Nick Rennison,1922 η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο, εκδ. Διόπτρα, 2022, μετ.Μ. Δελέγκος, σελ.316

 Εκτός από την επέτειο των διακοσίων χρόνων από την Παλιγγενεσία την περσινή χρονιά, φέτος η χώρα μας διανύει το έτος μνήμης για τη συμπλήρωση των εκατό χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Φαίνεται όμως πως το έτος 1922 δεν ήταν έτος καθοριστικό μονάχα για την πατρίδα μας, αλλά και για ολάκερο τον κόσμο, αφού κάποια καίριας σημασίας γεγονότα έλαβαν χώρα κατά τη διάρκειά του. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει ο συγγραφέας, επιμελητής και βιβλιοπώλης Nick Rennison στο βιβλίο του "1922 η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο".

 Βέβαια, η αλήθεια είναι πως τα περισσότερα από τα γεγονότα που περιγράφονται στο βιβλίο αντιπροσωπεύουν ολάκερη τη δεκαετία του 1920 και γενικότερα τον κόσμο του Μεσοπολέμου και όχι μονάχα τη χρονιά του 1922. Όπως και να 'χει όμως, ακόμη κι αν δεν συμφωνήσει κάποιος ότι το 1922 ήταν μία χρονιά που άλλαξε τον κόσμο, οφείλει να συμμορφωθεί με την κοινώς αποδεκτή πεποίθηση ότι η δεκαετία του 1920 ήταν μία δεκαετία κοσμοϊστορικών συμβάντων και αλλαγών, που ώθησε την υφήλιο ένα βήμα εγγύτερα στον Αρμαγεδώνα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και "ενοποίησε" κατά κάποιον τρόπο τον πολιτισμό της υφηλίου.

Κατά τη διάρκεια της παρούσης δεκαετίας σημειώθηκαν πολλές εξελίξεις στην αεροπλοΐα. Η δεκαετία του 1920 δικαίως αποκαλείται επίσης εποχή της τζαζ, μιας μουσικής που ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και τελικά κατέκτησε τον κόσμο. Κατά την ίδια δεκαετία "άνθισε" η ρατσιστική οργάνωση Κου Κλουξ Κλαν στις ΗΠΑ και ο ρατσισμός κατά τον Αφροαμερικανών έφθασε στο αποκορύφωμά του στην ίδια χώρα. Υπήρχαν επίσης εξελίξεις στο ζήτημα της αυτονομίας της Βόρειας Ιρλανδίας μέσω της δράσης του ΙRΑ, του παράνομου ιρλανδικού απελευθερωτικού στρατού.

Ειδικότερα τώρα στο έτος 1922, η Καταστροφή της Σμύρνης, αλλά και το ουσιαστικό τέλος  της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η μετατροπή της σε εθνικό κράτος υπήρξε γεγονός μεγίστης σημασίας, όχι μονάχα για την Ελλάδα, αλλά για ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο. Το έτος 1992 σηματοδότησε το τέλος της δράσης του θρυλικού Αλ Καπόνε και εκδόθηκε το σημαντικό μυθιστόρημα Οδυσσέας του Ιρλανδού Τζέιμς Τζόις, όπως και το Σαβουάρ Βιβρ της Έμιλι Ποστ, δημιουργήθηκε το BBC και πραγματοποιήθηκε η πρώτη επιτυχής πτώση με αλεξίπτωτο από αεροσκάφος. Ακόμη, κατά το ίδιο έτος η παντοδυναμία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας άρχισε να παρουσιάζει τριγμούς, έγινε η πρώτη ένεση ινσουλίνης σε διαβητικό και ο περίφημος τάφος του Τουταγχαμών ήρθε στο φως.

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ξεδιπλώνονται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη όλες οι καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων του Μεσοπολέμου-οι διατροφικές τους συνήθειες, η διασκέδαση και τα αναγνώσματά τους, η μουσική και η μόδα τους, καθώς και οι πεποιθήσεις τους.

