Κίραν Μίλγουντ Χάργκρειβ, Οι μάγισσες του Βάρντε, εκδ. Πατάκη, 2022, μετ.Μ. Καλοφωλιά, σελ. 450

 

"Οι μάγισσες του Βάρντε" είναι η ευρωπαϊκή εκδοχή των μαγισσών του Σάλεμ, της περίφημης εκείνης δίκης των μαγισσών στη Μασαχουσέτη το 1693. Η βραβευμένη θεατρικής συγγραφέας Κίραν Μίλγουντ Χάργκρεϊβ γνωστοποιεί μία άγνωστη δίκη μαγισσών που έλαβε χώρα στη Νορβηγία τις πρώτες δεκαετίες του δέκατου έβδομου αιώνα.

Στις 24 Δεκεμβρίου του 1617, έξω από τις ακτές του νησιού Βάρντε, στη βορειοανατολική Νορβηγία, μία καταστροφική καταιγίδα που ξέσπασε απρόσμενα οδήγησε στην απώλεια όλων των ανδρών του νησιού, που ψάρευαν εκείνη την ώρα στη θάλασσα, με αποτέλεσμα οι γυναίκες τους να απομείνουν ολομόναχες και να αυτοκυβερνώνται. Κάτι τέτοιο, φυσικά, δεν μπορεί να ήταν και πολύ αρεστό σε μία εποχή όπου οι γυναίκες, πλήρως υποταγμένες στους συζύγους τους και περιφρονημένες από τις θρησκείες, κατηγορούνταν συχνότατα για μαγεία και καίγονταν πολλές φορές στην πυρά ως μάγισσες.

Η μικρή γυναικεία κοινωνία θα αναστατωθεί περαιτέρω μετά από την άφιξη στη νήσο του Αβεσσαλώμ Κόρνετ, ενός Σκωτσέζου κυνηγού μαγισσών, που βάζει στόχο της ζωής του να απαλλάξει την περιοχή από ύποπτες παρουσίες που αντιτίθενται στον λόγο του Θεού. Η νεαρή σύζυγός του, καταπιεσμένη από εκείνον, έχει όμως διαφορετική άποψη για όλα αυτά... Θα γνωρίσει τις γυναίκες του Βάρντε και θα ακροβατήσει επικίνδυνα μεταξύ της πλήρους υποταγής στον αυστηρών ηθών σύζυγό της και στην ικανοποίηση των δικών της θέλω...

Το απόγειο του κυνηγιού των μαγισσών τοποθετείται μεταξύ των ετών 1580-1630, παραδόξως, δηλαδή, μετά το "επίσημο" τέλος των Σκοτεινών Χρόνων. Το βιβλίο της Χάργκρειβ μεταφέρει αριστοτεχνικά στον αναγνώστη όλη εκείνη την ατμόσφαιρα της υστερίας και του τρόμου, αλλά και του παραλογισμού που επικρατούσε εκείνη την εποχή σχετικά με το φαινόμενο της μαγείας.

Λαμβάνοντας έμπνευση από μία άγνωστη αληθινή ιστορία, η Χάργκρεϊβ συνθέτει ένα μοναδικό πορτρέτο της γυναικείας ψυχολογίας, αλλά και μίας μικρής απομονωμένης νορβηγικής κοινωνίας την εποχή που η χώρα ήταν ενωμένη με τη Δανία και οι αυτόχθονες Σάαμι- αυτοί που ζούσαν ακολουθώντας κάποιες παγανιστικές δοξασίες των προγόνων τους-κινδύνευαν καθημερινά με φυλάκιση και θανάτωση στην πυρά ως αιρετικοί. Συνάμα, η συγγραφέας παρουσιάζει με αδρές γραμμές τη θρησκοληψία της εποχής, αλλά και τις δυσκολίες που συναντούσαν στην καθημερινή τους ζωή οι γυναίκες.

Ένα βιβλίο διαφορετικό, μία αλλιώτικη ιστορία δοσμένη με μαεστρία σε αφηγηματικό ενεστώτα μέσω της αισθαντικής γραφής της Χάργκρεϊβ, που κρατάει καθηλωμένο τον αναγνώστη από την πρώτη ως την τελευταία σελίδα.

