Το ναυάγιο του Βίλχελμ Γκούστλοφ

  

Η γνωστότερη ναυτική τραγωδία όλων των εποχών είναι, αναντίρρητα, το ναυάγιο του Τιτανικού. Κι όμως οι 1500 περίπου νεκροί του ωχριούν μπροστά στον συγκλονιστικό αριθμό των 9.000 περίπου ζωών που κόστισε το ναυάγιο του πλοίου Βίλχελμ Γκούστλοφ.

Το πλοίο αυτό είχε χωρητικότητα περί τους 20.000 τόνους και είχε καθελκυστεί το 1937 στο Αμβούργο. Κατά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, στις αρχές του 1945 οι όροι του πολέμου είχαν αντιστραφεί για τους Γερμανούς. Οι Ρώσοι είχαν αρχίσει να προελαύνουν στη Πομερανία, την περιοχή του Γκντανσκ, τη διαφιλονικούμενη εκείνη περιοχή ανάμεσα στην Πολωνία και τη Γερμανία, οπότε ο Γερμανός ναύαρχος Καρλ Ντένιτς σχεδίασε την επιχείρηση εκκένωσης της περιοχής από τους Γερμανούς που ζούσαν εκεί. Η όλη επιχείρηση πήρε την κωδική ονομασία Χάνιμπαλ.

Στις 30 Ιανουαρίου, λοιπόν, του 1945, το Βίλχελμ Γκούστλοφ απέπλευσε από το λιμάνι του Ντάντσιχ-Γκντανσκ για τους Πολωνούς- με 10.000 αμάχους με σκοπό να επιστρέψει στη Γερμανία. Σημειωτέον ότι το πλοίο είχε φορτωθεί με πολύ περισσότερους επιβάτες από  ότι ήταν επιτρεπτό. Αυτό, όμως, κρίθηκε αναγκαίο λόγω της προέλασης των Σοβιετικών και της επείγουσας αποχώρησης των Γερμανών αμάχων από την περιοχή.

Οι καιρικές συνθήκες ήταν εξαιρετικά άσχημες. Ο άνεμος πλησίαζε τα 7 μποφόρ και  η θερμοκρασία ήταν 18 βαθμοί υπό το μηδέν. Η τραγωδία δεν θα είχε συμβεί, όμως, αν το πλοίο δεν είχε την ατυχία να διασταυρωθεί με το σοβιετικό υποβρύχιο S-13. O πλοίαρχος Αλεξάντερ Μαρινέσκο εντόπισε το πλοίο και εξαπέλυσε τρεις τορπίλες εναντίον του -σύμφωνα με άλλες πηγές η τορπίλη ήταν μόνο μία- στις 21.08 το βράδυ.

Αυτό ήταν αρκετό για το άλλοτε τρανό υπερωκεάνιο. Στις 22.00 το βράδυ είχε ήδη χαθεί για πάντα στα κατάμαυρα νερά της Βαλτικής, συμπαρασύροντας μαζί του στο θάνατο 9.300 περίπου ψυχές, κυρίως γυναίκες, ηλικιωμένους και παιδιά.

Οι σωσίβιες λέμβοι οπωσδήποτε δεν έφταναν για να περισυλλέξουν όλους τους ναυαγούς του υπερφορτωμένου κρουαζιερόπλοιου και τα παγωμένα νερά και το τσουχτερό κρύο δυσκόλευαν περαιτέρω την κατάσταση. Μέσα στον πανικό που επικράτησε μόνο εννέα από τις λέμβους κατάφεραν τελικά να καθελκυστούν και να διασώσουν κάποιους ναυαγούς. 1.239 επιβάτες κατάφεραν να σωθούν από ένα συνοδευτικό σκάφος. Ήταν το πιο πολύνεκρο ναυάγιο όλων των εποχών. Ο ναύαρχος, παρότι είχε διαπράξει έγκλημα πολέμου έχοντας επιτεθεί σε αμάχους, προτάθηκε παρόλα αυτά για απονομή του ανώτατου παράσημου ανδρείας της Σοβιετικής Ένωσης, το οποίο τελικά δεν πήρε μόνο και μόνο επειδή διατηρούσε ερωτική σχέση με μια αλλοδαπή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος Μάχη προς μάχη, τεύχος 28 της Καθημερινής