Πολιτικά, καλλιτεχνικά, λογοτεχνικά, αθλητικά, επιστημονικά και κοινωνικά γεγονότα, όλα έχουν τη θέση τους στις σελίδες του βιβλίου, το οποίο χωρίζεται σε δώδεκα κεφάλαια, ένα για κάθε μήνα του έτους.

Ίσως,  λοιπόν, να είναι υπερβολή αν πούμε ότι το έτος 1922 ήταν το έτος που άλλαξε τον κόσμο. Γενικεύοντας όμως, μέσα από το βιβλίο του Rennison, μπορούμε να πούμε με κάθε σιγουριά ότι κατά τη διάρκεια της εν λόγω δεκαετίας τέθηκαν οι βάσεις της ζωής που γνωρίζουμε και έχουμε όλοι μας σήμερα. Και την αναλογία αυτή μεταξύ του σήμερα και του τότε θα μας βοηθήσει να την κατανοήσουμε καλύτερα το εν λόγω βιβλίο, ένα ευχάριστο, ελαφρύ και ιστορικής χροιάς ανάγνωσμα.

Βασίλης Τσιάμης, 54 ημέρες, Η πολιορκία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης, εκδ. Κέδρος, 2021, σελ.606

 

https://www.kedros.gr/product/9125/imeres-poliorkia-alwsi-kwnstantinoypolis.html

 
Οφείλω να ομολογήσω ότι πρώτη φορά στη ζωή μου διαβάζω ένα πολύ αξιόλογο και τεκμηριωμένο ιστορικό μυθιστόρημα για ένα τόσο πολυσυζητημένο και προβεβλημένο θέμα όπως η άλωση της Κωνσταντινούπολης του 1453 που να είναι γραμμένο από Έλληνα συγγραφέα. Ως τώρα, οι πιο γλαφυρές και συναισθηματικές, αλλά και στηριγμένες στις πηγές της εποχής μαρτυρίες για την άλωση ανήκαν σε ξένους ιστορικούς-όπως ο Sr Steven Runciman, o Donald Nicol και ο Crowely Roger που έγραψαν την ιστορία της πτώσης της Βασιλεύουσας σαν Ιστορία, αποδομένη όμως με μυθιστορηματικό τρόπο.

Με βάση αυτά τα δεδομένα  και το γεγονός πως το βιβλίο αυτό διαβάζεται κυριολεκτικά απνευστί και μεταφέρει τον αναγνώστη απευθείας στον 15ο αιώνα, μπορώ να πω με σιγουριά ότι με το "54 ημέρες, Η πολιορκία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης", ο πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας Βασίλης Τσιάμης έγραψε πραγματικά ένα αριστούργημα, το οποίο, αν μη τι άλλο, προτίθεται να λατρέψουν τουλάχιστον οι φανατικοί οπαδοί του ιστορικού μυθιστορήματος, αν όχι όλοι, όπως θα ήταν το λογικό.

Ελάχιστες φορές στην ελληνική βιβλιογραφία Έλληνας συγγραφέας έχει παραδεχτεί ότι υπεύθυνοι σε μεγάλο βαθμό για την άλωση της Πόλης από τους Οθωμανούς ήταν οι ανθενωτικοί που αρνούνταν να πολεμήσουν, σε αντίθεση με τους Λατίνους, οι οποίοι ήταν τελικά εκείνοι που σήκωσαν το μεγαλύτερο βάρος της άμυνας στην δύσμοιρη πόλη, μαζί με τον ηρωικό αυτοκράτορα.

