Kristin Hannah, Τέσσερις Άνεμοι, εκδ. Κλειδάριθμος, μετφρ. Χρ. Σωτηροπούλου, 2021, σελ.580

 

https://www.klidarithmos.gr/tesseris-anemoi

 Ένα βιβλίο στον δρόμο που χάραξε ο Tζον Στάιμπεκ με τα Σταφύλια της οργής, είναι το νέο πόνημα με τίτλο Τέσσερις Άνεμοι της Kristin Hannah, της βραβευμένης συγγραφέως του best seller Το αηδόνι.

Κι αν με Το Αηδόνι η συγγραφέας απέδειξε ότι δύναται να περιγράψει αριστοτεχνικά έναν πόλεμο, ήτοι τον Δεύτερο Παγκόσμιο, το ίδιο ισχύει και με μία μεγάλη οικονομική κρίση, ίσως τη χειρότερη της πρόσφατης ιστορίας μας. Πρόκειται για το περίφημο Κραχ του '29, τις συνέπειες του οποίου περιγράφει η K.H. διεξοδικά στο Τέσσερις Άνεμοι.

Η μεγάλη οικονομική ύφεση, η οποία έπληξε όχι μόνο την Αμερική, αλλά και ολόκληρο τον κόσμο, άλλες χώρες λιγότερο και άλλες περισσότερο, συνδυάστηκε στον Νέο Κόσμο με μία μεγάλη ξηρασία η οποία ενέσκηψε το 1931 στις Μεγάλες Πεδιάδες των νότιων Μεσοδυτικών πολιτειών, πολιτεών που ανήκουν στη λεκάνη απορροής του Μισσισιπή, δηλαδή εκείνες του Τέξας, του Κάνσας, της Οκλαχόμα και άλλων πολλών.

Κεντρική ηρωίδα στο βιβλίο της Κ.Η. είναι η Έλσα, μία κοπέλα που δεν έλαβε από τους γονείς της την αγάπη που της άξιζε. Μεγαλωμένη στα καλά χρόνια, πριν από τη Μεγάλη Ύφεση, η ζωή της θα αλλάξει αναπάντεχα μετά από τη γνωριμία της με ένα απόγονο Ιταλών μεταναστών, τον οποίο θα καταλήξει να παντρευτεί, μεταπηδώντας από τη ζωή της αστής στη ζωή της αγρότισσας.

Κοντά στην καλόκαρδη πεθερά της, η Έλσα θα μεταμορφωθεί σε ευσυνείδητη αγρότισσα και μητέρα δύο παιδιών που θα τις γνωρίσουν την αληθινή αγάπη που τόσα χρόνια η ίδια στερήθηκε από τους φυσικούς της γονείς. Η μεγάλη ξηρασία όμως το 1931, θα τα ανατρέψει όλα. Η ίδια η φύση, η οποία μέχρι τότε ήταν αρωγός και σύμμαχος των Μαρτινέλι, θα αποβεί η καταστροφή της οικογένειας, θέτοντας στην Έλσα τη δύσκολη επιλογή μεταξύ της μετανάστευσης στη δυτική ακτή ή της παραμονής σε έναν τόπο που αργοπεθαίνει.

Η συγγραφέας δεν καταφεύγει σε πεπατημένες ατραπούς της μυθιστορηματικής της αφήγησης, αντιθέτως επιλέγει να ξαφνιάζει διαρκώς τον αναγνώστη με τις επιλογές των ηρώων της και τις αναπάντεχες εκπλήξεις που κρύβει στις σελίδες του βιβλίου της. Τα περιγράφει όλα με ζωηρές πινελιές, τόπους, πρόσωπα, συναισθήματα, χωρίς να καταφεύγει σε πλατειασμούς και κοινοτυπίες.Αυτή η τακτική καθιστά το λογοτεχνικό αποτέλεσμα άψογο.

Σε κανένα άλλο μυθιστόρημα της σύγχρονης Λογοτεχνίας, δεν  περιγράφεται με τόση ενάργεια η ζωή στις Μεγάλες Πεδιάδες των ΗΠΑ, αλλά και στην Καλιφόρνια μετά από τη μεγάλη μετανάστευση και την ανεργία που προκάλεσε η Ύφεση.

