Nicoby, Vincent Zabus, Ο κόσμος της Σοφίας, εκδ. Αλεξάνδρεια-Μεταίχμιο

 

Το αριστούργημα του Νορβηγού συγγραφέα Jostein Gaarder «Ο κόσμος της Σοφίας», ένα μυθιστόρημα που πρωτοεκδόθηκε το 1994 και αποτελεί μία μυθιστορηματική εξιστόρηση της φιλοσοφίας από την αρχαιότητα ως τον εικοστό αιώνα, εκδίδεται και πάλι φέτος σε μορφή graphic novel με τη συνεργασία των εκδόσεων Αλεξάνδρεια και Μεταίχμιο.

 

Το αποτέλεσμα που φτάνει στα χέρια των Ελλήνων αναγνωστών είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας τεσσάρων ανθρώπων: του διασκευαστή του μυθιστορήματος του Gaarder, του Vicent Zabus, του σκιτσογράφου Nicoby, της μεταφράστριας στην ελληνική γλώσσα Στέλλας Ζουμπουλάκη και, φυσικά, του συγγραφέα του πρωτότυπου έργου, του ίδιου δηλαδή του Jostein Gaarder.

 

Πρόκειται για μία καταπληκτική μεταφορά του κλασικού, πια, κειμένου του Gaarder, που καθιστά το έργο ευκολοδιάβαστο από αναγνώστες κάθε γνωστικού επιπέδου και ηλικίας. Οι εικόνες και το χιούμορ που τις χαρακτηρίζει καθιστούν την ανάγνωση εξαιρετικά ευχάριστη και ζωντανεύουν το αρχικό κείμενο του Gaarder και του δίνουν παραστατικότητα και δραματικότητα.

 

Η Σοφία είναι μία ανήσυχη έφηβη που είχε την ατυχία να χάσει τον πατέρα της. Η ζωή της ήταν ήρεμη και προβλέψιμη, μέχρι την ημέρα που ένας άγνωστος φιλόσοφος αποφάσισε ξαφνικά να της κάνει μαθήματα φιλοσοφίας δι’ αλληλογραφίας, έως ότου δεήσει τελικώς να τη συναντήσει από κοντά. Η Σοφία αποδεικνύεται ότι διαθέτει άφθονη φιλοσοφική διάθεση και εξελίσσεται σε ιδανική μαθήτρια.

 

Στον πρώτο αυτόν τόμο του έργου, η περιήγηση στα μονοπάτια της φιλοσοφίας θα ξεκινήσει από τους φυσικούς φιλοσόφους της γης της Ιωνίας, τον Δημόκριτο, τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, και θα φτάσει ως τον Μεσαίωνα και την αυγή των Νεώτερων χρόνων. Η Σοφία, εκτός από τα ονόματα που προαναφέρθηκαν, θα έρθει σε επαφή και με διάφορα φιλοσοφικά ρεύματα, όπως αυτά των κυνικών φιλοσόφων, των στωικών, των επικούρειων και των νεοπλατωνικών.  Θα γνωρίσει έπειτα ονόματα της μεσαιωνικής φιλοσοφίας όπως τον Άγιο Αυγουστίνο και τον Άραβα Αβερρόη, φτάνοντας ως τον ουμανισμό της Αναγέννησης και τον υλισμό και τον ιδεαλισμό του μπαρόκ.

 

Φυσικά εντοπίζονται και κάποιες διαφορές από το αρχικό πρωτότυπο κείμενο. Μία είναι η υπερρεαλιστική απόδοση της «απευθείας» συνάντησης της Σοφίας με τους φιλοσόφους που συναντά, κάτι που απουσιάζει από το βιβλίο του Gaarder. Το άλλο στοιχείο είναι η εισαγωγή στο κείμενο στοιχείων από την καθημερινότητα του εικοστού πρώτου αιώνα. Η νεαρή έφηβη πρωταγωνίστρια, η Σοφία, που στο βιβλίο του Gaarder είναι ένα κορίτσι της δεκαετίας του ’80, μετατρέπεται σε μία δυναμική ακτιβίστρια του σήμερα που υπερασπίζεται το περιβάλλον απέναντι στην απειλή της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Έτσι γίνεται μία επικαιροποίηση του παλιού μυθιστορήματος και μία έξοχη προσαρμογή του στις συνθήκες του σήμερα, στις συνθήκες της πανδημίας, της κοινωνικής δικτύωσης και της περιβαλλοντικής απειλής.

