Αμάντα Μιχαλοπούλου-Η μεταμόρφωσή της, εκδ. Καστανιώτη

 

Κι αν δεν είχαμε φύλο εμείς οι άνθρωποι τι θα γινόταν άραγε; Αν ήμασταν ερμαφρόδιτοι σαν τα σαλιγκάρια; Αν δεν είχαμε όλα αυτά τα κοινωνικά επιβεβλημένα ταμπού και αν δεν μας εξανάγκαζαν να ζήσουμε με αυτά; Τι γίνεται με τα στερεότυπα των φύλων, τους παραδοσιακά καθορισμένους ρόλους των δύο φύλων και με την περίφημη σεξουαλική απελευθέρωση;

 

Η Αμάντα Μιχαλοπούλου είναι μία βραβευμένη συγγραφέας γνωστή από παλιά στο ελληνικό κοινό. Έχει καταθέσει ως τώρα ουκ ολίγα μυθιστορήματα, έχει γράψει διηγήματα, βιβλία για παιδιά και έχει συμμετάσχει πολλάκις σε συλλογές διηγημάτων. Αυτή τη φορά επιχειρεί κάτι εντελώς διαφορετικό συγγραφικά από τα προηγούμενα βιβλία της, συμμεριζόμενη τις ανησυχίες του καιρού μας, μέσα από μία νουβέλα με τίτλο «Η μεταμόρφωσή της», στο πρότυπο της καφκικής «Μεταμόρφωσης».

 

 Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου, Σάσα, είναι φοιτήτρια ιατρικής και ένα ωραίο πρωινό, ξυπνώντας από έναν εφιάλτη, θα διαπιστώσει ότι έχει βιώσει μία εμπειρία ανάλογη εκείνης που βίωσε ο Γκρέκορ Σάμσα στη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα. Αντί όμως αυτή να έχει μεταμορφωθεί σε γιγάντιο σκαθάρι, όπως ο ήρωας του Κάφκα, η Σάσα διαπιστώνει ότι έχει αλλάξει, εντελώς αναίτια και ξαφνικά, φύλο. Στη θέση της ήβης της έχει φυτρώσει ένα κανονικότατο πέος. Τι θα κάνει λοιπόν τώρα η Σάσα; Πώς θα συνεχίσει τη ζωή της αλλάζοντας εντελώς τον κοινωνικό της ρόλο;

 

Η συγγραφέας δίνει βαρύνουσα σημασία τόσο στα συναισθήματα που βιώνει η ίδια η Σάσα, όσο και στην αντιμετώπιση που αυτή έχει ως «μεταλλαγμένη» από τον κοινωνικό της περίγυρο, τις παρέες της, τους καθηγητές της και ιδίως τους γονείς της. Η ανακάλυψη της καινούριας σεξουαλικής φύσης της και η ικανοποίηση που αντλεί μέσα από αυτήν απεικονίζεται επίσης παραστατικότατα. Ωθεί παράλληλα όμως και τον αναγνώστη να θέσει πολλά ερωτήματα σχετικά με την ανθρώπινη φύση, τα θέλω μας και τα κοινωνικές επιταγές. Και όλα αυτά μέσα σε έναν κόσμο δυστοπικό, σε έναν ακαθόριστο μελλοντικό χωροχρόνο.

 

Πρόκειται για μία νουβέλα ενηλικίωσης που μπορεί να γεννήσει πολλές φιλοσοφικές προεκτάσεις σχετικά με την ανθρώπινη φύση. Μια νουβέλα που θα μας ωθήσει να σκεφτούμε καλύτερα ποιοι είμαστε, αν είμαστε πράγματι αυτοί που θέλουμε να είμαστε ή αν, αντίθετα, υποκρινόμαστε ότι είμαστε αυτοί που είμαστε για να κάνουμε το χατίρι των άλλων.