Εκτός από τις εικόνες της αμερικανικής υπαίθρου, πριν και μετά από την ξηρασία, αυτό το οποίο θα μείνει στον αναγνώστη αδιαμφισβήτητα, είναι η συγκίνηση που θα βιώσει, όντας συμμέτοχος με την ανάγνωση στο δράμα της Έλσας, αλλά και εκατοντάδων άλλων ανθρώπων που έπεσαν θύματα της Μεγάλης Ύφεσης, ανθρώπων εργατικών που έχασαν όλες τις ελπίδες και τη γη τους εν μία νυκτί.

Τα θέματα  που θίγει η συγγραφέας είναι περισσότερο σύγχρονα από ποτέ, παρά το γεγονός ότι το βιβλίο αναφέρεται στις δεκαετίες του μεσοπολέμου. Η μετανάστευση και ο ρατσισμός προς τους μετανάστες, η αγάπη για την πατρίδα και τα παιδιά μας, η οικολογία, η φιλία, όλα αυτά απασχολούν και τώρα την ανθρωπότητα, ακριβώς όπως την απασχολούσαν και τότε.

Πάνω απ' όλα όμως, το μυθιστόρημα διατρέχει σε όλες τις σελίδες του η βαθιά ριζωμένη αγάπη του ανθρώπου για τη γη, τη γη που καλλιεργεί με τόσο κόπο και αυτή του το ανταποδίδει, αλλά και η αγάπη μεταξύ των ανθρώπων και της οικογένειας, κυρίως εκείνη της μάνας προς τα παιδιά. Σε εκείνη καταλήγει τελικά η συγγραφέας. Εκείνη μονάχα είναι που απομένει όταν όλα τα άλλα έχουν χαθεί.

Δεν θα πω περισσότερα για την υπόθεση, διότι κινδυνεύω να καταστρέψω τη μαγεία της ανάγνωσης. Τις εκπλήξεις που επιφυλάσσει η K. H. είναι καλύτερο να τις ανακαλύψει μόνος του ο αναγνώστης. Εγώ αυτό που μπορώ να πω μονάχα είναι ότι, στ' αλήθεια, οι Τέσσερις Άνεμοι ήταν ένα από τα καλύτερα αναγνώσματα που είχα τη φετινή χρονιά.

Ο αντισημιτισμός στον Μεσοπόλεμο και η Διάσκεψη του Εβιάν

 

Ο αντισημιτισμός τον 20ο αιώνα δεν ήταν φαινόμενο που αφορούσε μονάχα τη ναζιστική Γερμανία. Για την ακρίβεια πολλοί πολίτες από όλες τις χώρες της Ευρώπης κατά τον Μεσοπόλεμο εμφορούνταν από αντισημιτικά συναισθήματα. Έχουν καταγραφεί διόλου κολακευτικές ρήσεις για τους Εβραίους από πολιτικούς πολλών χωρών, όπως των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας. Ακόμη και ο πρωθυπουργός του Καναδά, Μακένζι Κινγκ, όταν συναντήθηκε με τον Χίτλερ λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος, δεν έκανε καμία απολύτως προσπάθεια για να αντικρούσει τα αντισημιτικά σχόλια τα οποία άκουγε διαρκώς να λέγονται γύρω του. Αξίζει να σημειωθεί, επίσης, ότι μέχρι και η πολωνική κυβέρνηση σκεφτόταν, κατά τη δεκαετία του 1930, να εξορίσει τους Εβραίους στη Μαδαγασκάρη. Ούτε και ο Λόυντ Τζορτζ, πρωθυπουργός της Μ. Βρετανίας έδειξε να ενοχλείται στο ελάχιστο από τα αντισημιτικά σχόλια του Χίτλερ, όταν τον επισκέφθηκε στο καταφύγιό του στις Άλπεις τον Σεπτέμβρη του 1936.

