«Ελληνικά λαϊκά έθιμα και διηγήματα των Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και Αλέξανδρου Μωραΐτη»
Μία μελέτη που επικεντρώνεται στο Δωδεκαήμερο καταθέτει στον λογοτεχνικό στίβο ο Καθηγητής Λαογραφίας στο τμήμα Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Μανόλης Βαρβούνης. Ο καθηγητής μας μεταφέρει με ενάργεια τα έθιμα σε διάφορα μέρη της Ελλάδας που σχετίζονται με το Δεωδεκαήμερο, δηλαδή τις τρεις μεγάλες εορτές της Ορθοδοξίας, των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανείων. Να θυμίσουμε εδώ ότι ως Δωδεκαήμερο ορίζεται στη λαϊκή παράδοση η περίοδος ανάμεσα στα Χριστούγεννα και τα Φώτα, κατά την οποία ο λαός πίστευε παλαιότερα ότι οι καλικάντζαροι γύριζαν ελεύθεροι στη γη κάνοντας κάθε είδους σκανταλιές, έως ότου εξαφανιστούν από την επιφάνεια της γης με τον αγιασμό κατά την παραμονή των Θεοφανείων.
Η περίοδος αυτή, ουσιαστικά δηλαδή, η περίοδος του Χειμερινού Ηλιοστασίου, ήταν εξίσου σημαντική και εορταζόταν και κατά τα αρχαία χρόνια με μία πληθώρα εορτών. Πιο συγκεκριμένα, γράφει ο Μανόλης Βαρβούνης στο βιβλίο του απαριθμώντας τις εορτές των τελών του Δεκέμβρη και των αρχών του Ιανουαρίου: « Περί τις 17 Δεκεμβρίου οι αρχαίοι εόρταζαν τα Σατουρνάλια, στις 25 Δεκεμβρίου πανηγύριζαν τα Βρουμάλια, την 1η Ιανουαρίου πανηγύριζαν τις Καλένδες, στις 3 Ιανουαρίου γιορτάζονταν τα Βότα ή Βοτά, στις 4 Ιανουαρίου τα Λαρεντάλια και στις 7 Ιανουαρίου τιμούσαν τον Ιανό. Την ίδια περίοδο, δηλαδή στις χειμερινές τροπές του ήλιου, ο αρχαίος κόσμος πανηγύριζε έναν από τους μεγαλύτερους και σπουδαιότερους θεούς του, τον Μίθρα».
Είναι αλήθεια, επομένως, ότι η χριστιανική Εκκλησία αδυνατώντας να ξεριζώσει όλες αυτές τις εξαιρετικά γερά εδραιωμένες παγανιστικές εορτές, κατάφερε να τις ενσωματώσει όλες και να τις αντικαταστήσει με το τρίπτυχο του Δωδεκαήμερου. Βέβαια, πολλά από τα έθιμα τα οποία απαριθμεί εδώ ο Βαρβούνης έχουν παγανιστική προέλευση, όπως τα κάλαντα που ψάλλονται στις παραμονές των τριών μεγάλων εορτών του Δωδεκαήμερου, αλλά και οι μεταμφιέσεις που λαμβάνουν χώρα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα. Οι πιο γνωστές από αυτές είναι οι «Μωμόγεροι», ένα έθιμο που αναβιώνει από τους Πόντιους, αλλά και τα περίφημα «Ραγκουσάρια» στη Θεσσαλία.
Όλα αυτά, και άλλα πολλά, γνωστά και μη στο ευρύ κοινό, τα αναφέρει ο συγγραφέας στο βιβλίο του, ταξιδεύοντάς μας με αυτόν τον τρόπο στα παλιά χρόνια και στον τρόπο που γιόρταζαν οι αγροτοκτηνοτροφικές ελληνικές κοινωνίες τις τρεις μεγάλες αυτές εορτές της χριστιανοσύνης. Σήμερα πολλά από αυτά τα έθιμα έχουν πια εκλείψει με τον σύγχρονο αστικό τρόπο ζωής, όπως για παράδειγμα η μεταφορά του «αμίλητου» νερού από τη βρύση του χωριού από τις γυναίκες το πρωί της Πρωτοχρονιάς. Άλλα πατρογονικά έθιμα έχουν εκτοπιστεί από την επικράτηση εθίμων από τη δυτική Ευρώπη και τον αγγλοσαξονικό κόσμο, όπως για παράδειγμα το στόλισμα του χριστουγεννιάτικου δέντρου, αντί ενός καραβιού, ένα έθιμο με προέλευση από τη Χίο. Κάποια άλλα παραδοσιακά έθιμα συνυπάρχουν, πλέον, μαζί με τα δυτικά. Μπορεί δηλαδή να μην σφάζουμε χοίρους πια τα Χριστούγεννα-τα περίφημα «χοιροσφάγια» των παλιών, αλλά στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι μας πολλές φορές συνυπάρχει η γαλοπούλα με το χοιρινό.
Το πρώτο μέρος του βιβλίου, λοιπόν, είναι αφιερωμένο στα έθιμα των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, ενώ το δεύτερο περιλαμβάνει διηγήματα των Παπαδιαμάντη και Μωραΐτη, αλλά και την παράθεση καλάντων από διάφορα μέρη της χώρας.
Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα βιβλίο που απευθύνεται σε όλους και μπορούμε άνετα να το δωρίσουμε στους αγαπημένους μας κατά την περίοδο των εορτών.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.