Ζοέλ Λοπίνο, Το νετλέτι, εκδ. Μίνωας

 

Νετλέτι είναι ο λυτρωμός στα τούρκικα. Αυτόν τον λυτρωμό από μια κατάρα αιώνων αναζητά η πρωταγωνίστρια του ομότιτλου βιβλίου, Ειρήνη, μία Ελληνοβελγίδα μετανάστρια δεύτερης γενιάς.

 

Το βιβλίο παρουσιάζει άγνωστες πτυχές της καθημερινής ζωής στη Μεγαλόνησο τον 19^ο αιώνα, όταν το νησί ανήκε ακόμη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι κάτοικοί του ζούσαν διαρκώς υπό το συνεχές καθεστώς του φόβου των τρομερών Τουρκοκρητικών, που λεηλατούσαν τις περιουσίες των δύσμοιρων  χριστιανών και άρπαζαν τις νεαρές κοπέλες. Ο αναγνώστης θα εκπλαγεί από τη φτώχεια μέσα στην οποία ζούσαν οι αγρότες του νησιού, με τις φοβερές δυσκολίες που έρχονταν αντιμέτωπες οι γυναίκες του νησιού και με τον διαρκή φόβο της αρπαγής τους από τους εξισλαμισθέντες κατοίκους του νησιού.

 

Η υπόθεση του βιβλίου διαδραματίζεται σε δύο παράλληλους  χρονικούς άξονες, έναν το 1810 και έναν το 2021, όταν η απόγονος της Κρυσταλλένιας, αναζητά τις αιτίες ενός κακού υπό μορφή κατάρας που πλήττει την οικογένειά της εδώ και αιώνες. Πιο συγκεκριμένα, πάντα στις 7 του Φλεβάρη πεθαίνουν, συνήθως από ατύχημα, τα θηλυκά τέκνα της οικογένειας. Όταν η ίδια μοίρα θα στερήσει την Ειρήνη από τη μητέρα της, η οποία θα τραυματιστεί θανάσιμα από τρομοκρατική επίθεση στο Βέλγιο στις 7 του Φλεβάρη 2021, τότε η Ειρήνη θα αποφασίσει να ταξιδέψει στο νησί προκειμένου να αναζητήσει την αιτία του κακού και να προσπαθήσει να τερματίσει το κακό. Εκεί θα συναντήσει τους συγγενείς της, αλλά και την κυρία Ισμήνη, η οποία θα αποδειχθεί ιδιαίτερα πρόθυμη να τη βοηθήσει να ανακαλύψει την αιτία της κατάρας. Στη συνέχεια η συγγραφέας θα πλέξει έξυπνα την υπόθεση του βιβλίου της, αποκαλύπτοντας, όπως είναι το σωστό, λίγο πριν από το τέλος της αιτία της φοβερής κατάρας και τον τρόπο με τον οποίο η Ειρήνη, δύο αιώνες μετά θα αναζητήσει το «νετλέτι». Η συγγραφέας διατηρεί στα ύψη την περιέργεια του αναγνώστη, ακόμη κι αν κάποιος είναι επιφυλακτικός σχετικά με τις κατάρες και την όποια ισχύ μπορεί αυτές να έχουν.

 

Η συγγραφέας του βιβλίο Ζοέλ Λοπινό είναι γνωστή στο ελληνικό κοινό κυρίως μέσα από το βιβλίο της «Η αγριλιά». Γεννημένη στη Γκρενόμπλ της Γαλλίας, είχε ωστόσο ρίζες από την Κρήτη από την πλευρά της μητέρας της, με αποτέλεσμα να ερευνήσει ενδελεχώς την ιστορία του τόπου της και να έρθει στην Ελλάδα για να εγκατασταθεί μονίμως για σπουδές και δουλειά ήδη από τα είκοσι ένα της χρόνια. Το βιβλίο της με τίτλο «Το νετλέτι» είναι γραμμένο στην ελληνική γλώσσα, κάτι που αποδεικνύει τη μεγάλη αγάπη που η  συγγραφέας τρέφει για τη χώρα μας. Και μόνο γι’ αυτό αξίζει, επομένως, λίγο από τον πολύτιμο αναγνωστικό μας χρόνο.

Ζιλμπέρ Σινουέ, Λόρενς της Αραβίας, ο πρίγκιπας με τα δύο πρόσωπα, εκδ. Ψυχογιός

 

«Αν ο μύθος είναι πιο ωραίος από την πραγματικότητα, αποτύπωσε τον μύθο».