Αν πάντως υπήρχε κάποια χώρα υποψήφια για κατεξοχήν άσκηση βίας και διώξεις Εβραίων, αυτή δεν ήταν η Γερμανία, ούτε η Πολωνία, αλλά η Ρωσία. Ας μη ξεχνάμε ότι το πιο γνωστό και αποδεδειγμένα χαλκευμένο αντιεβραϊκό κείμενο, Τα Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών, είχε εκδοθεί στις αρχές του αιώνα στη Ρωσία.

 Στο Κισινάου, πρωτεύουσα της σημερινής Μολδαβίας ξέσπασε το 1903 ένα φοβερό πογκρόμ κατά των Εβραίων. Εκατοντάδες σπίτια και καταστήματα Εβραίων καταστράφηκαν και σκοτώθηκαν εννέα άτομα. 

Το χειρότερο πογκρόμ, όμως, συνέβη δύο χρόνια αργότερα στην Οδησσό της σημερινής Ουκρανίας, όπου καταστράφηκαν 1600 σπίτια και τραυματίστηκαν ή σκοτώθηκαν αρκετές χιλιάδες Εβραίοι. Αποδεικτικό της δυσχερέστατης θέσης στην οποία βρίσκονταν οι Εβραίοι της Ρωσίας, είναι η μετανάστευση 2 εκατομμυρίων συνολικά Εβραίων από το 1880 έως και το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

'Όταν, επομένως, ο Χίτλερ βγήκε στην εξουσία το 1933 και έθεσε σε εφαρμογή δύο χρόνια αργότερα τους περίφημους Νόμους της Νυρεμβέργης, ο κόσμος ήταν έτοιμος για τις αντισημιτικές διώξεις. Αναμφίβολα, η ήττα της Γερμανίας στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και η σκληρή τιμωρία που της επιβλήθηκε κατόπιν από τους Συμμάχους, μαζί με τα αποτελέσματα του κραχ του 1929 που έπληξε σκληρά τη χώρα, ήταν τα γεγονότα τα οποία ώθησαν στο ζενίθ το αντιεβραϊκό μένος πολλών Γερμανών, οι οποίοι έψαχναν ένα εξιλαστήριο θύμα για τα δεινά τους.

 Με τους Νόμους της Νυρεμβέργης, το ναζιστικό καθεστώς επιχείρησε να καθορίσει τη σεξουαλική ζωή Γερμανών και Εβραίων. Ουσιαστικά απαγόρευε τους μεικτούς γάμους και θεωρήθηκε ως η απαρχή του "εβραϊκού απαρτχάιντ" στη Γερμανία. Παραδόξως όμως οι ίδιοι οι Εβραίοι αντιμετώπισαν σχεδόν θετικά τους νόμους αυτούς, αφού θεώρησαν ότι, μετά από αυτό, το ναζιστικό καθεστώς θα τους άφηνε επιτέλους στην ησυχία τους. 

Επιπροσθέτως, ήταν απολύτως λογικό να μην θέλουν να φύγουν από τη Γερμανία, αφού δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, αφενός, ο Χίτλερ δεν φαινόταν τότε ότι θα έμενε για πολύ καιρό στην εξουσία- οι τρεις τελευταίοι καγκελάριοι δεν είχαν μείνει στην εξουσία πάνω από κάποιους μήνες, και, αφετέρου, τους εμπόδιζε το γεγονός ότι θα έπρεπε να αφήσουν πίσω τους όλοι τους την περιουσία. Κανείς τους, επομένως, δεν ήθελε να ζήσει ως φτωχός πρόσφυγας στο εξωτερικό, όταν μάλιστα είχε και κάποια περιουσία στη Γερμανία, την οποία οι ναζί δεν θα άφηναν σε καμία περίπτωση να εκποιηθεί στην κανονική της αξία. 

Επιπλέον, οι αντιεβραϊκές διώξεις δεν χαρακτηρίζονταν από την ίδια ένταση σε ολόκληρη τη Γερμανία κατά τη δεκαετία του '30, αλλά ποίκιλαν κατά πολύ, ανάλογα με την περιοχή. Πιο έντονες ήταν οι διώξεις στη Φρανκονία της Βαυαρίας, απ' όπου κατάγονταν πολλοί επιφανείς ναζί, ενώ σε μεγάλες πόλεις, όπως η Φρανκφούρτη και το Βερολίνο, τα πράγματα για τους Εβραίους ήταν πιο ήπια.

