Άννα Βουγιουκλίδου, Στοπ καρέ, εκδ.Βακχικόν, 2022, σελ. 192

 https://ekdoseis.vakxikon.gr/shop/ekdoseis/ellhnikh-logotexnia/stop-kare/

Η πρωτοεμφανιζόμενη στον χώρο συγγραφέας και καθηγήτρια της Γαλλικής Φιλολογίας Άννα Βουγιουκλίδου μας προσφέρει δύο σύντομα κινηματογραφικά στιγμιότυπα από τη ζωή, δύο καρέ σε μορφή νουβέλας στο βιβλίο της με τίτλο "Στοπ καρέ".

Με γλώσσα απλή, λιτή και νατουραλιστική, η Βουγιουκλίδου υπογράφει μία νουβέλα ενηλικίωσης και μία νουβέλα ψυχογράφημα, χωρίς να κρύβει, ιδιαίτερα στην πρώτη από αυτές, την αγάπη που τρέφει για τη γαλλική γλώσσα και την κουλτούρα.

Η υπόθεση της πρώτης νουβέλας διαδραματίζεται κατά την εποχή του πραξικοπήματος των χουντικών, δηλαδή λίγο πριν το 1967 και λίγο μετά από αυτό και προσφέρει στον αναγνώστη μία πολύ καλή οπτική σχετικά με το τι άλλαξε στην Αθήνα και την καθημερινή ζωή των απλών πολιτών με την επιβολή της δικτατορίας. Αυτό, παρουσιάζεται ιδωμένο μέσα από τα μάτια ενός παιδιού, της Άννας, που βρίσκεται στο κατώφλι της εφηβείας και βλέπει τον κόσμο μέσα από τα πολλά διαφορετικά κινηματογραφικά καρέ τα οποία δημιουργεί-αναπόφευκτα- η δουλειά της μητέρας του, που είναι μοδίστρα. Ο Κορυδαλλός, όπου διαμένουν, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις περιοχές στις οποίες διαμένουν πολλές πλούσιες πελάτισσες της μητέρας της, όπως το Ψυχικό, αλλά και πιο "φτωχές" συνοικίες, όπως η προσφυγική Νεάπολη. Προφανώς η συγγραφέας θα έχει ενσωματώσει στη νουβέλα της και κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία, αφού δείχνει να γνωρίζει πολύ καλά τόσο τον χώρο, όσο και τον χρόνο του δημιουργήματός της.

Η δεύτερη νουβέλα αφορά τρεις φίλες, τρεις μεσήλικες γυναίκες, καθηγήτριες πανεπιστημίου, που συναντιούνται στην Αθήνα για τις χριστουγεννιάτικες διακοπές. Η Αλεξάνδρα, η Ελένη και η Ειρήνη, είναι τρεις αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους γυναίκες που αναζητούν, στο μέσο του βίου τους μία νέα ταυτότητα και ένα καινούριο νόημα στη ζωή τους. Είναι η ηλικία κατά την οποία πολλές γυναίκες έχουν πάρει διαζύγιο και βιώνουν τη μοναξιά, που τα παιδιά έχουν μεγαλώσει και που η εργασία αποβαίνει καμιά φορά μία μονότονα επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα. Τελικά, οι τρεις φίλες, όντας πολύ δεμένες, τα λένε και τα μοιράζονται όλα μεταξύ τους. Ή μήπως όχι; Η μοναξιά, αλλά και ο έρωτας πολλές φορές, τους χτυπάει επίμονα την πόρτα.

Η Βουγιουκλίδου ρίχνει το βάρος της αφήγησης όχι τόσο στις περιγραφές του τόπου και της εποχής, αλλά στις θηλυκές της πρωταγωνίστριες- και στις δύο νουβέλες- και τον περίπλοκο ψυχισμό τους. Και δημιουργεί πολλά κινηματογραφικά στιγμιότυπα από βίους γυναικών κάθε ηλικίας στη δύση του περασμένου αιώνα.