 

Το τέλος των φύλων, το τέλος της Ιστορίας και του κόσμου μας όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Σε μία μετά –Εδέμ, όπου ο Κατακλυσμός έχει ήδη συμβεί, σε έναν απροσδιόριστο χωροχρόνο, η Μιχαλοπούλου δημιουργεί μία ηρωίδα-ήρωα ορόσημο στη λογοτεχνία, που όμοιά της δεν έχει υπάρξει ως τώρα. Η Σάσα και ό,τι η πολυσχιδής φυλετική φύση της συμβολίζει, δεν μπορεί παρά να προαναγγέλλει το μέλλον, μα και να ανήκει σε αυτό. Ένα βιβλίο πιο επίκαιρο από ποτέ που αμφισβητεί θέσφατα και καθιερωμένα κοινωνικά πρότυπα και προκαταλήψεις αιώνων.

Κώστας Στοφόρος, Το μακρύ ταξίδι του Καραβάτζιο, εκδ. Κέδρος

 

«Στις 8 Νοεμβρίου του 1912, το Δεδέαγατς καταλήφτηκε από  τους Βουλγάρους και αργότερα από τους Έλληνες. Ωστόσο, προς μεγάλη απογοήτευση των κατοίκων,  με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου πέρασε στα χέρια της Βουλγαρίας, που υπήρξε ο κακός δαίμονας για τους Θρακιώτες μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου».

 

Ο Κώστας Στοφόρος είναι γνωστός για τις ευφάνταστες παιδικές δημιουργίες του που συνδυάζουν μυστήριο και περιήγηση τόσο στον γεωγραφικό χώρο όσο και στον ιστορικό χρόνο. Έχει καταθέσει ως τώρα πολυάριθμα βιβλία για παιδιά, μεταξύ των οποίων και έξι περιπέτειες οι οποίες διαδραματίζονται σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, όπως τη Χίο, τη Λέρο, την Καστοριά, τα Δωδεκάνησα, τη Γκιώνα και την Κεφαλονιά.

 

Αυτή τη φορά η γνωστή παρέα θα περιηγηθεί στη γη του Ορφέα και του θεού Διόνυσου, δηλαδή στη Θράκη. Τα παιδιά, παρέα με κάποιους από τους γονείς, θα περιηγηθούν στη Θράκη και θα αναζητήσουν τις ιστορικές συνδέσεις μεταξύ δύο εντελώς άσχετων, φαινομενικά, πραγμάτων: του ζωγράφου Καραβάτζιο και της αγωνίστριας του 1821 Δόμνας Βισβύζη.

 

Η αναζήτηση ετούτη τη φορά αφορά έναν πίνακα του κορυφαίου Ιταλού ζωγράφου. Πρόκειται άραγε για αληθινό πίνακα ή θρύλο; Και τι μπορεί να συνδέει τον Άγιο Εύπλου, πολιούχο της Κατάνια στη Σικελία με την Αίνο της Ανατολικής Θράκης;

 

Από την Αλεξανδρούπολη, που είναι και ο βασικός τόπος διαμονής της παρέας, ως το Σουφλί, το Διδυμότειχο, τις Φέρες, τη Σαμοθράκη, τη σπηλιά το Κύκλωπα και το Τυχερό, η παρέα θα κληθεί να ανακαλύψει τις κρυμμένες ομορφιές της θρακικής γης και τα ιστορικά μυστικά. Η υπόθεση, όμως, δεν διαδραματίζεται μονάχα στον εικοστό πρώτο αιώνα, αλλά και στο 1608, με πρωταγωνιστή τον ίδιο τον Καραβάτζιο, το 1821, με κεντρικό πρόσωπο τη Δόμνα Βισβύζη, αλλά και το 1941- 1944, τότε που η Θράκη βρισκόταν υπό βουλγαρική κατοχή και το 1922-23, τα έτη της προσφυγιάς και της ανταλλαγής των πληθυσμών. Ούτε οι Έλληνες της Κάτω Ιταλίας και οι Εβραίοι που εξοντώθηκαν κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου απουσιάζουν από αυτό το περίτεχνο μωσαϊκό πολλαπλών χαρακτήρων, ιστορικών περιόδων και τόπων που τόσο επιδέξια κολλάει ο Στοφόρος. Δεν αφήνει έξω από τη διήγησή του κανένα ιστορικό γεγονός.

