Στέφανος Δάνδολος, Φλόγα και άνεμος, εκδ. Ψυχογιός, 2020, σελ.571

Μια βουτιά στον κόσμο του θεάτρου στην Ελλάδα του 20ού αιώνα...
Μια βουτιά στην ιστορία της Ελλάδας την περίοδο του Μεσοπολέμου και της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών...
Μια βουτιά στα άδυτα και τα αισθήματα των ερωτευμένων ψυχών...

Όλα αυτά είναι το Φλόγα και Άνεμος, το νέο βιβλίο του πολυγραφότατου Στέφανου Δάνδολου, ο οποίος επέλεξε να μας αφηγηθεί μία δυνατή ιστορία αγάπης, εκείνης μεταξύ του Γέρου της Δημοκρατίας, Γεωργίου Παπανδρέου, και της θρυλικής ηθοποιού Κυβέλης Αδριανού.
Βασικός άξονας του βιβλίου είναι η μεταξύ τους σχέση και η διεξοδική περιγραφή της μέσω επιστολών του ερωτευμένου ζευγαριού και αναμνήσεων-αφηγήσεων της μεγάλης ηθοποιού από την αρχή της γνωριμίας τους το 1920 έως και τη θυελλώδη συμβίωσή τους, τον γάμο τους και τελικά τον θάνατο του Παπανδρέου του 1968. Πάνω σε αυτόν τον βασικό αφηγηματικό ιστό, ο συγγραφέας χτίζει μία περίτεχνη αφήγηση με ιδιαίτερα πρωτότυπη δομή, μεταπηδώντας χρονικά από το 1968 σε παλαιότερες χρονικές περιόδους και περιγράφοντας τις ζωές πολλών προσώπων που σχετίζονται με κάποιον τρόπο με το θρυλικό ζευγάρι: της Βαλεντίνης Ποταμιανού, δισεγγονής  της Κυβέλης, του Φώντα Λαμπρόπουλου, υπασπιστή του δικτάτορα Στυλιανού Παττακού, της Όλγας, μιας δυστυχισμένης ύπαρξης που βαλτώνει σε έναν νεκρό γάμο, του ζεύγους Κορδόνη που σχετίζεται με την Κυβέλη και του Αλέξανδρου Κροντηρά, ενός άσημου ηθοποιού που πεθαίνει την ίδια μέρα με τον Γέρο της Δημοκρατίας.
 Όλη η υπόθεση του βιβλίου, βαδίζοντας στα χνάρια του περίφημου έργο του Τζέιμ Τζόυς, του Οδυσσέα, καλύπτει χρονικά, παρά τη μεγάλη του έκταση, μόλις 4 ημέρες, από τις 31/10/1968, ημέρα θανάτου του Γεωργίου Παπανδρέου έως και την ημέρα της κηδείας του, στις 3/11/1968, τότε που γίνεται η πρώτη επίσημη "αντιστασιακή" δράση του λαού κατά της χούντας. Στο τέλος του βιβλίου, οι παράλληλες ιστορίες ενώνονται με τρόπο που δεν τον φαντάζεται ο αναγνώστης.
Το βιβλίο εστιάζει στην αποτίμηση της προσωπικότητας και την περιγραφή των χαρακτήρων της Κυβέλης και του Παπανδρέου, αλλά και της καλλιτεχνικής και πολιτικής ζωής τους αντίστοιχα και στην περιγραφή της ζοφερής για τη χώρα μας περιόδου, της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών. Διάσπαρτες πινελιές αποτελούν οι αναφορές στο καλλιτεχνικό και πολιτικό γίγνεσθαι της Ελλάδας του Μεσοπολέμου και η περιγραφή του ψυχικού κόσμου των ηρώων.
Ο συγγραφέας μέσω αυτού του πονήματος, στέλνει ένα δυνατό αντιδικτατορικό μήνυμα σε όλους τους αναγνώστες καθώς και ένα κατ' ιδίαν προσωπικό μήνυμα στον καθένα από μας, κάνοντάς μας να αναρωτηθούμε κατά πόσον ζούμε σύμφωνα με τις επιταγές της καρδιάς μας ή της λογικής και να επανεξετάσουμε τις επιλογές μας.
ΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟ: η περίτεχνη δομή του βιβλίου, με εναλλαγές στην αφήγηση πολλών διαφορετικών προσώπων και χρονικών περιόδων.
ΠΟΙΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ: πρόκειται για ένα ευκολοδιάβαστο πόνημα που διαβάζεται μονορούφι και που απευθύνεται σε όλους, θα αφήσει όμως τους αναγνώστες με την επίγευση ότι θα έχουν μία καλύτερα σχηματισμένη άποψη για τη βιογραφία του διάσημου ζευγαριού, την ιστορία της Ελλάδας του 20ου αιώνα και την αποτρόπαια δράση της χούντας το 1968.