Οι ανθενωτικοί, οι συντηρητικοί υπέρμαχοι του "Ορθοδοξία ή θάνατος", του " είναι θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψει" και του " Κάλλιον ειδέναι εν τη Πόλιν φακιόλιον Τούρκικον παρά καλύπτραν λατινικήν", εκείνοι δηλαδή που, καταβαραθρώνοντας κάθε ίχνος λογικής, αποκήρυσσαν το νέο ρεύμα του ουμανισμού από τη Δύση και αρνούνταν να σηκώσουν τα όπλα ενάντια στον δεσποτισμό και την απολυταρχία της Ανατολής, ήταν εκείνοι οι οποίοι καταδίκασαν τελικά το γένος μας στη μακρόχρονη οθωμανική σκλαβιά, εκείνη που μας άφησε ως έθνος τόσο πίσω σε σχέση με τη Δύση. Δεν ήταν, λοιπόν, οι ενωτικοί Έλληνες και οι Λατίνοι, άνθρωποι όπως ο Βενετός πλοίαρχος Κόκο, ο Γενουάτης Ιουστινιάνης, αλλά και ο τραγικός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος εκείνοι που μας παρέδωσαν στους Οθωμανούς, αλλά δυστυχώς οι φανατικοί υπέρμαχοι της παράδοσης που εναντιώνονταν στη λογική και την αναγκαιότητα της Ένωσης των Εκκλησιών.

Δυστυχώς, ο μύθος της "εγκατάλειψης" της Βασιλεύουσας από τους Λατίνους, είναι ακόμη πολύ διαδεδομένος και πολλοί τείνουν να ξεχνούν τις σταυροφορίες των Δυτικών λίγα χρόνια μόλις πριν από την Άλωση, της Νικόπολης το 1396 και της Βάρνας το 1444. Όχι όμως και ο Βασίλης Τσιάμης, ο οποίος δεν διστάζει να αναφερθεί και στο πολύ μεγαλύτερο αγωνιστικό σθένος των Λατίνων μέσα στην πολιορκημένη πόλη σε σχέση με πολλούς Ρωμιούς της ανθενωτικής παράταξης ή κάποιους ευγενείς που είχαν επιλέξει τη φυγή αντί για τον αγώνα. Αναδεικνύεται επίσης η προδοτική στάση  του Μέγα Δούκα Λουκά Νοταρά, ο οποίος είχε συμπαραταχθεί ανοιχτά με τους ανθενωτικούς και προέβαινε κάποιες φορές σε ενέργειες που υπονόμευαν την άμυνα της πόλης.

Ο Βασίλης Τσιάμης έχει μελετήσει ενδελεχώς πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, τόσο ξένων όσο και Ελλήνων ιστορικών. Είναι, επιπροσθέτως, πολύ καλός γνώστης των ιδεολογιών-θρησκευτικών, φιλοσοφικών, αλλά και πολιτικών, που επικρατούσαν εκείνη την εποχή. Η απεικόνιση των προσώπων είναι πιστότατη από ιστορικής απόψεως, όπως και οι διάλογοι μεταξύ των ηρώων του και οι εικόνες που δημιουργεί.

Ένα άλλο σημείο το οποίο κάνει το μυθιστόρημα να διαφέρει από άλλα του είδους του είναι ότι ο συγγραφέας δεν φαίνεται να ξεχωρίζει κάποιον από τους ήρωές του ως πρωταγωνιστή, πέρα από τον ίδιο τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνου. Οι άλλοι χαρακτήρες,  αληθινοί και μη, όπως ο Μέγας Δούκας Λουκάς Νοταράς, ο επικεφαλής της άμυνας Γενουάτης Ιουστινιάνης, ο σουλτάνος Μεχμέτ Β΄, ο αρχηγός των ανθενωτικών Γεννάδιος, ο πιστός στρατιώτης στον αυτοκράτορα Ραγκαβές, ο γραφέας Βασίλειος και η ανθενωτική ραδιούργα Μανφρεντίνα, εμφανίζονται κατά καιρούς στις σελίδες του βιβλίου, χωρίς όμως ο  συγγραφέας να ξεφεύγει από το βασικό θέμα του βιβλίου του: από την αφήγηση, δηλαδή, των γεγονότων της πολιορκίας, η οποία είναι και ο πραγματικός πρωταγωνιστής του βιβλίου.

