Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης, Η ζαβολιάρα χελώνα, εκδ. 24 γράμματα, 2021

Τι μπορεί να κάνει μια ζαβολιάρα χελώνα στον ωκεανό; Μήπως βιάζεται να μεγαλώσει πριν την ώρα της; Σε τι κινδύνους μπορεί άραγε να μπλέξει αν αψηφήσει τις σοφές συμβουλές των ενηλίκων;

Την ιστορία αυτής της άτακτης χελώνας μας αφηγείται ο γνωστός λογοτέχνης Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης στο σύντομο και εύληπτο παραμύθι του με την τόσο πολύχρωμη και χαρούμενη εικονογράφηση της Ελένης Μαραθού. Το βιβλίο απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας και έχει ως βασικό του θέμα την προσπάθεια ανεξαρτητοποίησης των παιδιών από τους γονείς του και τους κινδύνους που ελλοχεύουν κατά τη διάρκειά της προσπάθειας αυτής.

Η αλήθεια είναι ότι δεν έχουμε συνηθίσει τον πολυγραφότατο Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη σε τέτοια εγχειρήματα, ο οποίος έχει εκδώσει πολυάριθμα έργα ποικίλου περιεχομένου, έχει συμμετάσχει σε πολλά συλλογικά και έχει επιμεληθεί άλλα τόσα.  Κι όμως, η ιδιότητα του εκπαιδευτικού, μαζί με εκείνη του συγγραφέα, τον βοηθά να δημιουργήσει ένα ευκολοδιάβαστο μεν και προσιτό στα μικρά παιδιά, μα συνάμα και γεμάτο νοήματα και παραινέσεις, πόνημα.

Η πορεία των παιδιών προς την ενηλικίωση, αλλά και τα εμπόδια και οι κίνδυνοι που καραδοκούν κατά τη διάρκεια της εφηβείας, αποτελούν, κατά γενική ομολογία, μία από τις μεγαλύτερες ανησυχίες των σημερινών γονέων και μία από τις  δυσκολότερες προκλήσεις για τα σημερινά παιδιά. 

Το παραμύθι αυτό δίνει την απάντηση μέσα από το παράδειγμα μιας μικρής χελώνας η οποία τολμά, πειραματίζεται και, εν τέλει, μαθαίνει από τα λάθη της, φλερτάροντας με τον κίνδυνο και αποφεύγοντας το ανεπανόρθωτο κακό κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Το δίχως άλλο, αυτή θα είναι μία οικεία εικόνα σε όσους από εμάς έχουν παιδιά στην εφηβεία, τα οποία, δυστυχώς για εμάς, αδυνατούν να αντιληφθούν τους φόβους και τις ανησυχίες που τρέφουμε για την ασφάλειά τους. Για τους γονείς όμως με μικρότερα παιδιά, το βιβλίο αυτό θα αποτελέσει έναν έμμεσο τρόπο έτσι ώστε να τα διδάξουν αφενός να μην βιάζονται να μεγαλώσουν και να νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα και, αφετέρου, να αποφεύγουν τις κακοτοπιές.

Ο χρόνος είναι απροσδιόριστος-ποτέ δεν έχει εξάλλου καμία σημασία στα παραμύθια με ζώα-και ο τόπος  δεν είναι άλλος από το φυσικό σπίτι της μικρής ζαβολιάρας χελώνας: ο απέραντος ωκεανός, με τις ομορφιές, αλλά και τους κινδύνους και τις κακοτοπιές που περικλείει. Η μικρή χελώνα, η οποία αγνοεί επιδεικτικά τις συμβουλές της μητέρας και της γιαγιάς της, δεν έχει όνομα, αλλά πρωταγωνιστεί σε όλες τις σκηνές του βιβλίου. Τι θα γίνει άραγε όταν κινδυνεύσει η ίδια της η ζωή σε αυτή την περιπλάνηση που βιάστηκε να πραγματοποιήσει;

Η τύχη λοιπόν, βοηθάει μεν τους τολμηρούς, αλλά καλό θα ήταν να μην προκαλούμε τη μοίρα μας και το πάθημα να μας γίνεται μάθημα. Η εμπειρική γνώση την οποία αποκτούν τα παιδιά όταν διαπράττουν λάθη είναι στ' αλήθεια πολύτιμη. 

