Βιόλα Αρντόνε, Το τρένο των παιδιών, εκδ. Πατάκη, 2021, σελ.299

 https://www.patakis.gr/product/645553/vivlia-logotexnia-pagkosmia-logotexnia/To-treno-ton-paidion/

"Μερικές φορές αυτός που σε αφήνει να φύγεις σε αγαπάει περισσότερο από αυτόν που σε κρατάει κοντά του..."

Αυτή είναι η φράση η οποία αντιπροσωπεύει εν ολίγοις το νόημα του βιβλίου "Το τρένο των παιδιών" της Ναπολιτάνας λογοτέχνιδας Βιόλα Αρντόνε, ένα πόνημα τρυφερό και συγκινητικό, όσο και καλογραμμένο.

Νότια Ιταλία, 1946. Νάπολη, μία πόλη ρημαγμένη από τον πόλεμο, όπως άλλωστε ολόκληρη η Ιταλία και η Ευρώπη. Η Νότια Ιταλία, όμως, υποφέρει ασύγκριτα περισσότερο από τη Βόρεια, αφού οι διαφορές στο βιοτικό επίπεδο και στην οικονομία των κατοίκων ήταν ανέκαθεν τεράστιες μεταξύ των δύο περιοχών της γείτονος χώρας, πόσω μάλλον αμέσως μετά από τον καταστροφικότερο πόλεμο που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα.

 Γι' αυτό και το κομμουνιστικό κόμμα της Ιταλίας παίρνει την πρωτοβουλία να μαζέψει πολλά από τα παιδιά του φτωχού Νότου και να τα δώσει για φιλοξενία για μερικούς μήνες σε πιο ευκατάστατες οικογένειες οπαδών του κομμουνισμού του πιο εύπορου οικονομικά  Βορρά, οικογένειες οι οποίες μπορούν να καλύψουν καλύτερα τις ανάγκες τους. Ένα τέτοιο παιδί είναι και ο Αμέριγκο. 

Η Β.Α. θα μας διηγηθεί μέσα από τα δικά του μάτια τη σπαραχτική και συγκινητική ιστορία των μικρών αθώων παιδικών ψυχών που επιβιβάστηκαν σε αυτό το τρένο για τον Βορρά, αφήνοντας με πόνο στην αρχή τις οικογένειές τους στον Νότο και επιστρέφοντας στη συνέχεια με αμφίσημα συναισθήματα.

  "Τώρα πια είμαστε μοιρασμένοι στα δύο", παρατηρεί πολύ σωστά ένα άλλο παιδί μετά την επιστροφή τους, ο Τομμαζίνο, θέλοντας να τονίσει τη δυσκολία με την οποία αυτά τα παιδιά άφησαν και πάλι τις οικογένειες που με τόση αγάπη τα φιλοξένησαν προκειμένου να βρεθούν και πάλι πίσω κοντά στους δικούς τους.

 Κάποια, βέβαια, έμειναν για πάντα στον Βορρά από δική τους επιλογή και σε κάποια άλλα η ζωή τους άλλαξε δια παντός μετά από αυτή την αναγκαστική μετοικεσία. Σε κάθε περίπτωση, το παιδί που έφυγε δεν ήταν το ίδιο με το παιδί που γύρισε πίσω.

Αναμφίβολα, τα παιδιά τα οποία είχαν αυτή την εμπειρία, σημαδεύτηκαν για όλη τη μετέπειτα ζωή τους, κάτι απολύτως λογικό, αφού οι αναμνήσεις της παιδικής μας ηλικίας και ιδιαίτερα αυτές οι οποίες μας προξένησαν μεγάλη συναισθηματική φόρτιση μένουν για πάντοτε χαραγμένες στη μνήμη μας.

Έτσι και αυτά τα παιδιά δεν μπόρεσαν να ξεχάσουν ποτέ όσο ζούσαν τη σκηνή του αποχωρισμού από τις οικογένειές τους στον σταθμό των τρένων. Αυτό τουλάχιστον αφήνει να εννοηθεί η συγγραφέας μέσα από τα μάτια του ίδιου του Αμέριγκο, όταν αυτός, μεγάλος άντρα πια, περιδιαβαίνει την Νάπολη, την πόλη των αναμνήσεων και των παιδικών του χρόνων.

