Μαίρη Κόντζογλου, Σκουριά και χρυσάφι, Νεγρεπόντε, εκδ. Μεταίχμιο, 2020, σελ. 532

Παρ' όλο που ο υπότιτλος Νεγρεπόντε παραπέμπει νοερά στην ενετική περίοδο κατοχής της Εύβοιας κατά τον 15ο αιώνα, η υπόθεση στο νέο μυθιστόρημα της Μαίρης Κόντζογλου διαδραματίζεται στην Εύβοια των πρώτων χρόνων ζωής του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, στα μέσα του 19ου αιώνα.
Η συγγραφέας όμως πιάνει το νήμα της αφήγησης από την εποχή της ελληνικής επανάστασης και συγκεκριμένα από την καταστροφή των Ψαρών του 1824. Πρωταγωνιστής είναι ο Αγγελής Βαμβακάς, αγωνιστής της επανάστασης και  ένας από τους ελάχιστους επιζώντες της βιβλικής καταστροφής του νησιού από τους Οθωμανούς. Οι δυσκολίες στην εδραίωση της επανάστασης καθώς και το δράμα των αμάχων αποτυπώνονται γλαφυρά στις σελίδες του βιβλίου. Το γεγονός ότι ο Αγγελής θα είναι ένας από τους ελάχιστους εναπομείναντες από την καταστροφή των Ψαρών θα καθορίσει όλη τη μετέπειτα ψυχοσύνθεσή του, καθώς και τις επιλογές του, έως ότου ο έρωτας θα χτυπήσει τελικά την πόρτα του στο Εγριμπόζ, την οθωμανοκρατούμενη ακόμη Εύβοια, στην οποία θα καταφύγει, κατατρεγμένος και πολιορκημένος από ολέθριες μνήμες πολέμου. Εκεί θα ανοίξει τελικά ένα μπακάλικο και θα προσπαθήσει να μαζέψει τα κομμάτια της διαλυμένης του ύπαρξης. Μετά από έναν πρώτο συμβατικό γάμο που θα τον αφήσει χήρο με τρία αγόρια,  θα γνωρίσει την αγάπη και την απόλυτη οικογενειακή ευτυχία στο πρόσωπο της συμπαθητικής και αποφασιστικής Τερέζας.

Η πολυμελής οικογένεια που θα φτιάξουν θα αποβεί καθοριστική για την εξέλιξη της υπόθεσης. Δύο παιδιά θα ξεχωρίσουν από την ένωση αυτή με τις δυναμικές και ανεξάρτητες προσωπικότητές τους, που θα δώσουν περαιτέρω ώθηση στον μύθο: ο Αντώνης και η Αυγουστίνα. Ο πρώτος θα καταλήξει στον Πειραιά, αγωνιζόμενος να υλοποιήσει τα όνειρα και τις φιλοδοξίες του να δημιουργήσει ένα ποτό από "χρυσάφι ατόφιο που, κατά λάθος-αλλά μπορεί και εσκεμμένα-, μέσα του να έπεσε λίγη σκουριά- και η δεύτερη θα γίνει Δεσποινίδα των Τιμών παρά την Αμαλία, την πρώτη βασίλισσα της μικρής Ελλάδας.
Μέσα από την οικογενειακή ιστορία, η έμπειρη συγγραφέας αδράττει την ευκαιρία να μας διηγηθεί πολλά σημαντικά γεγονότα της επανάστασης και των χρόνων του Όθωνα και της Βαυαροκρατίας, φτάνοντας μέχρι και την έξωσή του από τη χώρα το 1862 και τη διαμάχη Ορεινών και Πεδινών που συγκλόνισε τη χώρα τον επόμενο χρόνο.
Η γλώσσα που χρησιμοποιεί η συγγραφέας είναι άκρως συναισθηματική, σχεδόν ποιητική θα την αποκαλούσε κανείς σε ορισμένα σημεία, ρέει άνετα και παίρνει τόνο προσωπικής ημερολογιακής εξομολόγησης στα εγκιβωτισμένα στο κείμενο σημεία όπου εν έτος 1899 ο υιός Αντώνης Βαμβακάς αφηγείται την ιστορία της οικογένειάς του και προλέγει ενίοτε τα μελλούμενα.
Αναμφίβολα, το βιβλίο θα ταξιδέψει τον αναγνώστη στον 19ο αιώνα, θα τον ξαφνιάσει με το ανατρεπτικό τέλος του και θα τον κάνει να περιμένει με αγωνία τη συνέχεια της ιστορίας την οποία υπόσχεται η συγγραφέας στο Πόρτο Λεόνε.
ΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟ: η γρήγορη κίνηση της υπόθεσης και η διαποτισμένη με αισθήματα γλώσσα της συγγραφέως.
ΠΟΙΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ: όσοι αρέσκονται στην ανάγνωση μυθιστορημάτων εποχής.

