Κώστας Γραμματικόπουλος, Ολιέβιν, εκδ. Βακχικόν

 

 

Διαφορετικό απ’ ότι φαίνεται από τον τίτλο του αποδεικνύεται το βιβλίο με τον τίτλο «Ολιέβιν» του λογοτέχνη Κώστα Γραμματικόπουλου. Το Ολιέβιν είναι ένα ρώσικο όνομα, το οποίο μας παραπέμπει στη Ρωσία. Το μεγαλύτερο μέρος, όμως του μυθιστορήματος αυτού δεν διαδραματίζεται στη Ρωσία, ούτε και έχει ήρωες Ρώσους. Ο κύριος χώρος δράσης του μυθιστορήματος αυτού είναι η Αθήνα του 1923 και το νησί της Άνδρου. Και βασικοί ήρωες του μυθιστορήματος η Δάφνη, η Άννα, ο Νικήτας, η Όλγα και, φυσικά, ο Ολιέβιν.

 

Ο Ολιέβιν είναι ένας ηλικιωμένος καθηγητής πιάνου που μαθήτευσε κοντά στον Τσαικόφσκι, ο οποίος βρίσκεται στην Αθήνα, μετά από την έκρηξη της Οκτωβριανής Επανάστασης. Κουβαλά πίσω του μία θλιβερή οικογενειακή ιστορία και φιλοδοξεί να κάνει μία νέα αρχή στην Αθήνα. Μένει σε συγγενείς του στην Κηφισιά και στην ίδια περιοχή αναλαμβάνει να κάνει μαθήματα πιάνου στη Δάφνη, γόνο μίας παλιάς αριστοκρατικής οικογένειας, η οποία περιλαμβάνει τη μητέρα της Άννα και τη Μανιάτισσα γιαγιά Όλγα. Μία ιδιαίτερη σχέση αναπτύσσεται μεταξύ τους.

 

Παράλληλα, εκτός από αυτή την καθαρά αστική εικόνα του ελληνικού Μεσοπολέμου, η Κηφισιά φιλοξενεί και πλήθος προσφύγων από την πρόσφατη μικρασιατική καταστροφή. Οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν την καταφρόνια των ντόπιων. Οι άντρες που γλίτωσαν εργάζονται σε κτήματα πλούσιων τσιφλικάδων παλεύοντας για το μεροκάματο.

 

Ο Γραμματικόπουλος με βασικό φόντο το παραπάνω χρονικό και χωροταξικό σκηνικό, υφαίνει μία πολύπλευρη μυθιστορία, η οποία συμπεριλαμβάνει έρωτες, ζήλιες, φόνους, εκδίκηση, πλεκτάνες και πλήθος καταπιεσμένων συναισθημάτων και επιθυμιών για τους ήρωές μας. Ο συγγραφέας εστιάζει στη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ καθηγητή και μαθητή, στον ρόλο της μουσικής και της τέχνης στη ζωή μας, στην περιπλοκότητα των ανθρωπίνων σχέσεων, στα φαντάσματα του παρελθόντος και στις μνήμες που ταλανίζουν τους ανθρώπους, στις ταξικές διαφορές, στην καταφρόνια κατά των προσφύγων και, φυσικά, στον έρωτα, στα μίση και τα πάθη που αυτός γεννά.

 

