Heather Morris, Τρεις αδερφές, εκδ. Κλειδάριθμος

 

Η αλήθεια είναι ότι έχουμε διαβάσει πολλά βιβλία για το Άουσβιτς και ότι έχουν εκδοθεί πολλά μυθιστορήματα με αυτό το θέμα τα τελευταία χρόνια. Πολλοί από τους αναγνώστες, επομένως, μπορεί να μη θελήσουν να διαβάσουν ένα ακόμη μυθιστόρημα τέτοιας θεματολογίας. Εγώ, πάντως, θα πρότεινα στους υποψήφιους αναγνώστες που έχουν να επιλέξουν ένα μονάχα βιβλίο για το Ολοκαύτωμα προς ανάγνωση, να διαβάσουν τις «Τρεις αδερφές» της Νεοζηλανδούς συγγραφέως Χέδερ Μόρις, ένα μυθιστόρημα στην κατηγορία των non-fiction μυθιστορημάτων, όπως και το αριστούργημα «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος» του Πρίμο Λέβι.

 

Το βιβλίο της Μόρις δεν εντάσσεται ξεκάθαρα στην κατηγορία του ιστορικού μυθιστορήματος -υπό την έννοια ότι δίνει ελάχιστα ιστορικά στοιχεία για τον πόλεμο και την εποχή που διαδραματίζεται το μυθιστόρημά της, πέρα από τις συνθήκες της ζωής στο Άουσβιτς. Το βιβλίο της αποτελεί περισσότερο μία μυθιστορηματική βιογραφία, μία μυθιστορηματική ανάπλαση της ζωής τριών Εβραίων αδελφών, της Σίμπι, της Μάγκντα και της Λίβια, οι οποίες κατόρθωσαν να επιβιώσουν από την αιχμαλωσία τους στο Άουσβιτς.

 

Φοβερή σύμπτωση, θα σκεφτεί κανείς, διότι, πραγματικά, ήταν εξαιρετικά σπάνιο για αδέλφια να βρεθούν ταυτόχρονα στο ίδιο στρατόπεδο θανάτου και να επιβιώσουν μάλιστα όλα. Ακόμη πιο ιδιάζουσα και αναπάντεχη όμως είναι η ιστορία της συγγραφής του συγκεκριμένου βιβλίου, όπως μας την παραθέτει αυτούσια η συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου της.

 

Την αληθινή αυτή ιστορία την άκουσε η ίδια η συγγραφέας από πρώτο χέρι από τις επιζήσασες αδελφές Μάγκντα και Λίβι-η μεγαλύτερη αδελφή η Σίμπι είχε πεθάνει κατά τον χρόνο συγγραφής του μυθιστορήματος. Το ζήτημα είναι όμως πως ακριβώς έφτασε να γνωρίσει η συγγραφέας τις δύο αδελφές.

 

Η Μόρρις έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό με το βιβλίο της «Ο δερματοστίκτης του Άουσβιτς», -στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ωκεανός- το οποίο αφηγείται μία επίσης αληθινή ιστορία από τον επιζήσαντα δερματοστίκτη του Άουσβιτς. Οι αδερφές και τα παιδιά τους έτυχε να διαβάσουν το εν λόγω βιβλίο και η Λίβια ήταν εκείνη που αναγνώρισε στο βιβλίο την ιστορία του Λάλε και της Γκίτα, Εβραίων που είχε γνωρίσει η ίδια από κοντά στο Άουσβιτς και ήταν και εκείνοι τόσο τυχεροί ώστε να επιβιώσουν. Έτσι λοιπόν, η Λίβια τηλεφώνησε στη συγγραφέα και της είπε ότι γνώριζε τον δερματοστίκτη του Άουσβιτς και ότι είχε μία ακόμη συναρπαστική ιστορία να της διηγηθεί, εφόσον εκείνη ήθελε να την ακούσει. Αυτός είναι, επομένως, ο τρόπος με τον οποίο η πραγματικά απίστευτη αυτή ιστορία των τριών αδελφών έγινε μυθιστόρημα.

 

Η Μόρρις δεν περιορίζεται στην αφήγηση της ζωής των τριών αδελφών μονάχα κατά τη διάρκεια του πολέμου ή της παραμονής τους στο Άουσβιτς, αλλά ξεκινά την αφήγηση από το 1929, από τότε δηλαδή που οι αδελφές ήταν παιδιά και την τερματίζει εν έτει 2013 όταν οι τρεις αδελφές είναι πια ηλικιωμένες γυναίκες στο Ισραήλ, περιβαλλόμενες από τις οικογένειές τους, τα παιδιά και τα εγγόνια τους.

 

Η Λίβι και η Σίμπι, από το Βράνοβ ναντ Τοπλού της Σλοβακαίας,  κατέληξαν στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου το 1942 και έζησαν στο στρατόπεδο για τρία περίπου χρόνια, ενώ η Μάγκντα  έφτασε εκεί πολύ αργότερα, το 1944, αφού είχε παραμείνει κρυμμένη προκειμένου να μην την ανακαλύψουν οι ναζί. Όσο για τη Λίβι, αυτή ήταν η μόνη που θα εκτοπιζόταν στο Άουσβιτς, αλλά η Σίμπι πήγε μαζί της οικειοθελώς, προκειμένου να την προστατέψει. Και πράγματι, οι τρεις αδελφές επέζησαν μόνο και μόνο επειδή ήταν μαζί. Η μία έδινε κουράγιο στην άλλη όταν αυτή απελπιζόταν.

