Rachel o' Connor, Ψίθυροι της πόλης, εκδ. Κέδρος, 2020, σελ.403

Τρεις γυναίκες διαφορετικής καταγωγής, τρεις γυναίκες διαφορετικού θρησκευτικού δόγματος, τρεις γυναίκες με διαφορετικές καταβολές αλλά με έναν κοινό πόθο: να ξεπεράσουν τους περιορισμούς που θέτει το φύλο τους, η κοινωνία και οι ταραγμένοι χρόνοι των αρχών του 20ου αιώνα.

Το βιβλίο της Rachel o' Connor ξεδιπλώνει την ιστορία της πολυπολιτισμικής Θεσσαλονίκης τον καιρό των Βαλκανικών πολέμων και του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου μέσα από τις παράλληλες ιστορίες τριών γυναικών, της ορθόδοξης Ελληνίδας Μελίνας, της Σεφαραδίτισσας Γιάελ και της καθολικής Ιρλανδής Μπρίτζιντ. Σύνδεσμος μεταξύ των ιστοριών είναι ο νεαρός δημοσιογράφος Τίτο, αδελφός για τη Μελίνα, φίλος για τη Γιάελ και ερωτικός σύντροφος για τη Μπρίτζιντ.

Η Μελίνα με καταγωγή από ένα χωριό της Βόρειας Ελλάδας τολμά να ερωτευτεί έναν "εχθρό" της πατρίδας, έναν Βούλγαρο και αντιμετωπίζει τις συνέπειες της πράξης της. Η Γιάελ, γέννημα θρέμμα της Νύμφης του Θερμαϊκού υποτάσσεται στη θέληση της οικογένειάς της και παντρεύεται εκείνον που της υποδεικνύουν και η Μπρίτζιντ υπηρετεί ως νοσοκόμα στον αγγλικό στρατό. Και οι τρεις θα βρεθούν στη Θεσσαλονίκη, ένα ακόμη κοινό σημείο αναφοράς γι' αυτές μαζί με τον Τίτο και τα όνειρά τους.

Το βιβλίο, καθότι η υπόθεσή του ξετυλίγεται κατά τη διάρκεια των πολέμων που συγκλόνισαν τα Βαλκάνια, στέλνει πρωτίστως ένα ηχηρό αντιπολεμικό μήνυμα με μακάβριες σκηνές από τα νοσοκομεία του πολέμου και το δράμα των αμάχων. Αποτυπώνει επίσης εύστοχα τις δυσκολίες που συναντούσαν οι γυναίκες στο να ορίσουν οι ίδιες τη μοίρα τους, έρμαια συνήθως στη βούληση των αδελφών, των πατεράδων τους και του κοινωνικού κατεστημένου, όπως και τη σχέση ανάμεσα στα αδέλφια και τις δυσκολίες που προκύπτουν από τη σύναψη ερωτικής σχέσης με κάποιον αλλοεθνή.

Αυτό που κρατάει το ενδιαφέρον του αναγνώστη είναι το έξυπνο εφεύρημα της πρωτοεμφανιζόμενης συγγραφέως με τις τρεις παράλληλες ιστορίες. Πέραν του ότι κάτι τέτοιο προσφέρει άφθονες εναλλαγές στην υπόθεση και δεν την αφήνει να πλατειάσει, προσφέρει και μία διαφορετική οπτική των πραγμάτων της Θεσσαλονίκης στα χρόνια του πολέμου, αλλά και τον τρόπο ζωής τριών διαφορετικών εθνών και δογμάτων. Μία πρωτότυπη, διαφορετική πρόταση για την πόλη της Θεσσαλονίκης και την πολυτάραχη ιστορία της, με πληθώρα διαλόγων και γρήγορη δράση, η οποία προσφέρει συγχρόνως και άφθονες ιστορικές πληροφορίες για τα ιστορικά γεγονότα των αρχών του 20ου αιώνα.

Μαρία Βαμβουνάκη, Ένας αφηρημένος άντρας, εκδ. ψυχογιός, 2019. σελ.288

 Η γνωστή μας Μάρω Βαμβουνάκη, αγαπημένη μετρέσα της λογοτεχνίας και της ψυχολογίας, έχει το αστείρευτο χάρισμα να προσφέρει μέσα από τα πονήματά της στους αναγνώστες κάτι διαφορετικό κάθε φορά με κάθε νέα συγγραφική της προσπάθεια.

Το βιβλίο "Ένας αφηρημένος άντρας" ασχολείται με τρεις καθοριστικές σχέσεις που δύνανται να χαρακτηρίσουν μία κοπέλα στο τέλος της εφηβείας και στο κατώφλι της ενηλικίωσης: τη σχέση της με τους γονείς της, την αληθινή και αγνή φιλία με ένα συνομήλικο αγόρι και τον αρρωστημένο και σαρωτικό έρωτα με ένα άντρα αρκετά μεγαλύτερό της.

