Andrew Roberts, Ηγεσία πολέμου, Μαθήματα από ηγέτες που έγραψαν ιστορία, εκδ. Διόπτρα, 2020,σελ. 254

Ηγέτες που βγήκαν νικητές τόσο στα πεδία των μαχών όσο και στον στίβο της πολιτικής. Ηγέτες που κέρδισαν τη μάχη με τον χρόνο και έγραψαν Ιστορία. Ηγέτες που με τις πράξεις τους νίκησαν τη λήθη και πέρασαν στη σφαίρα του θρύλου.

Για όλα αυτά μιλάει το μικρό, εύληπτο και ξεχωριστό βιβλιαράκι του ιστορικού Andrew Roberts, το οποίο ακροβατεί μεταξύ της πολιτικής, της Ιστορίας, αλλά και του ψυχογραφήματος.

Το βιβλίο εξετάζει τον βίο, τον χαρακτήρα, τις συνήθειες, αλλά και τις επιλογές ορισμένων από τους μεγαλύτερους ηγέτες της Ιστορίας και παραθέτει μερικά κοινά χαρακτηριστικά τους, αλλά και τις διαφορές μεταξύ τους. 

Διαβάζοντάς το θα θαυμάσουμε τη φοβερή μνήμη και την ικανότητα συγκέντρωσης του Ναπολέοντα. Ανάμεσα σε άλλα θα εκπλαγούμε με τον άσχημο χαρακτήρα τον οποίο φαίνεται να διέθετε ο ικανότατος σωτήρας της Μεγάλης Βρετανίας, ο λόρδος Νέλσον, αλλά θα νιώσουμε λύπη για τον πρόωρο θάνατό του. Θα παραδεχτούμε τον Τσόρτσιλ και την εργατικότητά του και θα ξορκίσουμε τον Χίτλερ. Θα νιώσουμε αποστροφή για την αναλγησία του Στάλιν και θα απορήσουμε με τον Μάρσαλ, ο οποίος, αν και ιδιοφυής, δεν γνώρισε τη δόξα του Αιζενχάουερ. Θα γελάσουμε με τον σοβινισμό του ντε Γκωλ, αλλά θα εγκρίνουμε τον πατριωτισμό του. Και τέλος, θα εντυπωσιαστούμε με την υψηλότατη συναισθηματική νοημοσύνη και τη μοναδική ικανότητα συνεργασίας που διέθετε ο Αιζενχάουερ και, όσο κι αν είμαστε κατά της αποικιοκρατίας, δεν θα μπορέσουμε να μην εγκρίνουμε, εν τέλει, τους αριστοτεχνικούς χειρισμούς της Θάτσερ στον πόλεμο των Φώκλαντ με την Αργεντινή. Και όχι μόνο αυτά...

Πιστεύω πως ο κάθε αναγνώστης, διαβάζοντας το εν λόγω πόνημα, θα αναρωτηθεί κατά πόσον διαθέτει και ο ίδιος ορισμένες από αυτές τις ικανότητες οι οποίες αποτελούν προσόν ενός μεγάλου ηγέτη. Το πόρισμα του Α.R. καταλήγει, επομένως: η ρητορική δεινότητα, η φοβερή μνήμη, το χιούμορ και η μετριοφροσύνη είναι καλό να τις διαθέτει ένας ηγέτης, δεν είναι όμως εντελώς απαραίτητες, όσο είναι τα παρακάτω: ικανότητα συγκέντρωσης, μεγάλη εξυπνάδα, ικανότητα πειθούς και έμπνευσης για τα πλήθη, γενναιότητα, φλεγματικότητα, αναλγησία και αποφασιστικότητα, ρεαλιστικότητα, εργατικότητα και φυσικά, τύχη.