 

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η μεταφορά του μυθιστορήματος του Gaarder θα ενθουσιάσει όλους εμάς τους σημερινούς ενήλικες που ως έφηβοι είχαμε απολαύσει το best seller του Gaarder. Είτε, επομένως, γνωρίζουμε το έργο, είτε όχι, είτε γνωρίζουμε την ιστορία της φιλοσοφίας, είτε όχι, αξίζει να αφιερώσουμε τον χρόνο μας στο παρόν πόνημα.

Τάσος Αποστολίδης, Αλέκος Παπαδάτος, Αριστοτέλης, εκδ. Ίκαρος

 

 

Ένα ακόμη graphic novel κάνει την εμφάνισή του στον φετινό λογοτεχνικό στίβο από τις εκδόσεις Ίκαρος. Αφορά μία εξιστόρηση της ζωής ενός από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους της Ιστορίας, του Αριστοτέλη. Τα κείμενα υπογράφει ο πολυγραφότατος και καταξιωμένος Τάσος Αποστολίδης σε συνεργασία με τον εικονογράφο Αλέκο Παπαδάτο. Πρόκειται για ένα πόνημα το οποίο φωτίζει με ευχάριστο τρόπο τόσο τη ζωή του μεγάλου φιλοσόφου, όσο και την ιστορία της Ελλάδας των κλασικών χρόνων.

 

Ο Αριστοτέλης (384-322π.Χ.), γεννημένος στα Στάγειρα της Χαλκιδικής, υπήρξε ένας πολυταξιδεμένος συγγραφέας και ένα ανήσυχο πνεύμα που το χαρακτήριζε μία άκρως εξερευνητική διάθεση για κάθε τι που τον περιέβαλλε. Μαθήτευσε κοντά στον επίσης μεγάλο φιλόσοφο Πλάτωνα, με τον οποίο βέβαια από νωρίς διαφώνησε στις απόψεις, και ταξίδεψε αρκετά έως ότου επιστρέψει στην Αθήνα και καταλήξει να ιδρύσει τη δική του σχολή, το περίφημο Λύκειο.

 

Ο Σταγειρίτης φιλόσοφος ασχολήθηκε σχεδόν με κάθε πτυχή του κόσμου γύρω μας, από την ταξινόμηση των φυτών, των ζώων και των επιστημών, μέχρι τις αρχές της πολιτικής επιστήμης, την ποίηση, τη ρητορική, την ηθική και, φυσικά, τη φιλοσοφία. Υπήρξε πολυγραφότατος. Έγραψε πάνω από τετρακόσια πονήματα, πολλά από τα οποία χάθηκαν ανεπιστρεπτί. Αρκετά όμως διασώθηκαν, αφού ο Αριστοτέλης υπήρξε ο φιλόσοφος  με τη μεγαλύτερη επίδραση στον μεσαιωνικό κόσμο. Παρ’ όλα αυτά, έγινε πολλές φορές δέκτης του αντιμακεδονικού μένους που έπληττε από καιρού εις καιρό τους Αθηναίους.