Η κατασκευή της Αγίας Σοφίας και οι σεισμοί

Από τους πιο εντυπωσιακούς ναούς της χριστιανοσύνης, ο ναός της Αγίας Σοφίας ή  η Μεγάλη Εκκλησία, όπως την αποκαλούσαν οι Βυζαντινοί χτίστηκε στο χρονικό διάστημα 532-537 από τους αρχιτέκτονες Ανθέμιο από τις Τράλλεις και Ισίδωρο από τη Μίλητο. Στο σημείο που ανεγέρθηκε η Αγία Σοφία υπήρχε ομώνυμος χριστιανικός ναός από τη εποχή του Κωνσταντίνου του Α΄, ο οποίος πυρπολήθηκε και καταστράφηκε το 532 κατά τη διάρκεια των ταραχών στη Στάση του Νίκα. Ο τεράστιος τρούλος που με τόσον κόπο στήριξε ο Ανθέμιος, μοιάζει να αιωρείται από τον ουρανό και έχει διάμετρο 31 μέτρα. 

Το 553 όμως ένας μεγάλος σεισμός καταπόνησε σημαντικά το κτίριο και το 557 σε έναν άλλο σεισμό ο τρούλος τελικά έπεσε. Τον αναστήλωσε οριστικά ο Ισίδωρος ο νεότερος χρησιμοποιώντας ελαφρύτερα τούβλα, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους στις αψίδες. Έκτοτε ο ναός, παρά τις καταστροφές και τους βανδαλισμούς που υπέστη στις αλώσεις της Πόλης το 1204 και το 1453, δεν επλήγη πλέον από τους πολυάριθμους σεισμούς που πλήττουν την Κωνσταντινούπολη.
ΠΗΓΗ: P. Schreier, Κωνσταντινούπολη, ΜΙΕΤ

La donna e mobile, Rigoletto, Verdi

Tην πασίγνωστη άρια που ελληνιστί μεταφράζεται "Φτερό στον Άνεμο"ακούμε εδώ από τον Λουτσιάνο Παβαρόττι στα νεανικά του χρόνια. Η άρια αυτή ανήκει στην όπερα του Βέρντι (1813-1901) Ριγκολέττο η οποία έκανε πρεμιέρα στις 11 Μαρτίου του 1851 στη Βενετία και είναι από τις διασημότερες όπερες, όχι μόνο του συνθέτη, αλλά και της ιστορίας της ίδιας της όπερας γενικά. 
https://www.youtube.com/watch?v=8A3zetSuYRg 
Βασίζεται στο έργο του Βίκτωρος Ουγκώ "Ο βασιλιάς διασκεδάζει" και το λιμπρέττο το διασκεύασε ο Φραντέσκο Μαρία Πιάβε.

ΠΗΓΗ: λήμμα Rigoletto, WIKIPEDIA

Σπύρος Πετρουλάκης, Σασμός,εκδ. Μίνωας, 2019, σελ.504

Ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που συνδυάζει πολλά στοιχεία ψυχολογικού θρίλερ με τοπικά λαογραφικά, είναι το τελευταίο πόνημα του Σπύρου Πετρουλάκη και εκείνο, νομίζω, που ξεχωρίζει από τα βιβλία του για δύο λόγους:
Πρώτον, επειδή εστιάζει στην ψυχοσύνθεση των πρωταγωνιστών με τρόπο εξαιρετικά διεισδυτικό και, δεύτερον, επειδή το θέμα του αφορά ένα αποτρόπαιο έθιμο της Κρήτης, την περιώνυμη βεντέτα, θέμα το οποίο εξετάζει ο συγγραφέας ενδελεχώς.

Το ταξίδι στην Κρήτη και τα έθιμά της ξεκινάει σε κάποια φανταστικά χωριά της υπαρκτής επαρχίας Αμαρίου στο Ρέθυμνο όπου διαμένουν οι δύο οικογένειες οι οποίες πρωταγωνιστούν στις σελίδες του βιβλίου και στη διαβόητη βεντέτα, οι Σταματάκηδες και οι Βρουλάκηδες. Κάποια μυστηριώδη φονικά δίνουν αφορμή να ξεκινήσει ξανά, έπειτα από πολλά χρόνια ειρήνης, ο ατέρμονος, όσο και επώδυνος για τους επιζώντες, κύκλος αίματος. Αυτοί οι φόνοι είναι που κινούν την πλοκή, η οποία μεταφέρεται κάποια στιγμή και στα Ιωάννινα.