Ο Χίτλερ είχε τύχη. Ο Στάλιν αναλγησία. Ο Ναπολέων φοβερή μνήμη. Ο Τσόρτσιλ μια βαθιά αίσθηση πεπρωμένου. Ο Νέλσον λάμβανε πρωτοβουλίες. Ο Μάρσαλ ήταν μετριόφρων και ο ντε Γκωλ πατριώτης μέχρι το κόκαλο.Η Θάτσερ ήταν γενναία και ο Αιζενχάουερ συνεργαζόταν άψογα με όλους. Όλοι οι ηγέτες, φυσικά, δεν διέθεταν μόνο αυτά τα προσόντα που αναφέρω εδώ, αλλά πολλά περισσότερα. Διέθεταν όμως τουλάχιστον ένα από αυτά τουλάχιστον στον υπερθετικό βαθμό και αυτό ήταν που τους επέτρεψε τελικά να ορίσουν τη  μοίρα των χωρών τους και, πολλές φορές, του κόσμου.

Αναμφίβολα, πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο αποτελεί ένα ιδιαίτερο μάθημα Ιστορίας και στρατηγικής και διαβάζεται απνευστί, ακόμα και από τους πιο απαιτητικούς αναγνώστες.

Γιώτα Γουβέλη, Για ένα τανγκό στη Σμύρνη, εκδ. Διόπτρα, 2020, σελ.525

 https://www.dioptra.gr/vivlio/elliniki-logotexnia/gia-ena-tangko-sti-smurni/

 Ένα βιβλίο για τη Σμύρνη το οποίο δεν είναι αυτό που περιμένεις. Όλοι μας όταν ακούμε Σμύρνη ο νους μας πηγαίνει στην Καταστροφή και όχι στη μικρασιατική εκστρατεία ή σε ορισμένους πρόσφυγες οι οποίοι ήρθαν στην Ελλάδα πριν από την Καταστροφή, κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων ή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Το νέο βιβλίο της πολυγραφότατης Γ.Γ. δεν αρχίζει με την καταστροφή στη Σμύρνη, αντίθετα τελειώνει με αυτήν. Δεν διαδραματίζεται, επίσης, στη Σμύρνη, παρά για λίγο μόνο προς το τέλος του βιβλίου. Η υπόθεσή του ξετυλίγεται στον Λόγγο Μεσολογγίου και στην Αθήνα την εποχή του Εθνικού Διχασμού, δηλαδή στην περίοδο 1917-1920, φτάνοντας στη συνέχεια ως το  μοιραίο 1922.

Κεντρική ηρωίδα είναι η Λευκιώ, προσφυγοπούλα του μικρού πρώτου κύματος από τη Σμύρνη, η οποία θα βρεθεί στον Λόγγο με τη μητέρα και τη γιαγιά της και θα προσπαθήσει να παλέψει, μέσω της μόρφωσης που θα αποκτήσει, για ένα καλύτερο αύριο. Ο έρωτας όμως για τον γιο ενός μεγάλου μεγαλοτσιφλικά, τον Αναστάση Καλογρίβα, θα ανατρέψει όλα της τα σχέδια και θα φέρει τα πάνω κάτω στη ζωή της. Η Λευκιώ θα σηκώσει το βάρος για ένα έγκλημα το οποίο δεν διέπραξε και θα αναγκαστεί να κρύψει την πραγματική της ταυτότητα, ζώντας μία ζωή που δεν της ταιριάζει, ούτε της αξίζει, μέχρι να λάμψει η αλήθεια.

Όταν όμως θα σημάνει η ώρα τη ευτυχίας για εκείνη και οι συνθήκες θα της επιτρέψουν και πάλι να είναι μαζί με τον αγαπημένο της, η ίδια η Ιστορία, αμείλικτη, αλλά και ο πόλεμος θα είναι αυτοί που θα τους χωρίσουν για άλλη μία φορά...

Η υπόθεση παρουσιάζει αρκετές πρωτοτυπίες και ανατροπές, ξαφνιάζοντας και καθηλώνοντας τον αναγνώστη. Άλλο σημείο που το ξεχωρίζει είναι ότι δεν επικεντρώνεται στη ζωή των μεγαλοαστών, όπως συμβαίνει συνήθως με τα μυθιστορήματα τα οποία αφορούν την εν λόγω περίοδο, αλλά στη ζωή της φτωχολογιάς, των πιο αδύναμων κοινωνικών στρωμάτων, τους υπηρέτες, τους φτωχούς αγρότες κ.α.