 

 

 

Το παρόν έργο σκιαγραφεί, εξίσου επιτυχημένα με το έργο του, τις απόψεις και τον χαρακτήρα του, και την εποχή του, με την άνοδο της Αθήνας, τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, την άνοδο της Μακεδονίας και την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

 

Η εικονογράφηση είναι άκρως ρεαλιστική και καθόλου ωραιοποιημένη, ενώ τα κείμενα ακολουθούν με συνέπεια τις ιστορικές επιταγές και περιγράφουν με απλό και κατανοητό τρόπο την αριστοτελική σκέψη. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν αγνοούνται και οι προσωπικότητες της εποχής που επηρέασαν τον Αριστοτέλη και αλληλεπέδρασαν μαζί του, όπως ο καθηγητής του Πλάτων, ο φίλος του φιλόσοφος Ερμίας, ο αγαπημένος του μαθητής Θεόφραστος, η γυναίκα του Πυθιάδα, η σύντροφος των τελευταίων χρόνων της ζωής του Ερπυλλίδα και ο ίδιος ο Μέγας Αλέξανδρος. Επίσης, στην αρχή παρατίθεται ένα κατατοπιστικότατο χρονολόγιο της εποχής με τα σημαντικότερα γεγονότα όχι μόνο της ζωής του Αριστοτέλη, αλλά και της εποχής του γενικότερα.

 

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα πόνημα κατάλληλο για όλες τις ηλικίες, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως συμπλήρωμα για τη σχολική διδασκαλία και να κοσμήσει τις σχολικές, και όχι μόνο, βιβλιοθήκες της χώρας μας.

Κριστίν Χάρμελ, Το βιβλίο των χαμένων ονομάτων, εκδ. Μίνωας

 

 

Οι εκδόσεις Μίνωας τα τελευταία χρόνια έχουν διακριθεί στη μετάφραση ξενόγλωσσων βιβλίων στην ελληνική με θεματολογία που να αφορά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και το Ολοκαύτωμα. Τις περισσότερες φορές τα πονήματα αυτά είναι πραγματικά εξαιρετικά και προέρχονται από πολύ δυνατούς συγγραφείς, άγνωστους, ως επί τω πλείστον, στο ελληνικό κοινό. Όλα αυτά τα βιβλία διακρίνονται για την καταιγιστική δράση τους, τη συνάφεια της μυθοπλασίας και της Ιστορίας, την τεκμηριωμένη ιστορικά αφήγηση και τη δημιουργία λογοτεχνικών ηρώων ή ηρωΐδων με βάση υπαρκτά ιστορικά πρόσωπα.

 

Ένα ακόμη τέτοιο βιβλίο είναι και «Το βιβλίο χαμένων ονομάτων» της Αμερικανίδας συγγραφέως Κριστίν Χάρμελ. Η συγκεκριμένη μυθιστορία αφορά τη δράση της Εβραίας Εύας Έιμπραμς, μιας γυναίκας η οποία βοήθησε εκατοντάδες εβραιόπουλα να δραπετεύσουν στην Ελβετία από την  κατεχόμενη Γαλλία, κυριολεκτικά κάτω από τη μύτη των ναζί.

 

Η Εύα, μια τελειόφοιτη φοιτήτρια ερωτευμένη με τα βιβλία, αναγκάζεται να αποδράσει από το Παρίσι το 1942, όταν οι ναζί αρχίζουν να μαζεύουν τους Εβραίους για να τους στείλουν στα στρατόπεδα εξόντωσης στα ανατολικά. Θα εγκατασταθεί στο Ορινιόν και, εκμεταλλευόμενη ένα παλιό της ταλέντο, θα αρχίσει να πλαστογραφεί τις ταυτότητες όσων θέλουν να αποδράσουν, αρχής γενομένης από τη δική της και της μητέρας της.

 

Τελικά η Εύα θα πλαστογραφήσει πολύ επιτυχημένα εκατοντάδες ταυτότητες πλάι στον γοητευτικό πλαστογράφο Ρέμι, έναν καθολικό ιερέα και τους άλλους χριστιανούς της γαλλικής αντίστασης που θα επιχειρήσουν να σώσουν τα εβραιόπουλα από τα νύχια των ναζί. Ο έρωτάς της όμως για τον χριστιανό Ρεμί θα την φέρει σε τροχιά σύγκρουσης με τις αρχές και τη μητέρα της.