Πρόκειται για ένα βιβλίο που θα θυμάμαι πάντα με αγάπη, συγκίνηση, αλλά και με πικρία, εξαιτίας της θεματικής του, το οποίο συνιστάται επίσης ανεπιφύλακτα και ως βοηθητικό-και συνάμα συναρπαστικό- ανάγνωσμα τόσο για μαθητές λυκείου και γυμνασίου όσο και για τους σπουδαστές της ιστορικής επιστήμης.

Erik Larson, Οι μέρες που έχτισαν ιστορία, εκδ. Διόπτρα, 2021, σελ.771, μετ.Α. Αντωνίου

 

https://www.dioptra.gr/vivlio/istoria-filosofia-politismoi/oi-meres-pou-extisan-tin-istoria/

 
Οι μέρες που έχτισαν την Ιστορία στη Μεγάλη Βρετανία ήταν το δίχως άλλο οι μέρες της πρωθυπουργίας του Τσόρτσιλ και, πιο συγκεκριμένα, οι δύσκολες εκείνες μέρες κατά τις οποίες η Μεγάλη Βρετανία κατόρθωσε να αντισταθεί στο σφοδρό σφυροκόπημα των Γερμανών και να αποτρέψει την απόβασή τους στο νησί, να πετύχει δηλαδή τη ματαίωση της Επιχείρησης "Θαλάσσιος Λέων".

Το έπος της αντίστασης της χώρας στις στρατιωτικές και αεροπορικές δυνάμεις του Χίτλερ οφείλεται αναντίρρητα στο σθένος ενός άντρα που εμψύχωσε τον βρετανικό λαό με το πείσμα, την αποφασιστικότητά του και την ακλόνητη πεποίθησή του για τη νίκη. Ο άντρας αυτός δεν ήταν άλλος από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ(1874-1965), του οποίου τα πεπραγμένα κατά τον πρώτο χρόνο της πρωθυπουργίας του(1940-1941) εξετάζει ο ιστορικός  Erik Larson στο παρόν πόνημά του με τίτλο "Οι μέρες που έγραψαν ιστορία".

Το non-fiction αυτό βιβλίο περιέχει πολλά βιογραφικά στοιχεία για τον δυναμικό Πρωθυπουργό της Μεγάλης Βρετανίας, καθώς και πλήθος ιστορικών στοιχείων σχετικά με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτές περιλαμβάνουν λεπτομερείς συζητήσεις του ίδιου του Πρωθυπουργού με τους συμβούλους του, αλλά και με την οικογένειά του, τη Μάχη της Βρετανίας σε αριθμούς, την καθημερινότητα των Βρετανών πολιτών στο βομβαρδιζόμενο Λονδίνο, τη μυστική πτήση του Ρούντολφ Ες, του υπαρχηγού του Χίτλερ στη Μεγάλη Βρετανία, την αντίδραση των Γερμανών στις κινήσεις του Τσόρτσιλ, τους σκοπούς και τις επιδιώξεις του Χίτλερ, αλλά και όλο το παρασκήνιο με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Φραγκλίνο Ρούσβελτ έως ότου αυτός αποφασίσει τελικά, αρχικά να βοηθήσει ενεργότερα τους Βρετανούς και, εν συνεχεία, να βάλει και τη χώρα του στον πόλεμο στο πλευρό του Τσόρτσιλ και του Στάλιν.