Δημήτρης Τριανταφυλλίδης, Η αυτοκρατορική νοσταλγία της Ρωσίας, εκδ. Επίκεντρο, 2022, σελ.87

 

Με αφορμή την επαίσχυντη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου του τρέχοντος έτους, ο ειδικός στις ρωσικές σπουδές συγγραφέας και εμταφραστής Δημήτριος Τριανταφυλλίδης, καταθέτει ένα πολιτικού περιεχομένου δοκίμιο με τίτλο "Η αυτοκρατορική νοσταλγία της Ρωσίας, ο ευρασιανικός πειρασμός". Μέσω του πονήματος αυτού, ο Τριανταφυλλίδης προσπαθεί να εξηγήσει τις ρωσικές πολιτικές και το παράλογο γεγονός του πολέμου που βιώνει αυτή τη στιγμή η Ευρώπη.

"Κάθε φορά, όμως, που η Ρωσία νιώθει δυνατή και γεμάτη αυτοπεποίθηση, όχι μόνο απομακρύνεται από τον δυτικό πολιτισμό, αλλά υποκύπτει στον πειρασμό να του αντιπαρατεθεί, ακόμη και διά της ισχύος των όπλων".

Ο Τριανταφυλλίδης αναλύει τη θεωρία του ευρασιανισμού, την αυτοκρατορική, δηλαδή, πολιτική της Ρωσίας, μιας χώρας που "πατάει" τόσο στην ευρωπαϊκή Δύση όσο και στην απολυταρχική Ανατολή και αρνείται διακαώς να αποβάλει την βαθιά ριζωμένη απολυταρχική, βαρβαρική και νομαδική φύση των ανθρώπων της.

Ο ευρασιανισμός έχει τις ρίζες του ως κίνημα στις αρχές του εικοστού αιώνα και θεωρεί ότι τη Ρωσία απάρτιζαν ανέκαθεν τρεις "πόλοι": το Βυζάντιο στον Νότο, η στέπα στην Ανατολή και η Ευρώπη στη Δύση. Προς τον τελευταίο πόλο κινήθηκαν τσάροι όπως ο Μεγάλος Πέτρος και η Μεγάλη Αικατερίνη, αλλά και, πολύ αργότερα, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Η Ρωσία όμως φαίνεται πώς πάντοτε γοητευόταν εντόνως από την ασιατική βαρβαρότητα και από την απόπειρα ενοποίησης σε μία ενιαία επιφάνεια τόσο των ασιατικών όσο και των ευρωπαϊκών εδαφών της.

Ο πρώτος θεωρητικός του ευρασιανισμού θεωρείται ο Τρουμπετσκόι στις αρχές του εικοστού αιώνα, οι ρίζες όμως του κινήματος ενυπάρχουν και στα σλαβόφιλα κινήματα, καθώς και τα κινήματα υπέρ των "φίλιων" λαών της Ρωσίας, δηλαδή  των Μογγόλων, των Τατζίκιων, των Λευκορώσων, των Οσέτιων και των Αμπχάζιων. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, το γεγονός ότι όλο το "κακό" δεν ξεκίνησε από την εισβολή της Ρωσίας στην Κριμαία, αλλά από πριν, συγκεκριμένα από την κρίση στην Οσετία το 2008.

Ο Τριανταφυλλίδης δεν διστάζει να διακηρύξει περίτρανα ότι με τη σημερινή εισβολή της στην Ουκρανία η Ρωσία έχει κηρύξει απροκάλυπτα τον πόλεμο όχι μονάχα στη Δύση, αλλά και στην ίδια την έννοια της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας του Λόγου.

"Σήμερα, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ουσιαστικά η πρώτη έχει κηρύξει τον πόλεμο ενάντια στη Δύση, στον ελεύθερο κόσμο στον πολιτισμό της ελευθερίας και της επιλογής. Ουσιαστικά, Η Ρωσία κομίζει στον 21ο αιώνα το μοντέλο της ασιατικής απολυταρχίας, της λατρείας της ισχύος και της επιβολής διά των όπλων των επιλογών μιας "πεφωτισμένης ηγεσίας".

