Στάθης Ν. Καλύβας, Νατάσα Τριανταφύλλη, Big Bang 1970-1973, Η άνθηση του πολιτισμού στα χρόνια της δικτατορίας, εκδ. Μεταίχμιο

 

            Σε εποχές σκοταδισμού, λογοκρισίας και δικτατορίας, όταν επικρατούν στρατιωτικά καθεστώτα στα οποία η δημοκρατία καταλύεται και η ελεύθερη έκφραση καταργείται, είναι αυτονόητο πως η πολιτισμική έκφραση σε όλες τις εκφάνσεις της περιορίζεται δραματικά. Αυτό συνέβη, επομένως, και κατά την περίοδο της Χούντας των Συνταγματαρχών στη χώρα μας. Ή μήπως όχι; Μπορεί να ακούγεται  εξαιρετικά παράδοξο και αλλοπρόσαλλο, όμως η αλήθεια είναι πως κατά την περίοδο 1970-1973 στη χώρα μας συνέβη ένα από τα μεγαλύτερα πολιτισμικά Big Bang του εικοστού αιώνα. Και αυτή είναι μία θέση που ο Στάθης Καλύβας και η Νατάσα Τριανταφύλλη καταφέρνουν να αποδείξουν περίτρανα στην ογκώδη και τεκμηριωμένη μελέτη τους με τίτλο Big Bang «970-1973, Η άνθηση του πολιτισμού στα χρόνια της δικτατορίας», όσο κι αν κάτι τέτοιο μας φαίνεται περίεργο.

            Οι συγγραφείς δεν είναι τυχαίοι. Ο καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Στάθης Καλύβας είναι γνωστός στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό και από έτερα ιστορικά πονήματα που έχει συγγράψει κατά καιρούς. Η Νατάσα Τριανταφύλλη, από την άλλη, είναι επιτυχημένη σκηνοθέτης, γνωστή δηλαδή στο καλλιτεχνικό στερέωμα της χώρας μας και, επομένως, η πλέον κατάλληλη για να μιλήσει για τα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας κατά τη χρόνια της δικτατορίας.

Πώς  συνέβη, λοιπόν, αυτό το παράδοξο; Οι συγγραφείς αφιερώνουν πολλές σελίδες στο βιβλίο τους διερευνώντας τις ακριβείς συνθήκες κάτω από τις οποίες οι καλλιτέχνες και οι διανοούμενοι της χώρας μας κατόρθωσαν να παρακάμψουν τη λογοκρισία και να  δημιουργήσουν αριστουργήματα. Μαθαίνουμε, επομένως, ότι υπήρχε, όπως είναι επόμενο, λογοκρισία και καταπίεση στα χρόνια της Χούντας, οι καλλιτέχνες, όμως, έβρισκαν τρόπους να την παρακάμψουν. Αυτό δεν σημαίνει, φυσικά, ότι επί Χούντας δεν έγιναν συλλήψεις και δεν υπήρξε καταπίεση- ο Διονύσης Σαββόπουλος αποτελεί ένα από τα πιο τρανά παραδείγματα που αποδεικνύει ότι η Χούντα ήταν κάτι παραπάνω από πρόθυμη να συλλάβει όποιον έφερνε τις αντιρρήσεις του στο καθεστώς. Όμως, η ίδια πάλι μετέπειτα πορεία του Διονύση ως μουσικού και καλλιτέχνη-με τον δίσκο Βρώμικο Ψωμί που έβγαλε το 1972, μία από τις πιο δημοφιλείς δουλειές του- αποδεικνύει και πάλι το αντίθετο. Και ο Σαββόπουλος δεν ήταν ο μόνος…

 Για τη ακρίβεια, πολλοί άλλοι καλλιτέχνες γνώρισαν το απόγειο της δημιουργίας τους μέσα στα χρόνια της Χούντας, τόσο τραγουδιστές, όσο συνθέτες, στιχουργοί, σκηνοθέτες, ηθοποιοί, αλλά και λογοτέχνες: Μαρίζα Κωχ, Μάνος Χατζηδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Λουκιανός Κηλαηδόνης,  Κώστας Ταχτσής, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Μάνος Κατράκης, Γιάννης Μαρκόπουλος, Θεόδωρος Αγγελόπουλος και πολλοί άλλοι. Ο κατάλογος μοιάζει σχεδόν ατέλειωτος…

 Κάποιοι από αυτούς, μάλιστα, κατόρθωσαν να γίνουν διάσημοι ακριβώς κατά τη σκοτεινή αυτή περίοδο. Άλλοι μάλιστα γνώρισαν τότε το απόγειο της δόξας και του δημιουργικού οίστρου τους. Διότι, μπορούμε να πούμε, πως ακριβώς όλη αυτή η ατμόσφαιρα της πολιτικής καταπίεσης έφερε άφθονη έμπνευση σε πολλούς καλλιτέχνες, οι οποίοι, μάλιστα, πολλές φορές, απώλεσαν τη φρενήρη δημιουργικότητά τους με την έλευση της Μεταπολίτευσης, όπως συνέβη με τον Μίκη Θεοδωράκη.

Η έξοχη αυτή μελέτη των Καλύβα- Τριανταφύλλη εξετάζει όλη την εικαστική, μουσική, θεατρική και λογοτεχνική παραγωγή της εποχής, παραθέτοντας όλα τα έργα που παρήχθησαν τότε και όλα τα ονόματα που παρέλασαν από τις μουσικές και τις θεατρικές σκηνές της πρωτεύουσας  και της συμπρωτεύουσας. Τέλος, αποδεικνύει επίσης το αποσιωπημένο τραύμα που δημιούργησε η Μεταπολίτευση σε πολλούς καλλιτέχνες και, όσο κι αν αυτό ακούγεται περίεργο, την κάμψη της πολιτισμικής παραγωγής στη χώρα μας τα χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση. Δεν υπάρχει καλύτερο βιβλίο για όσους θέλουν να γνωρίσουν τον πολιτισμό των μέσων του εικοστού αιώνα στη χώρα μας, αφού οι συγγραφείς δεν παραλείπουν τίποτε, αντίθετα, τα περιλαμβάνουν όλα μέσα στο ογκώδες, τεκμηριωμένο και συναρπαστικό πόνημά τους!