Roderick Beaton, Ελλάδα, βιογραφία ενός σύγχρονου έθνους, εκδ. Πατάκη, 2020, σελ.574

Με το παρόν πόνημα ο γνωστός για το ενδιαφέρον του για την ελληνική ιστορία Βρετανός ιστορικός Roderick Beaton δεν προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό ένα ακόμη βιβλίο που να αφηγείται άλλη μια Ιστορία των Νεοελλήνων, αλλά μία βιογραφία τους. Και αυτή ακριβώς η προσέγγιση του συγγραφέα είναι που παρουσιάζει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το ελληνικό αναγνωστικό κοινό.
"Η ιστορία ενός έθνους πρέπει επίσης να είναι η ιστορία του πώς αντιλαμβάνεται ένας λαός τον εαυτό του, τον κόσμο και τη θέση του σε αυτόν", έτσι μας δηλώνει ο δημιουργός στον πρόλογο του βιβλίου του, εξηγώντας μας τι ακριβώς εννοεί με τον όρο "βιογραφία ενός έθνους". Μας λέει επίσης ότι οι Νεοέλληνες και η ιστορία τους έχουν σημασία ακόμη και πέρα από τα όρια της παγκόσμιας ελληνικής κοινότητας, γι' αυτό ακριβώς και αξίζει κανείς να την μελετήσει έστω κι αν δεν είναι ο ίδιος Έλληνας, πόσο μάλλον αν είναι.

Η αρχή γίνεται αναγκαστικά από τα χρόνια της τουρκοκρατίας, σε μία επισκόπηση σύντομη μεν, αλλά απαραίτητη, αφού δεν δύναται να αναφερθεί κάποιος στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 και τη νεοελληνικής ιστορία χωρίς να κάνει μνεία στην περίοδο της μακράς κυριαρχίας των Οθωμανών στον ελληνικό χώρο. Εδώ τον συγγραφέα απασχολεί το ερώτημα του ποιο συστατικό ακριβώς έπαιξε τον μεγαλύτερο ρόλο στον καθορισμό της σύνθεσης της νεοελληνικής ταυτότητας, το βυζαντινό ή το αρχαιοελληνικό. Επίσης, αναπόφευκτα τίθεται το ερώτημα που ανήκει η Ελλάδα, στην ανατολή ή τη δύση και κυρίως, που θέλουν οι ίδιοι οι Έλληνες να ανήκει. Σε αυτήν ακριβώς τη διαφωνία εντοπίζει ο συγγραφέας και τα σπέρματα της εμφύλιας διαμάχης, η οποία ήδη από τα χρόνια της Επανάστασης τόσο πολύ δίχασε τους Νεοέλληνες και εξακολουθεί ακόμη να τους διχάζει εν μέρει.
Σχετικά με την Ελληνική Επανάσταση, ο συγγραφέας δεν εμμένει τόσο στα ίδια τα γεγονότα, τα οποία εξάλλου είναι γνωστά στους περισσότερους, αλλά κυρίως στην ιδεολογική προετοιμασία της και στον ρόλο που έπαιξε η Ευρώπη στην σύσταση του νεοελληνικού κράτους. Τα χρόνια του Καποδίστρια και η βαυαροκρατία εξετάζονται χωρίς ωραιοποιήσεις και παρωπίδες, το ίδιο και τα χρόνια της επέκτασης του νεοσύστατου κράτους.
Φτάνοντας στον 20ο αιώνα, ο συγγραφέας προβαίνει σε αξιολογικές κρίσεις για τον Εθνικό Διχασμό, που τόσο πολύ ταλάνισε τη χώρα, επιρρίπτοντας την ευθύνη γι' αυτόν εξίσου και στους δύο πρωταγωνιστές του, τον Βενιζέλο και τον βασιλιά Κωνσταντίνο. Ακολουθεί η αφήγηση των χρόνων της κατάρρευσης με τη Μικρασιατική Καταστροφή και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας, αφήγηση και πάλι αντικειμενική, στην οποία ο Beaton δεν διστάζει να θέσει το αιώνιο ιστορικό ερώτημα σχετικά με το ποιος ήταν περισσότερο υπεύθυνος για την καταστροφή, ο Βενιζέλος ή οι αντιβενιζελικοί που είχαν τότε την εξουσία. Γίνεται εδώ ένας εύστοχος παραλληλισμός και μία σύγκριση της προσάρτησης της Σμύρνης το 1920 με τη  Θεσσαλονίκη το 1912 και ο συγγραφέας συνεχίζει με τον ταραγμένο Μεσοπόλεμο και την κατάρρευση του κράτους λόγω του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του αιματηρού 
εμφυλίου που ακολούθησε.
Βαίνοντας σταδιακά προς το τέλος, ακολουθεί λεπτομερής επισκόπηση του οικονομικού άλματος των μεταπολεμικών χρόνων, μέχρι τη Δικτατορία των Συνταγματαρχών, τη Μεταπολίτευση και το Κυπριακό, φτάνοντας ως το γύρισμα του αιώνα στα δύσκολα χρόνια της κρίσης και της διακυβέρνησης της χώρας από τον ΣΥΡΙΖΑ.
Παρότι ο συγγραφέας διατυπώνει κάπου κάπου ορισμένες απόψεις οι οποίες ενδέχεται να φανούν κάπως "αιρετικές" σε μερικούς ιστορικούς και αναγνώστες, μην διστάζοντας να απομυθοποιήσει κάπως ορισμένες λίαν αγαπητές μορφές στους περισσότερους Νεοέλληνες, όπως ο Καποδίστριας, το πόνημα δεν στερείται της πιο ψύχραιμης και αντικειμενικής ματιάς που διατηρεί πάντοτε ένας ξένος ιστορικός στην Ιστορία μίας άλλης χώρας. Η αφήγηση είναι εξαιρετική, χωρίς να κουράζει, αφού ο προικισμένος αναμφίβολα και με λογοτεχνικές αρετές συγγραφέας ξέρει ακριβώς που πρέπει να επιμείνει περισσότερο και που να προσπεράσει προκειμένου να μην πλατειάσει και κουράσει, κατά συνέπεια, τους αναγνώστες του.
Στο σύνολό του, επομένως, πρόκειται για μία ξεχωριστή προσέγγιση της νεοελληνικής ιστορίας που θα αφήσει τον αναγνώστη με την ευχάριστη αίσθηση ότι κατανόησε καλύτερα πολλά σκοτεινά σημεία του μη ξεκάθαρου πάντοτε ιστορικού παρελθόντος μας.
ΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟ: η αφηγηματική πένα του συγγραφέα και οι αξιόλογες κρίσεις και επεξηγήσεις ορισμένων γεγονότων.
ΠΟΙΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ: όλοι όσοι ενδιαφέρονται πρωτίστως για την ίδια της ιστορία τους ως λαός και για μία ξεχωριστή της προσέγγιση.

