόκειται για μία περιοχή όπου η ιστορία δίνει ένα ιδιαίτερο βροντερό παρών και η οποία έχει διαδραματίσει κεφαλαιώδη ρόλο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η γαλάζια θάλασσα, στην τρικυμία και στη νηνεμία της, μας εμπνέει δέος και θαυμασμό και μας καλεί σε ένα ταξίδι περιπλάνησης».

 

Ο συγγραφέας επίσης παρουσιάζει αποσπάσματα από την ιστορία πολλών πόλεων που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην Ιστορία της, όπως της Αλεξάνδρειας, της Αθήνας, του Πειραιά, της Βαρκελώνης, της Νάπολης, του Παλέρμου, της Μασσαλίας, της Θεσσαλονίκης και άλλων.

Μάνος Κοντολέων, Ποτέ πιο πριν, εκδ. Πατάκη

 

Ο αγαπημένος και βραβευμένος συγγραφέας μυθιστορημάτων για εφήβους δηλώνει για άλλη μία φορά την παρουσία του στα ελληνικά γράμματα, καταθέτοντας ένα μυθιστόρημα με σύγχρονους προβληματισμούς και θεματικές με τίτλο «Ποτέ πιο πριν».

 

Ποτέ πιο πριν, αλλά ούτε και πιο μετά από την κατάλληλη στιγμή δεν είναι καλό να λαμβάνουμε μία μεγάλη απόφαση σχετικά με τη ζωή μας. Οφείλουμε αντίθετα να μελετάμε προσεκτικά όλες τις συγκυρίες και να αποφασίζουμε προσεκτικά πότε είναι η κατάλληλη στιγμή για να αλλάξουμε κάτι ή να προβούμε σε κάποια συγκεκριμένη ενέργεια που να αφορά το μέλλον μας. Αυτήν ακριβώς τη στιγμή, την κατάλληλη, χωρίς περιττές βιασύνες ούτε καθυστερήσεις, φαίνεται να αναζητά η Ανίκα, η πρωταγωνίστρια στο νέο μυθιστόρημα του Κοντολέω. Η Ανίκα είναι μία νεαρή έφηβη, κόρη μεταναστών από μία μακρινή χώρα της Ανατολής,-δεν προσδιορίζεται ονομαστικά, αλλά υπονοείται μία ισλαμική ασιατική χώρα με χαμηλό βιοτικό επίπεδο και ακόμη χαμηλότερο επίπεδο για τις γυναίκες- που ζει με τον πατέρα και την αδελφή του, τη θεία της σε μια ευρωπαϊκή χώρα του Βορρά. Ούτε αυτή η τελευταία κατονομάζεται, υπονοείται όμως ότι πρόκειται για μία σκανδιναβική χώρα με άφθονες χιονοπτώσεις.

 

Ο ιστορικός χρόνος κατά τον οποίο διαδραματίζονται όλα αυτά επίσης δεν προσδιορίζεται. Υπονοείται και πάλι όμως, εμμέσως πλην σαφώς, η σύγχρονη ιστορική περίοδος. Μόνο η εποχή προσδιορίζεται ως χειμώνας.

 

«Δεκέμβρης πλέον και τούτη η χώρα-εδώ και μέρες-έχει δοθεί στον ρυθμό μιας γιορτής. Μιας γιορτής που η Ντόνα Νεράν αρνείται να κατανοήσει. Τα έθιμά της μάλλον την ενοχλούν… Είναι το χιόνι που την ενοχλεί. Και το δυνατό κρύο… Μα πώς γίνεται να γιορτάζει ένας θεός μέσα σε τόση παγωνιά; Δεκέμβρης πλέον και η Ντόνα Νεράν-όπως εδώ και χρόνια συνηθίζει-κρατά κλειστές τις κουρτίνες, κλείνει και τα ρολά».

 

Η Ανίκα δεν έχει μητέρα-αυτή χάθηκε όταν η ίδια ήταν δύο μόλις ετών με ένα τραγικό δυστύχημα, το οποίο αποτελεί και το καλά κρυμμένο μυστικό της οικογένειας. Το γεγονός αυτό είναι που αναγκάζει την οικογένεια της Ανίκα να μεταναστεύει διαρκώς ολοένα και πιο βόρεια. Τώρα που η νεαρή βρίσκεται στο κατώφλι της ενηλικίωσης, αρχίζει να αναζητά απαντήσεις στα ερωτήματα που της θέτει η ίδια η ζωή, προσπαθεί να ανακαλύψει την αληθινή της ταυτότητα, αλλά και αρχίζει να νιώθει τα πρώτα σκιρτήματα του έρωτα. Θα καταφέρει άραγε να εκφράσει τα συναισθήματά της με τον τρόπο που το επιθυμεί;

 

Τα ονόματα που έχει επιλέξει ο συγγραφέας θυμίζουν παραμύθι: Ανίκα, Γιαν, Αγκίπ Ζατούν, Ντάφνη, Ντόνα Νεράν. Ίσως μας παραπέμπουν νοερά σε κάποια μακρινή μουσουλμανική, εξωτική χώρα.

 

Ο Κοντολέων θίγει με έξυπνο τρόπο μία σειρά από ζητήματα που απασχολούν τους ανθρώπους του σήμερα: της μετανάστευσης και της προσαρμογής στη χώρα υποδοχής,  την εφηβεία μαζί με τις ανησυχίες της, μία δύσκολη περίοδος της ζωής για τα παιδιά, κατά τη διάρκεια της οποίας οι νέοι ανακαλύπτουν την ταυτότητά τους, την υποδεέστερη θέση των γυναικών σε πολλές σύγχρονες κοινωνίες, αλλά και το ζήτημα της ελεύθερης έκφρασης και βούλησης και των ατομικών μας ελευθεριών, ακόμη και του δικαιώματός μας στον έρωτα και την ελεύθερη επιλογή ερωτικού συντρόφου.