Silvia Ferrara, Η μεγαλύτερη εφεύρεση, Η υπέροχη ιστορία της γραφής, εκδ. Πατάκη, 2022, σελ.334, μετ. Α. Παπασταύρου

 

https://www.patakis.gr/product/619908/vivlia-anthropistikes-kai-koinonikes-episthmes-glossologia/H-megaluterh-efeuresh-H-uperoxh-istoria-ths-grafhs/

 

Η Σίλβια Φερράρα είναι καθηγήτρια Αιγαιακών πολιτισμών στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια και έχει εργαστεί ως ερευνήτρια αρχαιολογίας και γλωσσολογίας σε ιδρύματα της Μεγάλης Βρετανίας. Όμως το βιβλίο της με τίτλο "Η μεγαλύτερη εφεύρεση, Η υπέροχη ιστορία της γραφής", παρά την ακριβή επιστημονική τεκμηρίωση των λεγομένων του, δεν είναι διόλου δυσνόητο και πυκνογραμμένο, ούτε γραμμένο με τρόπο αυστηρά επιστημονικό.

Αντίθετα, η γραφή της και ο τόνος που χρησιμοποιεί είναι απλά και καθημερινά, με αποτέλεσμα το βιβλίο, παρ' ότι πραγματεύεται ένα κάπως δύσκολο θέμα, να είναι απίστευτα ευκολοδιάβαστο. 

Δεν πρόκειται πάντως για μία καθεαυτό γραμμική αφήγηση της ιστορίας της γραφής, αλλά περισσότερο για αφήγηση των κυριότερων σταθμών στην ιστορία της. 

Η Φερράρα εξετάζει κατ' αρχάς, το φαινόμενο της γραφής από ανθρωπολογική και μορφολογική- τεχνική άποψη. Εν συνεχεία μας ταξιδεύει σε νησιά όπως η Κρήτη, η Κύπρος, αλλά και τα μακρινά νησιά του Πάσχα και τις μη αποκρυπτογραφημένες γραφές τους.

Η γραφή είναι, αναντίρρητα, μία από τις μεγαλύτερες εφευρέσεις του ανθρώπινου είδους και δίχως αυτή θα ήταν πολύ δυσκολότερη η διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Η γραφή, ως πολιτισμικό φαινόμενο, είναι αδιάρρηκτα συνδεδεμένο με τις πόλεις και η δημιουργία της, συγχρόνως σε πολλά μέρη του πλανήτη γύρω στην τρίτη χιλιετία π.Χ. σχετίζεται πάντοτε με ανάγκες του εμπορίου, της διοίκησης και της γραφειοκρατίας. Πιο συγκεκριμένα, τα μέρη της γης στα οποία γεννήθηκαν, σχεδόν ταυτόχρονα, οι πόλεις, η μόνιμη εγκατάσταση, η γεωργία και, κατά συνέπεια, η γραφή ήταν η Μεσοποταμία, η κοιλάδα του Ινδού ποταμού, η Κίνα, η Αίγυπτος και η Κεντρική Αμερική.

Εκτός από τις πρωταρχικές γραφές των παραπάνω περιοχών, η Φερράρα εξετάζει ακολούθως ορισμένα "μυστικά" αλφάβητα, όπως το αλφάβητο της Χίλντεγκραντ του Μπίνγκεν, τον περίφημο δίσκο της Φαιστού από την Κρήτη, το αλφαβητάριο του Σκεόγια και το, αδιάβαστο μέχρι σήμερα, βιβλίο του Βόινιτς. 

Στο τέλος του βιβλίου της δε, μας προσφέρει μία πρώτη μύηση σε τεχνικές αποκρυπτογράφησης, εξηγώντας μας με όρους απλούς τη διαδικασία που ακολουθούν οι γλωσσολόγοι.