Ο αρχαιολόγος, στρατιωτικός και συγγραφέας Τόμας Έντουαρντ Λώρενς, γνωστότερος και ως Λόρενς της Αραβίας, είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα και αινιγματικά πρόσωπα της ιστορίας. Γεννήθηκε το 1888 στην Ουαλία και απεβίωσε το 1935.  Σπούδασε αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και έδρασε στη Μέση Ανατολή κυρίως κατά την περίοδο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου ως πράκτορας των Άγγλων, αλλά έμεινε στην ιστορία κυρίως για την αγάπη που έτρεφε σχετικά με τον αραβικό πολιτισμό και την υποστήριξη που παρείχε στο ανερχόμενο εθνικιστικό αραβικό κίνημα της ανεξαρτησίας, που αποσκοπούσε να διώξει από τη Μέση Ανατολή τους Ευρωπαίους αποικιοκράτες. Σε όλη του τη ζωή λέγεται ότι έτρεφε μίσος για τους Τούρκους και τους Γάλλους. Σκοτώθηκε σε ατύχημα με την μοτοσυκλέτα του. Στο ελληνικό κοινό είναι κυρίως γνωστός μέσα από την ομώνυμη ταινία, παραγωγής του 1962, στην οποία τον ρόλο του Λόρενς υποδυόταν ο Πήτερ ο’ Τουλ.

Με αφορμή την εν λόγω ταινία ξεκινά και ο διάσημος συγγραφέας ιστορικών μυθιστορημάτων, Ζιλμπέρ Σινουέ, την αναζήτησή του σχετικά με τον αινιγματικό Λόρενς. Η περιήγηση του συγγραφέα στη ζωή του εν λόγω ήρωα γίνεται δια μέσου του ήρωά του, του ιστορικού Πολ Σαβαρί. Η ιστορία αρχίζει την ημέρα που ο Πολ και η γυναίκα του βγαίνουν ενθουσιασμένοι από το σινεμά, εν έτει 1962, στο οποίο έχουν μόλις παρακολουθήσει την προβολή της ταινίας για τη ζωή του Λόρενς. Όμως ο αρχαιολόγος Άλαν Κάρσγουελ, ο οποίος παρακολούθησε και αυτός την ταινία, δεν φαίνεται και πολύ ενθουσιασμένος με ό,τι παρακολούθησε, αφού υποστηρίζει ότι η ταινία απέχει παρασάγγας από την πραγματικότητα σε ότι αφορά την αληθινή ζωή του Λόρενς. Έτσι ο Πολ αρχίζει μία αναζήτηση σχετικά με τον ιστορικό και τον αληθινό Λόρενς κυρίως μέσα από το έργο του «Επτά στύλοι της σοφίας: ένας θρίαμβος», βιβλίο στο οποίο καταγράφει τις εμπειρίες του από την Αραβική Επανάσταση.

 

Τελικά ποιος ήταν ο αληθινός Λόρενς της Αραβίας; Ένας εραστής του αραβικού πολιτισμού; Ένας ανθρωπιστής ή ένας τυχοδιώκτης; Ήταν πράκτορας των Άγγλων, στρατιωτικός συντάκτης ή ήρωας της ιστορίας των αραβικών λαών;

Ο Σινουέ προσπαθεί να ξεδιαλύνει τον μύθο της ταινίας και αναζητά την αληθινή ταυτότητα του Λόρενς, του πρίγκιπα με τα δύο πρόσωπα, προβαίνοντας σε μία πλήρη επισκόπηση της ζωής του, από τα παιδικά του χρόνια μέχρι τις σπουδές του, τη δράση του στη Μέση Ανατολή και τον θάνατό του.

Andrew Baruch Wacthel, Τα Βαλκάνια στην παγκόσμια ιστορία, εκδ. Κέδρος

 

 

Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον για την ιστορία των Βαλκανιών έχει αναζωπυρωθεί και πληθώρα βιβλίων που αφορούν την ιστορία τους κυκλοφορούν στο εμπόριο. Στα περισσότερα από αυτά γίνεται εκτενής και λεπτομερή αναφορά στην ιστορία κάθε μίας από τις βαλκανικές χώρες χωριστά, σπανίως όμως θίγεται η θέση των Βαλκανίων ως σύνολο στην ευρωπαϊκή αλλά και την παγκόσμια ιστορία.

