Niocoby Vincent Zabus, Ο κόσμος της Σοφίας, Η φιλοσοφία από τον Ντεκάρτ ως τις μέρες μας, εκδ. Αλεξάνδρεια

 

 

Το έχουμε πει πολλές φορές και θα το ξαναπούμε: τα γκράφικ νόβελ γνωρίζουν, μεν,  μεγάλη άνθηση εκδοτικά στις μέρες μας, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι μεταφορές των μυθιστορημάτων που επιχειρούνται σε αυτή τη μορφή είναι επιτυχημένες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση πάντως, τόσο σε ό,τι αφορά τον πρώτο, αλλά και τον δεύτερο, για τον οποίο γίνεται και λόγος, η μεταφορά είναι κάτι παραπάνω από εξαιρετική.

 

Για όλη τη γενιά του ’80, στην οποία ανήκω και εγώ, που αγάπησε με πάθος τη φωνή του Νορβηγού συγγραφέα Jostein Gaarder και γνώρισε τον συγκεκριμένο συγγραφέα μέσα από τα εξαιρετικά βιβλία του «Το μυστήριο της τράπουλας»,  «Μέσα από τον σκοτεινό καθρέπτη» και «Ο κόσμος της Σοφίας», αυτή η μεταφορά του μνημειώδους έργου του σχετικά με τη φιλοσοφία σε εκλαϊκευμένη και προσιτή μορφή, αποτελεί μία νέα αναγνωστική πρόκληση που θα μας ταξιδέψει πίσω στα χρόνια της εφηβείας μας και της πρώτης νιότης μας, όταν διαβάζαμε τα παραπάνω έργα.

 

Οι συντελεστές του παρόντος γκράφικ νόβελ, ο διασκευαστής του κειμένου και θεατρικός συγγραφέας, ο Γάλλος Vincent Zabus, και ο σκιτσογράφος, επίσης Γάλλος Nicoby, έκριναν σκοπίμως ότι το ογκώδες έργο του Gaarder έπρεπε να χωριστεί σε δύο τόμους, προκειμένου να διατηρηθεί η απόδοση του έργου σε όλη της την πληρότητα.  Ο πρώτος τόμος, που εκδόθηκε πέρσι, αφορούσε την ιστορία της φιλοσοφίας από τα αρχαία χρόνια μέχρι και τον Γαλιλαίο, ενώ ο παρών τόμος, τη φιλοσοφία από τον Ντεκάρτ μέχρι τις μέρες μας.

 

Οι συγγραφείς αξιοποιούν στο έπακρο την υπέροχη ιδέα του Γκάαρντερ περί της Σοφίας, της κοπέλας που μυείται στη φιλοσοφία και την ντύνουν με άκρως διαφωτιστικές εικόνες που συχνά διαθέτουν και μια γερή δόση χιούμορ.

Ντεκάρτ, Σπινόζα, Χιουμ, Λοκ, Ρουσσώ, Καντ, Μαρξ, Δαρβίνος, Χέγκελ, Φρόυντ, Νίτσε, Σαρτ, Μποβουάρ, αυτά είναι, μεταξύ άλλων, τα ονόματα των φιλοσόφων που παρελαύνον στις σελίδες του βιβλίου και που θα γνωρίσουμε προσωπικώς πολλές φορές, αφού οι συγγραφείς απεικονίζουν τους ίδιους, τις συνήθεις και τις ιδέες τους σε εικόνες. Υπαρξισμός, ρομαντισμός, διαφωτισμός, εμπειρισμός, ρασιοναλισμός είναι επίσης ορισμένα από τα ρεύματα που μελετώνται στον παρόν τόμο. Όλα αυτά, όμως, με τρόπο απλό και κατανοητό, έτσι ώστε να μπορούν να διαβαστούν άνετα και από παιδιά 12 ετών και πάνω, εκτός από ενήλικες. Για όσους από εμάς έχουν διαβάσει το πρωτότυπο έργο του Γκάαρντερ, ο παρόν τόμος θα είναι μία ευτυχής επανάληψη. Για όλους τους υπόλοιπους  το εξαιρετικό αυτό γκράφικ νόβελ θα είναι ο καλύτερος τρόπος προκειμένου να μυηθούν στην ιστορία τα φιλοσοφίας.