Πλάι στην πληθώρα των ιστορικών στοιχείων παρουσιάζονται ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για τη ζωή, τις πιο προσωπικές συνήθειες και τα πεπραγμένα του Τσόρτσιλ, συχνά βασισμένες σε έγγραφα, στα ημερολόγια ή στα λόγια κάποιων ανθρώπων της εποχής- ή και του ίδιου του Πρωθυπουργού-τα οποία μεταφέρονται αυτούσια στο βιβλίο. Η μπλεγμένη οικογενειακή ζωή του Πρωθυπουργού με τα τέσσερα παιδιά παρουσιάζεται αναλυτικά, καθώς και τα γεγονότα της γέννησης του μικρού Ουίνστον, του εγγονού του Πρωθυπουργού, ο οποίος ήρθε στον κόσμο κατά τη διάρκεια των σφοδρών βομβαρδισμών που δεχόταν η χώρα από τη Luftwaffe, τη γερμανική αεροπορία.

Χάρη σε όλες αυτές τις πικάντικες λεπτομέρειες που παρατίθενται αναλυτικότατα στο βιβλίο, καθώς και τα πλήρη προφίλ όλων σχεδόν των προσώπων που εμφανίζονται στις σελίδες του βιβλίου κάνουν το πόνημα του Larsen να μοιάζει περισσότερο με μυθιστόρημα, παρά με ιστορικό δοκίμιο. Έτσι απευθύνεται ανεπιφύλακτα σε κάθε αναγνώστη, ακόμη και σε εκείνους που δεν αρέσκονται να διαβάζουν ιστορικά πονήματα.

Το βιβλίο επικεντρώνεται στα γεγονότα από την ημέρα ανάληψης της πρωθυπουργίας από τον Τσόρτσιλ, δηλαδή στις 10 Μαΐου του 1940, την ίδια μέρα με την έναρξη της επίθεσης των Γερμανών στις Κάτω Χώρες, έως και τις 10 Μαΐου του 1941, έναν χρόνο μετά, οπότε η έκβαση του πολέμου ήταν ακόμη αβέβαιη για τους Βρετανούς.  Το κεντρικό σημείο της αφήγησης αποτελούν τα γεγονότα που σχετίζονται με τους σφοδρούς βομβαρδισμούς που έπληξαν το Λονδίνο και άλλες βρετανικές πόλεις κατά τη διάρκεια της Μάχης της Βρετανίας, όταν οι δυνάμεις της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας της Μεγάλης Βρετανίας αντιστάθηκαν σθεναρά στο σφυροκόπημα της Luftwaffe. Η αντοχή του βρετανικού λαού ατσαλώθηκε χάρη στο απίστευτο πείσμα και τη θέληση του Τσόρτιλ, ο οποίος ενέπνευσε τον λαό προκειμένου να αντισταθεί και να μην το βάλει κάτω σε ώρες που ο πόλεμος έμοιαζε να έχει χαθεί οριστικά για τους Βρετανούς, πριν από την είσοδο των ΗΠΑ στο πλευρό τους. 

Κατά τη Μάχη της Βρετανίας σκοτώθηκαν συνολικά 45.000 περίπου Βρετανοί και καταστράφηκαν 2 εκατομμύρια σπίτια, παρ' όλα αυτά όμως, ο λαός άντεξε και δεν παραδόθηκε. Αυτό ακριβώς το έπος της αντίστασης και της ατσάλινης θέλησης του Τσόρτσιλ μας παραδίδει ο Larson. Η αφήγησή του για τις πιο ιδιωτικές στιγμές του Πρωθυπουργού είναι τόσο προσωπική που πραγματικά ο αναγνώστης νομίζει, μερικές φορές, ότι ο συγγραφέας ήταν εκεί μαζί με τον Τσόρτσιλ και παρακολουθούσε τις κινήσεις του.

Μερική αυτοβιογραφία, λοιπόν,  non fiction βιβλίο, χρονικό καθημερινότητας του Πρωθυπουργού, έπος του Τσόρτσιλ, ιστορικό δοκίμιο, όλοι αυτοί οι χαρακτηρισμοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το "Μέρες που έγιναν ιστορία", ένα από τα πιο επιτυχημένα βιβλία της χρονιάς που μας πέρασε και στο οποίο αξίζει να αφιερώσουμε λίγο από τον χρόνο μας τόσο για να μάθουμε Ιστορία, όσο και για να περάσουμε ευχάριστα την ώρα μας.