Η Μαρία-Μίρκα είναι ένα κορίτσι που μεγαλώνει σε ένα ασφυκτικό οικογενειακό περιβάλλον λόγω της διαρκής εχθρότητας που υποβόσκει μεταξύ των γονέων της και της απουσίας τους από το πλευρό της. Όταν αποφασίζει τελικά να δραπετεύσει από το σπίτι, να εξαφανιστεί από τη ζωή τους και να κάνει μία νέα αρχή, έστω και χωρίς να τελειώσει το σχολείο, ένας αληθινός φίλος, ο Πάρνος, θα τη βοηθήσει να πραγματοποιήσει τους στόχους της και να θα της σταθεί όσο δεν της στάθηκαν ποτέ οι γεννήτορές της. Γεννιέται έτσι και ανδρώνεται μία αγνή και αγαστή φιλία η οποία θα περάσει σε δεύτερη μοίρα όταν η Μίρκα ερωτευτεί ξαφνικά κεραυνοβόλα έναν αρκετά μεγαλύτερό της άντρα, τον Νίκο,έναν άντρα αφηρημένο με απροσδιόριστο και σκοτεινό παρελθόν. Οι δύο εραστές ζουν για έναν περίπου χρόνο τον απόλυτο έρωτα της στιγμής, την ηδονή του παρόντος, έναν έρωτα χωρίς αναφορές στο παρελθόν και το μέλλον. Όλα όμως θα αλλάξουν από αστάθμητους και απρόβλεπτους παράγοντες όταν ο Νίκος αποφασίσει να προσθέσει την έννοια του μέλλοντος στη σχέση τους, η οποία ως τότε εξελισσόταν χωρίς συμβάσεις και μελλοντικές υποσχέσεις. Τότε, η φιλία θα είναι αυτή που θα σταθεί σανίδα σωτηρίας για τη Μίρκα, όντας τελικά δυνατότερη και σταθερότερη από τον έρωτα.

 

Πώς επιδρούν οι τρεις αυτές καταστάσεις, η φιλία, ο έρωτας, η σχέση ενός εφήβου με τους γονείς του στον ψυχισμό μίας νέας κοπέλας; Αυτή είναι η θεματική του μυθιστορήματος της Βαμβουνάκη δεμένη με την τόσο ξεχωριστή, ιδιαίτερη και εσωτερική γραφή της και δοσμένη σε αφήγηση πρωτοπρόσωπη. Ο τόνος είναι εξομολογητικός με εκτενείς περιγραφές των συναισθημάτων της ηρωίδας και του αντίκτυπου που έχουν οι καταστάσεις που βιώνει στον ευαίσθητο ψυχισμό της. Τα σημάδια που αφήνουν στις ψυχές των παιδιών οι καβγάδες μεταξύ των συζύγων, η απουσία ευχάριστων οικογενειακών αναμνήσεων από την τρυφερή παιδική ηλικία, η επιθυμία κάποιου να ζήσει με βάση τους δικούς του κανόνες, η θέληση για ζωή, εργασία και αναγνώριση, το αποκούμπι μιας φιλίας και ενός έρωτα, όλα αυτά είναι ζητήματα που απασχολούν έντονα τη Μίρκα και τη συγγραφέα.

Το πόνημα αυτό παρουσιάζει τη Μάρω Βαμβουνάκη ακριβώς όπως την ξέρουμε: αληθινή, ενδοσκοπική και, πάνω απ' όλα, άριστη δεξιοτέχνιδα των περιγραφών και της ίδιας της ελληνικής γλώσσας.

Ιζαμπέλ Αλιέντε, Μακρύ πέταλο από θάλασσα, εκδ. Ψυχογιός, 2020, σελ.388

  

Η Ιζαμπέλ Αλιέντε είναι μία από τις πλέον αναγνωρισμένες εκπροσώπους της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας. Όσο λοιπόν αυτή γράφει, εμείς θα τη διαβάζουμε και η γραφή της θα μας ταξιδεύει σε τόπους μακρινούς και χρόνους αλλοτινούς. Στο νέο της βιβλίο ταξιδεύουμε με εκείνο το "μακρύ πέταλο από θάλασσα", το πλοίο Winnipeg στα μέσα του 20ου αιώνα.