Όσοι από τη μειονότητα, επομένως, είχαν προβλέψει την επερχόμενη καταιγίδα και επέλεγαν τελικά τη φυγή από τη χώρα στην οποία είχαν ζήσει οι πρόγονοί τους, αντιμετώπιζαν πάμπολλες δυσκολίες. Στην ουσία καμία άλλη χώρα της Ευρώπης δεν ήθελε να τους υποδεχτεί, ενώ η έκδοση βίζας για την Αμερική ήταν σχεδόν αδύνατη.

Αυτό που τελικά έκανε ο υπόλοιπος κόσμος για να βοηθήσει τους Εβραίους ήταν, μετά από πρόταση των Αμερικανών, ήταν η Διάσκεψη του Εβιάν, μίας πόλης στη Γαλλία. Η μόνη αποτελεσματική λύση για την αντιμετώπιση του εβραϊκού ζητήματος θα ήταν η δημιουργία εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη, όπως είχε αναγγελθεί από τους Βρετανούς στην περίφημη Διακήρυξη Μπάλφουρ το 1917. Η λύση αυτή, όμως, προσέκρουε, για την ώρα, στην έντονη αντίθεση των Αράβων, οι οποίοι αντιτάσσονταν με μένος στον εποικισμό της Παλαιστίνης από τους Εβραίους. Έτσι, οι Βρετανοί, οι οποίοι διαφέντευαν ακόμη την Παλαιστίνη, ήταν απρόθυμοι στο Εβιάν να υποστηρίξουν μία τέτοια πρόταση, μην θέλοντας να δημιουργήσουν περαιτέρω ταραχές στην ήδη αυτή προβληματική κτήση τους.

Η Διάσκεψη ξεκίνησε στις 6 Ιουλίου 1938, με την εναρκτήρια ομιλία του Μάιρον Τέιλορ, του επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας, ο οποίος εξέθεσε και αναγνώρισε το πρόβλημα.

Ενώ, όμως, οι εκπρόσωποι όλων των χωρών θρηνούσαν για την κατάσταση στη Γερμανία, κανένας δεν ήθελε να δεχτεί μεγάλο αριθμό Εβραίων στην επικράτεια της χώρας του. Οι λόγοι που προέβαλαν γι' αυτό ήταν η υψηλή ανεργία, ο κίνδυνος φυλετικών ταραχών και η μη απορρόφηση ενός πληθυσμού που δεν ήταν γεωργοί, όπως οι Εβραίοι.

Επιπλέον, αν οι υπόλοιπες χώρες ασκούσαν πίεση στον Χίτλερ για την αντισημιτική πολιτική του, τότε εκείνος, εκβιαστικά δρώντας,  ενέτεινε τις διώξεις στο εσωτερικό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο ξένος τύπος να διστάζει να δημοσιεύει τις ακρότητες του ναζιστικού καθεστώτος απέναντι στην εβραϊκή μειονότητα, αφού κάθε φορά που αυτό συνέβαινε, ο Χίτλερ απαντούσε με ακόμη σκληρότερες διατάξεις.

Η Διάσκεψη τελείωσε στις 15 του ίδιου μήνα χωρίς να έχει γίνει τίποτε  το σημαντικό για να βοηθηθούν οι Εβραίοι της Γερμανίας. Αποφασίστηκε μονάχα η δημιουργία μιας Διακυβερνητικής Επιτροπής για τους Πολιτικούς Πρόσφυγες από τη Γερμανία, η οποία, όμως, ήταν ουσιαστικά ανήμπορη να δράσει.

