Φιλολογικός Όμιλος Ελλάδος, Κι ήθελε ακόμη πολύ φως να ξημερώσει, Καισαριανής 1η Μάη 1944, εκδ. Υψικάμινος

 

Όταν το συλλογικό μπαίνει μπροστά από το ατομικό…

 

            Μια ιστορία αυτοθυσίας επιλέγουν να μας διηγηθούν οι οκτώ συγγραφείς του συλλογικού διηγήματος, γραμμένου στην τεχνοτροπία του δομημένου ρεαλισμού β επιπέδου, μέλη του Φιλολογικού Ομίλου Ελλάδος. Πρόκειται για τους Αντώνη Χαριστό- που είναι και ο Πρόεδρος του Φιλολογικού Ομίλου Ελλάδος-, Νίκο Καψιάνη, Άννα Πετρίδου, Μάντυ Τσιπούρα, Μαρία Καραθανάση, Αφροδίτη Διαμαντοπούλου, Γιάννη Πολύζο και Ευστράτιο Τζαμπαλάτη, ενώ ένα σύντομο εισαγωγικό σημείωμα αντί προλόγου υπογράφει ο Χρήστος Μιάμης. Το διήγημά τους φέρει τον συμβολικό τίτλο «Κι ήθελε ακόμη πολύ φως να ξημερώσει» και μας αφηγείται καρέ καρέ την τελευταία μέρα των διακοσίων εκτελεσθέντων από τους Γερμανούς στο στρατόπεδο της Καισαριανής, την Πρωτομαγιά του 1944.

Η εκτέλεση αυτή πραγματοποιήθηκε ως αντίποινα για τη δολοφονία τεσσάρων Γερμανών στους Μολάους του νομού Λακωνίας από δυνάμεις του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού. Οι εκτελεσθέντες ήταν κυρίως κομμουνιστές και κρατούμενοι του προηγούμενου δικτατορικού μεταξικού καθεστώτος που είχαν μεταφερθεί στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου.

            Το στίγμα για το έργο και για τους συγγραφικούς περιορισμούς που θέτει η συγκεκριμένη τεχνοτροπία δίδεται στον πρόλογο του βιβλίου: «Σε έναν συνδυασμό ιστορικού υποβάθρου και μυθοπλασίας, επιχειρήσαμε να καταγράψουμε την τελευταία μέρα των κρατουμένων στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, πριν την εκτέλεσή τους. Ο χώρος είναι εκ των προτέρων προσδιορισμένος. Οι πρωταγωνιστές δεν μπορούν να φύγουν από το χώρο. Επομένως,  όλη η δράση αρχίζει και ολοκληρώνεται εντός αυτού. Ταυτόχρονα, ο χρόνος αφορά την κυκλική διαδικασία από τις πρώτες πρωινές ώρες ως το σούρουπο και τη νύχτα. Μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα και τη χωρική διάταξη πρόσωπα, βιογραφίες, ιστορίες, καταστάσεις προβάλλουν ενώπιον του αναγνώστη, με τους ήρωες να εναλλάσσονται σε μία μόνιμη εναλλαγή ιστορικής καταγραφής και μυθοπλαστικής αποτύπωσης».

Επομένως, πρόκειται για μία αγαστή συνεργασία Ιστορίας και μυθοπλασίας. Οι τελευταίες στιγμές των διακοσίων εκτελεσθέντων φωτίζονται μέσα από ενδελεχή έρευνα την οποία διεξήγαγαν οι συγγραφείς του διηγήματος ανατρέχοντας σε αρχεία και πρωτογενείς πηγές της εποχής. Φυσικά, οι διάλογοι των προσώπων εμπεριέχουν έντονα το μυθοπλαστικό και λογοτεχνικό στοιχείο, η βάση τους, όμως, είναι πέρα ως πέρα αληθινή. Η εφαρμογή της συγκεκριμένης νοοτροπίας έχει εξάλλου το προνόμιο να αποτυπώνει φωτογραφικά, όπως έχουμε ξαναπεί, ιστορικές στιγμές της καθημερινότητας στον χρόνο. Ο αναγνώστης, λοιπόν, νιώθει σαν να παρακολουθεί  από κοντά τα τεκταινόμενα και να βρίσκεται εκεί. Η αφήγηση έχει αφαιρεθεί εντελώς, ενώ η ενδελεχής περιγραφή και ο διάλογος είναι τα κύρια εκφραστικά μέσα για την αποτύπωση των κρίσιμων αυτών ιστορικών στιγμών.

