Ισίδωρος Ζουργός, Χάλκινα κατώφλια, εκδ. Πατάκη

 

 

 

Όταν η  Ελληνική Μυθολογία και Πρωτοϊστορία συναντά τον κόσμο της Παλαιάς Διαθήκης-μία εναλλακτική αναδιήγηση των Ομηρικών επών από την «άλλη» πλευρά, εκείνη των κατατρεγμένων…

 

«Καθώς η μέρα κρατούσε πιο πολύ, οι θεοί, όπως έλεγαν οι φήμες, εμφανίζονταν όλο και πιο συχνά για να χαζεύουν. Άφηναν τα παλάτια δρασκελίζοντας τα χάλκινα κατώφλια τους και κατηφόριζαν στην πεδιάδα της Τροίας. Χάλκινα κατώφλια, αυτά τραγουδούσαν οι αοιδοί βαστώντας τη φόρμιγγα. Έτσι ονόμαζαν τις εισόδους των σπιτιών, τα πατώματα κι ολόκληρα τα παλάτια τους. Δρασκέλιζαν λοιπόν οι θεοί τα χάλκινα κατώφλια και ερχόντουσαν εδώ κάτω, στους βροτούς, κι εκείνοι αντάλλασσαν μεταξύ τους σάρκες και αίμα για να τους διασκεδάζουν».

Το εν λόγω απόσπασμα από το βιβλίο, το οποίο περιγράφει ένα στιγμιότυπο του τρωικού πολέμου και, πιο συγκεκριμένα, την ακριβή στιγμή κατά την οποία οι θεοί αποφάσισαν να παρέμβουν σε αυτόν, είναι αυτό που, το δίχως άλλο, μας δίνει τον τίτλο του νέου βιβλίου του Ισίδωρου Ζουργού.

«Χάλκινα κατώφλια», επομένως, ένας τίτλος που παραπέμπει ευθέως στην εποχή του χαλκού, γύρω στο 950 π.Χ., εκεί όπου ο Ζουργός τοποθετεί την αφήγηση στο βιβλίο του. Αυτή τη φορά, αντί για ιστορικό μυθιστόρημα, ο Ζουργός επέλεξε να δημιουργήσει ένα πολύ ιδιαίτερο πόνημα που εντάσσεται στη σφαίρα της «εναλλακτικής ιστορίας», αφού δεν μας αφηγείται τα γεγονότα της «Ιλιάδας» και της «Οδύσσειας» όπως ακριβώς έγιναν, αλλά με έναν εντελώς δικό του τρόπο, εφευρίσκοντας δικά του έτερα πρόσωπα, αλλά και γεγονότα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το εν λόγω πόνημα δεν έχει σχέση με την Ιστορία-απεναντίας μάλιστα. Επειδή εστιάζει περισσότερο στους φτωχούς, τις γυναίκες, τους δούλους και τους κατατρεγμένους της εποχής, και όχι στους γνωστούς διάσημους ήρωες της μυθολογίας, μας δίνει μία πλήρη εικόνα της καθημερινής ζωής και των απλών ανθρώπων στον ελληνικό χώρο της εποχής που ονομάζουμε πρωτοϊστορία.

Αν θέλουμε να είμαστε αντικειμενικοί πρέπει να παραδεχτούμε, πρώτον, ότι, αφενός, ο ομηρικός κόσμος δεν  ήταν παρά ένα υβρίδιο μεταξύ του μυκηναϊκού κόσμου και των γεωμετρικών χρόνων και, δεύτερον, ότι αφετέρου, η εποχή αυτή είναι τόσο μακρινή σε σχέση με το σήμερα, αλλά και τόσο ελλιπής από άποψη πηγών που, ούτως ή άλλως πολλά από τα γεγονότα της εντάσσονται, ούτως ή άλλως, στη σφαίρα του μύθου και δεν μπορεί να αποδειχτεί ότι όντως συνέβησαν.

Επομένως, η απόφαση του συγγραφέα να καταστήσει πρωταγωνιστή της ιστορίας του-και της ίδιας της Ιστορίας στη συγκεκριμένη περίπτωση- έναν άσημο δούλο, που δεν υπήρξε ποτέ στην πραγματικότητα, δεν μπορεί παρά να κριθεί ως ένα πολύ ιδιαίτερο λογοτεχνικό εφεύρημα που μας επιτρέπει να ρίξουμε μια πολύ καλή ματιά και στον κόσμο των «άσημων» και των φτωχών εκείνης της πολύ μακρινής εποχής.

Ο δούλος αυτός, γεννήθηκε παρά τον Αξιό ποταμό, ανήκει στη φυλή των Παιόνων και ονομάζεται Λύκαστος. Από λάθος θα βρεθεί μέσα στα τείχη της Τροίας και εξαιτίας ενός άλλου πάλι λάθους θα βρεθεί να αγωνίζεται κατά της Τροίας ετούτη τη φορά, υπηρετώντας τους Αχαιούς και τον πολυμήχανο Οδυσσέα. Ο δούλος αυτός μπορεί να μην υπήρξε ποτέ στην πραγματικότητα, δεν αναφέρεται δηλαδή στις πηγές, αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι θα ήταν απίθανο να είχε υπάρξει κάποτε και η παρουσία του να μην έχει διασωθεί στην Ιστορία. Με άλλα λόγια, πολλοί τέτοιοι δούλοι του Οδυσσέα, του Αχιλλέα, του Έκτορα κτλ, θα μπορούσαν να είχαν υπάρξει, ή μάλλον, για να είμαστε ακριβέστεροι, υπήρξαν σίγουρα, απλώς η Ιστορία δεν διέσωσε τις δικές τους μαρτυρίες, αφού, ως γνωστόν, η Ιστορία τείνει να αγνοεί τις μαρτυρίες των απλών ανθρώπων και να επικεντρώνεται σε εκείνες των δυνατών και των πλουσίων που είναι και αυτοί οι οποίοι έχουν και τα μέσα για να τη διασώσουν και να την καταγράψουν.

Ο Λύκαστος μας παραδίδει τις πληροφορίες του και βλέπει τα πράγματα όπως ακριβώς θα τα έβλεπε  ένας άνθρωπος εκείνης της εποχής. Επομένως η μαρτυρία του μπορεί να μην είναι αληθινό ιστορικό ντοκουμέντο, μας παραδίδει, όμως, πάμπολλες πληροφορίες για την εποχή, σε σημείο που να νιώθουμε πως βρισκόμαστε και εμείς εκεί, κάτω από τα τείχη της Τροίας, μαζί με τον Λύκαστο. Εκτός από τους δούλους, η ιστορία του Ζουργού εστιάζει τα μάλα και στις γυναίκες δούλες, μία άλλη αγνοημένη κατηγορία ανθρώπων της εποχής.

Ο Ζουργός γίνεται η φωνή όλων αυτών και παρακολουθεί, εκτός από τον Τρωικό πόλεμο, και την επιστροφή του Οδυσσέα στα πάτρια εδάφη, επιλέγοντας να τερματίσει την αφήγησή του εστιάζοντας και πάλι, όχι στον Οδυσσέα, αλλά στον Λύκαστο, που επιστρέφει στα πάτρια εδάφη του μετά από μακροχρόνια απουσία.

Η προσθήκη κάποιων προσώπων της Παλαιάς Διαθήκης σε όλο αυτό το μυθολογικό-πρωτοϊστορικό σκηνικό προσθέτει έτερες υπερρεαλιστικές πινελιές σε αυτό το μυθιστόρημα που ακροβατεί μεταξύ ρεαλισμού και σουρεαλισμού. Κι αυτό το πόνημα του Ζουργού, είναι, όμως, γραμμένο δια μέσου της υπέροχης, πάντοτε καλοδουλεμένης και τόσο αγαπητής στους Έλληνες αναγνώστες  πένας του συγκεκριμένου συγγραφέα, αξίζει, επομένως, να το διαβάσουμε. Ένας διαφορετικός Ζουργός από αυτόν που έχουμε συνηθίσει, που αποδεικνύει για άλλη μία φορά ότι δεν στερείται εμπνεύσεως και πρωτοτυπίας στα έργα του.