Χαρακτηριστική ήταν η αντίδραση της Γκόλντα Μέιρ, μετέπειτα πρωθυπουργού του Ισραήλ, η οποία ήταν παρούσα στη Διάσκεψη. Ήταν οργισμένη, όπως έγραψε αργότερα, διότι οι "αριθμοί" για τους οποίους μιλούσαν με τόση αναισθησία οι κυβερνώντες των Δυτικοευρωπαϊκών χωρών, δεν ήταν παρά ανθρώπινα όντα, τα οποία καταδικάζονταν να περάσουν την υπόλοιπη ζωή τους στα φρικτά στρατόπεδα συγκέντρωσης του Τρίτου Ράιχ, μόνο και μόνο επειδή οι υποκριτικές κυβερνήσεις των υπολοίπων χωρών αρνούνταν να τους παράσχουν άσυλο και βίζα.

Η αλήθεια είναι, βέβαια, ότι υπήρχε πράγματι ο κίνδυνος να ζητήσουν και οι Εβραίοι από τις ανατολικές χώρες άσυλο από τη Δύση, αν οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης δέχονταν μεγάλο αριθμό Εβραίων στο έδαφός τους. Υπήρχε επίσης ο φόβος μήπως και οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης προβούν στις ίδιες διώξεις με τους ναζί, προκειμένου να καταφέρουν να διώξουν τους Εβραίους από την επικράτειά τους. Οι Δυτικοευρωπαϊκές κυβερνήσεις, επομένως, δεν ήθελαν να ενθαρρύνουν τέτοιες πολιτικές, επιδεινώνοντας περαιτέρω το πρόβλημα.

Όπως και να έχει, πάντως, η θλιβερή αυτή υποκριτική αντίδραση της Δύσης, άφησε το περιθώριο στον Χίτλερ να χλευάσει το αποτέλεσμα της Διάσκεψης και να εντείνει τις διώξεις του και την Τελική Λύση.

ΠΗΓΕΣ

-Rees Laurence, Ολοκαύτωμα, εκδ. Πατάκη

-Rees Laurence, Άουσβιτς, εκδ. Πατάκη

-Rees Laurence, Οι ναζί, εκδ. Πατάκη

Ο Μακαρθισμός στις ΗΠΑ

 

 Ήδη από τη δεκαετία του 1930 ο φόβος της κομμουνιστικής εξάπλωσης είχε οδηγήσει πολλά κράτη της Ευρώπης στη δημιουργία φασιστικών καθεστώτων. Η κομμουνιστική αυτή υστερία έφτασε στο απόγειό της μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και με την Έναρξη του Ψυχρού, οπότε και η κομμουνιστική ΕΣΣΔ βρέθηκε σε έναν άτυπο πόλεμο με τα καπιταλιστικά κράτη της Δύσης.

Στις ΗΠΑ όταν εξαλείφθηκε η ενότητα την οποία προσέφερε ο Παγκόσμιος Πόλεμος στον πληθυσμό, παλιές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, μαύρων και λευκών, ξένων και γηγενών, εργατών και αστών ξαναβγήκαν στην επιφάνεια. Καμία αντίθεση, όμως, δεν είχε τόσο μεγάλο αντίκτυπο στη δομή της αμερικανικής κοινωνίας από εκείνη ανάμεσα σε λευκούς και μαύρους και στους κομμουνιστές και τους σφοδρούς πολέμιούς τους.

Το 1945 το Κομμουνιστικό Κόμμα των ΗΠΑ αριθμούσε 63.000 μέλη και τα συνδικάτα πάνω από ένα εκατομμύρια μέλη. Φυσικά δεν ήταν όλα τα μέλη των συνδικάτων στενά συνδεδεμένα με τον κομμουνισμό, η τάση όμως να συνδέονται οι εργατικές διεκδικήσεις με τον αυτόν είναι βαθιά ριζωμένη στον νου των περισσότερων ανθρώπων μέχρι τις μέρες μας.