Εν κατακλείδι πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο θίγιε ένα θέμα επίκαιρο μεν, αλλά συγχρόνως και διαχρονικό, για όλα τα παιδιά που ανοίγουν σιγά σιγά τα φτερά τους και πρέπει σταδιακά να μάθουν να στηρίζονται στις δικές τους δυνάμεις.

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί, ότι το βιβλίο συνοδεύεται από ενδιαφέρουσες δραστηριότητες σχετικές με τον κόσμο του βυθού, οι οποίες θα ξετρελάνουν τους μικρούς αναγνώστες.

Τριανταφύλλη Πολίτη, Βραδιές τζαζ, εκδ. Βακχικόν, 2021, σελ.133

"Φεύγει και ο Απρίλης σιγά σιγά. Σε δύο ημέρες θα έχουμε Μάη. Η φύση έχει ξυπνήσει πλέον για τα καλά, έχει βάλει τα γιορτινά της και χορεύει στον δικό της ρυθμό. Ο πλανήτης γιατρεύει τις πληγές του, ο αέρας αυτές τις μέρες είναι πιο καθαρός, μετά την απαγόρευση της κυκλοφορίας των πάντων για περίπου έξι εβδομάδες. Τα ποτάμια και οι θάλασσες με νερά διάφανα, κρυστάλλινα. Και εγώ για πρώτη φορά στη ζωή μου τέτοια εποχή, αναρωτιέμαι αν θέλω να βγω στον έξω κόσμο ή να μείνω μέσα για πάντα, να δουλεύω μόνο μπροστά από την οθόνη του υπολογιστή μου και να τρέχω με θέα το παρελθόν".

 Σπανίως σήμερα διαβάζει κανείς διηγήματα φυσικά και μη επιτηδευμένα, τα οποία δεν έχουν ως μοναδικό σκοπό να προσπαθούν διαρκώς να εντυπωσιάσουν τον αναγνώστη με λέξεις εξεζητημένες ή περίπλοκες φιλολογικές ή συναισθηματικές έννοιες. Οπωσδήποτε λοιπόν, αυτό είναι κάτι το οποίο θα εκτιμήσει ο αναγνώστης στα διηγήματα της Τριαναταφύλλη Πολίτη που σταχυολογούνται στο βιβλίο της με τίτλο Βραδιές τζαζ και άλλες ιστορίες με θέα το παρελθόν.

Στις λέξεις τζαζ και παρελθόν του τίτλου βρίσκεται ολάκερη η ουσία της κατανόησης για τις προθέσεις της συγγραφέως στο εν λόγω βιβλίο. Η λέξη τζαζ είναι συνώνυμη με την ελευθερία έκφρασης, τον αυτοσχεδιασμό και τη διασκέδαση. Η ελευθερία έκφρασης και ο αυτοσχεδιασμός, καθώς και η ολική απουσία οποιασδήποτε επιτήδευσης απουσιάζει εξολοκλήρου από τα διηγήματα της Πολίτη, διηγήματα αυθόρμητα, φυσικά, με ρέοντα λόγο, ο οποίος προσιδιάζει περισσότερο ως απλή καταγραφή σκέψεων τις περισσότερες φορές παρά με μια γραμμική εξέλιξη υπόθεσης. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στη τζαζ μουσική.

Το παρελθόν, από την άλλη, είναι αυτό το οποίο κυριαρχεί θεματικά στα περισσότερα διηγήματα. Οι αναμνήσεις από το παρελθόν, και ιδίως από την παιδική ηλικία έχουν εδώ τον πρώτο λόγο. 