Συμπερασματικά, πρόκειται για ένα βιβλίο, το οποίο δεν άπτεται μονάχα του πεδίου  της Ιστορίας και της Γλωσσολογίας, αλλά εμπλέκει μέσα, όταν χρειάζεται, και μυθολογικά στοιχεία, όπως μας δείχνει το παρακάτω απόσπασμα:

"Έτσι λοιπόν, ο αρχαίος ελληνικός μύθος και η ιδανική του γεωγραφία, προκειμένου να μας χαρίσουν μια στέγη, πηγαίνουν κατευθείαν στην Κρήτη, δίνοντας το όνομα "Ευρώπη" στη μητέρα του Μίνωα, βασιλιά του νησιού. Η Ευρώπη είναι η Κρήτη, η Κρήτη είναι η Ευρώπη, από το λυκαυγές της ιστορίας, πάνω στο νήμα του μύθου. Ρίζες.

Η αρχαία ελληνική γλώσσα μας βοηθάει με τον τρόπο της: ευρύς + -ωψ  (ρίζα των λέξεων "πρόσωπο", "όμμα"), ίσως όμως να είναι μια ετυμολογία δημιουργημένη επί τούτω, για να γίνει κατανοητό το όνομα. Η Ευρώπη και το ευρύ βλέμμα της προς τον κόσμο, που ελέγχει τα πάντα, από την Ελλάδα και εκείθεν".

Οι γραφές, καλώς ή κακώς, είναι οι ρίζες κάθε λαού, καθώς και φορείς πολιτισμού. Μένει λοιπόν σε εμάς να τις αποκρυπτογραφήσουμε και να ανακαλύψουμε τα μυστικά που περικλείουν. Και το εν λόγω βιβλίο θα μας βοηθήσει να ανακαλύψουμε την ομορφιά τους και να μάθουμε πράγματα που ενδεχομένως δεν είχαμε ακούσει ποτέ για αυτές.

Εύα Γκαρθία Σάνεθ ντε Ουρτούρι, Ελεονώρα της Ακουιτανίας, εκδ. Ψυχογιός, 2022, σελ.427, μετ. Α. Βασιλάκου

 

https://www.psichogios.gr/el/akoyitania.html

Τη μερική βιογραφία μιας από τις μεγαλύτερες βασίλισσες του Μεσαίωνα, την Ελεονώρα της Ακουιτανίας, υπογράφει η Ισπανίδα συγγραφέας από τη Βιτόρια της Ισπανίας, Εύα Γκαρθία Σάνεθ ντε Ουρτούρι στο βραβευμένο ιστορικό της μυθιστόρημα με τίτλο
"Ελεονώρα της Ακουιτανίας".

Η δυναμική γυναίκα που υπήρξε τρομερά μακρόβια για την εποχή της-απεβίωσε σε ηλικία ογδόντα δύο ετών-πραγματοποίησε δύο γάμους, έναν με τον Λουδοβίκο Ζ' της Γαλλίας και έναν με τον Ερρίκο Β' της Αγγλίας και γέννησε δέκα παιδιά, μεταξύ των οποίων τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο και τον Ιωάννη, δύο διάσημους βασιλείς της Αγγλίας.

Η συγγραφέας εστιάζει στην παρούσα αποσπασματική βιογραφία της στην περίοδο της νεότητάς της και στον πρώτο της γάμο με τον Λουδοβίκο Ζ'. Το βιβλίο αρχίζει με τον θάνατο του πατέρα της το 1137 και τελειώνει με την επιστροφή της στο Παρίσι από τους Αγίους Τόπους το 1149.

Στο βιβλίο παρουσιάζονται με έξοχο τρόπο οι δυσκολίες της διακυβέρνησης που αντιμετώπιζαν οι βασιλείς της εποχής από τις κάθε λογής δολοπλοκίες των υποτελών τους, αλλά και η τραγική μοίρα των γυναικών της αριστοκρατίας, ακόμη και των βασιλισσών όπως η Ελεονώρα, οι οποίες όφειλαν υποταγή στους συζύγους τους.

