Omaima Al-Khamis-Η περιπλανώμενη βιβλιοθήκη της ερήμου, εκδ. Κλειδάριθμος

 

Η χρυσή εποχή του ισλαμικού πνεύματος τοποθετείται συνήθως μεταξύ του 800 και του 1100 μ.Χ. Σε αυτή την περίοδο, πριν από την εκδήλωση των πρώτων σταυροφορικών εκστρατειών των Ευρωπαίων, τοποθετείται και το μυθιστόρημα της συγγραφέως από τη Σαουδική Αραβία Ομάιμα Αλ Καμίς με τίτλο «Η περιπλανώμενη βιβλιοθήκη της ερήμου». Πρόκειται για ένα θαυμάσιο οδοιπορικό ενός περιπλανώμενου βιβλιοπώλη σε όλες τις ακμάζουσες πόλεις του ισλάμ εκείνης της περιόδου στη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο.

 

Ο βιβλιοπώλης και «βιβλιοσκώληκας» όπως τον αποκαλούν, Μαζίντ αλ Χάναφι, θα μυηθεί από μικρός στη μαγεία των βιβλίων και θα μαθητεύσει σε μία από τις κορυφαίες πόλεις του αραβικού πνεύματος, στη Βαγδάτη. Εκεί, στον περίφημο Οίκο της Σοφίας, θα γνωρίσει σπουδαίους λογίους και θα έρθει σε επαφή με τα κορυφαία έργα των Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, αλλά και με τις παραδόσεις πολλών φιλοσοφικών ρευμάτων τόσο του χριστιανισμού, όσο και πολλών απόκρυφων ισλαμικών σεκτών που συγκρούονται με την «ορθοδοξία» του ισλάμ. Αποτέλεσμα όλων αυτών θα είναι η διαμόρφωση ενός σκεπτόμενου ανθρώπου, λάτρη των βιβλίων, που θα αποφασίσει να εμπορεύεται το πιο «επικίνδυνα» από αυτά, τα απαγορευμένα και τα αιρετικά, όλα εκείνα δηλαδή που αντιτίθενται στον έναν και κοινώς αποδεκτό τρόπο της ισλαμικής σκέψης.  Διότι εκείνη την εποχή και στον κόσμο του ισλάμ- και όχι μονάχα σε αυτό των χριστιανών- υπήρχε ο κίνδυνος ένα ελεύθερα σκεπτόμενο πνεύμα να χαρακτηριστεί αιρετικό. Έτσι λοιπόν πολλά αναγνώσματα, ακόμη και στον τότε ακμάζοντα, σε σχέση με της Δύσης την ίδια εποχή, πνευματικό κόσμο του ισλάμ, υπήρχε κίνδυνος να χαρακτηριστούν ως αιρετικά.

 

Ο Μαζίντ θα αψηφήσει όλες αυτές τις απαγορεύσεις και θα εκτελέσει ένα μαγευτικό ταξίδι σε όλες τις σπουδαίες πόλεις του ισλαμικού κόσμου της εποχής: θα ξεκινήσει από τη Βαγδάτη, θα περάσει από τη Βασόρα και την Ιερουσαλήμ, θα φτάσει στο Κάιρο της σιιτικής δυναστείας ων Φατιμίδων και θα καταλήξει στη Γρανάδα και την Κόρδοβα των τελευταίων Ομεϊάδων χαλιφών. «Όταν η ελληνική φιλοσοφία ταιριάξει με την αραβική σαρία τότε θα επέλθει η τελειότητα», ομολογούν κάποιοι από τους χαρακτήρες του βιβλίου, αποδεικνύοντας αφενός την πολυπολιτισμικότητα της εποχής, όσο και τις θρησκευτικές αγκυλώσεις και τους περιορισμούς με τις οποίες γαλουχούταν τότε ο περισσότερος κόσμος σε Δύση και Ανατολή.