Lisa Scottoline, Κώδικας τιμής, εκδ. Μίνωας

 

Άρωμα σικελικής μαφίας και έντονο σασπένς

 

            Ήταν το 2022, αν θυμάμαι καλά, που διάβασα την «Αιώνια πατρίδα», ένα βιβλίο για τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και τους Εβραίους στην Ιταλία. Το βιβλίο το πήρα επειδή ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ως θέμα με ενδιαφέρει πολύ, σχετικά, όμως, με το πώς βίωσαν τον πόλεμο και την άνοδο του Μουσολίνι οι Εβραίοι στην Ιταλία δεν είχα ιδέα. Τη συγγραφέα του βιβλίου, πάντως, την Αμερικανίδα Λίζα Σκοτολάιν, ομολογώ πως δεν την είχα ξανακούσει-διόλου περίεργο βέβαια, αν σκεφτεί κανείς πως  η «Αιώνια πατρίδα» ήταν το πρώτο της βιβλίο που μεταφράστηκε στα ελληνικά. Και πράγματι, το βιβλίο αυτό όχι μόνο δεν με απογοήτευσε, αλλά, απεναντίας, ήταν από τα καλύτερα που είχα διαβάσει ως τότε, αφού ήταν ένα βιβλίο το οποίο πλούτισε τις γνώσεις μου σχετικά με ένα θέμα για το οποίο δεν είχα ακούσει πολλά, αλλά, συγχρόνως, και ένα βιβλίο με καθηλωτική πλοκή και καλοδουλεμένη υπόθεση.

Έτσι, λοιπόν όταν πληροφορήθηκα ότι η συγκεκριμένη συγγραφέας έβγαλε και άλλο βιβλίο στα ελληνικά, έσπευσα και πάλι να το προμηθευτώ, αν και αυτή τη φορά το θέμα του δεν είχε να κάνει με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά με τη σικελική μαφία του 19^ου αιώνα. Το εν λόγω βιβλίο τιτλοφορείται «Κώδικας τιμής» και διαθέτει και αυτό ακριβώς τα ίδια χαρακτηριστικά με το πρώτο-ευτυχώς γα τους αναγνώστες!-δηλαδή έντονο σασπένς, πολύ έξυπνη πλοκή, αλλά και ένα σωρό πληροφορίες για τη Σικελία και τη σικελική μαφία του 19^ου αιώνα.

Παρ’ όλο που το βιβλίο αυτό δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιστορικό μυθιστόρημα, αλλά, περισσότερο, ως μυθιστόρημα εποχής, εντούτοις θα μας αποκαλύψει πολλά σχετικά με την κατάσταση αναρχίας που επικρατούσε στο Παλέρμο, τη γενέτειρα της μαφίας, στις αρχές του 19^ου αιώνα και την αδυναμία της αστυνομίας να επιβάλλει την τάξη. Συν τοις άλλοις, οι ήρωες του βιβλίου ανήκουν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις (αριστοκράτες, αστοί, χωρικοί), επομένως ο αναγνώστης παίρνει μία πολύ καλή γεύση από την κατάσταση της σικελικής κοινωνίας του 19^ου αιώνα. Και, σαν αν μην έφταναν αυτά, οφείλουμε να αναφέρουμε ότι το βιβλίο διαθέτει και χαρακτήρα αστυνομικού μυθιστορήματος, αφού ένα μικρό παιδί πέφτει θύμα απαγωγής, άγνωστο από ποιον, και ο αληθινός ένοχος αποκαλύπτεται στο τέλος του βιβλίου.

Η αφήγηση του βιβλίου εξελίσσεται με την εναλλαγή πέντε σπονδυλωτών ιστοριών που εναλλάσσονται μεταξύ τους και, εν τέλει, συνδέονται αφηγηματικά και νοηματικά, όπως αποδεικνύεται στο τέλος του βιβλίου. Από τη μία, λοιπόν, έχουμε τον μικρό Ντάντε, ο οποίος πέφτει θύμα απαγωγής και μεγαλώνει κρυμμένος σε ένα φρενοκομείο σε άθλιες συνθήκες μέχρι την ενηλικίωσή του, δίχως να τον ανακαλύψει κανείς.