Η αγωνία τους για τη γέννηση αρσενικού διαδόχου, η προσπάθεια να κυβερνήσουν συνετά τον λαό τους, αλλά και η αναπόφευκτη αδυναμία που συνεπαγόταν το φύλο τους, χαρακτηρίζουν τόσο την ίδια την Ελεονώρα, όσο και άλλες βασίλισσες της εποχής. Η συγκεκριμένη όμως αληθεύει ότι υπήρξε μία πού ιδιαίτερη, δυναμική και ξεχωριστή προσωπικότητα.

Η κοινωνία της δυτικής Ευρώπης εκείνη την εποχή ήταν καθαρά πολεμική. Αυτό απεικονίζεται ολοκάθαρα στο βιβλίο, αφού τα χρόνια εκείνα οι σταυροφορικές εκστρατείες βρίσκονταν σε εξέλιξη και έλαβε χώρα η δεύτερη σταυροφορία, η μεγαλύτερη, αλλά και η πιο αποτυχημένη από τις σταυροφορίες.

Η συγγραφέας εναλλάσσει τις πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις της ίδια της Ελεονώρας, του αγαπημένου της θείου, του Ραϋμόνδου, με τον οποίο την έδενε ένας αιμομικτικός, ντροπιαστικός και παράνομος έρωτας, αλλά και του συζύγου της του Λουδοβίκου.

Η Ουρτούτι μοιάζει να αγνοεί επιδεικτικά το μεσαιωνικό περιβάλλον γύρω από τους ήρωές της, εστιάζοντας καθαρά σε αυτούς, στα συναισθήματα και στα λεγόμενά τους μέσα από πολυάριθμους διαλόγους που δίνουν μία γρήγορη εξέλιξη της πλοκής. 

Εν ολίγοις, πρόκειται για μία εντελώς διαφορετική πρόταση για τον Έλληνα αναγνώστη, η οποία θα τον μυήσει στη μεσαιωνική ευρωπαϊκή ιστορία μιας ταραγμένης περιόδου με τρόπο ευχάριστο και συναρπαστικό.

Ντελφίν Μινουί, Συλλέκτες βιβλίων στην Νταράγια, εκδ. Μίνωας, 2022, σελ.203,μετ. Ε. Κορομηλά

 

https://minoas.gr/product/syllektes-vivlion-stin-ntaragia-i-istoria-tis-mystikis-vivliothikis-sti-syria/

 "Το βιβλίο δεν επιβάλλει. Προσφέρει. Δεν ακρωτηριάζει. Σε κάνει ν' ανθήσεις".

Στα συγκλονιστικότερα βιβλία του 2022 συγκαταλέγεται αδιαμφισβήτητα το βιβλίο της Γαλλίδας δημοσιογράφου Ντελφίν Μινουί με τίτλο "Συλλέκτες βιβλίων στην Νταράγια". 

Το πόνημα αυτό αφορά μία άγνωστη πτυχή του φρικτού εμφυλίου πολέμου στη Συρία, ο οποίος ξεκίνησε το 2011. Τον Σεπτέμβριο του 2012 η Νταράγια, ένα προάστιο της Δαμασκού εξεγέρθηκε ενάντια στο καταπιεστικό καθεστώς ανελευθερίας του Μπασάρ Αλ-Άσαντ. Άντεξε επί τέσσερα χρόνια στην πολιορκία των κυβερνητικών δυνάμεων-ως το 2016-με τους κατοίκους της να υπομένουν κυριολεκτικά τα πάνδεινα κατά τη διάρκεια των ετών αυτών: πείνα, στερήσεις, κακουχίες, σφοδρούς βομβαρδισμούς, επιθέσεις με χημικά αέρια και άλλα δεινά, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί μεγάλο μέρος του πληθυσμού της που επέλεξε να μείνει και να αντισταθεί στο καθεστώς.