Ξενοφών Φύτρος, Αγαπημένο μου ημερολόγιο, εκδ. Bell, 2021, σελ.356

 

Πώς θα ήταν άραγε αν ένας κατά συρροήν δολοφόνος κρατούσε ημερολόγιο για τις αποτρόπαιες πράξεις του; Και πώς θα ήταν αν εμείς καταφέρναμε να διαβάσουμε αυτό το ημερολόγιο προκειμένου να ανακαλύψουμε τις απώτερες προθέσεις του, τα συναισθήματά του και τον λόγο για τον οποίον σκοτώνει;

Αυτό ακριβώς μας προσφέρει ο Ξενοφών Φύτρος στο βιβλίο του με τίτλο "Αγαπημένο μου ημερολόγιο", μία ημερολογιακή καταγραφή των σκέψεων του δολοφόνου, μαζί με τη γραμμική αφήγηση των γεγονότων εν έτει 2031 στην Αθήνα.

Το βιβλίο ανήκει στην κατηγορία του αστυνομικού δυστοπικού μυθιστορήματος. Η αφήγηση των γεγονότων είναι γρήγορη, χωρίς μακροσκελείς περιγραφές και η ταυτότητα του ενόχου κάτι παραπάνω από καλά κρυμμένη. Οι διάλογοι είναι άφθονοι και ολοζώντανοι και εξασφαλίζουν τη γρήγορη, και καταιγιστική, πολλές φορές, δράση. 

Ο Ξενοφών Φύτρος περιγράφει έναν κόσμο τον οποίο όλοι απευχόμαστε να δούμε κάποτε και να συμβούν. Το ξέσπασμα μίας πανδημίας θερίζει ολοένα και περισσότερες ανθρώπινες ζωές, η διαφθορά έχει εισχωρήσει σε όλους τους κρατικούς τομείς και η αθρόα εισροή των μεταναστών στη χώρα έχει καταστρέψει όλες τις υποδομές. Πείνα, εξαθλίωση και μεγάλες ουρές για την απόκτηση τροφίμων είναι η καθημερινότητα των Αθηναίων πολιτών.Σημειωτέον επίσης ότι η χώρα έχει βγει από την Ευρωπαϊκή Ένωση και πρέπει να αντιμετωπίσει την ανθρωπιστική κρίση εντελώς μόνη και αβοήθητη. Πόσο ουτοπικός είναι, άραγε ένας τέτοιος κόσμος;

Πρωταγωνιστής είναι ο καλά κρυμμένος δολοφόνος και οι πολυάριθμοι αστυνομικοί που προσπαθούν να εξιχνιάσουν την όλη  υπόθεση, αλλά και οι εκπρόσωποι της διεφθαρμένης κυβέρνησης. Ο δολοφόνος έχει αφήσει ελάχιστα στοιχεία πίσω του, ενώ δεν φαίνεται να έχει σαφή προτίμηση σχετικά με την ταυτότητα των θυμάτων του: απλά σκοτώνει όποιον και όποια βρεθεί στον δρόμο του. Τουλάχιστον έτσι φαίνεται αρχικά…

Ο Ξενοφών Φύτρος δημιουργεί όχι μόνο ένα έξυπνο αστυνομικό μυστήριο σε έναν δυστοπικό κόσμο, αλλά και ένα έξοχο ψυχογράφημα ενός κατά συρροήν δολοφόνου, ο οποίος κρύβει επιδέξια την ταυτότητά του από τους διώκτες του, μέχρι το σημείο μηδέν λίγο πριν από το τέλος του βιβλίου, όταν θα πέσουν οι μάσκες. Και πάλι όμως τότε, θα μας ξαφνιάσει και πάλι ο συγγραφέας με μία ακόμη απρόσμενη τροπή στην υπόθεση. Διότι, για άλλη μία φορά, τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται.