Σοφία Βοϊκου, Η ερωμένη του πατέρα, εκδ. Ψυχογιός

 

Η Σοφία Βοϊκου δηλώνει συνεχή παρουσία στα εκδοτικά πράγματα από το 2009 με μυθιστορήματα εποχής, τα οποία συνδυάζουν την καταιγιστική δράση και την έξυπνα δομημένη υπόθεση με την αφήγηση για μία συγκεκριμένη περίοδο της ανθρώπινης Ιστορίας. Έτσι και στο νέο τη πόνημα, με τίτλο «Η ερωμένη του πατέρα», η Βοϊκου θέτει ως έναν από τους βασικούς άξονες της αφήγησής της τον πόλεμο του Κοσσόβου το 1999. Δεν μένει όμως μονάχα στην Ιστορία, αλλά προσδίδει στο βιβλίο της και μία μουσική, καθώς και μία ψυχαναλυτική πλευρά. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

 

Ο Νέστορας Μπενέτος είναι διάσημος και ατρόμητος δημοσιογράφος. Δεν διστάζει να καλύψει ακόμη και τα πιο απαιτητικά και επικίνδυνα ρεπορτάζ, χωρίς να υπολογίζει, πολλές φορές, τον κίνδυνο για τον εαυτό του. Ο Νέστορας είναι παντρεμένος με τη γνωστή βιολοντσελίστρια Ελισάβετ Λευκαδία. Αν και οι δυο τους είναι καριερίστες, με αποτέλεσμα αν λείπουν συχνά και οι δυο από το σπίτι, έχουν δυο κόρες, τη Μάρω και την Άρια. Η οικογενειακή τους γαλήνη όμως θα διαταραχθεί όταν ο Νέστορας θα καλύψει δημοσιογραφικά τον βομβαρδισμό του Βελιγραδίου από τους Αμερικανούς και θα γνωρίσει την επίσης διάσημη στην πατρίδα της τραγουδίστρια της πανκ-ροκ, την εξωτική και διεκδικητική Λίλα. Ένας θυελλώδης έρωτας θα τυλίξει και τους δύο μετά από την τυχαία γνωριμία τους και η Λίλα θα γίνει, χωρίς να το θέλει, η «ερωμένη του πατέρα», αφού ο Νέστορας, το μήλον της έριδος μεταξύ των δύο γυναικών, κάθε άλλο παρά πρόθυμος θα είναι να διαλύσει το σπίτι του γα χάρη της Λίλας, όσο κι αν δηλώνει τρελά ερωτευμένος μαζί της.

 

Πολλά χρόνια αργότερα μετά από αυτή την ατυχή ιστορία, στη σημερινή εποχή, μετά από τον θάνατο των γονιών τους, τα δύο κορίτσια, μεγάλες και εργαζόμενες πλέον, με τη μεν Μάρω-Μανόν να κατοικεί πια στη Γαλλία και να έχει φτιάξει τη δική της οικογένεια και την Άρια να δουλεύει ως μαία στους Γιατρούς του Κόσμου, προσπαθούν να κατανοήσουν, μέσα από τις ερωτικές επιστολές της Λίλας και του πατέρα τους, το τραγικό αυτό ερωτικό τρίγωνο που έκανε άνω κάτω τις ζωές τους.

 

Το βιβλίο εστιάζει στις ψυχολογικές μεταπτώσεις της Ελισάβετ Λευκαδίας, μιας γυναίκας με άλυτα ψυχολογικά θέματα, η οποία επέλεξε ως μέσο έκφρασής της τη μουσική και στον απόηχο αυτού του παράνομου ερωτικού δεσμού και στις επιπτώσεις που αυτός είχε, τόσο για την ψυχοσύνθεσης της Ελισάβετ, όσο και για τα παιδιά της. Η Ιστορία και η Μουσική χρησιμοποιούνται ως φόντο του βιβλίου, επιτρέποντας στη συγγραφέα να εστιάσει στην ψυχολογία των ηρώων και των ηρωίδων της. Παρά ταύτα, το κλίμα του τρόμου που βίωσαν οι κάτοικοι του Βελιγραδίου εκείνες τις μαύρες μέρες των βομβαρδισμών αποτυπώνεται ανάγλυφα στις σελίδες του.