Ο ισπανικός εμφύλιος και η δικτατορία του Φράνκο οπωσδήποτε δεν είναι θέματα άγνωστα στη διεθνή μυθιστοριογραφία. Είθισται όμως οι λογοτέχνες να επικεντρώνονται στην εποχή μετά τη νίκη του Φράνκο ή στα γεγονότα του ίδιου του εμφυλίου. Λιγότεροι δημιουργοί έχουν ασχοληθεί με το θέμα της τύχης των ηττημένων δημοκρατικών που κατέληξαν πρόσφυγες στη Νότιο Γαλλία και κρατούνταν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης υπό εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες διαβίωσης. Σε αυτό ακριβώς το θέμα επικεντρώνεται αυτή τη φορά η Αλιέντε με τον δικό της μοναδικό τρόπο να εστιάζει στον ίδιο τον άνθρωπο μέσα από τη χειμαρρώδη αφήγησή της.

Πρωταγωνιστής είναι ο γιατρός Βίκτρο Νταλμάου και η οικογένειά του. Ο Βίκτορ και ο αδελφός του πήραν μέρος στον εμφύλιο στο πλευρό των δημοκρατικών. Μετά την ήττα των τελευταίων από τα φρανκικά στρατεύματα η μόνη εναλλακτική τους ήταν η προσφυγιά και η εξορία. Ο Βίκτορ θα αναγκαστεί να νυμφευτεί ο ίδιος την έγκυο αρραβωνιαστικιά του αδελφού του όταν εκείνος θα αφήσει την τελευταία του πνοή στο πεδίο της μάχης και να σαλπάρουν για τη Χιλή μαζί με άλλους πρόσφυγες με το πλοίο "Winnipeg", το οποίο μίσθωσε γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό ο ποιητής Πάμπλο Νερούδα. Εκεί οι Καταλανοί θα αρχίσουν μία νέα ζωή πριν βρεθούν για άλλη μία φορά αντιμέτωποι με μία ακόμη δικτατορία: εκείνη του Πινοσέτ που θα ανατρέψει τον Σαλβαδόρ Αλιέντε. Τότε τα εναπομείναντα μέλη της οικογενείας θα αναγκαστούν να ξαναπάρουν τον δρόμο της προσφυγιάς, αυτή τη φορά για την πλούσια Βενεζουέλα.

Καταλονία, Νότια Γαλλία, Χιλή, Βενεζουέλα: αυτοί είναι επομένως οι ισπανόφωνοι τόποι στους οποίους διαδραματίζεται το μυθιστόρημα της Ι.Α., ένα μυθιστόρημα που βασίζεται όμως σε αληθινά ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα.

Το βιβλίο είναι ένα χρονικό των γεγονότων του 20ου αιώνα τα οποία αφορούν κατά κύριο λόγο την Ισπανία και τη Λατινική Αμερική: ο ισπανικός εμφύλιος, ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ο οποίος όμως πέρασε ξώφαλτσα από την Ισπανία και τη Νότια Αμερική, η δράση του ποιητή Πάμπλο Νερούδα, ο κομμουνισμός και η Χούντα, η άνοδος του Σαλβαδόρ Αλιέντε στη Χιλή, οι παρεμβάσεις των Αμερικανών στη Χιλή, η άνοδος και η πτώση της δικτατορίας του Πινοσέτ, η πτώση του Φράνκο, όλα αυτά είναι τα γεγονότα που συνυφαίνουν τις ζωές των πρωταγωνιστών με τον μίτο της Ιστορίας.

Η Αλιέντε γράφει για γεγονότα, πρόσωπα και μέρη που γνωρίζει από πρώτο χέρι. Αποτέλεσμα είναι το μυθιστόρημά της να έχει μία βαθιά ανθρώπινη διάσταση και να καταφέρνει να συγκινεί τον αναγνώστη μέσα από τα συνηθισμένα θέματα που θίγει, με επίκεντρο πάντα τον ίδιο τον άνθρωπο: τη χαρά που αντλεί κάποιος όταν εργάζεται πάνω σε αυτό που του αρέσει, τον πόνο της προσφυγιάς και του ξεριζωμού, την αγωνία που διακατέχει τους ανθρώπους από υψηλότερες κοινωνικά τάξεις να ξεφύγουν από τις αυστηρές κοινωνικές επιταγές, την καταπίεση των γυναικών, τη σκληρή φτώχεια των απλών ανθρώπων της Νοτίου Αμερικής, τις διώξεις της δικτατορίας, τα βασανιστήρια και την καταπίεση, τη μητρότητα, και, φυσικά, τον αγνό και απόλυτο έρωτα.

Η αφήγηση της Ι.Α. ρέει σαν ποταμός. Κυλάει τόσο αβίαστα που τίποτε από όλα όσα συμβαίνουν στις ζωές των πρωταγωνιστών, όσο σοβαρά κι αν είναι, δεν καταφέρνει να ξαφνιάσει τον αναγνώστη. Αντιθέτως όλα μοιάζουν να έρχονται φυσιολογικά ως αποτέλεσμα των ιστορικών γεγονότων και των επιλογών στις οποίες προβαίνουν οι ήρωες, ως φυσική συνέπεια των χρόνων που περνούν και της κυματιστής και ανάλαφρης αφήγησης της Αλιέντε, που για κάποιον μυστήριο λόγο μοιάζει να περικλείει όλη την απεραντοσύνη της θάλασσας.