Επιπροσθέτως, ο αναγνώστης θα μάθει αρκετά για την εποχή του εθνικού διχασμού και κυρίως για την οπτική την οποία είχαν οι άνθρωποι της εποχής για αυτά, οι διανοούμενοι, οι υπηρέτες, οι μεγαλοαστοί, οι στρατιωτικοί. Η μάχη των δημοτικιστών με τους καθαρευουσιάνους, η πολιτική του Ελευθερίου Βενιζέλου και των αντιπάλων του στη Μικρά Ασία, η μικρασιατική εκστρατεία, τα αισθήματα του λαού προς τον βασιλέα Κωνσταντίνο και τον λαό, όλα αυτά είναι θέματα τα οποία θίγονται μέσα στις σελίδες του βιβλίου, πάντοτε όντας συνδεδεμένα με την υπόθεση και τη ζωή τω ηρώων. Αυτό είναι και το πιο σημαντικό σε αυτό το πολυπρόσωπο μυθιστόρημα, το γεγονός ότι προσφέρει πολλές πληροφορίες για την ιστορία της καθημερινότητας και την οπτική των ανθρώπων της εποχής του.

Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, Η τελευταία εξίσωση του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, εκδ. Στοχαστής, 2013, σελ.173

 Ένα μυθιστόρημα γραμμένο με αγάπη και μεράκι, αφιερωμένο στον μεγάλο Έλληνα μαθηματικό τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή, μας παραδίδει ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης με το πιο γνωστό, ίσως, από τα βιβλία του, την "Τελευταία εξίσωση". Πρόκειται για ένα ακόμη βιβλίο το οποίο διαβάζεται απνευστί, όπως όλα του συγκεκριμένου συγγραφέα, άψογα δουλεμένο στη δομή, τις περιγραφές και τη γλώσσα.

Η υπόθεση του βιβλίου εκτυλίσσεται κατά κύριο λόγο στη Γερμανία σε δύο παράλληλες ιστορίες. Η μία είναι η ιστορία του Μιχάλη και της Μαρκέλλας, δύο νέων ερωτευμένων οι οποίοι ενδιαφέρονται και μελετούν για το έργο και τη ζωή του μεγάλου μαθηματικού Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή και των γονιών της Μαρκέλλας, του Θεόφιλου και της Γκρέτας, οι οποίοι σχετίζονται κι αυτοί με τον τρόπο τους με τον μεγάλο μαθηματικό.

Η άλλη ιστορία μας είναι ουσιαστικά η βιογραφία του ίδιου του μεγάλου μαθηματικού. Ο αναγνώστης παρακολουθεί έτσι την πορεία του Καραθεοδωρή, από τη νεότητά του και την αρχή της σταδιοδρομίας του, μέχρι και τους διορισμούς του σε γερμανικά και ελληνικά πανεπιστήμια ως Καθηγητή, καθώς και τη σύντομη υπηρεσία στο Ιωνικό Πανεπιστήμιο της Σμύρνης, το οποίο δεν έμελλε να στεριώσει. Παράλληλα, ιστορούνται γεγονότα τα οποία αφορούν την προσωπική ζωή του Καραθεοδωρή, όπως και τις συνήθειές του και την οικογένειά του. 

Εκτός από τα παραπάνω, ολόκληρο το πρώτο μισό του 20ου αιώνα, με την καταστροφή της Σμύρνης, την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία, τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και τη διακυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου στην Ελλάδα, αναπαρίσταται γλαφυρότατα μέσα στις σελίδες του βιβλίου.