"...ανάμεσα στις στριγκλιές των νεαρών γυναικών που μας συνοδεύουν, τις μανάδες που φεύγουν βιαστικά με τα παλτά στο χέρι και τα γέλια μας, ο σταθμάρχης σηκώνει τον σηματοδότη και το τρένο αναχωρεί. Στην αρχή αργά, σιγά σιγά όμως επιταχύνει. Η μαμά μου η Αντονιέττα στέκει στην άκρη της αποβάθρας, που όλο και μικραίνει καθώς το τρένο απομακρύνεται, και σφίγγει στην αγκαλιά της το παλτό μου. Όπως με έσφιγγε όταν βομβάρδιζαν την πόλη μας."

Εικόνες της μεταπολεμικής Ιταλίας ανάμεικτες με ψήγματα αναμνήσεων από τον πόλεμο μέσα από τα μάτια ενός επτάχρονου παιδιού.

Η Β.Α. ενδύεται άριστα τον ρόλο του μικρού παιδιού στην πρωτοπρόσωπη αφήγησή της βλέποντας τον κόσμο μέσα από τα δικά του μάτια και παρατηρώντας όλα όσα θα έκαναν εντύπωση σε ένα παιδί της ηλικίας του. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι αυτή την οποία θα χρησιμοποιούσε ένα παιδί αν μιλούσε γι' αυτές τους τις αναμνήσεις. Είναι γλώσσα φυσική και αυθόρμητη, διανθισμένη με λεπτές πινελιές γνήσιου ιταλικού χιούμορ στο στυλ του Ρομπέρτο Μπενίνι, ένα στυλ το οποίο θα μας θυμίσει την πολύ επιτυχημένη ταινία "La vita e bella". 

Βιβλίο που εστιάζει με κομψό και διακριτικό τρόπο στα συναισθήματα των πρωταγωνιστών, χωρίς όμως να καταφεύγει σε δραματικές υπερβολές, "Το τρένο των παιδιών" είναι ένα πρωτότυπο μυθιστόρημα από μία συγγραφέα με αναμφισβήτητο λογοτεχνικό χάρισμα και λεπτές ιστορικές πινελιές, το οποίο αποτελεί ένα έξοχο δείγμα της ιταλικής λογοτεχνικής παραγωγής του σήμερα.

Αργυρώ Μαντόγλου, Τρικυμίες παθών, τα νεανικά χρόνια του Κοραή στο ΄Άμστερνταμ, εκδ. Κλειδάριθμος, 2020, σελ.261

  https://www.klidarithmos.gr/trikymies-pathon

Τις "Τρικυμίες παθών" στην καρδιά του νεαρού Αδαμάντιου Κοραή αναλαμβάνει να αφηγηθεί η Αργυρώ Μαντόγλου, με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο στο νέο της πόνημα, εστιάζοντας στην άγνωστη περίοδο του βίου του διάσημου λογίου στο Άμστερνταμ κατά τα έτη 1772-1774.

Όπως και η ίδια μας εξηγεί στον επίλογο του βιβλίου της, όλοι μας έχουμε συνηθίσει να σκεφτόμαστε τον Κοραή ως ένα σοφό λόγιο με άσπρα μαλλιά, εξολοκλήρου ταγμένο στο πνεύμα του διαφωτισμού στο Παρίσι και στην αποστολή του να βοηθήσει το υπόδουλο Γένος, δημοσιεύοντας τα έργα του, όπως την περίφημη "Αδελφική Διδασκαλία".

Κι όμως, ο τρανός αυτός λόγιος υπήρξε κάποτε ένας μποέμ νέος με  μία πολύπλευρη και ιδιαίτερη προσωπικότητα που φλέρταρε επίμονα τόσο με τον έρωτα στο πρόσωπο γοητευτικών νεαρών κοριτσιών, όσο και με την ίδια την ιδέα της ελευθερίας.