 

Αξίζει, τέλος να αναφερθεί, ότι η συγγραφέας δηλώνει στον επίλογο του βιβλίου της ως πηγή έμπνευσης για τη σύνθεση του παρόντος πονήματος, το αληθινό ερωτικό τρίγωνο μεταξύ του Αλμπέρ Καμύ, της συζύγου του Φρανσίς Φορ, διάσημης πιανίστριας, και της ερωμένης του, της Γαλλίδας ηθοποιού Μαρίας Κασαρέ.

 

Μοιράζεται, άραγε, η αγάπη στα τρία; Πώς μεγαλώνουν τα παιδιά με τους γονείς τους σωματικά και ψυχικά απόντες από τις ζωές τους; Τι σημάδια αφήνει στις ψυχές τους το ερωτικό δράμα των γονέων τους; Αλλά και ένας πόλεμος στους επιζώντες;

Tim Harford, Τι κρύβουν οι αριθμοί, εκδ. Κλειδάριθμος

 

Ένα ιδιαίτερα χρήσιμο βιβλίο σχετικά με την ερμηνεία και την κατανόηση των στατιστικών υπογράφει ο Τιμ Χάρφορντ, οικονομολόγος, δημοσιογράφος, παρουσιαστής και αρθρογράφος της Financial Times.

 Στη σημερινή εποχή οι στατιστικές και οι αριθμοί παίζουν μεγάλο ρόλο στις ζωές μας. Σε εφημερίδες, ηλεκτρονικά ενημερωτικά σάιτ κατακλυζόμαστε διαρκώς από τα αποτελέσματα νέων στατιστικών  ερευνών σχετικά με επιστημονικά, πολιτικά, οικολογικά, ιατρικά, κοινωνικά και πολλά άλλα θέματα. Είναι άραγε τα αποτελέσματα όλων αυτών των στατιστικών έγκυρα;  Υπάρχει τρόπος να μάθουμε να ξεχωρίζουμε τις έγκυρες έρευνες από την πληθώρα των fake news που μας κατακλύζει;

"Αν θέλουμε να μάθουμε τι κρύβουν οι αριθμοί και να βγάλουμε άκρη με τον κόσμο, πρέπει να θέτουμε τα σωστά ερωτήματα -σωστές ερωτήσεις, με ανοιχτό μυαλό. Και μόλις αρχίσουμε να τα θέτουμε, ίσως διαπιστώσουμε ότι είναι απολαυστικά δύσκολο να σταματήσουμε".

Ο Tim Harford βρίσκεται εδώ προκειμένου να μας διδάξει τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να διαβάζουμε ορθά τις στατιστικές και μάλιστα μονάχα μέσω δέκα μόνο απλών βημάτων. Αφιερώνει από ένα κεφάλαιο για κάθε μία από τις δέκα συμβουλές που μας παρέχει γραπτώς και χρησιμοποιεί πάμπολλα παραδείγματα από έρευνες που έχουν γίνει κατά καιρούς προκειμένου να τεκμηριώσει τα λεγόμενά του. Οι έρευνες που αναφέρουν αφορούν όλα τα θέματα του δημοσίου βίου, όπως αποτελέσματα πολιτικών ερευνών στις ΗΠΑ, έρευνες για την υπερθέρμανση του πλανήτη, ιατρικές έρευνες σχετικά με τις επιπτώσεις του καπνίσματος και άλλα.

Στην εισαγωγή ο συγγραφέας αποστασιοποιείται από τη θέση του γνωστού βιβλίου του Ντάρελ Χαφ "Η απάτη της στατιστικής". Οι στατιστικές μπορεί να είναι μεν παραπλανητικές, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ισχύει πάντα. Η στατιστική δεν είναι αντίπαλός μας, αλλά σύμμαχός μας στην πληροφόρηση, φτάνει να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τις σωστές από τις λανθασμένες στατιστικές. Επομένως, πώς μπορούμε να το κάνουμε αυτό;

Πρώτ' απ' όλα οφείλουμε να ελέγχουμε τις συναισθηματικές μας αντιδράσεις όταν διαβάζουμε μία στατιστική. Διότι τα συναισθήματά μας και οι προσωπικές μας πεποιθήσεις συχνά ενδέχεται να μας παραπλανήσουν και να επηρεάσουν την κρίση μας. Έχουμε δηλαδή την τάση να απορρίπτουμε ή να δεχόμαστε μία στατιστική ανάλογα με το αν μας αρέσουν ή όχι τα αποτελέσματά της.