Μέσα σε όλη αυτή την κόλαση, άνθρωποι απλοί, μα εραστές της ελευθερίας και της γνώσης, όπως ο Άχμαντ, αποφάσισαν να δηλώσουν την αντίθεσή τους στο καθεστώς με έναν ακόμη τρόπο: συλλέγοντας χιλιάδες βιβλία από τα χαλάσματα των βομβαρδισμένων σπιτιών και δημιουργώντας μία υπόγεια δανειστική βιβλιοθήκη.

Η μυστική αυτή βιβλιοθήκη βοήθησε τους πολιορκημένους να αντέξουν τη σκληρή καθημερινότητα δίνοντας μία εναλλακτική διέξοδο από το ζοφερό παρόν τους και ταξιδεύοντάς τους σε κόσμους μακρινούς και ελεύθερους, μακριά από την ανθρώπινη μισαλλοδοξία. 

Η αντίσταση μέσω των βιβλίων είναι διαχρονική και αλληγορική. Μας φέρνει, αναντίρρητα, στον νου, ένα άλλο συγκλονιστικό βιβλίο, το "Φαρενάιτ 451" του Ρέι Μπράντμπερι. Όπως και αυτό, έτσι και η Μινουί αναδεικνύει την κρυμμένη δύναμη των βιβλίων που η ανάγνωσή τους μπορεί, κυριολεκτικά και μεταφορικά, να αλλάξει τον κόσμο. Άνθρωποι της Νταράγια, που δεν είχα ποτέ πριν από την πολιορκία επαφή με τα βιβλία, έγιναν ξαφνικά βιβλιόφιλοι και, μέσα από τις συναντήσεις τους στην υπόγεια βιβλιοθήκη, βρήκαν τη δύναμη να αντέξουν την κόλαση που τους κύκλωνε καθημερινά.

Βιβλία Αράβων, αλλά και γνωστά λογοτεχνικά έργα Ευρωπαίων συγγραφέων, όπως ο περίφημος "Αλχημιστής" του Πάολο Κοέλιο, συμπεριλαμβάνονταν στα αναγνώσματά τους. Τελικά, το καθεστώς κατάφερε να διώξει από την πόλη τους ελάχιστους εναπομείναντες υπερασπιστές της, όμως η συμβολική αντίσταση των ανθρώπων που ήταν στη Νταράγια συνεχίζεται μέσω της γνώσης και των βιβλίων.

Ο αναγνώστης θα σοκαριστεί από τις περιγραφές της Μινουί, η οποία συγκέντρωσε το υλικό για να γράψει το βιβλίο της μέσω διαδικτυακής επικοινωνίας με τους ανθρώπους της βιβλιοθήκης. Οι επαφές αυτές συχνά πυκνά διακόπτονταν από τη ρίψη βομβών, εν τέλει όμως, η Μινουί και οι άνθρωποι της βιβλιοθήκης κατάφεραν να τις διατηρήσουν ως το τέλος της πολιορκίας.

Οι άνθρωποι που αντιστάθηκαν στο καθεστώς διαχώρισαν τη θέση τους από τους τρομοκράτες τζιχαντιστές, με τους οποίους ο Άσαντ προσπάθησε να τους ταυτίσει και παραδέχτηκαν ότι μονάχα ένας πολύ μικρός πυρήνας των αντιστασιακών ήταν τζιχαντιστές. Στο τέλος της ανάγνωσης, όλοι οι αναγνώστες σίγουρα θα αναρωτηθούν με πικρία: "Γιατί άραγε τόσο μίσος;". Ένα ερώτημα που θα παραμείνει αναπάντητο όσο οι πόλεμοι συνεχίζονται στον πλανήτη μας...