    Οι ήρωες του Σπύρου είναι αυθεντικοί, γνήσιοι Κρητικοί, δεμένοι με τον τόπο και το χώμα όπου γεννήθηκαν και μεγάλωσαν. Δεν διστάζουν να φανερώσουν απροκάλυπτα τα συναισθήματά τους, όποια κι αν είναι αυτά: θυμός, οργή, πόνος, αλλά και ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο. Οι άνδρες, όπως ο Μανώλης, ο Μαθιός και ο Αστέριος είναι γενναίοι, ριψοκίνδυνοι και αψίκοροι. Συχνά παίρνουν τα γεγονότα αψήφιστα και προβαίνουν σε ενέργειες εν βρασμώ ψυχής, για τις οποίες όμως συνήθως δεν μετανιώνουν. Κάποιοι από αυτούς θα αποδειχτούν τελικά πολύ ύπουλοι και κρυψίνοες στην πορεία. Οι γυναίκες, όπως η Αργυρώ και η Μαρίνα σε μια εποχή όπου ο έλεγχος από τα αρσενικά της οικογένειας είναι πιο σφικτός απ’ ότι στις μέρες μας, διατηρούν εν τούτοις μια διόλου ευκαταφρόνητη αξιοπρέπεια και μια στάση εξίσου θαρραλέα με εκείνη των συζύγων και των παιδιών τους σχετικά με τις συμφορές που πλήττουν τις φαμίλιες τους. Πάνω απ’ όλους και απ’ όλα όμως βάζουν την τιμή και την περηφάνια τους, αξίες τις οποίες περιφρουρούν ζηλότυπα. Δεν θα αποκαλύψω περισσότερα για την υπόθεση του βιβλίου, ούτε για το πώς μπορεί να επέλθει ο επιθυμητός σασμός- το περίφημο σιάξιμο, η συμφιλίωση- σε μια βεντέτα ανάμεσα στις δύο εμπλεκόμενες οικογένειες, διότι όταν έχουμε να κάνουμε με μυστήριο ό,τι αποκαλύψω θα καταστρέψει τη μαγεία και την αγωνία της ανάγνωσης!

Το μόνο που δικαιούμαι να μοιραστώ μαζί σας είναι οι ώρες προσμονής, περιέργειας και ευχαρίστησης που πέρασα βαθιά χωμένη στις σελίδες του μυθιστορήματος. Απόλαυσα τα μέγιστα τη μύηση που μας προσφέρει ο Σπύρος Πετρουλάκης στα απάτητα χωριά της Κρήτης και στα πατροπαράδοτα έθιμά τους, εκεί δηλαδή όπου ο τουρισμός και η δημοσιότητα δεν απλώνουν συνήθως τα πλοκάμια τους. Ο νόστος και η αγάπη για την πατρίδα και τον γενέθλιο τόπο μας, η θαυματουργή δύναμη της συγχώρεσης, τα μίση, τα πένθη και οι έρωτες των ηρώων χρωματίζουν τις σελίδες του βιβλίου. Το μήνυμα που θέλει να μας περάσει ο συγγραφέας στο πόνημά του είναι ότι πάντοτε πρέπει να προσπαθούμε να μαζεύουμε τα κομμάτια μας και να συνεχίζουμε την πορεία μας στη ζωή, όσο σκληρά χτυπήματα κι αν μας επιφυλάσσει το πεπρωμένο, αφού το άγνωστο σε μας μέλλον συχνά εγκυμονεί για μας και πολλά καλά, εκτός από εμπόδια και αναποδιές. Πάνω απ’ όλα πρέπει να έχουμε τη δύναμη να συγχωρούμε τον συνάνθρωπό μας έτσι ώστε να συνεχίζουμε να λαμβάνουμε τη θετική ενέργεια με την οποία μας περιβάλλει το σύμπαν.

ΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟ: η ανάλυση του εθίμου της βεντέτας σε όλες τις διαστάσεις της, το ψυχογράφημα των ηρώων και η γρήγορη πλοκή.

ΠΟΙΟΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΟΥΝ: όσοι δεν θέλουν να σηκώνουν κεφάλι από τα βιβλία που διαβάζουν!