Πρέπει επίσης να καταλαβαίνουμε πότε οφείλουμε να αποστασιοποιηθούμε από τη δική μας εμπειρία, η οποία κάποιες φορές δεν συνάδει με τις στατιστικές. Ακόμη, είναι θεμιτό να δίνουμε σημασία στις περιγραφές των δεδομένων που μας παρέχονται κάθε φορά-άραγε είναι σωστές ή όχι;

Έπειτα οφείλουμε να προβαίνουμε σε συγκρίσεις και να εντάσσουμε τις πληροφορίες που μας παρέχονται σε συγκεκριμένο πλαίσιο, αλλά και να ελέγχουμε πάντα την πηγή προέλευσης της στατιστικής μας-είναι έγκυρη και αξιόπιστη; Πολλές φορές κάποιοι άνθρωποι-ένα μέρος του δείγματος- απουσιάζει από τη στατιστική. Οφείλουμε να γνωρίζουμε πόσο πολύ μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα της στατιστικής μία τέτοια "ανωμαλία" στη δειγματοληψία. Ακόμη, δεν μπορούμε πάντοτε να εμπιστευόμαστε όλους τους αλγόριθμους που μας δίνουν διότι δεν είναι πάντα σωστοί. Ομοίως πρέπει να προσέχουμε περισσότερο το υπόβαθρο των στατιστικών στοιχείων που μας παρέχεται και να μπορούμε να βλέπουμε τι κρύβεται και "κάτω από την επιφάνεια". Τέλος, οφείλουμε να διαβάζουμε τις στατιστικές με ανοιχτό μυαλό και όχι με παρωπίδες και να διατηρούμε την περιέργειά μας σε υψηλά επίπεδα. Διότι ας μην ξεχνάμε ότι η περιέργεια είναι ο προθάλαμος της γνώσης.

"Μαγικές" συνταγές, βέβαια δεν υπάρχουν, σύμφωνα με τον συγγραφέα, καθώς πάντα καραδοκεί μία λανθασμένη κρίση από μέρους μας. Στον κόσμο των στατιστικών ποτέ τίποτε δεν είναι απολύτως σίγουρο. Όσο όμως εξασκούμαστε στην ορθή ανάγνωση των στατιστικών, τόσο περισσότερο θα περιορίσουμε τον κίνδυνο να πέσουμε θύματα παρερμηνείας ή παραπλάνησης. Διότι, ας μη γελιόμαστε, ψεύτικες και παραπλανητικές στατιστικές φυσικά και υπάρχουν. Το θέμα όμως είναι εμείς να μάθουμε να τις ξεχωρίζουμε.

Κρίστι Λεφτέρι, Το τραγούδι των πουλιών, εκδ. Ψυχογιός

 

Ένα βιβλίο που θίγει σύγχρονα προβλήματα του πλανήτη μας και στέλνει δυνατά μηνύματα στους αναγνώστες του μέσα από μία στρωτή αφήγηση και μία πολύ όμορφα δομημένη μυθιστορία υπογράφει η Ελληνοκύπρια Βρετανίδα Κρίστι Λεφτέρι. Η συγγραφέας γεννήθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1980 από Ελληνοκύπριους γονείς, πρόσφυγες εκεί μετά από την εισβολή του 1974. Το βιβλίο τιτλοφορείται ως «Το τραγούδι των πουλιών» και είναι το τρίτο μυθιστόρημα της συγγραφέως.