Αυτήν ακριβώς την παραμελημένη πτυχή της προσωπικότητάς του θέλει να αναδείξει μέσα από το συγκεκριμένο βιβλίο η συγγραφέας. Γι' αυτό και εξάλλου η "μυθιστορηματική βιογραφία" της όπως την αποκαλεί, δεν αφορά ολόκληρο τον βίο του Κοραή, αλλά μονάχα τα τρία αυτά έτη της ζωής του, κατά τα οποία παρέμενε στο Άμστερνταμ.

Δεν επιχειρεί όμως μονάχα να ρίξει φως σε αυτή την άγνωστη περίοδο της ζωής του Κοραή, αλλά και να φωτίσει και να κατανοήσει τον ψυχισμό του, να αναλύσει τις σκέψεις του και να περιγράψει διεξοδικά τα συναισθήματά του.

Ο εικοσιτριάχρονος Κοραής ασφυκτιούσε στη Σμύρνη υπό τον τουρκικό ζυγό. Η μετοικεσία του στην ολλανδική πρωτεύουσα, όπου προτίθεται να αναλάβει τη διεύθυνση ενός εμπορικού συνεταιρισμού στην επιχείρηση του πατέρα του γίνεται δεκτή με μεγάλο ενθουσιασμό, αφού ο Κοραής, ως μέγας θιασώτης των βιβλίων, της ευρωπαϊκής σκέψης και του πνεύματος του διαφωτισμού, λαχταρά να εντρυφήσει στα γράμματα στο πλευρό του καλβινιστή λογίου Αδριανού Βύρτου, παράλληλα με τς εμπορικές του υποχρεώσεις.

Τότε βέβαια, δεν μπορούσε να προβλέψει πως οι δύο αυτοί αντιφατικοί στόχοι θα αποδεικνύονταν τελικά ασυμβίβαστοι και ότι το "λόγιο" πνεύμα του θα επικρατούσε εν τέλει πανηγυρικά έναντι του "εμπορικού".

Έτερη τροχοπέδη στη ζωή του εκεί θα αποδειχτεί η παρουσία του υποτακτικού του, Σταμάτη Πέτρου, ενός αγύρτη και σαρδανάπαλου, σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς του λογίου, βοηθού, ο οποίος με την μικροαστική νοοτροπία του συμφεροντολόγου Γραικού, θα δημιουργεί διαρκώς προβλήματα στον κύρη του αντί να τον βοηθήσει.

Η αντίθεση αυτή μεταξύ του Αδαμάντιου και του Σταμάτη θέλει να υποδηλώσει τις αντίθετες νοοτροπίες των Ελλήνων που θα φανούν ολοκάθαρα αργότερα, τόσο στην επανάσταση, όσο και στην πρώτη περίοδο ζωής του νεοελληνικού κράτους. Από τη μια, επομένως, είναι η Ελλάδα του ρουσφετιού και των ιδιοτελών συμφερόντων, η οποία εκπροσωπείται με τον Σταμάτη, και από την άλλη η κοσμοπολίτικη νοοτροπία του Διαφωτισμού και της Ευρώπης του Κοραή.

Η Α.Μ. αξιοποίησε, πάντως, τις πολυάριθμες επιστολές που ο δυσαρεστημένος Σταμάτης απηύθυνε στον πατέρα του Κοραή από την ολλανδική πρωτεύουσα, όσο και τις επιστολές και τα γραπτά του ίδιου του Κοραή σε συνδυασμό με δευτερογενείς πηγές που έχουν γραφτεί για τον Δάσκαλο του Γένους και την εποχή του.

Η τριτοπρόσωπη γραφή της Α.Μ. είναι μεστή και ζεστή, συχνά με περιγραφική και ποιητική διάθεση. Ενίοτε διακόπτεται από πρωτοπρόσωπες διαφωτιστικές εξομολογήσεις του ίδιου του Κοραή, οι οποίες αποκαλύπτουν πολλά για τον ψυχισμό του, όπως τον αναπλάθει η συγγραφέας ισορροπώντας στο πάντοτε επικίνδυνα τεντωμένο σκοινί μεταξύ Λογοτεχνίας και Ιστορίας.