Έπειτα υπάρχει ο Αλφρέντο, ένας κτηνοτρόφος που διαβιεί μόνος με τις κατσίκες του που τις λατρεύει στη σικελική ύπαιθρο και ζει από το τυρί που φτιάχνει. Ακολούθως, η Μαφάλντα, σύζυγος ενός ψαρά στο ψαροχώρι του Πορτιτσέλο, θα φέρει στον κόσμο ένα παιδί που πάσχει από αλμπινισμό, τη Λουτσία, γι’ αυτό και θα θεωρηθεί δαιμονισμένο. Επιπροσθέτως, ο ιδεαλιστής δικηγόρος Γκαετάνο  Καταλάνο αναλαμβάνει, με μεγάλο προσωπικό τίμημα, να εξιχνιάσει την υπόθεση της απαγωγής του Ντάντε. Τέλος, τα δίδυμα αδέλφια Φράνκο και Ρομπέρτο Φιορβάντι διαχειρίζονται τον λεμονόκηπο ενός βαρόνου και θα είναι αυτοί που θα βάλουν, τελικά , τα θεμέλια της μαφίας στον νησί.

Πώς συνδέονται όλες αυτές οι, φαινομενικά ετερόκλητες ιστορίες μεταξύ τους; Αυτή ακριβώς  η μυστηριώδης σύνδεση, όσο και η αφηγηματική και μυθοπλαστική ικανότητα της Σκοτολάιν είναι που  κάνει το βιβλίο της τόσο ευκολοδιάβαστο και συναρπαστικό.

 

Μιχάλης Μοδινός, Η υπόθεση της ερυθράς βασίλισσας, εκδ. Καστανιώτη

 

 

Οικουμενικότητα και κοσμοπολιτισμός, από τη μία,  λαγνεία και έντονη γυναικεία παρουσία από την άλλη, αλλά και ποικιλία και πρωτοτυπία επίσης, συναντά κανείς στη νέα συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μοδινού με τίτλο Η υπόθεση της ερυθράς βασίλισσας. Η συλλογή περιλαμβάνει δεκαέξι διηγήματα μετρίου μεγέθους, εκτός από το λίγο πιο μικρό σε έκταση πρώτο διήγημα του βιβλίου, γραμμένα σε πρώτο ενικό-και πληθυντικό κάποιες φορές-με υπόθεση που διαδραματίζεται κατά κανόνα στη σύγχρονη εποχή, σε όλες τις γωνιές, τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη μας. Συν τοις άλλοις, τα διηγήματα του Μοδινού καταφέρνουν να δημιουργήσουν μία πολύ ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, όπως όλα άλλωστε τα βιβλία του, ενώ το στυλ της αφήγησής του είναι τόσο πρωτότυπο και χαρακτηριστικό έτσι ώστε να δίνει στον συγγραφέα το δικό του εντελώς προσωπικό στυλ συγγραφής, το οποίο δεν προσιδιάζει σε κανένα άλλο.

Ο Μοδινός, βέβαια, δεν είναι πρωτοεμφανιζόμενος στον χώρο της λογοτεχνίας, αλλά, αντιθέτως, διαθέτει πολυετή εμπειρία στον χώρο και μας έχει αφήσει μία αρκετά μεγάλη λογοτεχνική παρακαταθήκη. Πιο συγκεκριμένα, έχει καταθέσει ως τώρα οκτώ μυθιστορήματα και μία ακόμα συλλογή διηγημάτων με έμφαση στον ταξιδιωτικό στοιχείο και τίτλο Τα θαύματα του κόσμου. Η υπόθεση της ερυθράς βασίλισσας είναι η δεύτερη  συλλογή διηγημάτων του.

Το ταξιδιωτικό στοιχείο είναι κάτι που χαρακτηρίζει έντονα τον τρόπο γραφής  του Μοδινού. Και δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά, αν λάβουμε υπόψη μας ότι ο εν λόγω συγγραφέας δούλεψε για πολλά χρόνια σε πάμπολλες γωνιές της υφηλίου ως περιβαλλοντολόγος, γεωγράφος και μηχανικός, υπήρξε δε και υπέρμαχος του οικολογικού κινήματος και ακτιβιστής. Η οικολογία, επομένως, ο κοσμοπολιτισμός, αλλά και δημιουργία βαθιά ανθρώπινων και μη εξιδανικευμένων ηρώων, είναι τα δύο εκείνα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το έργο του Μοδινού περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.