Η υπόθεση του βιβλίου διαδραματίζεται στην Κύπρο της σύγχρονης εποχής. Στο νησί αυτό οι μετανάστες είναι πολλοί, όπως και οι γυναίκες μετανάστριες που απασχολούνται ως οικιακές βοηθοί-καθαρίστριες και νταντάδες- στα σπίτια των  Ελληνοκυπρίων. Η Νίσα, μετανάστρια από τη Σρι Λάνκα, είναι μία τέτοια περίπτωση. Έχει αφήσει πίσω της ένα κορίτσι δέκα περίπου ετών, την Κουμάρι, με την οποία μιλάει τα βράδια από ένα τάμπλετ, και στη Λευκωσία μεγαλώνει την Αλίκη, το εννιάχρονο παιδί μιας χήρας, της Πέτρας. Η Νίσα γνωρίζει την Αλίκη από τα γεννοφάσκια της, οπότε, όπως είναι φυσικό, η μικρή είναι εξαιρετικά προσκολλημένη σε αυτήν, αν λάβουμε μάλιστα υπόψιν μας ότι η μητέρα της, τρελαμένη από τον πόνο της απώλειας του άντρα της από καρκίνο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της, δεν έδωσε ποτέ την απαραίτητη προσοχή στο μοναχοπαίδι της. Και για την Πέτρα όμως η Νίσα είναι εξαιρετικά πολύτιμη, αφού εκτός από χρέη νταντάς για την Αλίκη, εκτελεί και χρέη μαγείρισσας και καθαρίστριας στο σπιτικό της.

Η γαλήνη όμως στις ζωές των τριών γυναικών θα διαταραχθεί όταν, μία Κυριακή βράδυ η Νίσα θα εξαφανιστεί εντελώς ανεξήγητα από προσώπου γης, αφήνοντας πίσω όλα της τα πράγματα, όπως το διαβατήριό της και τις πολύτιμες φωτογραφίες της κόρης της. Κανείς δεν έχει ιδέα που μπορεί να βρίσκεται, ούτε καν ο σύντροφός της ο Γιάννης, ο οποίος είναι λαθροκυνηγός πουλιών σε ένα νησί το οποίο φημίζεται για τον πλούτο των ωδικών πτηνών που έχει. Και οι τρεις τους, και ο Γιάννης, και η Αλίκη και η Πέτρα, θέλουν απεγνωσμένα πίσω τη Νίσα και θα κάνουν τα πάντα προκειμένου να λύσουν το μυστήριο που σκεπάζει την εξαφάνισή της.

Η Λεφτέρι δημιουργεί μία αστυνομικού τύπου μυθιστορία και μία έντονα μυστηριακή ατμόσφαιρα στο βιβλίο της που διατηρεί την αγωνία και την περιέργεια του αναγνώστη άσβεστη από την αρχή μέχρι το τέλος. Παράλληλα θίγει με μεγάλη ευαισθησία το θέμα των γυναικών μεταναστών και την οδύσσεια με την οποία έρχονται αντιμέτωπες σε έναν κόσμο γεμάτο προκαταλήψεις για τους μετανάστες.

Την ίδια σημαντική θέση στο βιβλίο της Λεφτέρι διατηρούν και τα πουλιά, τα θύματα των απάνθρωπων πρακτικών που εφαρμόζουν οι άνθρωποι για να τα πιάσουν και να τα σκοτώσουν. Η σύνδεση μεταξύ των πουλιών  και των μεταναστών  που ταξιδεύουν ακούσια τόσο όσο και τα πουλιά είναι εμφανέστατη σε κάθε σελίδα, σχεδόν, του βιβλίου. Όσο για την Ιστορία και την τουρκική εισβολή του 1974 με τον επώδυνο χωρισμό του νησιού, αυτή αποτελεί τη μόνιμη επωδό, το μπάσο κοντίνουο του βιβλίου, μιας και οι συνέπειές της επηρεάζουν ακόμη και σήμερα ποικιλοτρόπως τις ζωές των ανθρώπων στο πολύπαθο νησί.