Ο "Διαμαντής" παρουσιάζεται ως ένας ευαίσθητος και ονειροπόλος νέος που θέλει να βοηθήσει τους συνανθρώπους του, αλλά και να κατακτήσει τον κόσμο της γνώσης και της λογιοσύνης. Εύκολα ενθουσιάζεται, αλλά και απογοητεύεται. Η ήρεμη ιδιοσυγκρασία του και ο πόθος του για σπουδές, δεν θα αποκλείσει την παρουσία του έρωτα στη ζωή του, που θα τον βρει στο πρόσωπο της Μαρί. Ό,τι αρχίζει όμορφα, όμως, συνήθως τελειώνει με πόνο και τίποτε δεν είναι για πάντα.

Το βιβλίο, λοιπόν, τελειώνει με τον θάνατο του "νέου μποέμ Κοραή" και με την ανάδυση αυτού που πρόκειται να μεταμορφωθεί σε έναν σοφό και λόγιο άνδρα.

Πλάι σε όλα αυτά, φωτίζεται και το Άμστερνταμ των τελών του 18ου αιώνα, σε μία εν πολλοίς, δηλαδή, παραμελημένη περίοδο της κοσμοπολίτισσας πόλης που είχε γνωρίσει τη μέγιστη ακμή της κατά τον 17ο αιώνα. Η όπερα, το Χρηματιστήριο, τα βρώμικα κανάλια του, ο πονηροί έμποροι, οι παρηκμασμένοι ευγενείς και οι φιλόδοξοι αστοί, όλα αυτά συνθέτουν ένα πολύχρωμο πορτρέτο στις "Τρικυμίες παθών", ενός βιβλίου το οποίο δικαίως αξίζει να συγκαταλεγεί ανάμεσα στις καλύτερες αναγνωστικές επιλογές του έτους μας, τόσο εξαιτίας του πρωτότυπου θέματός του, όσο και εξαιτίας της καλογραμμένης πένας της Α.Μ.

Η διαμάχη του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη με τον Ιωάννη Καποδίστρια

 

Η συνηθισμένη θεώρηση στη σημερινή εποχή της διαμάχης της οικογένειας των Μαυρομιχαλαίων με τον Ιωάννη Καποδίστρια είναι να ρίχνουμε εξολοκλήρου το άδικο στους Μαυρομιχαλαίους. Είναι όμως, πράγματι, έτσι τα πράγματα; Συνήθως σε τέτοιου είδους διαμάχες ποτέ δεν φταίει εξολοκλήρου μόνο η μία ή η άλλη πλευρά.

Για αρχή, ας ξεκαθαρίσουμε κάτι: εννοείται πως η δολοφονία του Κυβερνήτη έξω από τον Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο στις 27 Σεπτεμβρίου του 1827 από τον Γεώργιο και τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη, γιο και αδελφό, αντίστοιχα του αλλοτινού μπέη της Μάνης Πέτρου, ήταν πράξη αποτρόπαια και καταδικαστέα. Αυτή στοίχισε, μάλιστα, πολύ ακριβά στον ελληνικό λαό, αφού αυτός στερήθηκε έναν άνθρωπο εργατικό, επιμελή, ο οποίος ήταν αφοσιωμένος τα μέγιστα στην ανασυγκρότηση του ελληνισμού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν διέπραξε και αυτός κάποια λάθη, όπως όλοι οι μεγάλοι πολιτικοί άλλωστε.

Πριν από οτιδήποτε άλλο, όμως, ας δούμε, εν συντομία, ποια ακριβώς ήταν η δράση του περίφημου μπέη κατά τη διάρκεια της Εθνεγερσίας.

Ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, μέλος της Φιλικής Εταιρείας, είχε προσφέρει μεγάλα χρηματικά ποσά στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας και είχε υπηρετήσει το έθνος από διάφορα πολιτικά αξιώματα κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, όπως εκείνο του Προέδρου της Μεσσηνιακής Γερουσίας, του πρώτου επίσημου πολιτικού οργάνου που συστήθηκε μετά τον ξεσηκωμό των Ελλήνων. Ο Πετρόμπεης είχε, επίσης, ενεργό ρόλο στην παράδοση της Καλαμάτας, κατά το πρώτο έτος των εχθροπραξιών και ήταν από τους λίγους Έλληνες που δεν έπαθαν πανικό- όπως άλλωστε και ο Κολοκοτρώνης- με την έλευση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο. Κατά κοινή ομολογία, δεν είχε καλό στρατιωτικό αισθητήριο, αφού αντιτάχθηκε με σθένος στο σχέδιο του Κολοκοτρώνη να χτυπήσει τον Ιμπραήμ στα Δερβενάκια, σχέδιο το οποίο πέτυχε τελικά. Παρ' όλα αυτά, όμως, δεν του έλειπε η γενναιότητα.

