Ονορέ ντε Μπαλζάκ, Αντίο, εκδ. Ερατώ

 

 

Ονορέ ντε Μπαλζάκ, Αντίο, εκδ. Ερατώ

 

            Ο Ονορέ ντε Μπαλζάκ είναι ένας συγγραφέας που δεν χρειάζεται συστάσεις, τουλάχιστον στους διαβασμένους αναγνώστες. Ο Γάλλος αυτός συγγραφέας γεννήθηκε το 1799 στην Τουρ Ονορέ και πέθανε στο Παρίσι το 1882. Θεωρείται ένας από τους κύριους εκπροσώπους του ρεαλισμού στη λογοτεχνία. Το δυνατό σημείο της πένας του, αναντίρρητα είναι οι καθηλωτικές περιγραφές του, αλλά και η ζωηρή πρόζα του.

 

«Ήταν ένα μέρος πένθιμο, εγκαταλελειμμένο από τους ανθρώπους. Ο κισσός άπλωνε παντού τις εναέριες ρίζες του και τους πλούσιους μανδύες του. Καφετιά, πρασινωπά, κίτρινα ή κόκκινα βρύα σκόρπιζαν τις ρομαντικές αποχρώσεις τους πάνω στα δέντρα, στα παγκάκια, τις στέγες, τις πέτρες. Τα σαρακοφαγωμένα παράθυρα ήσαν σάπια από τις βροχές, φαγωμένα από τα χρόνια. {…} Ένας ποιητής θα είχε σταθεί εκεί για ώρα μελαγχολικός, θαυμαστικός μπροστά σε μια αφροντισιά γεμάτη αρμονία, μια καταστροφή που δεν της έλειπε η χάρη. Εκείνη τη στιγμή, κάποιες ηλιαχτίδες βρήκαν άνοιγμα μέσα από τις χαραγματιές των σύννεφων και φώτισαν με κρουνούς χιλίων χρωμάτων αυτή την άγρια σχεδόν σκηνή».

 

 

                Η υπέροχη αυτή πραγματικά περιγραφή ανήκει στη νουβέλα του με τίτλο «Αντίο», ένα έργο που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1830 στον απόηχο των Ναπολεόντειων πολέμων. Η νουβέλα πραγματεύεται τον έρωτα ανάμεσα στον αξιωματικό του στρατού Βαρώνου Φιλίπ ντε Σουσύ και την Κόμισσα Στεφανί ντε Βαντιέρ και την τραγική του κατάληξη. Τόσο η Στεφανί όσο και ο Φιλίπ βρέθηκαν στη ρωσική στέπα το 1812, όταν ο στρατηγός Ναπολέων αποπειράθηκε να εισβάλει στη Ρωσία. Είναι γνωστό ότι η προσπάθειά του απέτυχε παταγωδώς, κυρίως λόγω του σφοδρού ρωσικού χειμώνα, και ότι από τη «Μεγάλη Στρατιά», όπως αποκαλούνταν οι στρατιώτες της Γαλλίας,  των εξακοσίων-επτακοσίων περίπου ανδρών δεν απέμειναν  τελικά ζωντανοί ούτε εκατό χιλιάδες άνδρες.

            Στην τραγική αυτή υποχώρηση έλαβε μέρος η Στεφανί και ο Φιλίπ. Η μεν Στεφανί χάνοντας τελικά τα λογικά της και ο Φιλίπ με το να παραμείνει αιχμάλωτος στη Σιβηρία για πολλά χρόνια προτού επιστρέψει στη Γαλλία. Οι δύο ερωτευμένοι θα συναντηθούν και πάλι μετά από χρόνια, η κατάληξη όμως θα είναι τραγική.

            Τα γεγονότα της υποχώρηση μας τα αφηγείται με την τεχνική της αναδρομής ο κύριος Φανζά, ιδιαίτερα τα γεγονότα που ακολούθησαν τη φονική διάβαση του ποταμού Μπερεζίνα στη Ρωσία. Οι  περιγραφές του συγγραφέα είναι άκρως ρεαλιστικές και συγκλονιστικές και απεικονίζουν φωτογραφικά τις μεγάλες δυσκολίες, το αφόρητο κρύο και την πείνα με την οποία ήρθαν αντιμέτωποι οι στρατιώτες της αποδεκατισμένης Μεγάλης Στρατιάς κατά την υποχώρησή τους από τη Ρωσία.

 

«Κληρονόμοι εκείνου του ανέλπιστου πλούτου, οι άμοιροι, αποχαυνωμένοι από το κρύο, κατέφευγαν στους άδειους καταυλισμούς, έσπαζαν τον εξοπλισμό του στρατού για να φτιάξουν καλύβες, άναβαν φωτιά με ό,τι έπεφτε στα χέρια τους, τεμάχιζαν τα άλογα για να  φάνε, έσχιζαν τις κουκούλες και τους μουσαμάδες των αμαξών για να σκεπαστούν, και έπεφταν να κοιμηθούν, αντί να συνεχίσουν την πορεία τους και να διασχίζουν ήσυχα μέσα στη νύχτα τον Μπερεζίνα, που ένα απίστευτο πεπρωμένο τον είχε ήδη μετατρέψει σε όλεθρο για τον στρατό».

 

            Να σημειώσουμε εδώ ότι η εξαιρετική μετάφραση του κειμένου έγινε από τον πολύπειρη Έφη Κορομηλά, ενώ η παρούσα έκδοση συνοδεύεται από δύο επίμετρα που σχολιάζουν το κείμενο και ένα πλήρες  βιογραφικό του συγγραφέα.

Αλέκα Πλακονούρη, Τρύπα στο ταβάνι, εκδ.Κέδρος

 

«Πέθανε ξαφνικά στα εξήντα πέντε, στον ύπνο του, ουσιαστικά πολίτης ενός κόσμου ανοίκειου. Γιατί η πατρίδα που είχε γνωρίσει στα νιάτα του κι εκείνη η άλλη που είχε ονειρευτεί με τόσο πάθος υπήρχαν ανεξίτηλες μέσα του- οι αιχμές του προσωπικού μαρτυρίου του-, τι κι αν εμμονικά, αλλά σε κάθε περίπτωση μάταια, μέσα από την τέχνη του προσπάθησε να τις ταυτίσει».

 

Μία συλλογή διηγημάτων με έναν, ομολογουμένως, αρκετά περίεργο και πρωτότυπο τίτλο γράφει η Αλέκα Πλακονούρη, γεννημένη στη Μεσσηνία και απόφοιτος της Νομικής Σχολής Κομοτηνής, εκτός από συγγραφέας. Η Πλακονούρη έχει γράψει μία ακόμη συλλογή διηγημάτων με τίτλο «Οι δαίμονες του Αρέτσο» (εκδόσεις Κέδρος, 2021). «Τρύπα στο ταβάνι» είναι ο τίτλος ενός από τα πενήντα τρία διηγήματα της συλλογής της.

Τα διηγήματα είναι γραμμένα κυρίως σε τρίτο, αλλά και σε πρώτο ενικό πρόσωπο. Ένα δύο μόνο υιοθετούν το δεύτερο ενικό πρόσωπο και αυτά υπό μορφή επιστολών. Τα περισσότερα από τα διηγήματα είναι αλληγορικά και μεταφορικά ως προς το νόημά τους και κάποια μάλιστα κινούνται στα όρια του συμβολισμού. Όλα έχουν σύντομη έκταση και αγγίζουν μια σειρά κοινωνικών θεμάτων όπως ο ρατσισμός, η σεξουαλική παρενόχληση των γυναικών και η βία που υφίστανται μέσα στους κόλπους της οικογένειας πολλές φορές, η εξορία των αριστερών τα παλαιότερα χρόνια κ.α. Η υπόθεσή τους δεν διαδραματίζεται πάντα στη σημερινή εποχή, υπάρχουν, δηλαδή, και ιστορικές αναφορές κυρίως από πλευράς της καθημερινότητας των απλών ανθρώπων που πρωταγωνιστούν. Κανένας ήρωας στα διηγήματα της Πλακονούρη δεν είναι γνωστό πρόσωπο, πρόκειται πάντα για  ανθρώπους απλούς, καθημερινούς των οποίων ο βίος έχει κάτι να μας πει.