Έπειτα, κάποια διηγήματα έχουν ως πρωταγωνιστή έναν σκύλο και είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η οπτική μέσα από τα μάτια του ίδιου του ζώου την  οποία επιχειρεί η συγγραφέας.

Τα αφηγηματικά πρόσωπα παρουσιάζουν μία ευχάριστη ποικιλία: σε πρώτο, δεύτερο και τρίτο ενικό πρόσωπο. Κάποια διηγήματα παραμένουν πάντως, πιο αυστηρά γεγονοτολογικά. Σε άλλες ιστορίες ο τόπος και ο χρόνος προσδιορίζονται και σε άλλες όχι.

Οι βραδιές τζαζ είναι το τελευταίο διήγημα του βιβλίου και μας μιλάει για τις βραδιές τζαζ στην παμπ του Λουκ. Άλλες ιστορίες διαδραματίζονται στη μακρινή Σκωτία. Κάποια διηγήματα έχουν, όπως είναι φυσικό, ως κύρια θεματική τον έρωτα: ραντεβού που δεν είχαν συνέχεια, ένας εφηβικός έρωτας, ο πόθος να μείνουμε πάντα νέοι, οι σκέψεις μιας εγκύου σχετικά με το εξαιρετικά περίεργο θέμα των αβγών του καναρινιού, εορτασμοί επετείων ενός αγαπημένου ζευγαριού και μία συζήτηση περί εξωσωματική ή υιοθεσίας. 

Κάποια Σταχτοπούτα, από την άλλη, φαίνεται να περιμένει αιωνίως το πριγκιπόπουλό της. Και κάποιοι άνθρωποι δένονται με σχέση εξάρτησης με τα πράγματά τους που τα στοιχειώνουν δια παντός αναμνήσεις, όπως ένα στρώμα ή μια πολυθρόνα. Μια όχι και τόσο χαρούμενη Κυριακή και αναμνήσεις από το 1985 δεν απουσιάζουν από τις σελίδες του βιβλίου, ούτε η αγάπη για τη θάλασσα και συγκινητικές ιστορίες υιοθεσίας συμπαθητικών τετράποδων.

 Η νοσταλγία για την πατρίδα, η ξενιτιά και ένας  άντρας ερωτευμένος όχι με γυναίκα, αλλά με τη φωτογραφία είναι τα κεντρικά θέματα κάποιων άλλων ιστοριών, όπως και οι σκέψεις γύρω από τα τατουάζ. Η φετινή εμπειρία, πρωτόγνωρη για όλους του Μένουμε στο σπίτι με την πανδημία του κορονοιού, δεν θα μπορούσε να λείπει, όπως είναι λογικό, από το βιβλίο, ούτε και οι αναφορές στα ίδια τα βιβλία, την αγάπη κάθε σωστού συγγραφέα. Το ίδιο και οι αναφορές στο προσφυγικό, το μείζον θέμα των ημερών μας. Η αναζήτηση της ευτυχίας, τα γενέθλια μιας τριανταπεντάρας και τα τραγελαφικά σκηνικά στο σπίτι ενός ηλικιωμένου ζευγαριού, όπως και ένας ύμνος στο καταφύγιό μας, το σπίτι μας, δίνουν έναν ακόμη πιο ανάλαφρο τόνο στο βιβλίο.

Ποικιλία, πλουραλισμός και φυσικότητα, λοιπόν, στα διηγήματα της Τριανταφύλλης Πολίτη, διηγήματα γραμμένα με φαντασία και μεράκι.

"Την αγαπώ την πατρίδα μου, γιατί εκεί είναι όλες μου οι αναμνήσεις. Όλες μου οι αγκαλιές, άπειρα πρωινά και ατέλειωτα ηλιοβασιλέματα. Η γεύση του καφέ, του φαγητού, οι σχολικές παρέες, οι κολλητοί φίλοι, οι πρώτοι έρωτες. Τα έθιμα και οι παραδόσεις που με κρατούν δεμένη με τους γονείς μου, μνήμες που με συνδέουν με τους ζωντανούς και τους αποθανόντες. Εδώ όμως είναι όλα όσα φαντάστηκα από παιδί. Όσα διάβασα στα αγαπημένα μου βιβλία, όσα είδα στις ταινίες του σινεμά".