 

Η Ανίκα παραμένει το κομβικό πρόσωπο της αφήγησης, στο πρόσωπο της οποίας αποκτά νόημα και η παρελθοντική αφήγηση σχετικά με την τύχη της μητέρα της. Η Ανίκα είναι μία γνήσια έφηβη του σήμερα: άλλες φορές φέρεται δυναμικά, άλλες παθητικά. Άλλες υποτάσσεται στη μοίρα και άλλοτε αντιδρά έντονα. Άλλοτε φέρεται με σύνεση και άλλοτε με παραλογισμό. Και άλλες φορές θα μας δώσει την αίσθηση ότι πραγματικά δεν ξέρει τι θέλει, ούτε τι της γίνεται στην κυριολεξία, κάτι το οποίο παθαίνουν ενίοτε όλοι ανεξαιρέτως οι έφηβοι…

Έϊμι Ράνιαν, Σχολή για Γερμανίδες νύφες, εκδ. Μίνωας

 

Ένα εξαίρετο βιβλίο για τη ζωή στο Βερολίνο την εποχή που ο Χίτλερ ήταν στην εξουσία μας παραδίδει η Έιμι Ράνιαν, βραβευμένη συγγραφέας μπεστ σέλερ ιστορικών μυθιστορημάτων που ζει στο Κολοράντο. Το πόνημά της έχει τίτλο «Σχολή για Γερμανίδες νύφες» και φωτίζει κάποιες άγνωστες πτυχές της ζωής στο Βερολίνο του Χίτλερ πριν από το ξέσπασμα του πολέμου από την πολύ ενδιαφέρουσα σκοπιά των γυναικών.

 

Το βιβλίο παρακολουθεί τις παράλληλες ζωές δύο γυναικών, της Γερμανίδας Χάνα και της Γερμανοεβραίας Τίλντε. Η Χάνα, είναι μία έφηβη τελειόφοιτη κοπέλα που έχει χάσει μόλις τη μητέρα της και αναγκάζεται να μετοικήσει από την επαρχία στο Βερολίνο προκειμένου να ζήσει με τους θείους της και να τελειώσει το σχολείο. Η μητέρα της Χάνα ασκούσε την ιατρική, τουλάχιστον προτού να απαγορευθεί στις γυναίκες που ζουν στο Τρίτο Ράιχ να ασκούν δημοσίως την ιατρική. Η Χάνα, η οποία για χρόνια μαθήτευσε κοντά της, ονειρεύεται να σπουδάσει και η ίδια βιολογία. Τα όνειρά της όμως συντρίβονται κάτω από τη μυλόπετρα του Τρίτου Ράιχ που θέλει τις γυναίκες κλεισμένες στο σπίτι να μεγαλώνουν παιδιά ως τέλειες σύζυγοι.

 

Για κακή της τύχη, ο πολλά υποσχόμενος αξιωματικός των Ες-Ες Φρίντριχ θα θελήσει να την κάνει γυναίκα του και η ίδια δεν θα μπορέσει να του αρνηθεί. Λόγω της ανυπότακτης, όμως, φύσης της, θα αναγκαστεί να παρακολουθήσει μία Σχολή Νυφών στο νησί Σβάινενβερντερ μαζί με τη φίλη της την Κλάρα, ομοιοπαθούσα σε ό,τι αφορά και το δικό της μέλλον. Οι δύο φίλες θα ρισκάρουν τα πάντα προκειμένου να βοηθήσουν την Τίλντε, μία Γερμανοεβραία μοδίστρα.

 

Η Τίλντε, καρπός έρωτα ανάμεσα σε Γερμανό πατέρα και Εβραία μητέρα, θα βιώσει την εγκατάλειψη από τον πατέρα της, τις διώξεις και τοις ταπεινώσεις από τους ναζί, αλλά τη φρικτή Νύχτα των Κρυστάλλων. Ο σύζυγός της και  η οικογένειά του θα έχει τη φρικτή τύχη των υπόλοιπων Εβραίων, η ίδια όμως θα κάνει ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατό προκειμένου να σώσει το αγέννητο παιδί της.

 

Η Ράνιαν ανατέμνει πολύ επιτυχημένα τα συναισθήματα και την καταπίεση που υφίστανταν οι γυναίκες στο ναζιστικό Βερολίνο, σε έναν κόσμο καθαρά ανδρικής κυριαρχίας. Η απεικόνιση της καθημερινής ζωής στη ναζιστική Γερμανία είναι πραγματικά εναργέστατη και η μυθιστορία που επινοεί συναρπαστική.

 

Το βιβλίο, συν τοις άλλοις, είναι εξαιρετικά ευκολοδιάβαστο και θα κάνει και τον ίδιο τον αναγνώστη, ιδίως αν είναι γυναίκα, να ασφυκτιά από το κλίμα ανελευθερίας  που επικρατούσε την εποχή των ναζί. Προσωπικά, μπορώ να πω ότι ήταν ένα από τα καλύτερα βιβλία που διάβασα τη φετινή χρονιά και το συνιστώ ανεπιφύλακτα ιδιαίτερα σε όσους λατρεύουν τα μυθιστορήματα εποχής και το ιστορικό μυθιστόρημα.