Νίκος Παργινός-Τα χαμίνι της Οβριακής, εκδ. Ψυχογιός, 2023

 

 

 

«Η θρυαλλίδα του αντισημιτισμού είχε ανάψει και εκτός του νησιού. Στη Λευκάδα χριστιανοί ξυλοκόπησαν δύο Ισραηλίτες και τραυμάτισαν ακόμα έναν με πέτρα.{…} Και στη Ζάκυνθο όμως έλαβαν χώρα επεισόδια κατά των Εβραίων, που αναστάτωσαν τις τοπικές αρχές και ανάγκασαν τον φρούραρχο της πόλης να ζητήσει στρατιωτική ενίσχυση από την Πάτρα».

Ο Κερκυραίος συγγραφέας Νίκος Παργινός στο μυθιστόρημά του με τίτλο " Το νησί της Σωτηρίας", ασχολήθηκε με ένα άγνωστο επεισόδιο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, το οποίο αφορούσε το νησί της Κέρκυρας και την παρουσία Σέρβων στρατιωτών εκεί εν έτει 1916. Στο νέο του μυθιστόρημα με τίτλο "Το χαμίνι της Οβριακής" ο συγγραφέας βάζει στο μικροσκόπιο την εβραϊκή κοινότητα της γενέτειράς του και το, επίσης άγνωστο στο ευρύ κοινό, αντιεβραϊκό πογκρόμ του 1891, επινοώντας παράλληλα, μία ενδιαφέρουσα μυθιστορία.

Πρωταγωνιστής  σε αυτήν είναι ο Σπύρος Κορφιάτης, ένα χαμίνι του δρόμου που, αφού δραπέτευσε από το ορφανοτροφείο, κατοικεί πλέον στους δρόμους της εβραϊκής συνοικίας της Κέρκυρας και είναι υπεράνω θρησκειών, αφού έχει φίλους τόσο χριστιανούς, όσο και Εβραίους. Επιπροσθέτως, τρέφει σφοδρό έρωτα για την Άννα, μία Εβραιοπούλα, γόνο καλής οικογενείας, γνωρίζει όμως πως οι πιθανότητες να μπορέσει ένα φτωχό και ασήμαντο αγόρι δίχως ταυτότητα να είναι κάποτε μαζί της είναι μηδαμινές.

Το 1891 η στυγερή δολοφονία ενός οκτάχορονου κοριτσιού από την εβραϊκή κερκυραϊκή κοινότητα έρχεται να ταράξει τον κόσμο του Σπύρου, αλλά και των Εβραίων. Η δολοφονία αυτή γίνεται τελικά η αφορμή να ξεσπάσουν ταραχές και πογκρόμ στην εβραϊκή συνοικία της πόλης, υποδαυλισμένα από τους χριστιανούς και το αιώνιο μίσος που αυτοί τρέφουν ενάντια στους Εβραίους.

Η ιστορία του Παργινού θα φτάσει μέχρι και το 1944, όταν η εβραϊκή κοινότητα της Κέρκυρας θα αφανιστεί κάτω από τον γερμανικό οδοστρωτήρα των στρατοπέδων συγκέντρωσης.

Παράλληλα, εν έτει 2008, η Ρουμπίνα Κορφιάτη αναζητά τις βαθύτερες οικογενειακές ρίζες της στο νησί. Η ανακάλυψη ενός καλά κρυμμένου κουτιού με το ημερολόγιο του Σπύρου Κορφιάτη, προπάππου της, θα γίνει η αφορμή για να ξετυλιχθεί η ιστορία των Εβραίων, αλλά και του νησιού από το 1891, μέχρι και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Παργινός αποκαλύπτει πως τα φαινόμενα αντισημιτισμού δεν ήταν διόλου άγνωστα πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά ούτε και ανήκουστο φαινόμενο στα ελληνικά εδάφη. Μέσα από ένα ευκολοδιάβαστο μυθιστόρημα αποκαλύπτει όλον το παραλογισμό του αντιεβραϊσμού και επαινεί τις λίγες εκείνες μορφές που στάθηκαν παράδειγμα ανθρωπιάς και αντιρατσισμού στον διάβα των αιώνων.

Το βιβλίο, εκτός από την καθηλωτική και καλοδουλεμένη μυθιστορία, περιέχει ακόμη και  αρκετό πλούτο πληροφοριών για την ιστορία του εβραϊσμού στην Κέκρυρα, αλλά και, γενικότερα, για την ιστορία του νησιού.