Έχοντας διαθέσει το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του για τις ανάγκες της Ελληνικής Επανάστασης και αντιμετωπίζοντας έκτοτε πολλά οικονομικά προβλήματα, ήταν φυσικό να δυσαρεστηθεί  με την απόφαση του Καποδίστρια να του αφαιρέσει κάθε εξουσία και πρόσοδο από τα τελωνεία της Μάνης. Δεν ήταν, βέβαια, ο μόνος αγωνιστής του οποίου τα αιτήματα αγνοήθηκαν από τον Νέο Κυβερνήτη, ούτε, όμως, μπορεί να υποστηρίξει κάποιος ότι κι ο Καποδίστριας είχε άδικο στην επιμονή του αυτή, αφού στόχος του τελευταίου ήταν η δημιουργία ενός ευνομούμενου κράτους κατά τα δυτικά πρότυπα. Επόμενο ήταν, λοιπόν, σε ένα τέτοιο κράτος, οι τοπάρχες του παλαιού καθεστώτος να απολέσουν μέρος της δύναμής και των προσόδων τους. Από την άλλη, ο Πετρόμπεης, άνθρωπος με μεγάλη εξουσία στη Μάνη προεπαναστατικά, ήταν αναμφισβήτητα, ένας από αυτούς που έχασαν τα περισσότερα με την κίνηση αυτή του Κυβερνήτη.

Αξίζει να σημειώσουμε επίσης πως, στα κατοπινά χρόνια, ο βασιλέας  Όθωνας δεν δίστασε να ικανοποιήσει άμεσα τα αιτήματα του γηραιού Μαυρομιχάλη. Γιατί, λοιπόν, δεν το έκανε αυτό και ο Καποδίστριας, πόσο μάλλον αφού, οι δύο άντρες είχαν ξεκινήσει τη σχέση τους με τους καλύτερους οιωνούς και ο Πέτρος στήριζε αρχικά την εκλογή του Καποδίστρια;

Κατ' αρχάς, κυρίως ως το 1829, τα πράγματα δεν ήταν τόσο οξυμένα μεταξύ των δύο αντιπάλων. Μάλιστα, ο Καποδίστριας δεν δίστασε να διορίσει τον Πέτρο ως Πρόβουλο του τμήματος των Πολεμικών του Πανελληνίου, του συμβουλίου που ιδρύθηκε το 1828. Όταν όμως ο Μαυρομιχάλης άρχισε να έχει μεγάλες οικονομικές απαιτήσεις από ένα κράτος χρεωμένο, το οποίο ήταν ακόμη νεογέννητο, τότε οι σχέσεις των δύο αντρών ψυχράθηκαν ραγδαία. 

Αρχικά ο Κυβερνήτης αρνιόταν με ευγενικό τρόπο να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις των Μαυρομιχαλαίων. Πάντως, του έδωσε κάποια χρήματα, τα οποία, ως φαίνεται, δεν στάθηκαν ικανά να τερματίσουν τη διαμάχη τους. Όσο όμως ο Πέτρος επέμενε, τόσο εκνευριζόταν και τραβούσε το σκοινί στα άκρα και ο ίδιος ο Καποδίστριας, έως ότου, μετά από αρνητικά δημοσιεύματα σε εφημερίδες εις βάρος του, αναγκάστηκε να φυλακίσει τον άλλοτε πανίσχυρο μπέη. Αυτός, φυσικά, εξέλαβε την κίνηση αυτή ως τη μέγιστη προσβολή προς το πρόσωπό του και τα πράγματα δεν άργησαν να εξωθηθούν στα άκρα, καθώς μάλιστα ο Κυβερνήτης γινόταν μέρα με τη μέρα, όλο και πιο καχύποπτος με τους γύρω του, εξαιτίας της ισχυροποίησης της μερίδας του λαού που τον εχθρευόταν. 