Κάποια διηγήματα είναι βιογραφικά και αποτελούν μία αποτίμηση της ζωής των πρωταγωνιστών.  Ο έρωτας φυσικά δεν απουσιάζει και αποτελεί βασικό θέμα τουλάχιστον σε τρία από τα διηγήματα του βιβλίου.

Το διήγημα με τον τίτλο «Το λάδι» και εκείνο που τιτλοφορείται «Τα τσεκούρια» ήταν εκείνα που μου έκαναν τη μεγαλύτερη εντύπωση ως αναγνώστρια. Όλα πάντως είναι καλογραμμένα και έχουν ρυθμό στον λόγο.

Άλλα από τα διηγήματα μιλούν, λοιπόν, για τον έρωτα. Άλλα φωτογραφίζουν τις ζωές ταλαιπωρημένων ανθρώπων σε παρελθοντικές στιγμές του χρόνου. Άλλα αποτελούν προσωπικές εξομολογήσεις των αφηγητών και άλλα αφηγούνται όνειρα που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ και δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα…

Κάποια είναι πιο πεζά, κάποια άλλα πιο αμφίσημα και προσφέρουν στον αναγνώστη την ευκαιρία να σκεφτεί. Ορισμένα από αυτά παρουσιάζουν αρκετά πρωτότυπη θεματολογία. Σε άλλα από αυτά πρωταγωνιστούν άνδρες, σε άλλα γυναίκες, κυρίως μεσήλικες ή ηλικιωμένοι. Όλα πάντως αντικατοπτρίζουν τον κόσμο και τις παραστάσεις της συγγραφέως που οπωσδήποτε θέλει να αγγίξει τον ψυχισμό των αναγνωστών της με τα διηγήματά της. Πάντως, το γεγονός ότι δεν μοιάζουν όλα μεταξύ τους και το ότι ακουμπούν πολλές διαφορετικές θεματικές, οπωσδήποτε είναι θετικό από την άποψη της ποικιλίας.

 

«Μη ζωγραφίζεις με τις λέξεις το ποίημα, πες το φυσικά, όχι θεατρικά, να ρέει ο λόγος σαν βροχή, σαν ράθυμος ποταμός».

 

«Σκέψου τον ρυθμό που διέπει τα πάντα, την ανάσα σου, το αίμα που βοά μέσα σου, της καρδιάς σου τους χτύπους. Σκέψου όσα ξέχασες, όσα ποτέ σου δεν έψαξες, τα άδυτα σκέψου κι όσα σε ράγισαν ανεπαίσθητα ή σε έκαναν να λυγίσεις και άλλοτε να συρθείς…»

 

Giles Milton, Υπόθεση Στάλιν, Η απίθανη συμμαχία που κέρδισε τον πόλεμο, εκδ. Μίνωας

 

            Η επισφαλής συμμαχία που κέρδισε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στο μικροσκόπιο

 

Ένα ακόμη ιστορικό πόνημα που ανατέμνει τις σχέσεις των επισφαλών συμμάχων του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου είναι αυτό του γνωστού και έξοχου Βρετανού ιστορικού Giles Milton, ο οποίος είναι ιδιαίτερα γνωστός και αγαπητός στο ελληνικό κοινό κυρίως από το βιβλίο του για τη Σμύρνη «Ο χαμένος παράδεισος» (Μίνωας, 2008). Ο εν λόγω συγγραφέας διακρίνεται για το χάρισμα του λόγου του και για τον γρήγορο ρυθμό που κρατάνε τα πονήματά του, έχοντας τη χάρη ενός μυθιστορήματος. Πράγματι, ο αναγνώστης θα έχει την αίσθηση ότι διαβάζει μυθιστόρημα με το εν λόγω βιβλίο, όχι Ιστορία, αν και το περιεχόμενο του παρόντος πονήματος είναι καθαρά ιστορικό.

