Λευτέρης Παπακώστας, Ιωάννης Καποδίστριας, το άλλο πρόσωπο του Κυβερνήτη, εκδ. Αγγελάκη

 

            Με αφορμή την πρόσφατη, όσο και διχαστική για το ελληνικό κοινό και τους κριτικούς, όπως αποδείχθηκε, ταινία του Γιάννη Σμαραγδή για τον πρώτο Κυβερνήτη της ελεύθερης Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια, παρατηρείται σήμερα μεγάλο ενδιαφέρον στον χώρο του βιβλίου για μελέτες, τόσο νέες, όσο και παλαιότερες που επανεκδίδονται, οι οποίες αφορούν τον Καποδίστρια και το έργο του.

            Ο ιστορικός Λευτέρης Παπακώστας έχει ασχοληθεί και στο παρελθόν με τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδος στο βιβλίο του με τίτλο «Ένας κυβερνήτης για την Ελλάδα», τώρα, όμως, αποφάσισε πως ήθελε να προσθέσει και άλλα στοιχεία σε όσα είχε να μας πει για τον εν λόγω πολιτικό, έτσι επανέρχεται συγγραφικά στο ίδιο θέμα με το νέο του βιβλίο που τιτλοφορείται ως «Ιωάννης Καποδίστριας, το άλλο πρόσωπο του Κυβερνήτη». Η μελέτη αυτή παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για ιστορικούς και μη, αφού εξετάζει τον Καποδίστρια ως ιστορικό πρόσωπο της εποχής του μέσα από τα γραφόμενα τόσο του ίδιου όσο και πολλών άλλων ανθρώπων της εποχής του με τους οποίους αντάλλασσε επιστολές. Εν ολίγοις, ο Παπακώστας αποπειράται να  ανιχνεύσει το ιστορικό πρόσωπου του Καποδίστρια, τις προθέσεις, τις σκέψεις και τις επιθυμίες του, μέσα από τις επιστολές του. Εξετάζει δε τόσο τον ίδιο, όσο και τα γεγονότα της εποχής του μέσα από το πρίσμα εκείνης της εποχής, και όχι της σημερινής, κάτι που είναι εξαιρετικά σημαντικό για την αντικειμενικότητα των γραφομένων του.

Είναι αλήθεια πως ο Καποδίστριας αποτελεί ένα κάπως αινιγματικό πρόσωπο της Ιστορίας και έχει απασχολήσει πολλάκις τους ιστορικούς με τις πράξεις και τις επιλογές του. Είχε, από τη μία, και τότε αλλά και τώρα, φανατικούς πολέμιους, και, από την άλλη, φανατικούς υποστηρικτές. Ποιος ήταν τελικά ο Ιωάννης Καποδίστριας; Ένας αυταρχικός άνθρωπος, ένας άγιος ή απλά ένας πολύ καλός διπλωμάτης και δημοφιλής πολιτικός που διέπραξε κάποια λάθη;

Η αλήθεια είναι ότι έχουμε δυστυχώς την τάση να κρίνουμε τα ιστορικά πρόσωπα με πολύ απόλυτο τρόπο. Έτσι συχνά τείνουμε να χαρακτηρίζουμε έναν πολιτικό απλά ως «καλό» ή ως «κακό». Δεν υπάρχει, όμως, μεγαλύτερο λάθος από αυτό, αφού, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, η αλήθεια είναι κάπου στη μέση. Ο Καποδίστριας, επομένως, δεν είναι ανάγκη να μας διχάζει: ήταν ένας έξυπνος άνθρωπος, ένας χαρισματικός διπλωμάτης, ένας άνθρωπος της εποχής του που πίστευε στην πεφωτισμένη δεσποτεία και όχι στη δημοκρατία, αφού θεωρούσε ανώριμο και απαίδευτο τον λαό-ειδικά τον ελληνικό-για να λαμβάνει αποφάσεις, ο οποίος έκανε, όπως ήταν απολύτως λογικό, και κάποια λάθη στον τρόπο που επιχείρησε να μετατρέψει το νεοσύστατο ελληνικό κράτος σε ευρωπαϊκό. Επομένως, ο εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε στην Ελλάδα κατά την άφιξή του δεν ήταν κάτι αναπάντεχο, δεδομένου του τρόπου με τον οποίο είχαν μάθει να λειτουργούν όσοι είχαν την εξουσία μέχρι τότε στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, ενός τρόπου που ήταν εντελώς αντίθετος με τα ευρωπαϊκά κράτη δικαίου στην εποχή μετά από τη Γαλλική Επανάσταση.

Ο Παπακώστας μας αφηγείται τα γεγονότα ο ίδιος και διανθίζει τα λεγόμενά του με την παράθεση επιστολών του Κυβερνήτη, επιστολές που αντάλλαξε με τους αδελφούς του, τον πατέρα του, τη Ρωξάνδρα, αλλά και με τον Δημήτριο Υψηλάντη, τον Εϋνάρδο, τον Κολοκοτρώνη και άλλους πολλούς. Εξετάζει κάθε ένα θέμα που σχετίζεται με τον Καποδίστρια σε χωριστά κεφάλαια, όπως, για παράδειγμα, τη στάση του απέναντι στις Μυστικές Εταιρείες, την, άγνωστη στους πολλούς, συμμετοχή του στον πόλεμο κατά του Ναπολέοντα, τη σχέση του με τη Ρωξάνδρα Στούρτζα, την αυταρχικότητά του στα μέτρα για την παιδεία, τη δράση του ως Κυβερνήτη, την υπηρεσία του στη ρωσική αυλή και ένα σωρό άλλα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι, τελειώνοντας το παρόν πόνημα, θα έχουμε γνωρίσει καλύτερα τον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας και θα έχουμε κατανοήσει καλύτερα πολλές από τις πράξεις του και γιατί έδρασε με τον τρόπο που έδρασε σε πολλές περιπτώσεις.