Νίκου Καζαντζάκη, Καπετάν Μιχάλης, γκράφικ νόβελ, σχέδιο-σενάριο: Παναγιώτης Πανταζής, εκδ. Διόπτρα, 2023

 

 

Το γνωστό αριστούργημα του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη έχει γνωρίσει, από το 1953 που πρωτοεκδόθηκε, πάμπολλες εκδόσεις, καθώς και θεατρικές και κινηματογραφικές διασκευές. Για πρώτη φορά, όμως, φέτος εκδίδεται υπό μορφή γκράφικ νόβελ. Μάλιστα, η εν λόγω μεταφορά του καζαντζακικού μυθιστορήματος σε αυτή τη μορφή είναι από τις πιο πετυχημένες, αν όχι και η πιο επιτυχημένη, από αυτές που επιχειρήθηκαν τελευταία, και αυτό διότι ο συγγραφέας-διασκευαστής του κειμένου και εικονογράφος Παναγιώτης Πανταζής καταφέρνει να μείνει πιστός στο πρωτόλειο κείμενο, αλλά και να αποδώσει πιστά το πνεύμα του συγγραφέα.

 

Δεν είναι διόλου εύκολο να διασκευάσει κανείς ένα μυθιστόρημα σε γκράφικ νόβελ, καθώς ο εκάστοτε διασκευαστής και εικονογράφος οφείλει να επιλέξει πολύ προσεκτικά τι ακριβώς θα συμπεριλάβει στη δική του –πιο ολογσέλιδη και σύντομη συνήθως έκδοση απ’ ότι το εκάστοτε βιβλίο- και τι θα αφήσει απέξω. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο μουσικός, εικονογράφος και συγγραφέας Παναγιώτης Πανταζής πετυχαίνει πολύ καλά τον στόχο του και μάλιστα «μιλάει» πολλές φορές στους αναγνώστες του μόνο με τις εικόνες, αφαιρώντας κάθε λεζάντα, δηλαδή, συχνά από αυτές. Θα λέγαμε, επομένως, ότι η εικόνα υπερτερεί σε πολλά σημεία του παρόντος έργου έναντι του κειμένου, από την άλλη όμως και οι λεζάντες του έργου είναι πολύ προσεκτικά διαλεγμένες, αφενός έτσι ώστε να επιλέγονται τα πιο σημαντικά σημεία του πρωτότυπου έργου, αλλά και αφετέρου να μην κουράζεται ο αναγνώστης και να μην πλατειάζει το έργο.

 

Η υπόθεση του ιστορικού αυτού μυθιστορήματος, ως γνωστόν, εκτυλίσσεται στην Κρήτη του 1889, η οποία βρίσκεται ακόμη υπό οθωμανική κατοχή. Πρωταγωνιστής είναι ο τραχύς και σκληρόπετσος Κρητικός επαναστάτης, ο Καπετάν Μιχάλης, ο οποίος ποθεί μεν διακαώς να απελευθερωθεί η Κρήτη από τους κατακτητές, είναι, όμως, συγχρόνως και αδελφοποιητός με τον Τούρκο Νουρή μπέη, οπότε και δεν μπορεί να τον βλάψει. Σε μία συνάντηση μαζί του αντικρίζει τη γυναίκα του μπέη, την Εμινέ και την ερωτεύεται. Προσπαθεί έκτοτε, όμως, να καταπολεμήσει αυτό του το δαιμόνιο.

 

 Παράλληλα τα πράγματα στο νησί αγριεύουν και οι συγκρούσεις μεταξύ των Κρητικών και των Τούρκων δεν αργούν να ξεσπάσουν. Η σύγκρουση αυτή θα στοιχίσει τελικά τη ζωή και στον ίδιο τον Καπετάν Μιχάλη.