Αυτή τη φορά ο Milton προσφέρει στους αναγνώστες του το χρονικό του χτισίματος της δύσκολης συμμαχίας μεταξύ των ΗΠΑ, της Βρετανίας και της ΕΣΣΔ, μιας συμμαχίας η οποία κατάφερε τελικά να κερδίσει τον Χίτλερ.

Ο Milton πιάνει από την αρχή του πολέμου το νήμα της αφήγησης και μας αφηγείται τις μεγάλες προσπάθειες που κατέβαλαν οι πρέσβεις των ΗΠΑ και της Βρετανίας προκειμένου να πείσουν τον δικτάτορα Στάλιν να εμπιστευτεί και τελικά να συνεργαστεί με τους δυτικούς εταίρους του προκειμένου να νικήσει τους Γερμανούς. Οι εν λόγω πρέσβεις ήταν ο Άρτσι Κλαρκ Κερ από πλευράς των Βρετανών, ένας πολύ επιτυχημένος, ως τότε, πρέσβης της χώρας στην Κίνα, και  ο γνωστός Αμερικανός επιχειρηματίας Άβερελ Χάριμαν, από πλευρά των ΗΠΑ. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αποσπάσματα από επιστολές των εν λόγω προσώπων, αλλά και από την διάσημη κόρη του Άβερελ, την Κάθι, η οποία εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην ΕΣΣΔ την περίοδο κατά την οποία ο πατέρας της διετέλεσε πρέσβης στη Μόσχα, αλλά και αποσπάσματα από τις ημερολογιακές καταγραφές τους. Το αποτέλεσμα είναι ένα ιστορικό πόνημα το οποίο περιέχει πολλές «πικάντικες» λεπτομέρειες για τη ζωή των τριών μεγάλων ηγετών του πολέμου-του Στάλιν, του Ρούσβελτ και του Τσότρσιλ- αλλά και μία χρονολογική καταγραφή των διακυμάνσεων που γνώρισαν οι σχέσεις μεταξύ των δυτικών συμμάχων και της ΕΣΣΔ από την αρχή μέχρι και το τέλος του πολέμου.

Ο συγγραφέας δεν παραλείπει επίσης να αναφερθεί και στις συναντήσεις των μεγάλων ηγετών του πολέμου, στο πλοίο Prince of Wales, στην Αρκαδία της Ουάσινγκτον, στην Καζαμπλάνκα, στο Χάλιφαξ της Νέας Σκοτίας, στην Τεχεράνη, στο Κεμπέκ και στη Γιάλτα, επιμένοντας στον ρόλο των πρεσβευτών σε αυτές ως διαμεσολαβητών.

Πρόκειται, το δίχως άλλο, για ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχουν γραφτεί για το διπλωματικό παρασκήνιο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, το οποίο διαβάζεται κυριολεκτικά απνευστί παρά το ιστορικό του περιεχόμενο.

Ειρήνη Βαρδάκη, Το ρ της ερωμένης, εκδ. Μίνωας

 

 

Ψυχογράφημα, κοινωνικού, αλλά και αστυνομικού περιεχομένου το νέο μυθιστόρημα της Ειρήνης Βαρδάκη

 

            Ένα αρκετά πρωτότυπο κοινωνικό, αλλά και αστυνομικό μυθιστόρημα, ένα βιβλίο που ξαφνιάζει ευχάριστα τους αναγνώστες, είναι «Το ρ της ερωμένης» της Ειρήνης Βαρδάκη. Το εν λόγω βιβλίο είναι συγχρόνως και ένα έξοχο ψυχογράφημα μιας σημερινής ελληνικής οικογένειας σε κρίση.

            Η πολύπειρη στον εκδοτικό χώρο Ειρήνη Βαρδάκη έχει γράψει ήδη οκτώ αστυνομικά μυθιστορήματα, ενώ αστυνομικά διηγήματά της έχουν συμπεριληφθεί σε τρεις συλλογές αστυνομικών διηγημάτων. «Το ρ της ερωμένης» είχε πρωτοεκδοθεί το 2018 και επανεκδίδεται τώρα από τις εκδόσεις Μίνωας.