 

Το δυνατό σημείο του βιβλίου είναι η καταιγιστική δράση του με τις πολλές ανατροπές, αλλά και η σκιαγράφηση της δύσκολης καθημερινότητας στην κατεχόμενη Γαλλία. Επίσης, η συγγραφέας μας επιτρέπει να ρίξουμε μία πολύ καλή ματιά στις συνήθειες των αντιστασιακών οργανώσεων της Ευρώπης και τον τρόπο της λειτουργίας τους.

 

Η αφήγηση γίνεται κατά κύριο λόγο την εποχή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά υπάρχει η σύνδεση με τη σημερινή εποχή μέσω της ηλικιωμένης, πια, Εύας που ζει στη Φλόριντα των ΗΠΑ και έρχεται αντιμέτωπη, εντελώς ξαφνικά, με το επώδυνο παρελθόν της, το οποίο τόσο καλά είχε καταχωνιάσει στα πιο βαθιά ντουλάπια των αναμνήσεών της.

 

Όσα τέτοια βιβλία και να διαβάσουμε, δεν πρόκειται να βαρεθούμε σύντομα τη συγκεκριμένη θεματολογία, τουλάχιστον όσοι από εμάς τους αναγνώστες είμαστε εραστές της αποτύπωσης της Ιστορίας στη Λογοτεχνία. Και αυτό διότι φαίνεται πως ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και οι εβραϊκές διώξεις είναι ένα θέμα για το οποίο έχει πολλά ακόμη να μάθει το ελληνικό κοινό, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης.

Franz Werfel, Μια αχνογάλαζη γυναικεία γραφή, εκδ. Ροές

 Μια αχνογάλαζη γυναικεία γραφή αποτελεί την κινητήριο δύναμη της υπόθεσης στην ομότιτλη νουβέλα του γερμανόφωνου συγγραφέα εβραϊκής καταγωγής από τη Βοημία, Φραντς Βέρφελ.

Ο πενηντάχρονος Λεωνίδας-ή Λέο, ή Λεόν- ζει στη Βιέννη εν έτει 1936, δύο μόλις χρόνια πριν από το Άνσλους, τη βίαιη ένωση της Αυστρίας με τη ναζιστική Γερμανία. Ο Λεωνίδας, παρά το γεγονός ότι έλκει την καταγωγή του από φτωχή οικογένεια, έχει καταφέρει να φτάσει πλέον ψηλά και να εισχωρήσει στα ανώτερα πνευματικά και πολιτικά κλιμάκια της χώρας. Στα πενήντα του έχει γίνει πλέον Τμηματάρχης στο Υπουργείο Πολιτισμού και Παιδείας και είναι παντρεμένος με την Αμελί Παραντινί, μία όμορφη γυναίκα καλής και ευκατάστατης οικογένειας. Η ζωή του, επομένως, την ημέρα που γιορτάζει τα πεντηκοστά του γενέθλια θεωρείται άκρως επιτυχημένη και επιπλέον πολύ καλά οργανωμένη. Οι επιστολές, όμως, που θα λάβει την ημέρα αυτή θα διαταράξουν ανεπανόρθωτα την ηρεμία του. Πιο συγκεκριμένα, μία επιστολή προερχόμενη κατευθείαν από το μακρινό παρελθόν του απειλεί να θέσει σε κίνδυνο την άψογη, μέχρι τώρα ζωή του.