 

Ο συγγραφέας στο βιβλίο του περιδιαβαίνει όλους τους αιώνες της θρακικής ιστορίας από το 1600 και μετά και γράφει με όρεξη και αστείρευτο κέφι, χωρίς να κρύβει την αγάπη του τόσο για την Ιστορία, όσο και για τα ίδια τα παιδιά, αλλά και την όμορφη θρακική γη. Ένας ακόμη έξοχος τρόπος προκειμένου να μάθουν τα παιδιά μας Ιστορία μέσω μιας απίθανης περιπέτειας.

Carson Mc Cullers-Η παράνυφος, εκδ. Διόπτρα

 

Η Carson Mc Cullers θεωρείται μία από τις σημαντικότερες Αμερικανίδες συγγραφείς του εικοστού αιώνα. Μέγας θαυμαστής και υπέρμαχός της ήταν ο επίσης μεγάλος συγγραφέας Τένεσι Ουίλιαμς. Αυτοί οι δύο εξάλλου, αλλά και άλλοι συγγραφείς, όπως ο Γουίλιαμ Φόκνερ, αποτελούν τη γενιά του μεγάλου «νότιου» αμερικανικού μυθιστορήματος. Έτσι λοιπόν και το παρόν έργο της Μακ Κάλερς με τίτλο «Η παράνυφος» δεν αποτελεί εξαίρεση,  αφού κι αυτό διαδραματίζεται στον αμερικανικό νότο και συγκεκριμένα στην πολιτεία της Τζόρτζια, η οποία είναι και ο τόπος καταγωγής της συγγραφέως.

 

«Η παράνυφος» έχει κάθε λόγο να διεκδικεί τα εύσημα ως ένα πρωτότυπο και ιδιαίτερο λογοτεχνικό πόηνμα. Κατ’ αρχάς είναι τόσο λιτό, σεμνό και ολιγοπρόσωπο, σαν όπερα δωματίου. Δεν έχει καμία σχέση με τα δαιδαλώδη πολυπρόσωπα μυθιστορήματα που εντυπωσιάζουν με τον όγκο και την πλοκή τους και εκτείνονται σε μεγάλο εύρος χρόνου, μυθιστορήματα δηλαδή του τύπου «Όσα παίρνει ο άνεμος». Απεναντίας, εδώ η πλοκή συμπυκνώνεται σε μία μονάχα εποχή του χρόνου, συγκεκριμένα σε έναν καυτό, και ιδιαίτερα βαρετό για την πρωταγωνίστρια, Αύγουστο στο μικρό σπίτι της σε μία μικρή πόλη του αμερικάνικου νότου.

 

Η Φράνκι είναι μία δωδεκάχρονη κοπέλα που αισθάνεται ότι δεν ανήκει πουθενά. Δεν είναι ούτε παιδί πλέον, αλλά ούτε και ενήλικας. Δεν έχει κανέναν σκοπό στη ζωή της που μπορεί να παρομοιαστεί με μία μεγάλη ήρεμη λίμνη. Έχει ατέλειωτες ελεύθερες ώρες,  τις οποίες δεν ξέρει πώς να γεμίσει και περνά τις ώρες της στην κουζίνα του σπιτιού της παρέα με τον ξάδελφό της, τον εξάχρονο  Τζον Χένρι και τη μαύρη μαγείρισσα και υπηρέτριά τους, την Μπερενίς.