Mahi Binebine, Ο τρελός του βασιλιά, εκδ. Άγρα, 2021, σελ.153, μεταφ: Ελ. Καββαδία

 

Μονόλογος έκφρασης σκέψεων, συναισθημάτων και πεπραγμένων, ημερολόγιο ζωής, de profundis εξομολόγηση ή γεροντικό παραλήρημα ενός ηλικιωμένου; Όλα αυτά θα μπορούσε να είναι συγχρόνως το νέο βιβλίο του γνωστού Μαροκινού συγγραφέα Μάχι Μπινμπίν με τίτλο Ο τρελός του βασιλιά.

"Στη διάρκεια όλων των χρόνων που πέρασα πλάι στον Σίντι, έμαθα τίποτα πια να μη με ξαφνιάζει για το μέγεθος του ανθρώπινου εξευτελισμού και την ένταση της ανθρώπινης αναξιοπρέπειας".

"Και βέβαια κανένας δεν αγνοεί πως ο χρόνος των καλλιτεχνών βρίσκεται στην αδιαίρετη όψη που ανήκει σε όλον τον κόσμο. Ο δικός μου ήταν στην αποκλειστική ιδιοκτησία του μονάρχη".

"Μπαίνεις στο παλάτι σαν να εισχωρείς σε μία σέκτα: Η ένταξη είναι ολοκληρωτική, μη αναστρέψιμη. Αν γίνεις μέλος, δεν υπάρχει τρόπος επιστροφής. Αν θελήσεις να φύγεις, θα φύγεις γονατιστός ή μάλλον με τα πόδια μπροστά. Είναι μια συμφωνία που έχεις υπογράψει με τον διάολο".

Με τέτοιου είδους "αφορισμούς" διάσπαρτους μέσα στο κείμενο  ενσωματώνει τα παράπονα χρόνων στην αφήγησή του ο τρελός του βασιλιά, ο Μοχάμεντ μπεν Μοχάμεντ, που μας αφηγείται την ιστορία του σε αυτό το μυθιστόρημα μινιατούρα που μοιάζει με παραμύθι σαν εκείνα της Χαλιμάς. Ο γελωτοποιός της αυλής ενός κραταιού μονάρχη σε απροσδιόριστο τόπο και χρόνο-προφανώς στη σύγχρονη εποχή σε κάποια μουσουλμανική χώρα της Μέσης Ανατολής- αφηγείται τις τελευταίες μέρες του μονάρχη του, ο οποίους ετοιμάζεται να εγκαταλείψει τα εγκόσμια.

Κοντά στη διήγηση που αφορά τις τελευταίες μέρες του ηγεμόνα Σίντι, ο Μοχάμεντ αφηγείται και την ιστορία της δικής του ζωής, μιας ζωής γεμάτης με τις δυσκολίες που συνεπαγόταν η εργασία στην υπηρεσία ενός ελέω Θεού μονάρχη.

Ο Μοχάμεντ μας αφηγείται πως ένας χαρισματικός στη μνήμη άνθρωπος σαν κι εκείνον και εν δυνάμει ποιητής έφτασε να μπει στην υπηρεσία του μονάρχη και αποτιμά τη δική του ζωή, αλλά και του ηγεμόνα. Παράλληλα περιγράφει όλες τις δολοπλοκίες της αυλής. Διότι ο Μοχάμεντ δεν είναι μόνος του. Πλάι του υπηρετούν τον ηγεμόνα ο ποιητής Μπεν-Μπραχίμ,ο γιατρός Σαχέρ, ο βοτανολόγος Μουσσά και ο νάνος Μπουντά. Όλοι τους ταγμένοι σε έναν σκοπό: έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στον βασιλιά και τον υπηρετούν πιστά, έρμαια στις εκάστοτε διαθέσεις του.