-Diana Preston, Οκτώ μέρες στη Γιάλτα, εκδ. Μεταίχμιο, 2021

 

Maja Lunde, Η ιστορία των αλόγων, εκδ. Κλειδάριθμος, σελ.591

 

https://www.klidarithmos.gr/h-istoria-ton-alogon

 

Τα άλογα, τα ζώα, ο πλανήτης γη και οι άνθρωποι. Τότε, τώρα και στο μέλλον. Αυτό είναι με δυο μόνο λόγια το θέμα του τρίτου βιβλίου από την τετραλογία του περιβάλλοντος της Μaja Lunde με τίτλο Η ιστορία των αλόγων.

 Το άλογο τότε, 1880

"Equus Przewalski Poljakov. Το όνομα τριβέλιζε  ακόμη το μυαλό μου όταν έφτασα στον ζωολογικό κήπο, αρκετά αργότερα μετά τη συνάντησή μου με τον Πολιάκοφ. Άγρια άλογα σε αγέλες να διασχίζουν τις στέπες, με τον αέρα στη χαίτη και στην ουρά τους, καλπάζοντας, πάντα καλπάζοντας, έτσι όπως έκαναν χιλιάδες χρόνια. Απίστευτο ότι πράγματι υπήρχαν."

Ο Μίσα, ένας ζωολόγος από την Αγία Πετρούπολη, θα προσπαθήσει να φέρει στη χώρα του τα σπάνια άλογα της Μογγολίας, πραγματοποιώντας ένα ταξίδι στις άγριες στέπες της. Παράλληλα, θα μας διηγηθεί την προσωπική του ιστορία, μέσα από αυτή την αναζήτηση, αλλά και την ιστορία της τσαρικής Ρωσίας του 19ου αιώνα, μιας χώρας οπισθοδρομικής που οι απεγνωσμένες μεταρρυθμίσεις ορισμένων προοδευτικών τσάρων αδυνατούν να την αλλάξουν.

Το άλογο τώρα, 1992

"Είχαν γεννηθεί στην αιχμαλωσία, μια ζωή τούς παρείχαν τροφή οι άνθρωποι. Ωστόσο είχαμε φροντίσει στο πάρκο να τα μάθουμε να αναζητούν την τροφή τους μόνα τους, κρεμούσαμε ψηλά το θήραμα, έτσι ώστε να προσπαθήσουν να το φτάσουν, τους το δίναμε ακαθάριστο για να συνηθίσουν στην κατάσταση που θα αντιμετώπιζαν εκτός πάρκου. Ήθελα να πιστεύω πως έτσι θα ήταν ίσως λίγο καλύτερα προετοιμασμένα, όμως εντέλει δεν θα είχαν και πολλή τύχη".

Η Κάριν, μία μεσήλικη ζωολόγος από τη Γερμανία, επιχειρεί να  επανεισάγει στην άγρια στέπα της Μογγολίας τα άγρια άλογα, τα οποία είχαν επιβιώσει σε ζωολογικούς κήπους της Ευρώπης από την εποχή του Μίσα. Την ίδια ταλανίζουν, εκτός από την αγωνία για την επιτυχία του δύσκολου πειράματός της, και οι μνήμες από το ανατολικό Βερολίνο των παιδικών της χρόνων, αλλά και η προσπάθεια του ενήλικου γιου της να απεξαρτητοποιηθεί από την ηρωίνη.

Το άλογο στο μέλλον, 2064

"Η Νάικε και ο Χούμελ ήταν από τα τελευταία άλογα που πουλήθηκαν από πάρκο σε πάρκο. Άλογα σαν τον Ρίμφακσε θα επιβίωναν πάντα, όμως άγρια άλογα υπήρχαν πολύ λίγα στον κόσμο. Ήλπιζα πως, όταν θα τελείωνε όλο αυτό, όταν θα σταθεροποιούνταν πάλι τα πράγματα και θα ήμασταν σε θέση να επικοινωνήσουμε με συνεργάτες έξω στον κόσμο, θα κατάφερνα να αποκτήσω έναν καινούριο επιβήτορα για τη Νάικε. Γιατί στη Μογγολία μπορεί να υπήρχαν ακόμη άγρια άλογα- εξάλλου υπήρχαν πάρα πολλά. Κάποια δεν έπρεπε να έχουν απομείνει;"