Το αποκορύφωμα σε όλη αυτή την τεταμένη κατάσταση υπήρξε η ανατίναξη των δύο ολοκαίνουριων εθνικών πλοίων στο Ναύσταθμο του Πόρου από τον Ανδρέα Μιαούλη, μέλους της αντιπολίτευσης, τα οποία είχαν αποκτηθεί με μεγάλες θυσίες οικονομικής φύσεως εκ μέρους του ελληνικού λαού. Από κει και έπειτα ο δρόμος για την δολοφονία του Κυβερνήτη, ο οποίος έμενε ανυποχώρητος στα ζητήματα που έκαιγαν τον Πέτρο, έμοιαζε μονόδρομος για τους Μαυρομιχαλαίους.

Εν τέλει, τα λάθη του Κυβερνήτη, ο οποίος είχε ίσως δίκιο κατά το μεγαλύτερο μέρος, αν και όχι απόλυτα, άπτονταν στον χειρισμό ενός τόσο αξιόλογου "αντίπαλου", όσο του Πέτρου: θα μπορούσε αντί για χρήματα να του έχει δώσει γη, και συγκεκριμένα μέρος των εθνικών γαιών, προκειμένου να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις του, εφόσον το κράτος δεν διέθετε πόρους. Βέβαια, ίσως αυτό να άνοιγε τον ασκό του Αιόλου, αφού και άλλοι προύχοντες θα απαιτούσαν, ίσως, εν συνεχεία, το ίδιο, δεν θα έπαυε όμως αυτό να είναι μία προσωρινή συμβιβαστική λύση. 

Δεύτερο λάθος του Κυβερνήτη είναι η ακύρωση της συνάντησης των δύο αντρών από τον ίδιο τον Καποδίστρια, η οποία είχε κανονιστεί από τον Ρώσο ναύαρχο Ρίκορντ με πολύ κόπο με σκοπό να καταλήξουν οι δυο αντίπαλοι σε έναν έντιμο συμβιβασμό, μόλις την παραμονή της δολοφονίας του Κυβερνήτη. Σε αυτή την κίνηση προέβη ο Κυβερνήτης αφότου είχε διαβάσει κάποια αρνητικά δημοσιεύματα σε βάρος του και είχε θεωρήσει ότι εμπαίζεται από τους αντιπάλους του, ενώ αυτός αποπειράται να συμφιλιωθεί μαζί τους. Τότε διαπράττει το τρίτο λάθος, την φυλάκιση στο Ιτς Καλέ του Πέτρου, η οποία εξόργισε τους συγγενείς του. Τέλος, εκτός από την έλλειψη προσπάθειας συμβιβασμού, εντελώς αψυχολόγητη χαρακτηρίζεται η κίνηση του Καποδίστρια εκείνο το μοιραίο πρωινό να προχωρήσει προς την εκκλησία, χωρίς να πει τίποτε σε κανέναν, ενώ είχε εντοπίσει τους δύο δολοφόνους που τον περίμεναν.

Σίγουρα πάντως θα έπρεπε και οι Μαυρομιχαλαίοι να φανούν πιο διαλλακτικοί με τον Καποδίστρια. Ίσως, βέβαια, να υπήρχε τελικά και ανάμειξη των Γάλλων και των Άγγλων στη δολοφονία του, αφού θεωρούσαν-λανθασμένα βέβαια- τον Καποδίστρια ως όργανο της ρωσικής πολιτικής και εμπόδιο στα σχέδιά τους. Μπορεί, επομένως, και ξένοι παράγοντες να ήταν αυτοί οι οποίοι ώθησαν στα άκρα τα πράγματα με τη μοιραία τελικά κατάληξη που όλοι γνωρίζουμε.

Εν κατακλείδι, οφείλουμε πάντοτε να εξετάζουμε και τις δύο πλευρές σε διαμάχες τόσο πολύπλευρες και πολύπλοκες, όσο αυτή του Καποδίστρια με την οικογένεια των Μαυρομιχαλαίων, μια διαμάχη που ενέτεινε, για άλλη μία φορά, τα εμφύλια πάθη μεταξύ των Ελλήνων.