Αυτό που εντυπωσιάζει στο εν λόγω πόνημα είναι η συναισθηματική, ευαίσθητη και εντελώς προσωπική ματιά με την οποία αφηγείται ο Ελπιδοφόρος τον βίο του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή. Πολλές φορές ο αναγνώστης έχει την εντύπωση ότι ο Ε.Ι. συνάντησε ο ίδιος τον Καραθεοδωρή, συνομίλησε μαζί του και μας μεταφέρει τώρα έτσι αυτούσια τα συναισθήματα και τις σκέψεις αυτής της τόσο ιδιαίτερης προσωπικότητας, όπως φαίνεται να ήταν ο Καραθεοδωρής. Αυτό αποδεικνύει το πόσο πολύ μελέτησε ο συγγραφέας για τον μεγάλο μαθηματικό, αφού καταφέρνει να διεισδύει τόσο βαθιά στην ψυχοσύνθεσή του. Η έρευνα που έκανε ο συγγραφέας τεκμηριώνεται και από το γεγονός ότι μέσα στο μυθιστόρημα παρατίθενται, χωρίς να χαλά η ροή των γεγονότων, και αυτούσιες επιστολές του Καραθεοδωρή προς τον Ελευθέριο Βενιζέλο, τον Ανστάιν και άλλους μεγάλους επιστήμονες.

Η υπόθεση κινείται από το παρόν στο παρελθόν σε διάφορες πόλεις, το Μόναχο κυρίως, αλλά και το Βερολίνο, την Αθήνα, τη Σμύρνη και τη Νέα Υόρκη, όλες τις πόλεις δηλαδή όπου επισκέφθηκε ο Καραθεοδωρής. Το ωραίο σε αυτές τις εναλλαγές είναι οι περιγραφές τις οποίες μας παραδίδει ο συγγραφέας για τις πόλεις αυτές, οι οποίες αποτελούν ένα από τα δυνατότερα σημεία του βιβλίου μαζί με την ενδιαφέρουσα πλοκή και την ευαίσθητη ματιά στη ζωή του Καραθεοδωρή και τον ψυχισμό του.

Η γλώσσα είναι το ίδιο ανάλαφρη, σαν καλοκαιρινό αγιάζι, απλή και κομψή, χωρίς να χάνει όμως τη μεστότητά της, όπως είναι εξάλλου σε όλα τα βιβλία του Ελπιδοφόρου. Αυτή είναι η οποία καθιστά κατά κύριο λόγο το πόνημα τόσο ευκολοδιάβαστο. Αδιαμφισβήτητα πρόκειται για ένα από τα καλύτερα δημιουργήματα του συγγραφέα, το οποίο θα μας ψυχαγωγήσει και συγχρόνως θα μας μάθει πολλά πράγματα για τον μεγάλο αυτόν μαθηματικό, τη ζωή και την εποχή του.

Luke Jerod Kummer, Η Μπλε Περίοδος, εκδ. Κλειδάριθμος, 2020, σελ.493

 http://www.klidarithmos.gr/h-mple-periodos

"Η Μπλε Περίοδος" αποτελεί την πρώτη και πολύ επιτυχημένη συγγραφική απόπειρα του δημοσιογράφου Luke Jerod Kummer. Το βιβλίο αναφέρεται στα νεανικά χρόνια της ζωής του διάσημου Ισπανού ζωγράφου, του Πάμπλο Πικάσο και στην περίοδο της ζωής του που ονομάστηκε "Μπλε περίοδος". Ακολούθησαν η ροζ περίοδος, ο αναλυτικός κυβισμός και ο συνθετικός κυβισμός.

Από την πρώτη κιόλας σελίδα, ο αναγνώστης μπορεί να διαπιστώσει το λογοτεχνικό χάρισμα του πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, καθότι πρόκειται για ένα βιβλίο εξαιρετικά καλογραμμένο και με άψογο χειρισμό του λόγου από μέρους του λογοτέχνη, ο οποίος θα περιγράψει, θα αναλύσει και θα εμβαθύνει όσο ακριβώς χρειάζεται, ενώ θα προσπεράσει, θα παραλείψει ή θα αναφέρει αδρομερώς και πάλι ό,τι ακριβώς χρειάζεται για να κεντρίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη και να υπηρετήσει πιστά τη Λογοτεχνία. Η γραφή του διαθέτει μία απλότητα και μία ευκολία στην ανάγνωση, χωρίς όμως να είναι απλουστευμένη. Ρέει φυσικά και κινηματογραφικά, όντας, πολύ συχνά, γλώσσα μεταφορική, με άφθονη χρήση επιθέτων για την περιγραφή συναισθημάτων, τοπίων ή προσώπων, χωρίς να είναι, όμως, στυλιζαρισμένη ή επιτηδευμένη.