Ο πρωταγωνιστής γιατρός Βίκτορ είναι ένας χαρακτήρας στον οποίο αξίζει να σταθούμε. Πρόκειται για άτομο ήρεμο, ευγενικό, δοτικό και φλεγματικό που αφήνει τη ζωή να του τα φέρει όπως εκείνη θέλει, χωρίς αυτός να της ζητάει ποτέ τον λόγο. Τον χαρακτήρα αυτόν θα τον λατρέψουν οι αναγνώστες αφού πρόκειται για έναν γιατρό που τηρεί απαρεγκλίτως τον όρκο του Ιπποκράτη και είναι γεμάτος αγνή αγάπη για τους συνανθρώπους του. Ο Βίκτορ θα ταλαιπωρηθεί πολύ στη ζωή του πριν τελικά δικαιωθεί. Γιατί, όπως θα φανεί στο βιβλίο, η ζωή δεν τελειώνει ούτε στα εβδομήντα, αλλά ούτε και στα ογδόντα.

Από αυτή την άποψη πρόκειται για ένα ανάγνωσμα ολοζώντανο που μεταδίδει στον αναγνώστη τη θέληση και την αγάπη της συγγραφέως για τους ανθρώπους και για την ίδια τη ζωή. Carpe diem, λοιπόν, διότι τίποτε δεν είναι σίγουρο σε αυτή τη ζωή και δεν γνωρίζουμε τι μας επιφυλάσσει το αύριο...

Tο σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντρομπ

      Συνηθίζουμε να σκεφτόμαστε την ΕΣΣΔ και τη Γερμανία στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο σαν αδυσώπητους εχθρούς και τείνουμε να ξεχνάμε ότι στην αρχή του πολέμου ήταν αγαστοί συνέταιροι χάρη στο σύμφωνο Μολότοφ- Ρίμπεντρομπ. Το σύμφωνο αυτό, που φέρει τα ονόματα των αντίστοιχων υπουργών εξωτερικών του Στάλιν και του Χίτλερ υπογράφτηκε στις 23 Αυγούστου του 1939 στη Μόσχα, λίγο πριν δηλαδή από την γερμανική εισβολή στην Πολωνία στις 1 Σεπτεμβρίου, κίνηση που σηματοδότησε την αρχή του πολέμου. 
      Η ΕΣΣΔ, η οποία λόγω της κομμουνιστικής επανάστασης απειλούταν με απομόνωση, είχε κάθε λόγο να υπογράψει συμφωνία με τον φασίστα Χίτλερ, όσο κι αν αυτό φαίνεται παράξενο. Κι αυτό διότι ο διαμελισμός της Πολωνίας και το μοίρασμα των εδαφών της μεταξύ των δύο ολοκληρωτικών καθεστώτων που περιλαμβανόταν μυστικά στο σύμφωνο, ήταν πάντα προτεραιότητα στην ατζέντα του Στάλιν, ο οποίος συνέχιζε την επεκτατική εδαφική πολιτική που είχαν οι τσάροι πριν από την Οκτωβριανή επανάσταση.
     Η Γερμανία από την πλευρά της, ήθελε να έχει σύμμαχο την ΕΣΣΔ προκειμένου να αποφύγει τον πόλεμο σε δύο μέτωπα, το ανατολικό και το δυτικό, κάτι που είχε γίνει στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και είχε στοιχίσει ακριβά στους ηττημένους Γερμανούς.
Τα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών οριζόταν στους ποταμούς Νάρεφ, Βιστούλα και Σαν  και η Λιθουανία, η Φινλανδία και η Ρουμανία περιλαμβάνονταν στη σοβιετική σφαίρα επιρροής.      

     Πολλά έχουν λεχθεί για τη "λυκοφιλία"αυτή του Χίτλερ με τον Στάλιν. Η αλήθεια είναι ότι και οι δύο δικτάτορες γνώριζαν ότι η φιλία αυτή δεν μπορούσε να διαρκέσει πολύ. Τη δεδομένη χρονική στιγμή που υπογράφτηκε όμως το συγκεκριμένο σύμφωνο, τα συμφέροντα και των δύο δυνάμεων υπαγόρευαν την κίνηση αυτή ως απόλυτα σωστή.

 ΠΗΓΗ: Plokhy, Γιάλτα, το τίμημα της ειρήνης, εκδ. Πατάκη