Η Εύα, μαζί με τη έφηβη κόρη της την Ίσα και μία φίλη από το πουθενά, τη Λουίζ, προσπαθούν να επιβιώσουν σε ένα απομονωμένο αγρόκτημα στη Νορβηγία ενώ ο κόσμος γύρω τους καταρρέει. Το φυσικό περιβάλλον έχει πληγεί ανεπανόρθωτα, ο κρατικός μηχανισμός απουσιάζει παντελώς, το ίδιο και οι ανθρώπινες σχέσεις όπως τις γνωρίζουμε και η οικονομία είναι κατά βάση ανταλλακτική.  Χωρίς ιατρική περίθαλψη και ηλεκτρικό ρεύμα, ο καθένας παλεύει σκληρά για την τροφή και την επιβίωσή του. Η Εύα, αντιμετωπίζει στωικά τόσο τις δυσκολίες της επιβίωσης, όσο και τις προκλήσεις που της θέτει η αντιδραστική κόρη της, προσπαθώντας να διασώσει τα ελάχιστα άγρια άλογα που έχουν απομείνει. Η Λουίζ, στο πλάι τους, έχει κι αυτή να διηγηθεί τη δική της τραγική ιστορία.

Η Εύα, η Κάριν και ο Μίσα έχουν ένα κοινό: την αγάπη για τα ζώα και, ιδίως, για τα σπάνια αυτά άλογα, τα οποία προσπαθούν να διασώσουν πάση θυσία.

Το κολάζ των πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων το οποίο φιλοτεχνεί η M.L. μας είναι ήδη γνωστό από τα προηγούμενα βιβλία της. Το ίδιο και η εναλλαγή παρελθόν-παρόν-μέλλον και οι ζοφερές εικόνες του κόσμου μας σε σαράντα χρόνια από τώρα.

Για πρώτη φορά όμως στην τριλογία της μπλέκει τόσο αδιάλυτα το προσωπικό με το συλλογικό, αλλά και το δυστοπικό στοιχείο με την ίδια την Ιστορία.

Το βιβλίο αυτό, σε σχέση με την Ιστορία του νερού και την Ιστορία των μελισσών, περιέχει αρκετά περισσότερες ιστορικές αναφορές-συγκεκριμένα στην τσαρική Ρωσία και το Βερολίνο του ανατολικού μπλοκ- καθώς και αφιερώνει μεγαλύτερο μέρος στις επιμέρους προσωπικές ιστορίες των πρωταγωνιστών με μια αφήγηση η οποία ρίχνει το βάρος στις σκέψεις και τα συναισθήματά τους.

Η Ιστορία των αλόγων θα αγγίξει ιδιαίτερα τους λάτρεις των εκ βαθέων πρωτοπρόσωπων εξομολογήσεων, αλλά και τους φιλόζωους και τους οικολόγους. Όσοι φλερτάρουν με την ιδέα της χορτοφαγίας, σίγουρα θα διάκεινται περισσότερο θετικά προς αυτή την κατεύθυνση μετά το πέρας της ανάγνωσης του εν λόγω πονήματος. 

Υπάρχουν άραγε περιπτώσεις που η παρέμβαση του ανθρώπου στη φύση δεν έχει αποβεί ποτέ μοιραία και ολέθρια;

Ένα βιβλίο το οποίο στέλνει για άλλη μία φορά ένα δυνατό οικολογικό μήνυμα και θέτει το θέμα της ηθικής και του καθήκοντος που έχει ο άνθρωπος προς τα υπόλοιπα έμβια όντα του πλανήτη.