Οι διευθετήσεις των διασκέψεων της Γιάλτας και του Πότσνταμ, οι οποίες δεν έγιναν πλήρως σεβαστές από τον Στάλιν, καθώς και η ανακάλυψη κάποιων Σοβιετικών κατασκόπων στις ΗΠΑ στα τέλη της δεκαετίας του '40, εξέθρεψαν ακόμη περισσότερο την κομμουνιστική υστερία των πολιτών, το ίδιο και η άκαμπτη και ανυποχώρητη στάση του Στάλιν, ο οποίος κυριαρχούσε στο μεγαλύτερο μέρος των Βαλκανίων είχε ήδη καταλύσει την ελευθερία στην Πολωνία. Τίτλοι σε εφημερίδες στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ όπως "Το κόκκινο παλιρροϊκό κύμα απειλεί τον χριστιανικό πολιτισμό", "Ο κόκκινος φασισμός στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα", "Οι κομμουνιστές διεισδύουν στην Γουόλ Στριτ", "Οι κόκκινοι κυνηγούν το παιδί σας", ήταν κανόνας εκείνη την εποχή. Ο φόβος ενός πολέμου με τους Σοβιετικούς ήταν διάχυτος στην αμερικανική κοινωνία και η σταλινική δικτατορία θεωρούταν, όχι άδικα βέβαια, εφάμιλλη του ολοκληρωτισμού του Χίτλερ.

Αυτό ήταν το κλίμα που γέννησε τον μακαρθισμό στις ΗΠΑ το 1947. Η αρχή έγινε τον Μάρτη του 1947 όταν ο Πρόεδρος Χάρυ Τρούμαν εξέδωσε ένα διάταγμα σύμφωνα με το οποίο όλοι οι υπάλληλοι θα έπρεπε να περάσουν από έλεγχο κοινωνικών φρονημάτων. Το αποτέλεσμα ήταν μέσα στα επόμενα χρόνια να ελεγχθούν πάνω από πέντε εκατομμύρια δημόσιοι υπάλληλοι και να υποβληθούν σε κανονική ανάκριση από το FBI πάνω από 25.000 άτομα. Δεν ανακαλύφθηκε κανένας κατάσκοπος, αλλά 12.000 άτομα παραιτήθηκαν και 2.700 απολύθηκαν.

Πολλοί από αυτούς σύρθηκαν μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες προκειμένου να ανακριθούν δημοσίως από τον φοβερό γερουσιαστή Τζόζεφ Μακάρθυ του ρεπουμπλικανικού κόμματος. Αυτός ήταν που έδωσε  το όνομά του στην επονίδειστη αυτή διαδικασία η οποία ονομάστηκε "μακαρθισμός". Η λέξη μέχρι και σήμερα ταυτίζεται με τη συστηματική δίωξη ατόμων για τις πολιτικές πεποιθήσεις τους. Χιλιάδες από τους Αμερικανούς πολίτες που υποβλήθηκαν στις εξαντλητικές αυτές δημόσιες ανακρίσεις υπέστησαν σοβαρά ψυχολογικά τραύματα από τον τρόπο με τον οποίο παραβιάστηκε η προσωπική τους ζωή και περιέγραψαν τη διαδικασία ως σωστή "κόλαση". Πολλοί δε από αυτούς δεν αποτύπωσαν ποτέ ξανά τις αληθινές τους σκέψεις γραπτώς.

Για μία δεκαετία οι όροι φιλελεύθερος και σοσιαλιστής ταυτίζονταν με τον κομμουνισμό και τον ριζοσπαστισμό. Έτσι οι αριστεροί και οι φιλελεύθεροι αναγκάστηκαν, εκ τω πραγμάτων, να ακολουθήσουν μία πιο συντηρητική γραμμή στις τοποθετήσεις τους. Αυτή η "δεξιά" μετατόπιση της αμερικανικής κοινωνίας θα κρατούσε μέχρι τον θάνατο του τρομερού γερουσιαστή το 1957 και τη δεκαετία του '60, όταν η νέα γενιά θα άρχιζε σταδιακά να αμφισβητεί το κατεστημένο που ήταν απόρροια του Δευτέρου Παγκοσμίου και του Ψυχρού Πολέμου.

ΠΗΓΗ

-Keith Lowe, O φόβος και η ελευθερία, πως μας άλλαξε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, εκδ. Ψυχογιός, 2018

 

Το ναυάγιο του Βίλχελμ Γκούστλοφ

  

Η γνωστότερη ναυτική τραγωδία όλων των εποχών είναι, αναντίρρητα, το ναυάγιο του Τιτανικού. Κι όμως οι 1500 περίπου νεκροί του ωχριούν μπροστά στον συγκλονιστικό αριθμό των 9.000 περίπου ζωών που κόστισε το ναυάγιο του πλοίου Βίλχελμ Γκούστλοφ.