Πλην των παραπάνω, στο μυθιστόρημα παρουσιάζονται πολλαπλές όψεις τόσο της ελληνικής, όσο και της ρωσικής ιστορίας, λογοτεχνίας και μουσικής. Ο Γραμματικόπουλος αναπτύσσει παράλληλα πολλές σκέψεις και κρίσεις περί της ανθρώπινης φύσης φιλοσοφικού τύπου. Δεν πέφτει, επίσης, στην παγίδα της ωραιοποίησης των γεγονότων και του κλισέ «χάπι εντ». Ο Γραμματικόπουλος  είναι ο τριτοπρόσωπος παντογνώστης αφηγητής, ο οποίος χρησιμοποιεί όλα τα μέσα και προβαίνει πολλές φορές και σε αναδρομές προκειμένου να παρουσιάσει πλήρως την οικογενειακή κατάσταση και την ιστορία που οι ήρωές του κουβαλούν στην πλάτη τους. Πρόκειται για μία αφήγηση δομημένη με παιδική αθωότητα και απλότητα. Στην ουσία πολλές παράλληλες αφηγήσεις πολλών διαφορετικών μεταξύ τους ανθρώπων συνθέτουν το πολυάνθρωπο αυτό μυθιστόρημα.

Βαγγέλης Ραπτόπουλος, Έρωτες, έρωτες, έρωτες, εκδ. Κέδρος

 

Ο πολυγραφότατος και αγαπημένος συγγραφέας Βαγγέλης Ραπτόπουλος επανέρχεται στον εκδοτικό στίβο με μία σειρά διηγημάτων με θέμα τον έρωτα, ένα θέμα κατεξοχήν καλοκαιρινό.

 

Το βιβλίο με τον εύλογο τίτλο «Έρωτες, έρωτες, έρωτες» αποτελεί ένα απάνθισμα δώδεκα διηγημάτων μεγάλης σχετικά έκτασης με βασική θεματική τον έρωτα, και, πιο συγκεκριμένα, πολλές και διαφορετικές όψεις του, μέσω διαφορετικών στυλ αφήγησης.

 

Το τελευταίο διήγημα του βιβλίου, ομότιτλο με τον τίτλο του βιβλίου, είναι το εκτενέστερο και, οπωσδήποτε, αυτό που ξεχωρίζει. Το τελευταίο αυτό διήγημα του βιβλίου αποτελεί συγχρόνως και ένα χρονικό των τελών του εικοστού και των αρχών του εικοστού πρώτου αιώνα. Εδώ ο αφηγητής, μέσω της πρωτοπρόσωπης αφήγησής του, μας εξομολογείται, εκτός από τον έρωτά του για την κυρία Θάλεια, και τον λόγο για τον οποίο γράφτηκαν κάποια από τα διηγήματα του βιβλίου.

 

Από τη συλλογή ξεχωρίζουν επίσης τα διηγήματα «Μοναχικός λύκος» και «Ο Καλλίφωνος Καναρίνης», διότι είναι τα μόνα που έχουν ζώα ως πρωταγωνιστές- λύκο και καναρίνι στη συγκεκριμένη περίπτωση- στα οποία προσδίδονται ανθρώπινες ιδιότητες, μέσω του ανθρωπομορφισμού. Αξιοπρόσεκτο είναι επίσης το διήγημα με τον τίτλο «Μητριά», αφού σε αυτό μία γυναίκα αφηγείται τις ερωτικές περιπέτειές της με μικρότερους άνδρες, και ειδικά με τον γιο του φίλου της. Εδώ οα αναγνώστης θα μπορέσει να μπει μέσα στο μυαλό μιας γυναίκας που θα τη χαρακτηρίζαμε «νυμφομανή».

 

Στα υπόλοιπα διηγήματα του τόμου τη σκυτάλη της αφήγησης την κρατά άνδρας. Εδώ περιλαμβάνονται ιστορίες απιστίας, σφοδρού έρωτα, ακόμη και κληρονομικής διάστασης της τρέλας. Τον αναγνώστη εδώ θα απασχολήσει το αιώνιο ερώτημα: τι συμβαίνει τελικά με τις κούφιες υποσχέσεις των ερωτευμένων περί τάχατες αιώνιας αγάπης και αφοσίωσης; «Αφού δεν μπορούμε να προκαθορίσουμε το μέλλον, γιατί δίνουμε υποσχέσεις;»                  

 