Ζαν Μπακ, Ερασιτέχνης, εκδ. Βακχικόν, 2021, σελ.110

 

https://ekdoseis.vakxikon.gr/shop/ekdoseis/vakxikon-peza/erasitexnis/ 

Ο "Ερασιτέχνης" του Λουξεμβουργιανού συγγραφέα Ζαν Μπακ αποτελεί μία βραβευμένη νουβέλα με ασυνήθιστη πολυφωνική δομή.

Λίγοι από εμάς θα έχουν διαβάσει οποιοδήποτε πόνημα του οποίου η πλοκή να διαδραματίζεται σε αυτή τη μικρή και κάπως παραγκωνισμένη χώρα της Κεντρικής Ευρώπης, το Λουξεμβούργο. Και σίγουρα δεν θα γνωρίζουν οι περισσότεροι-όπως κι εγώ άλλωστε-, ούτε μία γνωστή προσωπικότητα αυτής της χώρας. Η νουβέλα λοιπόν αυτή, αποτελεί μία καλή ευκαιρία γι' αυτό.

Ο συγγραφέας κατάγεται από τη Νοτυντελάνζ, μία βιομηχανική πόλη στα σύνορα με τη Γαλλία και εκεί, όπως και στην Ες, εκτυλίσσεται μεγάλο μέρος της υπόθεσης στον "Ερασιτέχνη".

Ο "Ερασιτέχνης" παρουσιάζει την ευχάριστη πρωτοτυπία να περιέχει τις σκέψεις ενός συγγραφέα για το ίδιο το έργο του. Στην ουσία πρόκειται για μία "αφήγηση μέσα στην αφήγηση", όπου ο ίδιος ο συγγραφέας στον ρόλο του πρωταγωνιστή-αφηγητή κρίνει και αναλύει τα γραφόμενά του.

Έχουμε, λοιπόν, τον ερασιτέχνη αφηγητή και πρωταγωνιστή της  νουβέλας, ο οποίος προβαίνει σε συγγραφικές απόπειρες και είναι ερωτευμένος με τη Ρόζα. Αυτός ο έρωτας, καθώς και τα γεγονότα της μαθητικής απεργίας στην Ες το 1971 είναι εκείνα που θα τον επηρεάσουν καθοριστικά στην προσπάθειά του να συγγράψει ένα κείμενο, στο πλαίσιο μίας σχολικής ανάθεσης εργασίας. Καθώς, όμως, πρόκειται για ερασιτέχνη συγγραφέα,-αυτό μας το υπενθυμίζει η ίδια η Ρόζα πολλές φορές μέσα στο κείμενο- αποφασίζει να το ξαναγράψει εν έτει 2007 και να το αφηγηθεί προφορικά στην ίδια τη Ρόζα. Το κείμενο αυτό ο συγγραφέας- πρωταγωνιστής το ονομάζει "Η οικία με τα επτά πατώματα" με κεντρικό ήρωα τον Έργουιν. 

Αυτό που αξίζει στο εν λόγω πόνημα είναι το αφηγηματικό "παιχνίδι" που δημιουργείται μεταξύ των δύο διηγήσεων. Ο συγγραφέας δεν ξεχωρίζει πάντοτε με σαφήνεια τις δύο διηγήσεις και ο αναγνώστης καλείται, κατ' αυτόν τον τρόπο, να συμμετάσχει στο "παιχνίδι". Πρόκειται για μία πολυφωνική, πρωτότυπη όσο και ιδιαίτερη αφήγηση, η οποία θα βάλει πολλούς αναγνώστες, και ιδίως όσους ασχολούνται και οι ίδιοι με τη συγγραφή, σε σκέψεις. Η ανάγνωση καθίσταται έτσι μία ενεργή διαδικασία. 

Η τεχνική της μυθοπλασίας σαφέστατα υπερκεράζει την πλοκή στο συγκεκριμένο πόνημα. Το τέλος, πάντως, είναι αναπάντεχο και απρόβλεπτο. Παράλληλα,όμως, προσφέρεται και μία καλή ευκαιρία στους αναγνώστες να μάθουν ορισμένα πράγματα για το Λουξεμβούργο και να έρθουν σε επαφή με τη βραβευμένη λογοτεχνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.