Το πλοίο αυτό είχε χωρητικότητα περί τους 20.000 τόνους και είχε καθελκυστεί το 1937 στο Αμβούργο. Κατά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, στις αρχές του 1945 οι όροι του πολέμου είχαν αντιστραφεί για τους Γερμανούς. Οι Ρώσοι είχαν αρχίσει να προελαύνουν στη Πομερανία, την περιοχή του Γκντανσκ, τη διαφιλονικούμενη εκείνη περιοχή ανάμεσα στην Πολωνία και τη Γερμανία, οπότε ο Γερμανός ναύαρχος Καρλ Ντένιτς σχεδίασε την επιχείρηση εκκένωσης της περιοχής από τους Γερμανούς που ζούσαν εκεί. Η όλη επιχείρηση πήρε την κωδική ονομασία Χάνιμπαλ.

Στις 30 Ιανουαρίου, λοιπόν, του 1945, το Βίλχελμ Γκούστλοφ απέπλευσε από το λιμάνι του Ντάντσιχ-Γκντανσκ για τους Πολωνούς- με 10.000 αμάχους με σκοπό να επιστρέψει στη Γερμανία. Σημειωτέον ότι το πλοίο είχε φορτωθεί με πολύ περισσότερους επιβάτες από  ότι ήταν επιτρεπτό. Αυτό, όμως, κρίθηκε αναγκαίο λόγω της προέλασης των Σοβιετικών και της επείγουσας αποχώρησης των Γερμανών αμάχων από την περιοχή.

Οι καιρικές συνθήκες ήταν εξαιρετικά άσχημες. Ο άνεμος πλησίαζε τα 7 μποφόρ και  η θερμοκρασία ήταν 18 βαθμοί υπό το μηδέν. Η τραγωδία δεν θα είχε συμβεί, όμως, αν το πλοίο δεν είχε την ατυχία να διασταυρωθεί με το σοβιετικό υποβρύχιο S-13. O πλοίαρχος Αλεξάντερ Μαρινέσκο εντόπισε το πλοίο και εξαπέλυσε τρεις τορπίλες εναντίον του -σύμφωνα με άλλες πηγές η τορπίλη ήταν μόνο μία- στις 21.08 το βράδυ.

Αυτό ήταν αρκετό για το άλλοτε τρανό υπερωκεάνιο. Στις 22.00 το βράδυ είχε ήδη χαθεί για πάντα στα κατάμαυρα νερά της Βαλτικής, συμπαρασύροντας μαζί του στο θάνατο 9.300 περίπου ψυχές, κυρίως γυναίκες, ηλικιωμένους και παιδιά.

Οι σωσίβιες λέμβοι οπωσδήποτε δεν έφταναν για να περισυλλέξουν όλους τους ναυαγούς του υπερφορτωμένου κρουαζιερόπλοιου και τα παγωμένα νερά και το τσουχτερό κρύο δυσκόλευαν περαιτέρω την κατάσταση. Μέσα στον πανικό που επικράτησε μόνο εννέα από τις λέμβους κατάφεραν τελικά να καθελκυστούν και να διασώσουν κάποιους ναυαγούς. 1.239 επιβάτες κατάφεραν να σωθούν από ένα συνοδευτικό σκάφος. Ήταν το πιο πολύνεκρο ναυάγιο όλων των εποχών. Ο ναύαρχος, παρότι είχε διαπράξει έγκλημα πολέμου έχοντας επιτεθεί σε αμάχους, προτάθηκε παρόλα αυτά για απονομή του ανώτατου παράσημου ανδρείας της Σοβιετικής Ένωσης, το οποίο τελικά δεν πήρε μόνο και μόνο επειδή διατηρούσε ερωτική σχέση με μια αλλοδαπή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος Μάχη προς μάχη, τεύχος 28 της Καθημερινής

-Diana Preston, Οκτώ μέρες στη Γιάλτα, εκδ. Μεταίχμιο, 2021