 

Όλα θα αλλάξουν όταν θα πέσει, σαν βότσαλο στην ήρεμη λίμνη της Φράνκι, η είδηση ότι ο αδελφός της πρόκειται να παντρευτεί και ότι η ίδια θα γίνει παράνυφος στον γάμο. Η είδηση αυτή αφήνει τη φαντασία της Φράνκι να οργιάσει. Θα τολμήσει μάλιστα να αφήσει τον εαυτό της να ελπίσει ότι οι νεόνυμφοι θα την πάρουν μαζί τους και στο ταξίδι του μέλιτος. Ουσιαστικά αυτή είναι η είδηση που τη ξαναφέρνει πίσω στη ζωή. Θα γίνουν άραγε πράγματι έτσι όλα όπως τα ονειρεύεται ή το όνειρο θα τελειώσει άδοξα και απότομα;

 

Η Φράνκι παρουσιάζεται ενίοτε οξύθυμη, αλλά και ζηλιάρα. Και αυτό δεν είναι περίεργο αν σκεφτεί κανείς ότι μόνο ευτυχισμένη δεν μπορεί να θεωρηθεί μέχρι τώρα από τη ζωή της. Η μπουχτισμένη απ’ όλα Φράνκι αναζητά, στην πραγματικότητα τον εαυτό της, αλλά και την ευτυχία. Αυτό που νιώθει είναι απέραντη μοναξιά και ένα κενό, το οποίο προσπαθεί απεγνωσμένα να γεμίσει όχι με πράξεις, αλλά με σχέδια και σκέψεις. Οι αναγνώστες οπωσδήποτε θα νιώσουν οίκτο και συμπάθεια για τη μικρή, ταλαιπωρημένη ψυχικά έφηβη πρωταγωνίστρια.

 

Οι διάλογοι μεταξύ των προσώπων είναι εξαιρετικά αληθοφανείς και η Carson αποφεύγει κάθε προσπάθεια ωραιοποίησης των λόγων στους χαρακτήρες που δημιουργεί. Οι σκόρπιες εγκιβωτισμένες αναμνήσεις της και η σύντομη βόλτα της εκτός σπιτιού θα αλλάξουν παροδικά το βασικό σκηνικό της δράσης, το οποίο δεν είναι άλλο από την κουζίνα του σπιτιού της. Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Φράνκι θέλει να φύγει και να δραπετεύσει από όλα αυτά, τόσο από τους οικείους της και την κουζίνα του σπιτιού της, όσο και από τον ίδιο της τον εαυτό.

 

Αυτό που κάνει το βιβλίο της Carson να ξεχωρίζει είναι, αναντίρρητα, η μουσικότητα της καλοδουλεμένης πρόζας της- η Carson είχε προσπαθήσει να γίνει μουσικός και έπαιζε πιάνο. Εξάλλου δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το συγκεκριμένο βιβλίο το έγραφε για πέντε ολόκληρα χρόνια. Μαζί με το έτερο κορυφαίο έργο της «Η καρδιά κυνηγάει μόνη», η «Παράνυφος» πρέπει να θεωρηθεί όχι μόνο το καλύτερο έργο της συγγραφέως, αλλά ένα από τα κορυφαία έργα της αμερικανικής λογοτεχνίας του περασμένου αιώνα.

 

William Golding, Μύησις ταξιδευτού, εκδ. Διόπτρα

 

Ο βραβευμένος με Νόμπελ Βρετανός συγγραφέας William Golding είναι γνωστός στο ελληνικό κοινό κυρίως μέσα από το μυθιστόρημά του "Ο άρχοντας των μυγών". Η "Μύησις ταξιδευτού" είναι το πρώτο μυθιστόρημα μιας ναυτικής τριλογίας  με τίτλο "Ως τα πέρατα της γης: Μία ναυτική τριλογία", που διαδραματίζεται στο τέλος των Ναπολεόντειων πολέμων. Τα άλλα δύο βιβλία τιτλοφορούνται  "Σε απόσταση αναπνοής" και "Φωτιά στα έγκατα". Παρ' όλα αυτά, όμως, το κάθε βιβλίο μπορεί να διαβαστεί ανεξάρτητα.

Ήδη από την πρώτη σελίδα αυτό που θα κερδίσει τον αναγνώστη είναι η τόσο αυθόρμητη, όμορφη και αριστοτεχνικά δομημένη γλώσσα που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, η οποία διατηρεί αυτή την ωραιότητα και στην ελληνική μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου.

