Κάτια Μαυρίδη, Ο πόνος των θεών, εκδ. Μιχάλη Σιδέρη

 

Ο τέταρτος μεταχριστιανικός αιώνας ήταν μία μεταβατική και ιδιαίτερα ταραγμένη εποχή, μια εποχή όπου ένας κόσμος κατέρρεε και ένας άλλος αναδυόταν. Η ειδωλολατρία έφθινε, πάρα πολύ σταδιακά, όμως, περισσότερο απ’ όσο μπορούμε να φανταστούμε εμείς σήμερα και μία άλλη θρησκεία κέρδιζε έδαφος, κυρίως χάρη στην ανοχή- αρχικά- και τη στήριξη, κατόπιν, των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων: η νέα μονοθεϊστική θρησκεία του χριστιανισμού.
    Μονάχα ένα ιστορικό μυθιστόρημα θα μπορούσε να περιγράψει τόσο γλαφυρά την δύσκολη καθημερινότητα των απλών ανθρώπων που έζησαν σε τέτοιες ταραγμένες εποχές. Η αλήθεια είναι, βέβαια, ότι ελάχιστοι συγγραφείς-και πόσο μάλλον Έλληνες- αποπειρώνται να αγγίξουν τόσο παλιές εποχές με την πένα τους. Μία από αυτούς τους λίγους είναι και η νεαρή  Κάτια Μαυρίδη, οικονομολόγος και ιστορικός στις σπουδές της, με το δεύτερο συγγραφικό πόνημα που εκδίδει με τίτλο «Ο πόνος των θεών».
Η υπόθεση του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται στην Αντιόχεια του τέταρτου μεταχριστιανικού αιώνα, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Ουάλη (βασίλεψε από το 364 ως το 378) και του Μέγα Θεοδόσιου (βασίλεψε από το 379 ως το 395), δύο αυτοκράτορες που υπερασπίσθηκαν σθεναρά τον χριστιανισμό και καταδίωξαν τους παγανιστές. Κεντρικοί ήρωες του μυθιστορήματος είναι ο παγανιστής Αριστόμαχος, γιος βουλευτή στην Αντιόχεια και μελλοντικός βουλευτής και ο ίδιος, και η χριστιανή Θεοδώρα, κόρη σημαίνοντος και πλούσιου προσώπου στην Αντιόχεια, του Αμάλιου. Οι δύο νέοι θα βρεθούν εγκλωβισμένοι μέσα σε έναν γάμο που θα ξεκινήσει ως μία τυπική υποχρέωση και θα εξελιχθεί σε σφοδρό έρωτα, παρά τη μεγάλη διαφορά στις θρησκευτικές πεποιθήσεις και των δύο. Αποδεικνύεται έτσι ότι η θρησκευτική ανοχή προς τον άλλο είναι κάτι παραπάνω από δυνατή, αρκεί να υπάρχει θέληση και αμοιβαία κατανόηση.
Η αφήγηση της Μαυρίδη ακροβατεί διαρκώς μεταξύ των τόσο διαφορετικών αυτών δύο κόσμων των οποίων οι εκπρόσωποι συχνότατα δεν διακρίνονταν, δυστυχώς, από μετριοπάθεια εκείνη την εποχή. Ιδίως οι μελλοντικοί νικητές, οι χριστιανοί, ήταν αυτοί που διακατέχονταν από μεγαλύτερο φανατισμό. Φρενιασμένοι καλόγεροι γεμάτοι μίσος αρέσκονταν να καταστρέφουν αρχαία ιερά, καύσεις αρχαίων βιβλίων, διώξεις εθνικών και απαγορεύσεις των τελετών και της λατρείας τους, όλα τα παραπάνω ήσαν στην ημερήσια διάταξη. Παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος του τέταρτου μεταχριστιανικού αιώνα θα  απέχει παρασάγγας από το να είναι αμιγώς χριστιανικός, όπως έχουμε οι περισσότεροι από εμάς στον νου μας.
Οι ήρωες της Μαυρίδη θα δημιουργήσουν μία ευτυχισμένη οικογένεια, σε πείσμα των δύσκολων καιρών που διανύουν, οι περιστάσεις δεν θα τους αφήσουν, όμως, να χαρούν την απόλυτη αυτή ευτυχία τους. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, στο βιβλίο το γεγονός πως η όλη υπόθεση δεν εκτυλίσσεται στην Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας εκείνη την εποχή, αλλά στην Αντιόχεια, μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της αυτοκρατορίας τότε, για την οποία, όμως, δεν γνωρίζουμε, συνήθως παρά ελάχιστα.
Η έρευνα που προηγήθηκε από πλευράς της συγγραφέως φαίνεται σε κάθε σελίδα του βιβλίου. Το βιβλίο, όμως, δεν είναι μία ξερή ιστορική αφήγηση, αλλά, αντιθέτως, ένα συναρπαστικό πόνημα με ενδιαφέρουσα πλοκή, ζωηρούς διαλόγους και στρωτή αφήγηση. Τέλος, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η συγγραφέας καταφέρνει να διατηρήσει την ουδέτερη στάση της μέσα σε όλο αυτό το πραγματικό χάος των αντικρουόμενων απόψεων, του μίσους και του σκοταδισμού. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει-και δικαίως-ότι στο τέλος δεν θα καταλήξει να στηλιτεύσει με τον τρόπο της, στην τελευταία σελίδα, την εντελώς άδικη και ολοσχερή καταστροφή ενός κόσμου γεμάτου σοφία και γνώση που εν τέλει συντελέστηκε από τους χριστιανούς…