Η όμορφη και δροσερή Βέρα ήταν το ατόπημα της νιότης του, μία γνωριμία από το παρελθόν και μία σχέση που έχει πλέον τελειώσει. Η επιστολή που θα λάβει, όμως, ο Λεωνίδας ανήμερα των γενεθλίων του από την εν λόγω γυναίκα, απειλεί να τον παρασύρει σε έναν σωρό καταιγιστικών σκέψεων και αναμνήσεων. Η Βέρα του ζητάει στην επιστολή της να φροντίσει τον, εβραϊκής καταγωγής γιο της που βρίσκεται σε κίνδυνο εξαιτίας της ρατσιστικής πολιτικής των ναζί. Ο Λεωνίδας θα νομίσει, λανθασμένα, ότι πρόκειται για τον δικό του γιο, την ύπαρξη του οποίου μέχρι πρότινος εκείνος αγνοούσε. Είναι άραγε πράγματι έτσι τα πράγματα; Ή η αλήθεια θα αποδειχτεί, για άλλη μία φορά, πιο απρόβλεπτη και συναρπαστική από ποτέ;

Όποια κι αν είναι η αλήθεια που κρύβεται πίσω από το αναπάντεχο γράμμα, ο ψυχικός κόσμος του Λεωνίδα θα γνωρίσει μεγάλη ταραχή και η επιστολή αυτή θα θέσει σε κίνδυνο όλα τα κεκτημένα του: τον γάμο, τον πλούτο, το γόητρο, αλλά και την κοινωνική θέση του. Μέχρι τη λύση του μυστηρίου, η οποία θα βρεθεί κατά τη διάρκεια μιας συνάντηση του Λεωνίδα και της Βέρας-της κορυφαίας στιγμής του εξελισσόμενου δράματος- ο κόσμος του Λεωνίδα και η ψυχική του ηρεμία θα ακροβατούν επικίνδυνα.

Άκρως ενδιαφέρουσα είναι η εποχή κατά την οποία διαδραματίζεται η υπόθεση της νουβέλας, οι παραμονές δηλαδή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Η νουβέλα ρίχνει μία εξαιρετικά διαφωτιστική ματιά στη βιεννέζικη κοινωνία των μεσαίων και ανώτερων τάξεων στον Μεσοπόλεμο. Βέβαια, το κεντρικό σημείο των γραφομένων του Βέρφελ δεν είναι η Ιστορία, ούτε η ανατομία της βιεννέζικης κοινωνίας, αλλά η απεικόνιση της ψυχολογίας του πρωταγωνιστή Λεωνίδα και το πως αυτή εξελίσσεται καθώς τα δεδομένα της ζωής του αλλάζουν. Ίσως όμως ακριβώς αυτή η ανατομία της ψυχολογίας του πρωταγωνιστή να μην ήταν τόσο ενδιαφέρουσα αν η υπόθεση της νουβέλας διαδραματιζόταν στη σύγχρονη εποχή. Ας μην ξεχνάμε ότι και ο ίδιος ο συγγραφέας ως Εβραίος αναγκάστηκε να διαφύγει από τη Βοημία στη Γαλλία και από εκεί στις ΗΠΑ, προκειμένου να γλιτώσει από τις ναζιστικές διώξεις. 

Η επικείμενη σκιά του πολέμου και της θηριωδίας που πρόκειται να επακολουθήσει πέφτει βαριά πάνω στην εξέχουσα κοσμική ζωή που διάγουν ο Λεωνίδας και η σύζυγός του και είναι εκεί για να μας υπενθυμίσει ότι όλα είναι εφήμερα στη ζωή. Τίποτε δεν πρέπει να θεωρούμε ως δεδομένο και όλα κινδυνεύουν πάντοτε να καταρρεύσουν από στιγμή σε στιγμή.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για μία έξοχη νουβέλα, με εξαιρετικά καλοδουλεμένο λόγο που ρέει και αιχμαλωτίζει την προσοχή του αναγνώστη στην έξοχη μετάφραση του Βασίλη Πατέρα. Είναι λες και ο Βέρφελ βρίσκεται απευθείας μέσα στο μυαλό του κεντρικού ήρωά του και μας μαρτυρά με σαφήνεια και συνέπεια όλες τις σκέψεις του. Αναντίρρητα, όποιος αναγνώστης δεν γνώριζε τον Φραντς Βέρφελ πριν διαβάσει το παρόν πόνημα, θα αναζητήσει οπωσδήποτε μετά από αυτό και τα υπόλοιπα βιβλία του.