Tim Marshall, Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας, εκδ. Διόπτρα, 2019, σελ.359

    Αν και η κατηγοριοποίηση του εν λόγω βιβλίου είναι "Ιστορία και πολιτική", στην πραγματικότητα, το βιβλίο αυτό του έμπειρου δημοσιογράφου και πολεμικού ανταποκριτή Tim Marshall δεν είναι παρά ένα αριστοτεχνικό πόνημα γεωπολιτικής που μας περιγράφει με γλώσσα απλή και κατανοητή τη σημερινή πολιτική, στρατηγική, αλλά και οικονομική κατάσταση του πλανήτη, όπως αυτή καθορίζεται από τη γεωγραφία και τους περιορισμούς που η ίδια η φύση θέτει στις χώρες. 

    Η γεωγραφία, σύμφωνα με το οπισθόφυλλο του βιβλίου, είναι αυτή που θέτει όρια στους ηγέτες του κόσμου και διαμορφώνει όχι μόνο την Ιστορία, αλλά και το πεπρωμένο. Τι εννοούμε όμως επακριβώς με τη λέξη "γεωπολιτική";
     Σύμφωνα  με τον συγγραφέα, η γεωπολιτική εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους τα γεωγραφικά στοιχεία εξηγούν τις διεθνείς σχέσεις, πως δηλαδή το κλίμα, η γεωμορφολογία, η δημογραφία, αλλά και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά και η πρόσβαση στους φυσικούς πόρους επιδρούν στις πολιτικές συμμαχίες και επιλογές των κρατών. 
Ο Tim καταφέρνει λοιπόν να μας δώσει μια αναλυτική εικόνα της σημερινής κατάστασης σε δέκα μόλις χάρτες: εξετάζει τη Ρωσία, την Κίνα, τις ΗΠΑ, την Αφρική, τη Μέση Ανατολή, την Ινδία, την Άπω Ανατολή, τη Λατινική Αμερική και την Αρκτική. Από το παγκόσμιο αυτό παζλ απουσιάζουν μόνο η Ανταρκτική, ο Καναδάς και η Αυστραλία για λόγους τους οποίους ο συγγραφέας εξηγεί αναλυτικά στην εισαγωγή του βιβλίου του.
Γιατί η Μέση Ανατολή είχε, έχει και θα έχει ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά πολέμων στον κόσμο; Ποιο θα είναι άραγε το μέλλον της παραπαίουσας Ευρωπαϊκής Ένωσης; Θα ξεπεράσει άραγε η Κίνα τις ΗΠΑ σε οικονομική δύναμη ως το τέλος του αιώνα όπως πιστεύουν ορισμένοι αναλυτές; Ποιοι είναι το διαχρονικό πρόβλημα της Ρωσίας από το οποίο αδυνατεί να ξεφύγει; Και, τέλος, πόσο ρεαλιστικό είναι το σενάριο ότι θα γίνουν πόλεμοι για το νερό, κι αν ναι σε ποια σημεία του πλανήτη; 
Σε τέτοια και σε ένα σωρό άλλα ερωτήματα που μας απασχολούν όλους καθημερινά όταν παρακολουθούμε τις ειδήσεις της εξωτερικής επικαιρότητας, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις το εν λόγω βιβλίο.
ΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟ: η αφήγηση που δεν κουράζει τον αναγνώστη και η σαφής επεξήγηση δύσκολων σημείων της γεωπολιτικής των κρατών.
ΠΟΙΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ: όλοι όσοι ενδιαφέρονται για τις τρέχουσες εξελίξεις και θέλουν να είναι ενημερωμένοι για τους λόγους για τους οποίους συμβαίνει ό,τι συμβαίνει στην τρέχουσα επικαιρότητα.