Δεν μπορώ να πω ότι έχω μεγάλη πείρα στην ανάγνωση αστυνομικών μυθιστορημάτων, ούτε ότι έχω διαβάσει τόσο πολλά στη ζωή μου καθώς συνήθως αυτά δεν αποτελούν την πρώτη μου αναγνωστική επιλογή. Ωστόσο, οφείλω να ομολογήσω ότι το  εν λόγω βιβλίο με κέρδισε από τις πρώτες σελίδες του με την πρωτοτυπία του, αλλά και με το προφίλ του «κοινωνικού μυθιστορήματος» που επιδεικνύει τουλάχιστον αρχικά.

Στις πρώτες σελίδες του μυθιστορήματος παρακολουθούμε μία συνηθισμένη ελληνική οικογένεια που βιώνει κρίση. Η Αγγελική και ο Σέργιος, έχοντας και ένα εξάχρονο παιδί, τη Νεφέλη, είναι ακόμη παντρεμένοι, αλλά τυπικά. Φαίνεται ότι ο γάμος τους έχει τελειώσει εδώ και καιρό και ότι μένουν μαζί μόνο από συνήθεια. Όλα όμως θα αλλάξουν κι άλλο προς το χειρότερο όταν ο Σέργιος θα επανασυνδεθεί -ερωτικά αυτή τη φορά- με την παλιά του συμμαθήτρια, την όμορφη και διάσημη Ευρυδίκη γνωστό φωτομοντέλο και σύζυγο ενός μεγαλοεπιχειρηματία. Όταν η Αγγελική καταλάβει ότι ο Σέργιος την απατά θα καταρρεύσει και θα κάνει τα πάντα προκειμένου να τον κρατήσει κοντά της. Θα τα καταφέρει; Συνάμα η μικρή Νεφέλη βιώνει με τραγικό τρόπο τους κλυδωνισμούς του γάμου των γονιών της.

Κι όμως, τα πράγματα μπορούν να γίνουν ακόμη χειρότερα… Όταν ο σύζυγος της Ευρυδίκης θα βρεθεί δολοφονημένος ο Σέργιος και η ερωμένη του η Ευρυδίκη θα βρεθούν στο στόχαστρο της αστυνομίας ως βασικοί ύποπτοι. Ποιος είναι τελικά ο δολοφόνος; Ποιος πρόδωσε ποιον σε αυτή την ιστορία; Τα πράγματα τελικά δεν είναι όπως φαίνονται.

Η συγγραφέας αρχικά επικεντρώνεται στο ψυχολογικό προφίλ του ζευγαριού σε κρίση-του αδιάφορου συζύγου, της συζύγου που προσπαθεί να σώσει τον γάμο της και εν συνεχεία του ερωτευμένου συζύγου και της καταβαράθρωσης της ψυχολογίας της απατημένης συζύγου. Μέσα σε όλα ανατέμνεται και η ψυχολογία του παιδιού που βιώνει με τραγικό τρόπο την κατάρρευση της οικογενειακής θαλπωρής γύρω του.

Ακολούθως, η συγγραφέας μετατρέπει το εν λόγω ψυχογράφημα σε αστυνομικό μυθιστόρημα, προσφέροντας πολλές ανατροπές στην υπόθεση της δολοφονίας του συζύγου της ερωμένης Ευρυδίκης. Σαν παρτίδα από σκάκι, ο βασιλιάς θα είναι αυτός που θα θυσιαστεί για τη βασίλισσα, προκειμένου εκείνη να νικήσει την παρτίδα…

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα έξοχο αστυνομικό-κοινωνικό μυθιστόρημα με πολλές κοινωνικές προεκτάσεις και ένα έξυπνο αστυνομικό έγκλημα προς εξιχνίαση. Η αφήγηση λαμβάνει χώρα από την πλευρά της Αγγελικής, του Σέργιου, της Ευρυδίκης, αλλά και της μικρής Νεφέλης και του Αστυνόμου Δεγλή.