 

Το βιβλίο βρίθει φιλοσοφικών και θρησκευτικών συζητήσεων, καθώς και συζητήσεων γενικά γύρω από τη φύση της γνώσης και των βιβλίων γενικότερα. Συνάμα πρόκειται για ένα βιβλίο γεμάτα με τα χρώματα της ερήμου και τα αρώματα μιας εποχής και ενός κόσμου που έχει ταυτιστεί στη συλλογική μνήμη των Ευρωπαίων αναγνωστών με τα «Παραμύθια της Χαλιμάς». Η Ομάιμα αποδεικνύει ότι διαθέτει τις απαραίτητες γνώσεις για να δημιουργήσει ένα τέτοιο περίτεχνο μωσαϊκό το οποίο να διαθέτει συγχρόνως φιλοσοφικό βάθος και στοχασμό, ιστορική ακρίβεια, αλλά και ακριβή γνώση της τοπογραφίας των μερών που περιγράφει.

 

Στο βιβλίο οι περιγραφές υπερτερούν εμφανώς από την εξέλιξη της αφήγησης. Η συγγραφέας νοιάζεται περισσότερο για την ακριβή απεικόνιση της εποχής και τη δημιουργία ολοζώντανων και κινούμενων εικόνων στον νου του αναγνώστη, παρά για τη δημιουργία σασπένς στην υπόθεση. Κέντρο της αφήγησής της παραμένουν οι τόποι που επισκέπτεται ο ήρωάς της, κατά κύριο λόγο, τα ίδια τα βιβλία και η φιλοσοφία, δευτερευόντως, καθώς και η ψυχολογία και τα συναισθήματα του πρωταγωνιστή, μετά από τα δύο παραπάνω όμως. Παρ’ όλα αυτά, το φινάλε του μυθιστορήματος θα είναι αναπάντεχο για τον αναγνώστη.

 

Δύσκολα, πάντως, θα βρει κανείς τελειότερες περιγραφές σε βιβλίο, τόσο θρησκευτικών κτιρίων του ισλάμ όσο και της ερήμου, αυτής που κυβερνά πάντοτε ανά τους αιώνες την ψυχή και την καρδιά όλων των κατοίκων της αραβικής χερσονήσου. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί ότι η ομορφιά των περιγραφών διατηρείται και στη μεταφορά του κειμένου στην ελληνική από τη μεταφράστρια Ελένη Καπετανάκη.

 

«Αμμόλοφοι σκορπίζονται και ξεφυτρώνουν πάλι. Ξαφνικά, ανάμεσά τους, προβάλλουν δυσθεώρητοι επιβλητικοί βράχοι με μυτερές κορυφές, τζίνι ετοιμοπόλεμα, παραταγμένα, λες, για μια σπουδαία αποστολή. Οι καμπύλες βάσεις τους καθρεφτίζονται σε ρυάκια που κυλάνε φιδογυριστά ανάμεσά τους, με χαλίκια που λαμπυρίζουν και νερό γλυκόπιοτο. Τριγύρω φοινικόδεντρα και ακακίες, κλαδιά που τρυπώνουν ανάμεσα στους βράχους και σμήνη από πέρδικες που επαγρυπνούν, με τους νεοσσούς τους να ακολουθούν σαν σφιχτοπλεγμένες χάντρες».

 

Ένα βιβλίο για τον ισλαμικό Μεσαίωνα που θα συναρπάσει τους λάτρεις της Ιστορίας, του ιστορικού μυθιστορήματος, αλλά και της φιλοσοφίας το οποίο δικαίως απέσπασε το μετάλλιο Ναγκίμπ Μαχφούζ για τη Λογοτεχνία.