 

Philip Kerr, Φοβού τους Δαναούς, εκδ. Κέδρος, 2018, σελ.492,μετάφραση: Γιώργος Μαραγκός

Μία διαφορετική αστυνομική πρόταση αποτελεί το εν λόγω βιβλίο του μάστορα της αστυνομικής λογοτεχνίας και γνωστού από την Τριλογία του Βερολίνου Philip Kerr. Ο συγγραφέας, αν και Βρετανός στην καταγωγή, εντούτοις στη διάρκεια της σύντομης σχετικά ζωής του είχε εντρυφήσει στη ψυχοσύνθεση των Γερμανών μέσα από τις σπουδές του στη γερμανική φιλοσοφία και το γερμανικό δίκαιο. Τις γνώσεις αυτές τις συνδύασε, απ' ότι φάνηκε μέσα από τα βιβλία του, με την ενασχόληση με την ιστορία της Γερμανίας κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και, στο Φοβού τους Δαναούς, με τη μεταπολεμική ιστορία της κατά τη δεκαετία του '50.
Στο εν λόγω βιβλίο ξαναβρίσκουμε ως βασικό ήρωα τον επιβιώσαντα του πολέμου Μπέρνι Γκούντερ, διαβόητο Βερολινέζο αστυνομικό και δαιμόνιο ντετέκτιβ. Αυτή τη φορά όμως η υπόθεση μεταφέρεται στην μεταπολεμική Ελλάδα και σε μία υπόθεση δολοφονίας που έχει τις ρίζες της στα χρόνια της Κατοχής και στο έγκλημα της εξόντωσης της εβραϊκής παροικίας της Θεσσαλονίκης.

Ο συγγραφέας αποδεικνύεται για άλλη μια φορά άριστος γνώστης όχι μόνο της ιστορίας των ναζιστικών  εγκλημάτων και της μεταπολεμικής ψυχολογίας των Γερμανών, αλλά και της ελληνικής ιστορίας και του τρόπου σκέψης των Ελλήνων. Ο αναγνώστης θα απολαύσει την περιήγηση στη μεταπολεμική Αθήνα η οποία ακόμη προσπαθεί να μαζέψει τα κομμάτια της και να επουλώσει τις πληγές που της άφησε η επέλαση των ναζί.
Το βιβλίο είναι ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό, η γλώσσα του συγγραφέα ειρωνική, αυτοσαρκαστική, ρεαλιστική και άκρως ταιριαστή για έναν Γερμανό αστυνομικό της εποχής του. Οι αναφορές στην αρχαία Ελλάδα, την ελληνική μυθολογία, τις διώξεις των κομμουνιστών και τον Ψυχρό Πόλεμο, μαζί με τον απόηχο των ναζιστικών εγκλημάτων και την εξόντωση των Εβραίων, είναι διάσπαρτες σ' όλο το βιβλίο και του προσδίδουν μία ιστορική διάσταση εκτός από το καθαρά αστυνομικό μυστήριο.
Φτάνοντας στο τέλος του, ο αναγνώστης δεν θα μπορέσει να μην αναρωτηθεί: μπορεί άραγε (ή πρέπει) να θεωρηθεί υπεύθυνο το σύνολο του γερμανικού λαού για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και τα εγκλήματα που διέπραξαν οι ναζί κατά τον πόλεμο;
ΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟ: το μυστήριο της υπόθεσης και η ιδιαίτερη ατμόσφαιρα που μεταφέρει κατευθείαν τον αναγνώστη στη δεκαετία του '50.
ΠΟΙΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ: οι λάτρεις της αστυνομικής λογοτεχνίας.