Οι περισσότεροι από τους αναγνώστες θα έχουν λατρέψει, το δίχως άλλο, τη μαγική Εκουατόρια του συγκεκριμένου συγγραφέα που μας ταξίδεψε στη Ζανζιβάρη της Αφρικής, αλλά και στην εξίσου εξωτική και μακρινή Παραγουάη στο ομότιτλο μυθιστόρημά του. Η οικολογία, βέβαια, στο έργο του Μοδινού δεν εξαντλείται ποτέ ως απλή αναφορά και μόδα, όπως τόσο συχνά συμβαίνει, αλλά στην ουσία πρόκειται για βαθιά συνειδητοποίηση και ηθελημένη στάση ζωής, συχνά δε εκφράζεται από τους χαρακτήρες ως παράπονο.

 Το ίδιο ισχύει και για τις ταξιδιωτικές εμπειρίες που ενσωματώνονται τόσο ομαλά  στη λογοτεχνία του. Δεν πρόκειται απλώς για μία απλή παράθεση ταξιδιωτικών εμπειριών και απαρίθμησης των αξιοθέατων στις πόλεις και τα μέρη που αναφέρει ο Μοδινό στο έργο του, δεν πρόκειται, δηλαδή για μία απλή περιήγηση. Αντιθέτως, ο συγγραφέας προσπαθεί πάντοτε να αποδώσει την επίδραση του ίδιου του μέρους, της ατμόσφαιράς του, του  εκάστοτε γεωγραφικού περιβάλλοντός του και των συνισταμένων του, στην ψυχοσύνθεση, την ιδιοσυγκρασία και τη συμπεριφορά των χαρακτήρων που ο ίδιος δημιουργεί. Βλέπουμε, δηλαδή, πως επιδρά το μέρος στην προσωπικότητα των ανθρώπων. Αυτό είναι και το ωραίο στα διηγήματα του εν λόγω τόμου: όποια μέρη αναφέρονται μέσα, από την συνηθισμένη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, το γνωστό Πήλιο ή την ακριτική για τους περισσότερους Έλληνες Θράκη, ως την πιο εξωτική Καραϊβική, το Μακόντο, την Πόλη του Μεξικού, την ορεινή Ελβετία και το Ντελαγουέρ ή τη Μοντάνα, μας δίνουν την αίσθηση ότι έχουμε ταξιδέψει οι ίδιοι εκεί και ότι, όχι μονάχα έχουμε δει το φυσικό περιβάλλον γύρω μας, αλλά ότι έχουμε νιώσει στο πετσί μας για τα καλά την ιδιαίτερη αύρα του κάθε τόπου.

Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι οι αναφορές στη λογοτεχνία στις οποίες προβαίνει ο Μοδινός σε πολλά από το διηγήματα της συλλογής. Μία συνταξιούχος φιλόλογος διαβάζει Κάφκα, ενώ ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, ο Λουίς Κάρολ, ο Ντον Ντελίλο, ο Νίκολας Έβανς, ο Μπόρχες, ο Γιόζεφ Ρότ και άλλοι πολλοί δίνουν το παρόν στις σελίδες του βιβλίου μέσα από έξυπνες λογοτεχνικές αναφορές του συγγραφέα που συνδέονται με τη μυθοπλασία.