Πρόκειται  για ένα ταξίδι με πλοίο από την Αγγλία ως την Αυστραλία, αλλά, συνάμα, και για ένα ταξίδι αυτογνωσίας. Ο δρόμος προς την καλύτερη γνώση του εαυτού μας και η σκιαγράφηση πολλών διαφορετικών χαρακτήρων είναι και ο πρωταρχικός στόχος του συγγραφέα. Το πλοίο γίνεται μια μικρογραφία της αγγλικής κοινωνίας. Θεματικά, επομένως, το βιβλίο θα μας θυμίσει ίσως "Το πλοίο των τρελών" της Porter.

Πρωταγωνιστής και αφηγητής, μέσα από ημερολογιακή καταγραφή-επιστολή προς τον νονό του, είναι ο ιδιόρρυθμος μπαγαπόντης Έντμουντ Τάλμποτ, ένας χαρακτήρας τον οποίο μάλλον συμπαθούμε παρά την, ορισμένες φορές, απαράδεκτη συμπεριφορά του. Ο βασικός αυτός χαρακτήρας-αφηγητής πλαισιώνεται από τον μισάνθρωπο και αυταρχικό πλοίαρχο Άντερσον, ο οποίος μισεί επίσης θανάσιμα τους κληρικούς, όπως τον Κόλεϋ που είχε την ατυχία να βρεθεί στο πλοίο του. Ο νεαρός κληρικός παρουσιάζεται σαν ένας άξεστος επαρχιώτης, έχει όμως βασικό ρόλο πάνω στο πλοίο. Ο μέθυσος ζωγράφος Μπρόκλμπανκ είναι μία άλλη ιδιάζουσα περίπτωση. Ρυθμιστής των πραγμάτων και φυσιολογικότερος χαρακτήρας απ' όλους είναι ο αντιπλοίαρχος Σάμερς.

Οι περισσότεροι μπορεί να είναι μεν άνδρες, όμως οι γυναικείες παρουσίες δεν λείπουν από το πλοίο, όπως, για παράδειγμα, η όμορφη δεσποινίς Μπροκλμπανκ, φερόμενη ως κόρη του ζωγράφου.

Ο Golding απεικονίζει έξοχα τον κόσμο της θάλασσας, με όλη την μπόχα των πλοίων της εποχής και τις δοκιμασίες που αυτά επεφύλασσαν στους ταλαίπωρους επιβάτες, όπως τις δύσκολες ναυτίες και το ατέρμονο κούνημα. Ο συγγραφέας διακρίνεται για τις γλαφυρότατες περιγραφές του που μας μεταφέρουν απευθείας στα τέλη του 19ου αιώνα. Αξιοημείωτη είναι πάντως η απουσία ιστορικών και κοινωνικών αναφορών της εποχής. Ο συγγραφέας έχει δώσει τόσο βάρος στα συναισθήματα και στην οπτική που έχει στα πράγματα ο βασικός χαρακτήρας του, αλλά και στους υπόλοιπους χαρακτήρες του, που είναι σαν να μην ασχολήθηκε καθόλου με τον κοινωνικοπολιτικό περίγυρο. Οι αναφορές στη γεωγραφία κατά τη διάρκεια του ταξιδιού είναι επίσης ελάχιστα. Αυτό το γεγονός βέβαια είναι που επιτρέπει στον Golding να πραγματοποιήσει αυτό που εξ' αρχής ήθελε: την αναζήτηση της αυτογνωσίας.

Έτσι το βιβλίο μολονότι μπορεί να χαρακτηριστεί ως μυθιστόρημα εποχής, απέχει κατά πολύ από τον χαρακτηρισμό του ως ιστορικό μυθιστόρημα. Όποιος πάντως λατρεύει τα μυθιστορήματα της θάλασσας, τους ναπολεόντειους πολέμους και την καλοδουλεμένη πρωτοπρόσωπη αφήγηση δεν έχει παρά να το διαβάσει προκειμένου να ταξιδέψει πίσω στον χώρο και το χρόνο.