Στο διήγημα «Μία είναι η πληγή» ο συγγραφέας βάζει τον πρωταγωνιστή να μεταφέρει στον αναγνώστη τη μία πλευρά μίας τηλεφωνικής συνομιλίας, εφεύρημα αρκετά ενδιαφέρον από τεχνικής απόψεως.  Τέλος, στο διήγημα με τίτλο «Το πάνω χέρι» για άλλη μία φορά τη σκυτάλη της αφήγησης την παίρνει γυναίκα, και συγκεκριμένα μία μάνα που συμβουλεύει την κόρη της σε θέματα γάμου. Ποιος έχει, τελικά, το πάνω χέρι σε έναν γάμο, ο άνδρας ή η γυναίκα;

 

Έρωτες, έρωτες, έρωτες… ο έρωτας, εν τέλει, είναι αυτός που κινεί ολόκληρο το σύμπαν και αυτός που καθορίζει τις ανθρώπινες σχέσεις, τις φιλίες, τις επαγγελματικές σχέσεις, ακόμη και τις οικογενειακές. Λόγω θέματος, οπωσδήποτε το παρόν πόνημα αποτελεί μία πολύ καλή αναγνωστική επιλογή για το καλοκαίρι, η οποία θα μας χαρίσει στιγμές αναγνωστικής απόλαυσης και χαλάρωσης με την ανάλαφρη θεματική του και την καλοδουλεμένη πένα του συγγραφέα.

2 ποιητικές συλλογές δομημένου ρεαλισμού: Άφησέ με να έρθω μαζί σου και Δώδεκα ώρες στον ήλιο

 

 

 

 

 

 

Δύο ποιητικές συλλογές στην τεχνοτροπία του δομημένου ρεαλισμού, σε πρώτο και δεύτερο επίπεδο τεχνοτροπίας, εκδίδει ο Φιλολογικός Όμιλος Ελλάδος σε συνεργασία με τις εκδόσεις Γράφημα. Η πρώτη, στο πρώτο επίπεδο τεχνοτροπίας, τιτλοφορείται «Δώδεκα ώρες στον ήλιο» και το θέμα της αφορά την εξορία των αριστερών στη Μακρόνησο την περίοδο 1947-1957. Η δεύτερη, στο δεύτερο επίπεδο τεχνοτροπίας, με τίτλο «Άφησέ με να ’ρθω μαζί σου» αφορά τους φυματικούς στο Σανατόριο Σωτηρία την περίοδο 1902-1930.

 

Σε καμία από τις δύο ποιητικές συλλογές δεν υπάρχει κάποια εισαγωγή που να επεξηγεί τις αρχές του δομημένου ρεαλισμού. Αυτό συμβαίνει επειδή αυτές έχουν πολλάκις επεξηγηθεί σε έτερες ποιητικές συλλογές που έχουν κατά καιρούς εκδοθεί, αλλά και επειδή κυρίως, έχουν αναπτυχθεί πλήρως στο δοκίμιο του Αντώνη Χαριστού  με τίτλο «Τι είναι ο δομημένος ρεαλισμός», το οποίο κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάρτιο.

 

Η Μακρόνησος ήταν ο πιο διαβόητος τόπος εξορίας για τους αριστερούς κατά τη δεκαετία 1957-1957, ένας τόπος που έχει ταυτιστεί στη συλλογική μνήμη με κάθε λογής βασανισμούς, ταπεινώσεις και εξευτελισμούς. Οι δεκαέξι συμμετέχοντες ποιητές στη συλλογή παρουσιάζουν όλες τις πτυχές της διαμονής των εξόριστων εκεί με τον έξοχα παραστατικό και γλαφυρό τρόπο  που μονάχα η τεχνοτροπία του δομημένου ρεαλισμού, η οποία εστιάζει σε ένα πολύ συγκεκριμένο γεγονός παρουσιάζοντάς το με κάθε λεπτομέρεια, μπορεί να επιτύχει. Τα βάσανα των εκτοπισμένων, οι βίαιες τιμωρίες, οι ταπεινώσεις, τα βασανιστήρια και ο εξαναγκασμός τους να υπογράψουν την περίφημη Δήλωση μετάνοιας παρουσιάζονται σε όλη τους την ολότητα, υφαίνοντας σκληρές εικόνες στα μάτια των αναγνωστών και προβάλλοντας ωμά και απολύτως ρεαλιστικά τη σκληρή πραγματικότητα.