Κατά τα άλλα, σύγχρονοι κοινωνικοί προβληματισμοί φαίνεται να απασχολούν τον συγγραφέα και τους ήρωες των διηγημάτων του. Εκτός από τις πανταχού παρούσες οικολογικές ανησυχίες, μία συνταξιούχος φιλόλογος κάνει σχέδια για το μέλλον. Ένας ηλικιωμένος διαχειρίζεται και «κολλάει» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.  Ένας άλλος ήρωας επιχειρεί ένα οδοιπορικό στη Θράκη και ένας έτερος περνάει ένα μελαγχολικό millennium πάρτι. Η ωμή αλήθεια του πως είμαστε εμφανίζεται σε μία ηρωίδα μέσα στον καθρέπτη, ενώ μία Αλίκη θα ταξιδέψει στο Μεξικό. Ένα ζευγάρι θα πρέπει να αποφασίσει αν θα είναι μαζί από συνήθεια ή αν θα χωρίσει μετά από πολλές αποτυχημένες απόπειρες εξωσωματικής, δύο παλιοί φίλοι, ένας Γερμανός και ένας Έλληνας θα αποτιμήσουν τη ζωή τους και θα συζητήσουν περί του γυναικείου φύλου, ενώ παλιοί εραστές βολτάρουν στην σεπτεμβριάτικη Αθήνα και δύο άλλοι στα χιονισμένα ελβετικά βουνά. Ποδόσφαιρο, μία απόπειρα βιασμού και συζητήσεις περί της σύγχρονης οικονομικής στενότητας θα συναντήσουμε σε ένα καφενείο της Αθήνας, ενώ ένας ταξιδευτής θα γιορτάσει την απονομή του βραβείου Νόμπελ στον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες στην Καραϊβική. Ένα πάρτι στους πρόποδες του Λυκαβηττού, αναμνήσεις μέσα από οσμές εν μέσω μίας νυχτερινής οδήγησης, ένα φθινόπωρο στο Πήλιο και μία ιστορία πάθους και μοιχείας θα μας αφηγηθεί επίσης ο Μοδινός μέσα στα διηγήματα με τους χιουμοριστικούς και αμφίσημους πολλές φορές τίτλους τους.

Προσωπικά λάτρεψα πολλά από τα διηγήματα, ξεχώρισα κάποια, όπως, για παράδειγμα, το Η Αλίκη στο Μεξικό, τη Μικρή Οδύσσεια και το Ένας Γερμανός φίλος  και γέλασα πολύ όταν ο συγγραφέας, ως άλλος Λεοπορέλλο στον Ντον Τζιοβάνι του Μότσαρτ, βάζει τους χαρακτήρες του να αναφερθούν στο ίδιο του το έργο μέσα στο βιβλίο του: «Συναισθηματική αναπαλαίωση-σ’ ένα βιβλίο του Μοδινού θαρρώ πως το διάβασα αυτό». Τα διηγήματα του Μοδινού, λοιπόν, καλογραμμένα, ζωντανά και ποικίλα, ανοίγουν μπροστά στα μάτια μας πολλούς διαφορετικούς κόσμους.

Θωμαΐς Παπαθανασίου-Φωτοπούλου, Αιθιοπία, η αγαπημένη των Θεών, εκδ. Κάκτος

 

 

            Για ένα λογοτεχνικό οδοιπορικό μας καλεί η συγγραφέας και ταξιδεύτρια Θωμαΐς Παπαθανασίου-Φωτοπούλου μέσα από τις σελίδες του βιβλίου της «Αιθιοπία, η αγαπημένη των θεών, Όμηρος, Βασίλισσα του Σαβά, Τόποι, Ιστορία, Φυλές».

Το εν λόγω πόνημα δεν είναι το πρώτο που εκδίδει η συγγραφέας, καθώς έχει γράψει κι άλλα  βιβλία για τις ταξιδιωτικές εμπειρίες της στην  Ασία, όπως τα «Μογγολία-Υπερσιβηρικός, Ημερολόγια»,
«Ιχνηλατώντας τον δρόμο του μεταξιού», «Ελληνικά ίχνη στην Κεντρική Ασία-Ουζμπεκιστάν: το σταυροδρόμι των πολιτισμών», καθώς και την ποιητική συλλογή «Σκιρτήματα της νιότης».

Το βιβλίο της για την Αιθιοπία αναδεικνύει τόσο τη φυσική ομορφιά και τα αξιοθέατα της χώρας, όσο και τη σύνδεσή της με τους Έλληνες και το χριστιανικό στοιχείο γενικότερα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Αιθιοπία είναι μία χώρα με ιδιαίτερη χριστιανική παράδοση, η οποία είναι μάλιστα και πολύ ισχυρή στην εν λόγω χώρα. Η Αιθιοποία δεν διαθέτει μεν μονάχα χριστιανικό πληθυσμό, αλλά η παρουσία των χριστιανών ιδίως στα βόρεια της χώρας είναι πολύ ισχυρή. Σχεδόν μόνο σην Αιθιοπία θα συναντήσει κάποιος τις περισσότερες εκκλησίες λαξευμένες μέσα στα βράχια.