Tζωρτζ Όργουελ, Η φάρμα των ζώων, διασκευή-εικονογράφηση Odyr, εκδ. Κάκτος, 2021, σελ. 175

 

https://www.kaktos.gr/el/orgouel-tzortz-i-farma-ton-zoon-978-960-382-032-1.html

H μεταφορά του κλασικού αριστουργήματος του Βρετανού συγγραφέα Τζωρτζ Όργουελ σε μορφή graphic novel οπωσδήποτε θα δημιουργήσει αίσθηση στο αναγνωστικό κοινό. Παράλληλα, θέτει, βέβαια, το εξής ερώτημα: είναι άραγε θεμιτή η μετατροπή του κειμένου ενός κλασικού λογοτεχνικού αριστουργήματος σε μορφή κόμικ; 

Η απάντηση είναι απερίφραστα ναι, όσο κι αν αυτό συνεπάγεται πως μοιραία κάτι τέτοιο"ελαφραίνει"και απλοποιεί, ίσως, κάπως το κείμενο του βιβλίου. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, ένα κορυφαίο κείμενο της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας γίνεται προσιτό σε όλους. Υπό μορφή κόμικ θα το διαβάσουν και άνθρωποι οι οποίοι σε διαφορετικές συνθήκες δεν θα το διάβαζαν ποτέ, ακόμη και παιδιά. Και ο καθένας θα εισπράξει ό,τι μπορέσει από αυτό, εξάλλου η τέχνη και η λογοτεχνία έχει διαφορετικό αντίκτυπο στον καθένα. Επομένως, κάθε διασκευή έργου που το φέρνει πιο κοντά στο ευρύ κοινό είναι θεμιτή, υπό την προϋπόθεση, βέβαια, ότι αυτή σέβεται το κείμενο και τα νοήματα του δημιουργού.

Σε ό,τι αφορά, τώρα, την παρούσα διασκευή της Φάρμας των ζώων, θα έλεγα ότι αυτή δεν θα μπορούσε να γίνει με καλύτερο τρόπο. Ο Βραζιλιάνος εικονογράφος και κομίστας ODYR απέδωσε το όμορφο, όσο και πολύσημο αυτό αγροτικό παραμύθι με εικόνες μοναδικής ομορφιάς, οι οποίες θυμίζουν περισσότερο ιμπρεσιονιστικούς πίνακες ζωγραφικής με λαδομπογιά, παρά σύγχρονο κόμικ. Τα άφθονα και καλοδουλεμένα χρώματα, βέβαια, δεν θα μπορούσαν παρά να ταιριάζουν άψογα σε  ένα κείμενο το οποίο περιέχει κυρίως εικόνες των ζώων και της φύσης.

Όσο για το κείμενο, και σε αυτή την περίπτωση η μεταγραφή του ODYR δεν πλατειάζει, ταιριάζει όμορφα στις εικόνες και κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Η υπόθεση, με λίγα λόγια, έχει ως εξής: σε μία φάρμα της Αγγλίας, τη φάρμα του κυρίου Τζόουνς, τα ζώα αποφασίζουν να επαναστατήσουν ενάντια στους ανθρώπους -δυνάστες τους. Πρωτεργάτες του κινήματος είναι τα γουρούνια, ο Ναπολέων και ο Σνόουμπολ. Το νέο σύστημα σκέψης ονομάζεται ζωϊσμός και η φιλοσοφία του συνοψίζεται στο εξής: "Ό,τι έχει δύο πόδια είναι εχθρός, ό,τι έχει τέσσερα πόδια ή φτερά είναι φίλος".

 Ο σκοπός τους πετυχαίνει, αλλά την αρχική ευφορία της επιτυχίας διαδέχονται έριδες και δυσκολίες, οι οποίες θα διχάσουν τα ζώα. Και, όπως συμβαίνει σε κάθε επανάσταση, κάποιοι δίνουν διαταγές, κάποιοι μονάχα υπακούν, κάποιοι δουλεύουν περισσότερο από τους άλλους, κάποιοι λιγότερο, κάποιοι είναι πιο ευνοημένοι και κάποιοι όχι.