Το παρόν πόνημα, όμως, εκτός από βιογραφία των πρώτων χρόνων της ζωής του ταλαντούχου ζωγράφου, αποτελεί και μία έξοχη απεικόνιση της ζωής στην Ισπανία και στο Παρίσι στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Και, όταν λέμε ζωή, δεν εννοούμε μόνο την πολιτική, αλλά και την κοινωνική και πολιτιστική ζωή των τόπων.

Η έρευνα που έχει κάνει ο L.J.K. χαρακτηρίζεται άνετα ως δημοσιογραφική και είναι όση ακριβώς απαιτείται προκειμένου να ζυμώσει αριστοτεχνικά την αληθινή πληροφορία με τη μυθοπλασία. Πέρα από τις πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη ζωή του μεγάλου ζωγράφου, ο αναγνώστης θα εντρυφήσει σε ένα σωρό άγνωστες πτυχές της ζωής στην Ισπανία του 19ου αιώνα, όπως την βομβιστική επίθεση στη Βαρκελώνη το 1893, τον αμερικανο-ισπανικό πόλεμο του 1898 κ.α. 

Ο Πικάσο γεννήθηκε στη Μάλαγα, αλλά η οικογένειά του αναγκάστηκε να μετακομίσει στη βορινή Λα Κορούνια και κατόπιν στη Βαρκελώνη. Γιος ζωγράφου και προικισμένος με σπάνιο χάρισμα στο σχέδιο, θα δουλέψει σκληρά στον τομέα του από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής του κάτω από την πίεση του αυστηρού πατέρα του. Θα αμφισβητήσει τις γνώσεις που θα αποκτήσει στις Ακαδημίες ζωγραφικής ως "παρωχημένες" και "ξεπερασμένες" σε αντίθεση με τις δικές του "επαναστατικές"ιδέες τις οποίες θα υποστηρίξει με σθένος. Ο Πικάσο, τελικά, θα αναζητήσει την τύχη του στην Πόλη του Φωτός, κατοικώντας στην περίφημη καλλιτεχνική συνοικία της Μονμάρτης. Αφορμή για τη μετοικεσία του αυτή θα καταστεί η συμμετοχή του με έναν πίνακα στη διεθνή έκθεση του Παρισιού του 1900.

Σε ό,τι αφορά την περίοδο της ζωής του ζωγράφου στη Μονμάρτη, το βιβλίο αυτό αποτελεί το τέλειο λογοτεχνικό συμπλήρωμα  της όπερας La Boheme του Puccini. Λίγα βιβλία καταφέρνουν να απεικονίσουν τόσο επιτυχημένα όχι μόνο την ίδια τη μποέμικη συνοικία, αλλά και την φτωχική και τυχοδιωκτική ζωή των κάθε λογής καλλιτεχνών οι οποίοι αναζητούσαν την τύχη τους στους κόλπους της.

Ο Πικάσο θα μεταβεί εκεί μαζί με τον επιστήθιο φίλο του τον ποιητή και ζωγράφο Κάρλες Καζαχέμας. Με τον άνθρωπο αυτόν, πρόσωπο κομβικό τόσο για τη ζωή του Πικάσο όσο και για την αφήγηση, η σχέση του θα εξελιχθεί από την απόλυτη σύμπνοια στην απόλυτη εχθρότητα. Και όλα αυτά εξαιτίας μιας ελευθεριάζουσας καλλονής, μοντέλου και μούσας πολλών ζωγράφων καθώς και του Κάρλες και του Πικάσο, της Ζερμέν.