 

Στην έτερη συλλογή, η οποία αφορά τη ζωή των δύστηνων φυματικών στο Σανατόρια Σωτηρία, οι εικόνες που παρουσιάζονται είναι εξίσου σκληρές και ωμές, ή και ακόμα χειρότερες. Εδώ, οκτώ συμμετέχοντες ποιητές της συλλογής προβάλλουν το δράμα των άρρωστων αι δίχως ελπίδα ανθρώπων σε όλο τους το μεγαλείο. Η εικόνα της αιμόπτυσης, η κατεξοχήν εικόνα που χαρακτηρίζει στο συλλογικό φαντασιακό φυσικά την ασθένεια αυτή, είναι εκείνη που κυριαρχεί, χωρίς όμως να αποκλείονται και οπτικές της σκληρής πραγματικότητας από πλευράς των νοσοκόμων και των γιατρών που εργάζονταν εκεί.

 

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί η αξία που έχουν και οι δύο ποιητικές συλλογές από ιστορικής απόψεως δεν είναι διόλου αμελητέα. Και οι δύο συλλογές μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως ιστορικές πηγές για την ιστορία της καθημερινότητας και αυτό οπωσδήποτε μεγαλώνει την αξία τους. Η αναγνωστική απόλαυση πάντως είναι δεδομένη, κυρίως από την άψογη χρήση της ελληνικής γλώσσας, παρ’ όλο που το θέμα και των δύο συλλογών σίγουρα δεν είναι ευχάριστο.

Sarah Penner, Η Μυστική Λέσχη, εκδ. Κλειδάριθμος

 

«Το Αρχαίο Ξόρκι του Διαβόλου ήταν εφτά τετράστιχα-είκοσι οκτώ στίχοι συνολικά. Η Λένα είχε ακούσει τη Βοντλίν να το απαγγέλει πολλές φορές όταν έκαναν μαζί σεάνς πρακτικής, πάντα εντυπωσιαζόταν με τον άψογο έλεγχο της αναπνοής της. Τώρα οι λέξεις έβγαιναν από τα χείλη της με έναν σταθερό μελωδικό ρυθμό.

Έχουμε συγκεντρωθεί γύρω από αυτό το τραπέζι με πνεύμα πένθους και μυστηρίου.

Αναζητούμε την αλήθεια και το φως, να μας δυναμώσει ενάντια στο κακό.

Προστάτεψέ μας από τα δόλια πνεύματα και τις κακές προθέσεις…

Η Λένα έκλεισε σφιχτά τα μάτια, αντιμετώπιζε το ξόρκι σαν προσευχή. Ωστόσο, απόψε δεν φοβόταν τόσο τους δαίμονες, όσο τον άντρα που καθόταν στην άλλη άκρη του τραπεζιού».

 