 

Το μυθιστόρημα συγκεράζει πολύ επιτυχημένα ιστορικά, αλλά και μυθοπλαστικά στοιχεία. Πρόκειται για ένα γκράφικ νόβελ την ανάγνωση του οποίου μπορώ να πω ότι απόλαυσα τα μέγιστα, κάτι που δεν αποτελεί κανόνα σε καμία περίπτωση όταν ένα  τόσο γνωστό έργο όπως ο «Καπετάν Μιχάλης» διασκευάζεται. Το συνιστώ, επομένως, ανεπιφύλακτα, σε αναγνώστες τόσο μεγάλους, όσο και μικρούς. Για τους τελευταίους δε, η μεταφορά ενός έργου τέτοιας εμβέλειας σε κόμικ είναι η καλύτερη αφορμή προκειμένου να έρθουν σε επαφή αυτοί με τέτοια αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Φιλολογικός Όμιλος Ελλάδος, Έξι χρόνια αρκετά, δεν θα γίνουνε εφτά, Πολυτεχνείο, 1973, εκδ. Γράφημα, 2023

 

Μία ακόμη συλλογή δομημένου ρεαλισμού,  α΄ τεχνοτροπίας αυτή τη φορά, υπογράφουν δεκατέσσερα από τα μέλη του Φιλολογικού Ομίλου Ελλάδος, αυτού του πολύ δραστήριου λογοτεχνικού και πολιτιστικού οργανισμού που δεν φείδεται εκδόσεων σχετικών με τη Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία. Αυτή τη φορά η θεματική αφορά την επέτειο του Πολυτεχνείου.

Μέσα από τα δεκατέσσερα ποιήματα "φωτογραφίζονται" εξαιρετικά παραστατικά και ρεαλιστικά δεκατέσσερα στιγμιότυπα παρμένα από διάφορες φάσεις, ανθρώπους, τόπους και καταστάσεις που σχετίζονται με κάποιον τρόπο με τις πολυτάραχες εκείνες ημέρες του Νοέμβρη του '73 στην Αθήνα, ημέρες που σηματοδότησαν την αρχή του τέλους του στυγνού δικτατορικού καθεστώτος. Το εκάστοτε δρων υποκείμενο-κυρίως φοιτητές, ένας φασιστής οδηγός άρματος, μία νοσοκόμα και περαστικοί διαβάτες έξω από την Πολυτεχνική Σχολή - αποτυπώνει φωτογραφικά στο ποίημα ένα σύντομο χρονικό στιγμιότυπο, το οποίο μεταφέρει τον αναγνώστη νοερά στο 1973 και στον χώρο των γεγονότων.

 Όπως είναι φυσικό η κορυφαία στιγμή της εξέγερσης, εκείνη του γκρεμίσματος της πύλης του Πολυτεχνείου από το τανκ αποτυπώνεται σε περισσότερα του ενός ποιήματα. Η εισβολή των αστυνομικών, οι συνελεύσεις, οι κινήσεις και οι συζητήσεις των φοιτητών, αλλά και η οπτική  των εξωτερικών παρατηρητών, όλα αυτά αποτυπώνονται εναργώς  μέσα από τα δεκατέσσερα ποιήματα του τόμου.

Η ωμότητα των περιγραφών πολλές φορές σοκάρει σε αυτό το εντελώς ιδιαίτερο και νέο είδος ποίησης, το οποίο διαφέρει από εκείνο που έχουμε συνηθίσει να διαβάζουμε ως τώρα, αλλά που προσφέρει, είναι η αλήθεια, μία πολύ καλύτερη και ευρύτερη οπτική των ιστορικών γεγονότων, όχι τόσο από την άποψη των πολιτικών γεγονότων της Ιστορίας, αλλά μέσα από την αφήγηση πιο προσωπικών και καθημερινών στιγμών των δρώντων υποκειμένων. Είναι εξάλλου κοινώς παραδεκτό ότι η ιστορία της καθημερινότητας δύσκολα καταγράφεται από τα αμιγώς ιστορικά κείμενα, αφού είναι γεγονός πως τόσο αυτή, όσο και οι ενέργειες των ανθρώπων της διπλανής πόρτας, αποδίδονται καλύτερα μέσω της ποίησης-όπως στην προκειμένη περίπτωση- ή ενός ιστορικού μυθιστορήματος  παρά με την ίδια την ιστορική καταγραφή.

Ένα άκρως ρεαλιστικό ταξίδι, επομένως, στο παρελθόν επιχειρείται μέσα από τη συλλογή ποιημάτων δομημένου ρεαλισμού με τίτλο "Έξι χρόνια αρκετά, δεν θα γίνουνε εφτά, Πολυτεχνείο, 1973".