 

Αυτό το κενό έρχεται να αναπληρώσει το βιβλίο του ιστορικού από το Χάρβαρντ Άντριου Γουάχτελ. Στο εν λόγω πόνημα δεν θα βρούμε αναφορές στην ιστορία κάθε βαλκανικής χώρας χωριστά, αλλά, αντιθέτως, μία επισκόπηση της ιστορίας των Βαλκανίων ως σύνολο από την προϊστορική εποχή μέχρι και το τέλος του εικοστού αιώνα.

 

Ως Βαλκανικές ορίζονται οι χώρες της Ελλάδας, της Βουλγαρίας, της Αλβανίας, της Κροατίας, της Σερβίας, του Μαυροβουνίου, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, της Βόρειας Μακεδονίας, της νότιας Ρουμανίας, της Κροατίας της Σλοβενίας, αλλά και της Βόρειας Ρουμανίας και της Νότιας Ουγγαρίας. Τα Βαλκάνια, με συνεχή κατοίκηση από το 40.000 π.Χ., αποτέλεσαν ένα πελώριο χωνευτήρι ιδεών και πολιτισμών και διατήρησαν τον πολυεθνικό τους χαρακτήρα μέχρι και τα τέλη του εικοστού αιώνα. Υπήρξαν δηλαδή το σταυροδρόμι πέντε πολιτισμών, του αρχαιοελληνικού, του ρωμαϊκού, του βυζαντινού, του οθωμανικού, αλλά και του πολιτισμού της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Τα βορειοδυτικά Βαλκάνια δέχτηκαν κυρίως την επίδραση του ρωμαιοκαθολικισμού, ενώ τα νοτιοανατολικά της ορθοδοξίας.

 

Σήμερα πλέον η αλλοτινή βαλκανική ποικιλομορφία κοντεύει πια να ισοπεδωθεί κάτω από τον οδοστρωτήρα που λέγεται Ευρώπη. Τα Βαλκάνια μετατρέπονται σήμερα σε Νοτιοανατολική Ευρώπη, έστω και αν η αλλαγή και ο εκσυγχρονισμός συντελούνται με πολύ αργούς ρυθμούς. Αυτή είναι τουλάχιστον η άποψη του Γούαχτελ, την οποία υποστηρίζει εμφανώς στον πρόλογο και στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του.

 

Τελευταίο προπύργιο αυτής της πελώριας πολυπολιτισμικότητας που χαρακτήριζε τα Βαλκάνια, ήταν η ενωμένη Γιογκοσλαβία, προτού καταρρεύσει και αυτή υπό το βάρος του εισαγόμενου στην περιοχή εθνικισμού κατά τα τέλη του 19^ου αιώνα.

 

Το βιβλίο, εκτός από τις αρχικές εισαγωγές, των επιμελητών της σειράς, αλλά και του ίδιου του συγγραφέα, χωρίζεται σε πέντε μεγάλα κεφάλαια, κάθε ένα από τα οποία εξετάζει μία περίοδο της ιστορίας των Βαλκανίων: την  προϊστορία και την αρχαία ιστορία της περιοχής, την ιστορία τους κατά τον Μεσαίωνα –περίοδος κατά την οποία το μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων ανήκε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, την περίοδο κυριαρχίας των Οθωμανών στην περιοχή, από τον ύστερο, δηλαδή Μεσαίωνα, μέχρι και τον 19^ο αιώνα και, τέλος, τον αιώνα των εθνικισμών –δηλαδή τον 19^ο- και τον εικοστό αιώνα. Ακολουθούν σημειώσεις, ένα κατατοπιστικό χρονολόγιο, ευχαριστίες και η παράθεση της βιβλιογραφίας, συνοδευόμενη από ένα πολύ χρήσιμο ευρετήριο.

 

Το θετικό του βιβλίου είναι ότι θα μας επιτρέψει να δούμε τα Βαλκάνια ως σύνολο και ως έναν ενιαίο πολιτισμικά χώρο. Αποτελεί, επομένως, ένα εξαιρετικά κατατοπιστικό πόνημα σχετικά με το πώς επέδρασαν τα Βαλκάνια στην ευρωπαϊκή αλλά και την παγκόσμια ιστορία.