Πώς είναι άραγε να ανήκεις εσύ και ο χρόνος σου εξολοκλήρου σε κάποιον άλλον άνθρωπο; Πώς είναι να φοβάσαι διαρκώς για μία τυχόν κάθοδό σου στα Τάρταρα, η οποία μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή από κάποιο μικρό λάθος ή από μία κακιά κουβέντα κάποιου που σε μισεί; Πόσες ταπεινώσεις πρέπει να υποστείς; Πώς είναι να ζεις σε ένα περιβάλλον αναγκαστικής κολακείας και φόβου;

Ο Μοχάμεντ έχει μάθει να ζει υπόλογος. Θα μπορέσει άραγε να χαρεί τη ελευθερία του όταν θα πεθάνει ο άνθρωπος που είναι συγχρόνως γι' αυτόν δυνάστης και αφέντης, αλλά συνάμα και φίλος;

Η κατάθεση ψυχής του Μοχάμεντ πολλές φορές θα συγκλονίσει και θα συγκινήσει τον αναγνώστη. Θα του αποκαλύψει το φοβερό τίμημα της αφοσίωσης που πληρώνει ο γελωτοποιός του βασιλιά και παράλληλα θα του διδάξει τη σημασία της συγχώρεσης.

Παράλληλα, ο αναγνώστης μυείται στις πρακτικές και τις παραδόσεις του ισλάμ, στα χρώματα και τα αρώματα της ανατολής και του ανατολίτικου τρόπου ζωής. Διότι μπορεί ο χρόνος και ο τόπος να μην είναι σαφής, αλλά ο αραβοϊσλαμικός πολιτισμός αφήνει έντονο το αποτύπωμά του στις σελίδες του βιβλίου.

Η γλώσσα είναι φυσικά και ρέουσα, έντονα περιγραφική και με μία ποιητική χροιά. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί λόγο μακροπερίοδο και πολλά επίθετα για τη δυνατή πρωτοπρόσωπη αφήγησή του. Εν κατακλείδι πρόκειται για ένα ευχάριστο ανάγνωσμα που μας δίνει άφθονη τροφή για σκέψη και στο οποίο η μετάφραση διατηρεί όλη την ομορφιά της πρωτότυπης γλώσσας.

Γιώργος Λεονταρίτης, Τα πολλά πρόσωπα του Ροδόλφου Μπάτη, εκδ. Άγρα, 2021, σελ.164

Ποιος ακριβώς ήταν τελικά ο Ροδόλφος Μπάτης; Κομμουνιστής ή οπαδός των ναζί; Πράκτορας της Ιντέλλιτζενς Σέρβις ή κατάσκοπος της κομμουνιστικής Ρωσίας; Ήρωας ή κάθαρμα; Φιλοεβραίος ή διπλωμάτης;

Ως πολιτικό νουάρ μυθιστόρημα, με πολλές ιστορικές αναφορές και  μία λεπτή αστυνομική χροιά μπορούμε να χαρακτηρίσουμε το νέο βιβλίο του Γιώργου Λεονταρίτη με τίτλο Τα πολλά πρόσωπα του Ροδόλφου Μπάτη. Πρόκειται για μία γοητευτική σκιαγράφηση της ζωής και των πολιτικών γεγονότων στην Αθήνα των αρχών της δεκαετίας του '50, περιβεβλημένη επιδέξια και από έναν μανδύα μυστηρίου.

Πρωταγωνιστής είναι ένας νεαρός δημοσιογράφος, ο οποίος ψάχνει απεγνωσμένα να μάθει για τη ζωή, τη δράση και τα πεπραγμένα του μυστηριώδη Ροδόλφου Μπάτη, ενός ανθρώπου -αίνιγμα που σφράγισε την πολιτική ζωή της δεκαετίας του '50.

Το ερέθισμα για την έρευνα θα του το δώσει η γοητευτική δημοσιογράφος Άννα Δερδεμέζη που θα σαγηνεύσει τον νεαρό δημοσιογράφο.