Θα καταφέρουν τα ζώα να κρατήσουν τη φάρμα και να μείνουν ενωμένα απέναντι στον κοινό εχθρό τους, τον άνθρωπο; Ή μήπως τελικά οι νέοι κυβερνώντες, μόλις πάρουν στα χέρια τους την εξουσία, θα αποδειχθούν ίδιοι και απαράλλαχτοι με τους προηγούμενους δυνάστες; Αξίζει η ελευθερία τους το τίμημα της σκληρής δουλειάς και της δύσκολης ζωής;

Η Φάρμα των ζώων γράφτηκε το 1945, εκδόθηκε αμέσως και γνώρισε σύντομα μεγάλη επιτυχία, προετοιμάζοντας το έδαφος για το έτερο αριστούργημα του συγγραφέα, το 1984. Στην ουσία πρόκειται για έναν ύμνο κατά του ολοκληρωτισμού μέσα από μία έξυπνη αλληγορία υπό μορφή παραμυθιού. 

Στον νου του αναγνώστη εύλογα θα έρθει ο σταλινικός ολοκληρωτισμός, ιδίως επειδή ο Τ.Ο. χρησιμοποιεί πολλές φορές τη λέξη "σύντροφοι". Ωστόσο, σκοπός του συγγραφέα δεν ήταν μονάχα να καταδικάσει τον σταλινικό ολοκληρωτισμό, αλλά κάθε είδους ολοκληρωτισμό του 20ου αιώνα.

Ο Τ.Ο. μας περιγράφει, μέσα από τις περιπέτειες των ζώων, πως μία επανάσταση μπορεί να διχάσει εκείνους που μέχρι πρότινος υπήρξαν ενωμένοι ενάντια στον κοινό εχθρό, πως η εξουσία αποδεικνύεται μεγάλο δέλεαρ για τους κυβερνώντες και πως ένα επαναστατικό κίνημα μπορεί να εκφυλιστεί. Τελικά, πάντοτε, αυτοί που κυβερνούν θα είναι πιο ευνοημένοι από τον λαό, ο οποίος κυβερνιέται.

Πέρα από τα παραπάνω, μέσω αυτού του υπερρεαλιστικού εγχειρήματος, ο Τ.Ο. έστω κι αν δεν είναι αυτή η κύρια πρόθεσή του, μας βάζει σε σκέψεις σχετικά με τα δικαιώματα των ζώων και την εκμετάλλευσή τους από τον άνθρωπο.

Το graphic novel απευθύνεται σε αναγνώστες κάθε ηλικίας με σκοπό ο καθένας να εκλάβει το αλληγορικό αυτό παραμύθι με τα βαθιά νοήματα με τον δικό του, ιδιαίτερο τρόπο. Η ανάγνωσή του, πάντως, δεν μπορεί παρά να είναι σκέτη απόλαυση.

J.Krause-T.Trappe,Το ταξίδι των γονιδίων μας, εκδ Διόπτρα, σελ.360

 

https://www.dioptra.gr/vivlio/istoria-filosofia-politismoi/taxidi-gonidiwn/

Ο Γερμανός βιοχημικός Krause με τη βοήθεια του επίσης Γερμανού δημοσιογράφου Trappe αναλαμβάνει να μας ξεναγήσει με το παρόν πόνημα Το ταξίδι των γονιδίων μας στον μαγευτικό κόσμο της παλαιοανθρωπολογίας, της παλαιογενετικής και της ανθρωπογεωγραφίας, υποστηρίζοντας σε αυτό τη βασική θέση ότι τα μεταναστευτικά κύματα προς την ευρωπαϊκή ήπειρο αποτελούν ένα φαινόμενο τόσο παλιό όσο και ο ίδιος ο άνθρωπος.

Με όλες αυτές τις συζητήσεις που γίνονται σήμερα και τους προβληματισμούς πολλών Ευρωπαίων σχετικά με το εάν θα πρέπει να συνεχίσει να δέχεται η Ευρώπη ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό μεταναστών από τη Μέση Ανατολή, το βιβλίο καθίσταται εξαιρετικά επίκαιρο. Το μεταναστευτικό ρεύμα αυτό, μάλιστα, αναμένεται να διογκωθεί περαιτέρω λόγω της κλιματικής αλλαγής, η οποία ενδέχεται να καταστήσει στο μέλλον κάποιες περιοχές του πλανήτη μας μη κατοικήσιμες.