Γαβριέλλα Κασουλίδου, Σιβύλλα Ηροφίλη, η χιλιόχρονη προφήτισσα, εκδ. Ιωλκός

 

Ένα βιβλίο το οποίο περιηγείται ολόκληρη σχεδόν την ελληνική μυθολογία υπογράφει η ειδικευμένη στη μελέτη της ελληνικής μυθολογίας και της ιστορίας της Ανατολικής Μεσογείου Γαβριέλλα Κασουλίδου. Η περιήγηση αυτή γίνεται με αφορμή την περιπλάνηση της χιλόχρονης προφήτισσας Σίβυλλας.

 

Η Σίβυλλα κανονικά ονομαζόταν μια οποιαδήποτε γυναίκα η οποία έπεφτε σε κατάσταση έκστασης και διέθετε κάποια μαντική ικανότητα. Η Σίβυλλα Ηροφίλη όμως, γεννημένη στη Μαρπησσό της Τρωάδας ήταν η πιο φημισμένη από τις γυναίκες αυτές. Η Ηροφίλη ήταν ιέρεια στο ιερό του Απόλλωνα και είχε δώσει όρκο παρθενίας. Αυτός ήταν και ο λόγος για τον οποίο απέκρουσε τον έρωτα του ίδιου του θεού Απόλλωνα με αποτέλεσμα αυτός να την καταραστεί να γεράσει αλλά να μην πεθάνει. Έτσι η Σίβυλλα υποτίθεται πως έζησε  χίλια ολόκληρα έτη, από τα τέλη των προϊστορικών χρόνων μέχρι και την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στις ατέλειωτες περιπλανήσεις της στον ελλαδικό χώρο αλλά και σε ολόκληρη τη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου προσπαθούσε απεγνωσμένα να συναντήσει τον θεό Απόλλωνα προκειμένου να ικετεύσει τη συγχώρεσή του, αλλά και τον ίδιο τον θάνατο, προβαίνοντας κατά καιρούς σε προφητείες.

 

Τη διαδρομή της αυτή παρακολουθεί η Κασουλίδου στο ογκωδέστατο βιβλίο της, το οποίο συνέγραφε επί πολλά χρόνια. Το βιβλίο βρίθει μυθολογικών αναφορών για όλα τα μέρη από τα οποία περνάει η προφήτισσα. Έτσι αντικείμενο του βιβλίου δεν είναι μονάχα η ζωή της χιλιόχρονης προφήτισσας, αλλά ολόκληρος ο όγκος των αρχαιοελληνικών μυθολογικών αφηγήσεων.

 

Πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο θα καταπλήξει κυριολεκτικά τον αναγνώστη με τον όγκο των πληροφοριών που διαθέτει. Πολύ χρήσιμο αποδεικνύεται εξάλλου και το Μυθολογικό ευρετήριο στο τέλος του βιβλίου. Δεν πρόκειται, επομένως, απλά για μυθιστόρημα, ούτε για μυθολογία, αλλά ούτε και για Ιστορία. Πρόκειται για ένα πολύ χρήσιμο απάνθισμα μυθολογικών και ιστορικών αναφορών το οποίο διαβάζεται εξαιρετικά ευχάριστα και διατηρεί μία γλώσσα ποιητική και λυρική η οποία προσιδιάζει στη γλώσσα των ομηρικών επών και της αρχαίας λυρικής ποίησης. Οι διάλογοι μεταξύ της Σίβυλλας και των μυθολογικών όντων γίνονται επίσης με τρόπο που θυμίζει την Ιλιάδα και την Οδύσσεια.

 

Μαζί με τη Σίβυλλα λοιπόν, και ο ίδιος ο αναγνώστης περιδιαβαίνει μαζί της όλους τους γνωστούς μυθολογικούς τόπους, από τις πύλες του Άδη στον Αχέροντα ποταμό και το ακρωτήριο Ταίναρο, μέχρι την Κύμη, την Κλάρο, την Έφεσο, τη Θεσσαλία, την Ήπειρο, την Κέρο και άλλα πολλά μέρη.

 

Κοντά στις περιπλανήσεις της, η συγγραφέας μα προσφέρει και άφθονες συζητήσεις φιλοσοφικού χαρακτήρα σχετικά με τα γηρατειά και τον θάνατο και διάφορους στοχασμούς σχετικά με το ζήτημα της αθανασίας. Εν κατακλείδι, πρόκειται για μία εξαιρετικά επιτυχημένη ακροβασία μεταξύ Μυθολογίας και Ιστορίας, αλλά και μεταξύ μυθιστορήματος και ιστορικοφιλοσοφικού δοκιμίου.