Η Κυρία με τη Λάμπα και ο Κριμαϊκός πόλεμος

 

Η αποκαλούμενη "Κυρία με τη Λάμπα", η Φλόρενς Νάιτινγκεϊλ, γεννήθηκε στις 12 Μαΐου του 1820 στη Φλωρεντία από Βρετανούς γονείς. Έλαβε αξιόλογη μόρφωση, αλλά όταν ήταν είκοσι χρονών έλαβε την απόφαση να ασχοληθεί με ένα επάγγελμα το οποίο όχι μόνο δεν άρμοζε στην τάξη της, αλλά, επιπλέον, θεωρούταν μιαρό και αηδιαστικό: εκείνο της νοσηλεύτριας. Η απόφασή της αυτή όμως  έμελε να αλλάξει όχι μονάχα τη δική της ζωή, αλλά και την ιστορία της ίδιας της νοσηλευτικής ως επιστημονικού κλάδου.

Αφού εκπαιδεύτηκε στη Γερμανία ως νοσοκόμα, επέλεξε ως πρώτο -αλλά και τελευταίο-πεδίο δράσης της τον Κριμαϊκό πόλεμο (1853-56). Αυτός υπήρξε και ο πρώτος πόλεμος που καλύφθηκε από ανταποκριτές και δημοσιογράφους της εποχής, με αποτέλεσμα να γνωστοποιηθεί στο ευρύ κοινό όλη η φρίκη του πολέμου.

Η "Κυρία με τη Λάμπα" έμεινε στην ιστορία με την εμμονή που απέκτησε με την καθαριότητα των νοσοκομείων και των ασθενών-ανύπαρκτη ως τότε- με αποτέλεσμα να σώσει εκατοντάδες ανθρώπινες ζωές , όπως τη σχολαστική απολύμανση των χεριών της προτού ακουμπήσει τους ασθενείς. Βελτίωσε επίσης τη διατροφή των ασθενών στα νοσοκομεία, αφού πίστευε ότι αυτή συνέβαλε τα μέγιστα στην ανάρρωσή τους. Χαρακτηριστικό είναι δε το γεγονός ότι στην εποχή της την αποκαλούσαν η "Κυρία με το Σφυρί" εξαιτίας της αυστηρότητας που τη διέκρινε στην τέλεση των καθηκόντων της και στην τήρηση των κανόνων υγιεινής. Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι δεν πήγαινε ποτέ για ύπνο το βράδυ πριν επισκεφθεί κάθε έναν από τους ασθενείς της προσωπικά. Έτσι εξάλλου απέκτησε και το γνωστό προσωνύμιό της.

Μετά το τέλος του πολέμου αποσύρθηκε στο Λονδίνο, όπου ίδρυσε την πρώτη σχολή Νοσηλευτριών. Πολλές από τις αρχές υγιεινής που υιοθέτησε η ίδια τότε στα νοσοκομεία τηρούνται απαρέγκλιτα μέχρι σήμερα. Για τη δράση της, ο βασιλιάς Εδουάρδος της απένειμε το 1907 το Παράσημο Αξίας- και υπήρξε η πρώτη γυναίκα που έλαβε το συγκεκριμένο παράσημο. Πέθανε στις 13 Αυγούστου του 1910.

Έρση Σεϊρλή, Γκρίζος κύκνος, εκδ. Σμίλη, 2022

 

Ένα βιβλίο για τον χορό και για τη σχέση που μπορεί να έχει ένας χορευτής μαζί του υπογράφει η χορεύτρια και συγγραφέας Έσρη Σεϊρλή.

Το πόνημά της τιτλοφορείται "Γκρίζος κύκνος"  και περιέχει τη μερική και επιλεκτική αυτοβιογραφία της μαζί με τις σκέψεις και τα συναισθήματά της για τον χορό.