Οι περισσότεροι αναγνώστες, επομένως, θα εκπλαγούν αν μάθουν ότι η ευρωπαϊκή ήπειρος γνώρισε τουλάχιστον τέσσερα μεταναστευτικά κύματα από την Ασία και τη Μέση Ανατολή από τότε που ο άνθρωπος έφυγε από την κοιτίδα του, την ανατολική Αφρική. Και όλες αυτές οι μεταναστεύσεις έχουν αφήσει ανεξίτηλα ίχνη στο DNA του σύγχρονου ανθρώπου. Αυτός έχει αποδειχθεί οτι έχει γονίδιο Νεάντερνταλ σε ποσοστό τουλάχιστον 2%.

Η ήπειρός μας πρωτοκατοικήθηκε 500.000 χρόνια πριν από ανθρώπους του Νεάντερνταλ και Ντενίσοβα. Στη συνέχεια, αυτοί αναμείχθηκαν με ανθρώπους Sapiens, την τελευταία εξελικτική βαθμίδα των ανθρωποειδών. Αυτοί ήταν επίσης κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες και επικράτησαν τελικά, για να πάρουν, έπειτα, τη σκυτάλη, το 8.000 π.Χ. περίπου, οι μετανάστες από τη Μέση Ανατολή, οι οποίοι έφεραν στην Ευρώπη και τον αγροκτηνοτροφικό τρόπο ζωής. Έρευνες της παλαιογενετικής έχουν δείξει, όμως, πως  αγρότες και νομάδες συνυπήρχαν τουλάχιστον για 2.000 χρόνια, προτού επικρατήσουν τελικά οι πρώτοι.

Περαιτέρω μείξη των γονιδίων μας όμως, σημειώθηκε με μία ακόμα μεγάλη μετανάστευση από τις στέπες της Ασίας, περίπου το 5.000 π.Χ. Σύμφωνα με τον συγγραφέα οι μετανάστες αυτοί πρέπει να ήταν οι πρώτοι Ινδοευρωπαίοι, αλλά και αυτοί που έφεραν τη μάστιγα της πανώλης στην Ευρώπη σε μια αρχέγονη μορφή της.

Ο Krause εξηγεί αναλυτικά όλες αυτές τις μεταναστεύσεις, τα αίτια, τα αποτελέσματά τους, αλλά και τον ρόλο που έπαιξαν οι παγετώδεις και οι πιο θερμές φάσεις του κλίματος της γης σε αυτές.

Στη συνέχεια, ο Krause ξεκινά μία εξίσου γοητευτική περιήγηση στον κόσμο των παλαιότερων από τις ασθένειες που γνώρισε η ανθρωπότητα, όπως την πανώλη, τη σύφιλη, τη φυματίωση και τη λέπρα και μας εξηγεί την προέλευσή τους.

Ιστορικά, το βιβλίο φτάνει ως την εποχή του χαλκού, ο συγγραφέας αναφέρει όμως και την άλλη μεγάλη μετακίνηση των λαών η οποία σημειώθηκε τα πρώτα μεσαιωνικά χρόνια, δηλαδή περί τον 4ο και τον 6ο μεταχριστιανικό αιώνα. Αναφέρει επίσης και την ιουστινιάνεια πανώλη, αλλά και τον Μαύρο Θάνατο, ο οποίος ενέσκηψε ως επιδημία στην Ευρώπη τον 14ο αιώνα,καθώς και τις ανταλλαγές των ασθενειών μεταξύ του Νέου και του Παλιού Κόσμου που  εκδηλώθηκαν μετά από τις γεωγραφικές ανακαλύψεις του 16ου αιώνα.

Έτσι, το βιβλίο ιχνηλατεί πολλές διαφορετικές επιστήμες στις σελίδες του, από τη βιολογία και τη γενετική πρωτίστως, φθάνοντας ως την Ιστορία και τη γλωσσολογία.

Το βιβλίο είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και κατατοπιστικό, αλλά και ευκολοδιάβαστο, χωρίς να απευθύνεται στους ειδικούς της γενετικής και της βιολογίας, αλλά στο ευρύ κοινό. Το κεντρικό του θέμα, η μετανάστευση αποτελεί αυτό που συνδέει το χθες με το σήμερα και το καθιστά, όπως προειπώθηκε, πιο επίκαιρο από ποτέ.