Έλληνες συγγραφείς-40 αστυνομικές ιστορίες-εκδ. Λέμβος

 

Το παλαιότερο κείμενο αστυνομικής λογοτεχνίας παγκοσμίως θεωρείται ότι είναι το διήγημα «Τα τρία μήλα» από τις γνωστή συλλογή παραμυθιών του χρυσού ισλαμικού μεσαίωνα «Χίλιες και μία νύχτες», ένα έργο γραμμένο γύρω στο 1000 μ.Χ. Ο όρος όμως «αστυνομική λογοτεχνία» και «αστυνομική ιστορία» καθιερώθηκε πολύ αργότερα, μόλις τον 19^ο αιώνα στη Γαλλία και την Αγγλία αντίστοιχα. Στην Ελλάδα το πρώτο αστυνομικό μυθιστόρημα ανήκε στον Παύλο Νιρβάνα και εκδόθηκε το 1927. Ήταν «Το έγκλημα του Ψυχικού».

 

Στις μέρες μας η αστυνομική λογοτεχνία ανήκει στα δημοφιλέστερα παγκοσμίως, αλλά και στα πιο ευκολοδιάβαστα λογοτεχνικά είδη. Πρόκειται επομένως για ένα είδος που διανύει σήμερα τον «χρυσό» αιώνα του. Στη χώρα μας υπάρχουν πολλοί συγγραφείς που ασχολούνται και ειδικεύονται στο αστυνομικό μυθιστόρημα. Ο γνωστός συγγραφέας Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης κατάφερε να τους συγκεντρώσει όλους αυτούς στον παρόν τόμο που επιμελείται με τίτλο «40 αστυνομικές ιστορίες» από τις εκδόσεις Λέμβος, αλλά και να καλέσει και άλλους συγγραφείς, που δεν ειδικεύονται στο συγκεκριμένο είδος, να δοκιμάσουν τις δυνάμεις τους και στον εν λόγω τομέα. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο πολυποίκιλο και πολυδιάσταστο, που συνδυάζει διάφορα λογοτεχνικά ύφη και στυλ και περιλαμβάνει 40 ιστορίες μυστηρίου και εξιχνίασης εγκλημάτων που απλώνονται σε όλες τις χρονικές περιόδους και πολλούς διαφορετικούς τόπους.

 

Τα περισσότερα από τα αστυνομικά διηγήματα διαδραματίζονται στην Ελλάδα των μέσων του εικοστού αιώνα, στη σημερινή Ελλάδα της κρίσης και της πανδημίας, στην Ελλάδα του Εμφυλίου πολέμου, αλλά και σε εκείνη της Μικρασιατικής Καταστροφής. Εξαίρεση αποτελούν όσα διηγήματα διαδραματίζονται σε ακαθόριστο χρόνο και τόπο-κυρίως χρόνο όμως- καθώς και ένα διήγημα που η υπόθεσή του εκτυλίσσεται στο μακρινό και εξωτικό Ναουρού. Το ίδιο ισχύει και για ένα αστυνομικό διήγημα που αφηγείται την τύχη μιας γυναίκας μετά από το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία. Πολλές από τις αστυνομικές ιστορίες λαμβάνουν χώρα σε κάποια παραλία ή πλαζ, σε κάποιο νησί μες το κατακαλόκαιρο και οι περισσότερες από αυτές είχαν πρωτοδημοσιευτεί στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος το καλοκαίρι του 2020.

 

Τα θέματα των αστυνομικών διηγημάτων αφορούν από μία πρωτότυπη κλοπή βιολιού ενός σολίστα-σε μία υπόθεση που συνδέεται με τη Μικρασιατική Καταστροφή-, μέχρι και σκηνικά με νεκρούς τουρίστες, κρυμμένες συνωμοσίες, κακοποιήσεις γυναικών, ναρκωτικά, περίτεχνες ραδιουργίες, διαθήκες δολοφονηθέντων και άλλα πολλά. Το περιβάλλον συνήθως είναι αστικό, αλλά υπάρχουν και ιστορίες που εκτυλίσσονται στην ύπαιθρο και σε χωριά.