Οι δύο άντρες διαφέρουν αρκετά μεταξύ τους: ο Πικάσο είναι κοντός και απλά συμπαθητικός, ο Κάρλες ψηλός και γεροδεμένος. Ο Πικάσο παραμένει ένα απλό "χωριατόπαιδο" από σχετικά φτωχική και ταπεινή οικογένεια δίπλα στον διαβασμένο και καλλιεργημένο τζέντλεμαν Κάρλες, γιο διακεκριμένου διπλωμάτη. Η διαφορά εντοπίζεται ακόμη και στον τρόπο ομιλίας μεταξύ των δύο αντρών, με τον Κάρλες να χειρίζεται αριστοτεχνικά πολλές γλώσσες σε αντίθεση με τον Πάμπλο, ο οποίος τείνει να "μιλάει"μόνο με τα πινέλα του. Εν τέλει, όμως, η καλλονή Ζερμέν, θα γοητευτεί από τον Πικάσο, ενώ ο Κάρλες, εθισμένος από χρόνια χρήση λάβδανου, δεν θα διστάσει να αυτοκτονήσει σε νεαρή ηλικία.

Η αυτοκτονία αυτή του Κάρλες είναι αυτή ακριβώς η οποία θα γεμίσει με τύψεις τον Πάμπλο και θα τον οδηγήσει στη μελαγχολική "Μπλε Περίοδο", όπου θα ζωγραφίζει σχεδόν μόνο με μπλε χρώμα. Με το τέλος της Μπλε Περιόδου τελειώνει και η εξιστόρηση του συγγραφέα, αν και, πιστεύω ότι οι περισσότεροι αναγνώστες θα ήθελαν πολύ να συνεχίσει ο συγγραφέας να γράφει αυτή την περιορισμένη μυθιστορηματική βιογραφία του Πικάσο και να μην σταματήσει εδώ.

Το βιβλίο αυτό, αναντίρρητα θα μας ταξιδέψει από την ηλιόλουστη Μάλαγα της Ανδαλουσίας στην ψυχρή Λα Κορούνια της Γαλικίας και από τη μονολιθική Μαδρίτη της Καστίλης με τις φρικιαστικές περιγραφές των ταυρομαχιών στη μυστηριώδη Βαρκελώνη της Καταλονίας με τις αποσχιστικές τάσεις. Η κατάληξη θα είναι στην αισθησιακή Μονμάρτη, το όνειρο κάθε καλλιτέχνη εκείνη την εποχή.

Αν είστε ποιητής, ζωγράφος, μουσικός ή λογοτέχνης, ή αν ασκείτε οποιοδήποτε επάγγελμα το οποίο να σχετίζεται με την τέχνη, το βιβλίο αυτό θα σας κάνει να αναλογιστείτε ποια είναι η δική σας σχέση με την τέχνη σας, κοντά στα άλλα ερωτήματα που θέτει ο συγγραφέας στο βιβλίο του, όπως τα παρακάτω:

Ποια είναι τα όρια μιας δυνατής φιλίας; Πώς μας ορίζει η τέχνη και τι ακριβώς σημαίνει για τις ζωές μας;  Πώς γίνεται να αλλάζουν, από τη μια στιγμή στην άλλη, τα αισθήματα μεταξύ δύο ανθρώπων που κάποτε ήταν σαν αδέλφια μεταξύ τους; Πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε τελικά την αρρώστια, τα γηρατειά και τον θάνατο;  Η τέχνη είναι χρήμα, πόνος  ή θλίψη; Πρέπει κανείς να απεικονίζει μόνο το φανταχτερό στη ζωή ή και το περιθώριο στη τέχνη του; Και κυρίως, ξεπουλιέται, άραγε, και θυσιάζεται η τέχνη στον βωμό του κέρδους και της επιβίωσης ή οφείλει να παραμένει ανόθευτη παρά τις βιοποριστικές δυσκολίες που ενδεχομένως συναντά ο δημιουργός της;