Η βικτωριανή εποχή είναι γνωστή τοις πάσι για τα συντηρητικά ήθη της και τη σεξουαλική της εγκράτεια, όπως και για τις πολλές προκαταλήψεις που διακατείχαν τους Βρετανούς εκείνη την εποχή. Λίγοι γνωρίζουν όμως ότι κατά την ίδια εκείνη εποχή γνώρισε επίσης άνθηση στην Αγγλία το πνευματιστικό –αποκρυφιστικό κίνημα, με τα πιο γνωστά μέντιουμ της εποχής να είναι γυναίκες. Η μαντική ήταν το μοναδικό σχεδόν πεδίο της δημόσιας κοινωνικής ζωής στο οποίο οι άνδρες αποδέχονταν την πρωτοκαθεδρία των-κατά τα άλλα- υποδεέστερων και κοινωνικά καταπιεσμένων γυναικών. Οι περισσότεροι αναγνώστες δεν γνωρίζουν τίποτε σχεδόν ούτε περί αποκρυφισμού, αλλά ούτε και για όλες τις σκοτεινές αυτές σεάνς, τις πνευματιστικές, δηλαδή, συναντήσεις που έλαβαν-και λαμβάνουν ακόμη –χώρα στο βικτωριανό Λονδίνο, αλλά και  σε διάφορα άλλα μέρη του κόσμου.

 

Αυτόν ακριβώς τον κόσμο επιλέγει η Σάρα Πένερ, συγγραφέας του διεθνούς μπεστ-σέλλερ «Το μυστικό φαρμακείο»,  για το μυθιστόρημα εποχής της με τίτλο «Η Μυστική Λέσχη». Πρότυπο για την πνευματιστική λέσχη του βιβλίου υπήρξε η αληθινή λέσχη (σεάνς) με τίτλο «The Gost Club», η οποία ιδρύθηκε το 1862 στο Λονδίνο και μέλη της  υπήρξαν διακεκριμένοι Βρετανοί όπως ο Κάρολος Ντίκενς και ο Άρθουρ Κόναν Ντόιλ. Και το πιο αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η λέσχη αυτή υπάρχει ακόμη.

 

Εν έτει 1873 στο Παρίσι και μέσα στο παραπάνω θεματικό πλαίσιο, επομένως, η Πένερ τοποθετεί την κεντρική ηρωίδα του βιβλίου της, τη Βοντλίν Ντ’ Αλέρ, διάσημη πνευματίστρια, να καλεί τα πνεύματα θυμάτων δολοφονίας κατά τη διάρκεια πνευματιστικών συναντήσεων με σκοπό να ανακαλύψει τους δολοφόνους τους, όταν καλεί το πνεύμα των δολοφονημένων στις σεάνς της.

 

Μαθήτρια της Βοντλίν  είναι η  Λένα Γουίκς, της οποίας η αδελφή δολοφονήθηκε βίαια. Η ίδια θέλει απεγνωσμένα να ανακαλύψει τον δολοφόνο της. Εμπόδιο, όμως, στην προσπάθειά της αυτή θα σταθεί η γενικευμένη δυσπιστία της για τον αποκρυφισμό. Η δυσπιστία αυτή, πάντως, τείνει να ατονήσει μέσα από τη φιλική σχέση των δύο γυναικών, έτσι όπως αυτή εξελίσσεται, καθώς διαρκεί η μαθητεία της.

 

Η εξιχνίαση ενός άλλου φόνου στο Λονδίνο, εκείνου του μυστηριώδους κυρίου Βόλκμαν, φαίνεται ότι έχει τελικά άμεση σχέση με τη δολοφονία της Ίβι, της αδελφής της Λένας. Οι υποψίες βαρύνουν τον Μόρλεϊ, ένα υψηλόβαθμο μέλος στη λέσχη αποκρυφιστών του Λονδίνου. Τα πράγματα όμως δεν είναι όπως φαίνονται.

 

Η Πένερ υφαίνει ένα μυθιστόρημα εποχής με αύρα αποκρυφισμού, μυστηρίου, αλλά και με μία αστυνομική διάσταση, με φόντο το βικτωριανό Λονδίνο. Πρόκειται, επομένως, για ένα ανάγνωσμα διαφορετικό από όσα συνηθίζουμε να διαβάζουμε, το οποίο απευθύνεται στους λάτρεις των αναγνωσμάτων μυστηρίου, του αποκρυφισμού και των μυθιστορημάτων εποχής, με κύριο θετικό του στοιχείο τη γρήγορη εξέλιξη της πλοκής.