 

Κύριο χαρακτηριστικό των ιστοριών αυτών, όπως μας λέει και ο επιμελητής της έκδοσης Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης στον πρόλογο του βιβλίου, είναι η αγωνία, το σασπένς, το μυστήριο, η απόκρυψη και η αποκάλυψη, αλλά και, ενίοτε, η ύβρις και η νέμεσις. Διηγήματα που έχουν σκοπό την τέρψη των αναγνωστών και το ταξίδι των νοών τους. Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα ακόμη αξιόλογο απάνθισμα ιστοριών που αφορά έναν εξαιρετικά δημοφιλή τομέα της λογοτεχνίας.

Αντώνης Ζαΐρης-Γιώργος Σταμάτης, Ο μεγάλος μετασχηματισμός, εκδ. Παπαζήση

 

Ένα βιβλίο ανάλυσης των νέων δεδομένων στην κοινωνικοπολιτική και οικονομική πραγματικότητα της ζωής μας έτσι όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά από την πρόσφατη πανδημία του κορονοϊού υπογράφουν δύο επιστήμονες από τον χώρο των Πολιτικών Επιστημών, των Νομικών και του marketing. Πρόκειται για τους Αντώνη Ζαΐρη και Αντώνη Σταμάτη, του γνωστού συγγραφικού διδύμου που έχει καταθέσει ως τώρα μαζί 11 βιβλία.

 

Οι συγγραφείς στο βιβλίο τους αναλύουν όλα τα θέματα που ανέκυψαν μετά από την πανδημία του κορονοϊού. Το βιβλίο δεν πραγματεύεται τις επιπτώσεις της πανδημίας, αλλά εξετάζει τις παραμέτρους στις οποίες σημαντικός καταλύτης υπήρξε ο covid-19, καθότι αυτός πυροδότησε κάποιες αναπότρεπτες εξελίξεις στις ζωές όλων μας. Αυτές δεν υπήρξαν όλες απαραιτήτως αρνητικές, αλλά αντιθέτως, σε  κάποιες περιπτώσεις θεραπεύτηκαν και κάποια χρόνια «κακώς κείμενα» της ελληνικής κοινωνίας, όπως, για παράδειγμα η επιτάχυνση των ηλεκτρονικών συναλλαγών στον τομέα της διοικητικής γραφειοκρατίας.

 

Η αλήθεια είναι ότι από εδώ και μπρος έχουμε μπροστά μας μονάχα οικονομικές, υγειονομικές, κοινωνικές, προσφυγικές και κλιματικές κρίσεις. Γνωρίζουμε καλά πως ο κόσμος μας δεν μπορεί να ξαναγίνει όπως ήταν στα τέλη του περασμένου αιώνα. Οφείλουμε επομένως να προσαρμοστούμε όσο καλύτερα μπορούμε τόσο σε ατομικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο χώρας.

 

Η Ελλάδα βρίσκεται σε έναν σχετικά καλό μεταρρυθμιστικό δρόμο και έχει ξεκινήσει να δρομολογεί κάποιες αλλαγές σε χρόνιες παθογένειες όπως σε ό,τι αφορά τη μεταρρύθμιση της παιδείας, του συστήματος υγείας, τη ρύθμιση του εξωτερικού χρέους, την οικονομία και τη διοίκηση. Από την άλλη ο ολοκληρωτισμός, η νέα τάξη των ολιγαρχών, η παραπληροφόρηση των κοινωνικών δικτύων, ο ανορθολογισμός, η κοινωνική ανισότητα και ο λαϊκισμός καραδοκούν για να ανατρέψουν ό,τι καλό επιτεύχθηκε ως τώρα.