Με αυτό το βιβλίο η συγγραφέας δεν έχει να προσφέρει κάτι νέο συγγραφικά, όπως μας καταθέτει η ίδια στον πρόλογο του βιβλίου της, αλλά ανατέμνει, περισσότερο, τη δική της σχέση με την τέχνη της Τερψιχόρης: τον χορό. Αισθάνεται επίσης την ανάγκη να απολογηθεί επειδή άργησε να συνειδητοποιήσει την πρωταρχική σημασία που ο χορός έχει στη ζωή της. Φαίνεται πως η ίδια, αν και χόρευε από παιδί εξαιτίας ενός έμφυτου ταλέντου- χρονολογικά υπήρξε πρώτα συγγραφέας και κατόπιν χορεύτρια. Αν και είχε εξίσου καλή σχέση με τα βιβλία από παιδί, όπως μας λέει στον "Γκρίζο κύκνο", εντούτοις σήμερα η ιδιότητά της ως χορεύτρια τείνει να είναι σημαντικότερη στη ζωή της από εκείνη της λογοτέχνιδας.

Κι όμως, η μερική αυτή αυτοβιογραφία της έχει όλα εκείνα τα χαρακτηριστική που κατατάσσουν τη Σεϊρλή επάξια ανάμεσα στους αξιόλογους σημερινούς λογοτέχνες: λόγο καθαρό, καλοδουλεμένο, εσωτερικότητα και αισθαντικότητα στην αφήγηση, προσεκτική επιλογή των λέξεων και γλαφυρό ύφος. Αυτό που εγώ η ίδια ξεχώρισα ως αναγνώστρια στο βιβλίο της είναι η σκωπτική της διάθεση και η τάση της να καταθέτει φιλοσοφικού τύπου ρήσεις και , αποφθέγματα, όπως και το να θέτει ερωτήσεις που ωθούν τον αναγνώστη στην ενδοσκόπηση:

"Υπάρχει πεπρωμένο; Έχουμε τη δυνατότητα να σχεδιάσουμε τη ζωή μας; Είμαστε οι μόνοι υπεύθυνοι για τις επιλογές μας; Υπάρχει φυσική προδιάθεση, ταλέντο, κλίση; Ο χαρακτήρας ορίζει την τύχη ή το αντίθετο;" 

Πρόκειται για ερωτήματα τα οποία προορίζονται αν μείνουν αναπάντητα, καθώς κανένας δεν μπορεί να τα απαντήσει με σιγουριά. Είναι, όμως, απολύτως λογικό να αναρωτιέται η συγγραφέας αν ήταν το έμφυτο ταλέντο της ή περισσότερο οι ατέλειωτες ώρες εξάσκησης αυτό που την έκανε, εν τέλει, επαγγελματία χορεύτρια. Τελικά, το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον ή ο άνθρωπος διαμορφώνει μονάχος τη μοίρα του; Σε ποιον βαθμό αυτό που μας συμβαίνει καθορίζεται από την τύχη ή από τις δικές μας επιλογές;

Τη ροή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης διακόπτουν σύντομα κειμενάκια με επεξήγηση των όρων του μπαλέτου-τα οποία ομολογουμένως μας βάζουν για τα καλά στο κλίμα του χορού- καθώς και μικρές, εσωτερικές παρενθέσεις στην αφήγηση της ζωής της συγγραφέως σε τρίτο πρόσωπο. Αυτές είναι εμβόλιμες σε όλο το σώμα του κειμένου και επιτελούν τον ρόλο του "διαλείμματος" στην όλη αφήγηση.

"Οι χορευτές είμαστε νάρκισσοι. Υπολογίζουμε στο βλέμμα του άλλου και, όταν αυτό μας λείπει, καταφεύγουμε στην παραμυθία του καθρέπτη".

Ο "Γκρίζος κύκνος"  είναι ένα βιβλίο που θα λατρέψουν όχι μόνον οι χορευτές, αλλά και όλοι όσοι δηλώνουν ερωτευμένοι με την τέχνη τους, καθώς και όλοι όσοι επιλέγουν να μοιράσουν την ενέργεια και την καρδιά τους ανάμεσα σε περισσότερες από μία απαιτητικές "ερωμένες ", όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση κάνει η συγγραφέας, η οποία επιλέγει αμφότερες τις τέχνες της Τερψιχόρης και της Μούσας Καλλιόπης για τον σκοπό αυτό.