Ο χριστιανισμός στην Αιθιοπία χρονολογείται περίπου από τον 4^ο αιώνα. Ιστορικά, λοιπόν, η Αιθιοπία είναι μία από τις πρώτες χώρες που υιοθέτησαν τον χριστιανισμό ως επίσημη θρησκεία.  Ακολούθως, τον 7^ο αιώνα, ρίζωσε και η θρησκεία του ισλάμ στη χώρα αυτή.

Η Αιθιοπία, όμως, είναι μία χώρα που διαθέτει επίσης και μακραίωνη αυτοκρατορική παρουσία στην μακρινή αρχαιότητα. Εδώ τοποθετούν κάποιοι τον τόπο βασιλείας της θρυλικής βασίλισσας του Σαβά-κάποιοι άλλοι, βέβαια, στην Υεμένη.  Σε κάθε περίπτωση, η βασιλική δυναστεία της Αιθιοπίας, με τον τελευταίο ηγεμόνα της να πεθαίνει μόλις το 1975, θεωρείται ότι έχει καταγωγή από τον βασιλιά Σολομώντα και τη βασίλισσα του Σαβά.

Από εκεί και έπειτα, η Αιθιοπία είναι μία χώρα που φιλοξενεί πολλές διαφορετικές φυλές και ομάδες ανθρώπων με ιδιαίτερα έθιμα,  σύμφωνα με τη συγγραφέα. Οι Εβραίοι Φαλάσα είναι μία από αυτές, ίσως η γνωστότερη, ενώ οι φυλές Ντόρζε, Κόνσο, Μούρσι, Μπόντι, Χάμερ, Ντασάνετς και ένα σωρό άλλοι, οι πιο άγνωστοι από αυτούς. Άλλες φυλές είναι πολεμικές, άλλες ζωγραφίζουν περίτεχνα σχέδια στα σώματά τους και σε άλλες οι γυναίκες τοποθετούν ένα πιάτο στο κάτω χείλος τους για να μεγαλώσει. Δυστυχώς σε κάποιες από αυτές τις φυλές οι γυναίκες υποβάλλονται στο απεχθές έθιμο της κλειτοριδεκτομής ακόμη και σήμερα.

Το πιο αξιοπερίεργο, πάντως, έθιμο, από αυτά που αναφέρει η συγγραφέας στο βιβλίο, θεωρώ ότι είναι ο διαγωνισμός για τον πιο…. παχύ άνδρα, ένας διαγωνισμός που λαμβάνει χώρα στους κόλπους της φυλής των  Μπόντι. Το «πήδημα του ταύρου» ένα έθιμο που θα μας θυμίσει τα ταυροκαθάψια της μινωικής Κρήτης, είναι έθιμο της φυλής των Χάμερ.

Οι φυσικές ομορφιές της Αιθιοπίας είναι, φυσικά, ουκ ολίγες, όπως και τα αρχαιολογικά της αξιοθέατα. Το δέλτα του Νείλου, η λίμνη Τάνα, ο Γαλάζιος Νείλος, η καστροπολιτεία Γκοντάρ , η αρχαία πόλη Αξώμη, η Λαλιμπέλα, η πρωτεύουσα Άντις Αμπέμπα και το Σαμάνε, το χωριό των Ρασταφάρι είναι μερικά μονάχα από αυτά.

Τέλος, δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι αναφορές στον καφέ και στα έθιμα που συνοδεύουν το παραδοσιακό αυτό αιθιοπικό ποτό που, δικαίως, οι Αιθίοπες θεωρούν  δική τους ανακάλυψη, όπως και οι αναφορές στον θρυλικό Χαϊλέ Σελασιέ, αλλά και τη σύντομη ιταλική παρένθεση στην ιστορία της χώρας.

Όπως και να ’χει, το βιβλίο της Παπαθανασίου-Φωτοπούλου είναι ο καλύτερος τρόπος, ο φθηνότερος, αλλά και ο γρηγορότερος τρόπος για να περιηγηθούμε στην γνωστή αυτή αφρικανική χώρα και να μάθουμε για αυτήν.