 

Μπορούμε να πούμε ότι οι συγγραφείς προβαίνουν σε μία απολύτως λογική και άκρως ορθολογική ανάλυση των δεδομένων χωρίς παρωπίδες και με ένα αισιόδοξο βλέμμα στο μέλλον παρά τα γενικά απαισιόδοξα δεδομένα παγκοσμίως. Πιστεύουν ακράδαντα πως ο κόσμος ίσως είναι δύσκολο  αλλάξει μεν, αλλά μικρές επιμέρους μεταρρυθμίσεις στις ζωές όλων μας με ατομική προσπάθεια αλλά και με τις σωστές κατευθύνσεις από την πολιτεία είναι εφικτές. Αυτό ακούγεται μήπως υπερβολικά αισιόδοξο; Ίσως. Τίποτε δεν είναι όμως ακατόρθωτο.

 

Η σημασία της κατάλληλης ηγεσίας σε επίπεδο κράτους είναι δεδομένη τόσο για τις άλλες χώρες όσο και για την Ελλάδα. Η πολιτική βία που έχει διογκωθεί επικίνδυνα τα τελευταία χρόνια συνιστά, βεβαίως, απειλή, αυτή είναι όμως αντιμετωπίσιμη. Από την άλλη, σημαντική είναι και η κατάλληλη ψυχολογία του λαού για τις μεταρρυθμίσεις που προσπαθεί να περάσει η ηγεσία. Και ύστερα είναι και η Αφρική, η μόνη ήπειρος η οποία παρουσιάζει μεγάλη πληθυσμιακή αύξηση και πλήττεται συνάμα από ακραία καιρικά φαινόμενα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Τι θα γίνει, επομένως, με αυτή;

 

Το βιβλίο προσπαθεί να χαράξει τον δρόμο μας προς την αβεβαιότητα υποδεικνύοντάς μας τον τρόπο να αρπάξουμε τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται στον δρόμο μας, παρά τις αυξανόμενες δυσκολίες. Ένα βιβλίο αισιόδοξο που μας αφορά όλους.

Linda Jaivin, Σύντομη ιστορία της Κίνας, εκδ. Μεταίχμιο

 

Η Κίνα είναι πλέον ένας από τους σημαντικότερους παίκτες στη διεθνή οικονομική σκηνή. Αξίζει, επομένως, να γνωρίσουμε καλύτερα την πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία μιας χώρα που αριθμεί τόσους αιώνες ιστορίας και τόσα επιτεύγματα όσο και η δική μας χώρα και ακόμη περισσότερα ίσως. Μία καλή ευκαιρία για αυτό μας δίνει το εξαιρετικό πραγματικά βιβλίο της ειδικής στον κινεζικό πολιτισμό Linda Jaivin με τίτλο «Σύντομη ιστορία της Κίνας».

 

Το βιβλίο απευθύνεται σε όλους, τόσο στο ευρύ κοινό όσο και σε ειδήμονες  και ιστορικούς οι οποίοι δεν γνωρίζουν πολλά για την ιστορία της συγκεκριμένης χώρας.

Σε αυτό η συγγραφέας επιχειρεί μία κατατοπιστική ανασκόπηση της κινεζικής ιστορίας από το 3.000 π.Χ. ως και το 2020 και τη διακυβέρνηση του Χσι Τζινπίνγκ.

 

Στην Κίνα η εκτροφή του μεταξοσκώληκα ανάγεται στη νεολιθική εποχή. Η πρώτη δυναστεία, η δυναστεία των Σανγκ τον 16^ο αιώνα π.Χ. κινείται στο μεταίχμιο μεταξύ μυθολογίας και κοινωνίας, η κοινωνία όμως ήταν πιθανότατα μητριαρχική.

 

Η καθεαυτό κινεζική ιστορία ξεκινά με τη δυναστεία των Τζόου, το 1222 π.Χ. Τότε αναπτύχθηκαν τα τρία ρεύματα που καθόρισαν τη φυσιογνωμία της χώρα στους αιώνες που ακολούθησαν: ο ταοϊσμός, ο κομφουκιανισμός και ο νομικισμός. Ο βουδισμός εισήχθη στη χώρα αργότερα, κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, όταν η δυναστεία των Χαν κρατούσε το τιμόνι της χώρας και δώρισε στην ανθρωπότητα εφευρέσεις όπως η πυξίδα, η ξυλοτυπία και το χαρτί.