Κοντά σε όλα αυτά μια Αθήνα χαμένη για πάντα, η Αθήνα των μεγάλων προσωπικοτήτων και του μετεμφυλιακού χάους. Ο συγγραφέας εμφανίζει στις σελίδες του βιβλίου ως δευτεραγωνιστές γνωστούς διανοούμενους και ανθρώπους των γραμμάτων της εποχής όπως τον Σόλωνα Γρηγοριάδη, τον Ανδρέα Κέδρο, τον Ηλία Τσιριμώκο και τον εξάδελφό του, τον Γιάννη Τσιριμώκο, γνωστό ως Μαρής. Αυτός ο τελευταίος αποτελεί μία σημαντική παρουσία στις σελίδες του μυθιστορήματος.

Κεντρική θέση στις σελίδες του βιβλίου κατέχει επίσης η υπόθεση Μπελογιάννη. Ο συγγραφέας παρουσιάζει αναλυτικά τα γεγονότα της δίκης, της σύλληψης και της εκτέλεσης που στιγμάτισε την πολιτική ζωή της χώρας μας και προκάλεσε μεγάλη κατακραυγή εναντίον της στο εξωτερικό. Ο Γ.Λ. δεν διστάζει να αναφέρει τις ευθύνες για αυτήν που είχε και η ίδια η αριστερά, με προεξάρχοντα τον Ζαχαριάδη.

 "Αυτή η δήλωση του υπουργού Ρέντη εδραίωσε τις υποψίες ότι ο Ροδόλφος Μπάτης θα μπορούσε να είναι ο άνθρωπος που κατέδωσε στις ελληνικές αρχές τη μετάβαση του Μπελογιάννη στην Αθήνα. Από εκεί και πέρα,  η παρακολούθησή του ήταν εύκολη για τις αστυνομικές υπηρεσίες. Ήταν όμως έτσι τα πράγματα ή η φαντασία μου με παρέσυρε πολύ μακριά;"

Τι απέγινε τελικά ο Ροδόλφος Μπάτης, ο άνδρας που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς αφήνοντας γυναίκα και ερωμένη στα κρύα του λουτρού; Ο πρωταγωνιστής θα μιλήσει με τις γυναίκες του και με άλλα πρόσωπα που τον συναναστράφηκαν προκειμένου να λύσει ένα μυστήριο, το οποίο και η ίδια η αστυνομία τον αποτρέπει από την εξιχνίασή του. Έφυγε; Δολοφονήθηκε; Επιβίωσε αλλάζοντας ταυτότητα σαν άλλος χαμαιλέων; Τι από όλα ισχύει άραγε;

"Η ζωή έχει τις απαιτήσεις της. Η καθημερινότητα προβάλλει τις ανάγκες της. Δεν μπορούσα πια να παριστάνω τον ντετέκτιβ και ξέχασα όλη αυτή την ιστορία."

Αυτή η κατασκοπευτική,μυστηριακή ατμόσφαιρα σε συνδυασμό με την καλοδουλεμένη, φυσική γραφή του Λεονταρίτη είναι εκείνη η οποία αναδεικνύει το μυθιστόρημα. Μικρό, ευκολοδιάβαστο βιβλίο τσέπης, το οποίο περιέχει όμως άφθονες ιστορικές πληροφορίες και εστιάζει στις μετεμφυλιακές διαμάχες της Ελλάδας, στην πολιτική και τη λογοτεχνική ζωή και στον χωρισμό των πολιτών στα δύο άκρα της πολιτικής, τους ναζί και τους κομμουνιστές.

Το μυστήριο σχετικά με τα πολλά πρόσωπα και τη μυστηριώδη εξαφάνιση του Ροδόλφου Μπάτη συντηρείται μέχρι το τέλος, καταφέρνοντας έτσι να διατηρήσει αμείωτο το ενδιαφέρον των αναγνωστών.