James Heneage, Η πιο μικρή ιστορία της Ελλάδας, εκδ. Πατάκη

 

Μία εξαιρετικά καλογραμμένη και διαφωτιστική για τον μέσο Έλληνα αναγνώστη προσφέρουν οι εκδόσεις Πατάκη και ο Άγγλος συγγραφέας James Heneage, συνιδρυτής της γνωστής βρετανικής αλυσίδας βιβλιοπωλείων Ottakar’s και εμπνευστής του μεγαλύτερου φεστιβάλ ιστορίας στη χώρα του. Στο ελληνικό κοινό ο Heneage είναι γνωστός από την τριλογία του, που υπάγεται στην κατηγορία του ιστορικού μυθιστορήματος, με τίτλο «Τριλογία του Μυστρά» και περιλαμβάνει τα βιβλία «Τα τείχη του Βυζαντίου», «Ο πύργος της Σαμαρκάνδης» και «Το λιοντάρι του Μυστρά».

 

Η ιστορία αυτή έχει το πολύ θετικό ότι εκτείνεται σε πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα: ξεκινά από την ομηρική εποχή, δηλαδή από το 1000 περίπου π.Χ. και φτάνει μέχρι και την πανδημία του κορωνοϊού, το 2020 μ.Χ. Λίγες ιστορίες καλύπτουν τόσο μεγάλη χρονική έκταση, πραγματικά. Όπως είναι φυσικό, επομένως, τα γεγονότα δεν αναλύονται διεξοδικά, αλλά ο συγγραφέας επιλέγει προσεκτικά τι θα αναφέρει και τι θα παραλείψει. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποφεύγει να εκφέρει κρίσεις για τα γεγονότα που αναφέρει στο κείμενο. Το θετικό όμως είναι ότι, όταν ένα γεγονός επιδέχεται πολλές ερμηνείες, τις αναφέρει όλες χωρίς να παραλείψει καμία. Αυτό, φυσικά, συνεπάγεται ότι ο συγγραφέας διατηρεί την αμεροληψία του και την αντικειμενικότητα στην αφήγησή του. Και αυτό είναι ό,τι καλύτερο μπορεί να ζητήσει κανείς από ένα βιβλίο εκλαϊκευμένης ιστορίας.

 

Η γλώσσα δεν είναι επιστημονική, αλλά εξαιρετικά κατανοητή και προσιτή και κυλάει αβίαστα, χάρη στην έξοχη μετάφραση του Ανδρέα Παππά. Άλλο ένα θετικό σημείο του βιβλίου είναι το γεγονός ότι παραθέτει κάποιες αφηγήσεις, παρενθετικές στο κυρίως σώμα της αφήγησης, που επικεντρώνονται σε συγκεκριμένα γεγονότα, άγνωστα πολλές φορές στον μέσο Έλληνα αναγνώστη, ακόμη και τον ιστορικό πολλές φορές.  Έτσι ο αναγνώστης θα μάθει ότι, π.χ. πίσω από τον Βέντρις που αποκρυπτογράφησε τη Γραμμική Β των Μυκηναίων, κρύβεται η εργασία μίας άλλης ερευνήτριας, της Κόμπερ, η οποία λησμονήθηκε. Ή ότι, εκτός από τη Δίκη των Έξι μετά από τη Μικρασιατική Καταστροφή έλαβε χώρα στην Ελλάδα και μία άλλη δίκη λιγότερο γνωστή: αυτή που αφορούσε τον πρίγκιπα Ανδρέα, τον τέταρτο γιο του Γεωργίου Α΄, ο οποίος ήταν διοικητής στο Β σώμα στρατού κατά τη διάρκεια της εκστρατείας.

 

Ο συγγραφέας αναγνωρίζει το χρέος της Δύσης και Ευρώπης απέναντι στην Ελλάδα και αποτιμά ως εξαιρετικά σημαντική περίοδο της ελληνικής ιστορίας την περίοδο της άμεσης αθηναϊκής δημοκρατίας. Ισχυρίζεται μάλιστα ότι αυτή η δημοκρατία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρότυπο προκειμένου να την εφαρμόσουμε και στις σύγχρονες κοινωνίες μας, όπως εφαρμόζεται σήμερα σε μία περιοχή του Βελγίου, το Οστμπέλγκιεν. Για αυτήν και μόνο την προσφορά της ανά τον κόσμο, αξίζει κάποιος να διαβάσει και να εντρυφήσει στην ελληνική ιστορία σύμφωνα με τον συγγραφέα, ο οποίος αναγνωρίζει το χρέος της ανθρωπότητας προς τη χώρα μας.