 

Τη δυναστεία των Χαν, σύγχρονη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ακολουθεί μία περίοδος χάους, που ξεκίνησε παράλληλα με την παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, δηλαδή περί τον τρίτο μεταχριστιανικό αιώνα και τερματίστηκε με την άνοδο της δυναστείας των Τανγκ, τον έβδομο μεταχριστιανικό αιώνα. Τότε άκμασε και ο βουδισμός στην Κίνα, ενώ κατά τη διάρκεια της βασιλείας της επόμενης δυναστείας εκείνης των Σονγκ, ο κομφουκιανισμός κέρδισε πάλι έδαφος.

 

Στα τέλη του Μεσαίωνα, περί το 1270, ξένοι κατακτητές κυβέρνησαν την αχανή χώρα. Πρόκειται για τη δυναστεία των Γιουάν, που αποτελούταν από Μογγόλους κατακτητές. Η δυναστεία των Μινγκ, που κυβέρνησε από το 1368-1644 θεωρείται από τις ενδοξότερες. Οι Μαντσού ήταν μία ακόμη ξένη στην πλειονότητα των Χαν δυναστεία, αλλά και η τελευταία στη σειρά, αφού το 1912 αρχίζει η περίοδος της δημοκρατίας αλλά, δυστυχώς, και των εμφυλίων πολέμων στην κινεζική ιστορία.

 

Τελικά η δημοκρατία αυτή αποδείχτηκε νόθα, τόσο κατά την επικράτηση του εθνικού κόμματος του Τσανγκ Κάι Σεκ, όσο και αργότερα με την επικράτηση του Μάο τσε Τουνγκ. Οι δύο ηγέτες προέβησαν σε εκκαθαρίσεις χιλιάδων αντιφρονούντων, ενώ ο Μεγάλος λιμός του Μάο κατά τα έτη 1050-1961, αποτέλεσμα της υποχρεωτικής κολεκτιβοποίησης της υπαίθρου, στοίχισε τη ζωή σε 15 εκατομμύρια Κινέζους τουλάχιστον.

 

Σήμερα η Κίνα διατηρεί έναν ιδιότυπο σοσιαλισμό που συνδυάζει τις ιδιωτικοποιήσεις με τη λογοκρισία και τον στενό έλεγχο των κινήσεων των πολιτών. Ο αυταρχισμός και ο απολυταρχισμός φαίνεται πως ένιαι βαθιά ριζωμένος τη χώρα και το καθεστώς μερικής ανελευθερίας για τους πολίτες δεν φαίνεται να αλλάζει παρά την καλή οικονομική και τεχνολογική θέση που κατέχει η χώρα στον κόσμο.

 

Η Jaivin ξέρει ακριβώς σε ποια γεγονότα πρέπει να δώσει βάση, τι να περιγράψει με περισσότερες λεπτομέρειες και τι οφείλει να προσπεράσει ή να περιγράψει με αδρές μόνο γραμμές. Το αποτέλεσμα είναι ένα ευκολοδιάβαστο εγχειρίδιο στο οποίο μπορούμε να ανατρέχουμε για να ξαναδούμε οτιδήποτε θεωρούμε σημαντικό ή θελήσουμε να ξαναθυμηθούμε από την ιστορία του κινεζικού λαού.

 

Οπωσδήποτε, το βιβλίο θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τη σημερινή πολιτική κατάσταση στην Κίνα. Φυσικά, όπως μας λέει και η ίδια η συγγραφέας, η ανάγνωση της Ιστορίας δεν εξασφαλίζει την πρόβλεψη του μέλλοντος, μπορεί όμως να το καταστήσει λιγότερο αναπάντεχο.