 

Το μυθιστόρημα εστιάζει στις απάνθρωπες συνθήκες που επικρατούσαν στο στρατόπεδο, αλλά και στη ψυχολογία των κρατουμένων και  των δεσμοφυλάκων τους. Το μόνο σίγουρο είναι ότι από το κολαστήριο του Άουσβιτς επιβίωσαν μονάχα οι πολλοί δυνατοί σωματικά, αλλά και ψυχικά άνθρωποι, οι οποίοι διέθεταν όμως και την εύνοια της θεάς Τύχης σε ένα περιβάλλον στο οποίο η φράση «ο θάνατός σου η ζωή μου» ήταν ο καθημερινός κανόνας.

 

Το βιβλίο διαβάζεται κυριολεκτικά με κομμένη την ανάσα και ο αναγνώστης θα βιώσει πληθώρα συναισθημάτων κατά την ανάγνωση: βαθιά θλίψη για την κατάντια του κόσμου μας, απόγνωση για την αναλγησία των ανθρώπων, αηδία και αποστροφή για τις πράξεις των Ες Ες, θαυμασμό για την αλληλεγγύη των κρατουμένων, συμπόνια για τους φυλακισμένους, απορία για τις ενοχές και τις τύψεις που κατέτρυχαν όσους έζησαν και περιέργεια σχετικά με το πώς ακριβώς κατάφεραν οι τρεις αδελφές να επιβιώσουν σε ένα τόσο φονικό περιβάλλον, αλλά και να παραμείνουν μαζί, τηρώντας την υπόσχεση που είχαν δώσει στον πατέρα τους όταν ήταν μικρές να μείνουν για πάντα ενωμένες στη ζωή και στον θάνατο…

 

 

John Steinbeck, Ταξίδια με τον Τσάρλι, εκδ. Παπαδόπουλος

 

Ο Τζον Ερνστ Στάινμπεκ, Αμερικανός συγγραφέας γερμανο-ιρλανδικής καταγωγής θεωρείται –και δικαίως- ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της αμερικανικής λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα. Γεννήθηκε  το 1902 στο Σαλίνας της Καλιφόρνια και πέθανε το 1968 στη Νέα Υόρκη. Έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό χάρη στα βιβλία του Άνθρωποι και ποντίκια (1937), Τα σταφύλια της οργής (1939) και Ανατολικά της Εδέμ (1952). Έλαβε το Βραβείο Πούλιτζερ το 1940 και  το Βραβείο Νόμπελ το 1962.

 

Τη χρονιά που τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ, το 1962, συνέγραψε ένα από τα τελευταία έργα του, το περιηγητικό έργο Ταξίδια με τον Τσάρλι, περιγράφοντας διεξοδικά ένα ταξίδι που πραγματοποίησε το 1960 στις ΗΠΑ συντροφιά μόνο με τον σκύλο του τον Τσάρλι, ένα γέρικο μαυρομάλλικο κανίς. Ο συγγραφέας ήταν τότε πενήντα οκτώ ετών. Αξίζει να σημειωθεί ότι επειδή την εποχή εκείνη είχε γίνει ήδη γνωστός στο ευρύ κοινό, πραγματοποίησε ινκόγκνιτο το ταξίδι του τροποποιώντας ένα ημιφορτηγό-το οποίο ονόμασε Ροσινάντε, από το άλογο του θρυλικού Δον Κιχώτη-κατάλληλα ώστε να γίνει το σπίτι του για τους μήνες του ταξιδιού που θα ακλουθούσαν.

 

Πράγματι, σαν αλλοτινός πιονέρος, διασχίζει σαράντα πολιτείες των ΗΠΑ, ξεκινώντας από το Μέιν στον Βορρά, το Σικάγο και τις Μεσοδυτικές Πολιτείες και καταλήγοντας νότια και κατόπιν ανατολικά. Τελικώς προορισμός του θα είναι το Νιού Τζέρσι της Νέας Υόρκης. Αναμφίβολα πολλοί αναγνώστες θα νιώσουν ζήλεια που ο Στάινμπεκ είχε τους πόρους και τη δυνατότητα να πραγματοποιήσει ένα ταξίδι τέτοιας εμβέλειας.

 

Το βιβλίο αποτελεί μία έξοχη τοιχογραφία της Αμερικής, τόσο από γεωγραφική, όσο και από εθνολογική, λαογραφική, ιστορική και κοινωνική άποψη στις αρχές της δεκαετίας του ΄60. Αυτό που ενδιαφέρει τον Στάινμπεκ, ο οποίος διαθέτει την εξεταστική και εξονυχιστική ματιά του συγγραφέα, είναι οι άνθρωποι, τα ήθη και τα έθιμα κάθε πολιτείας, αλλά, δευτερευόντως, και η φύση και τα φυσικά τοπία.

 

Η αφήγηση είναι στρωτή και ρέουσα και το ενδιαφέρον του αναγνώστη αιχμαλωτίζεται τόσο από τις εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πληροφορίες για κάθε τόπο που παραθέτει ο συγγραφέας, όσο και από την ιδιαίτερα γλαφυρή πένα του. Στο τέλος του οδοιπορικού του ο Στάινμπεκ θα έρθει αντιμέτωπος πρόσωπο με πρόσωπο με τις ρατσιστικές αντιλήψεις που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή σε μεγάλο μέρος των ΗΠΑ.

 

Ο συγγραφέας δεν παραθέτει μόνο όμως γεγονότα, αλλά, αντιθέτως, δεν διστάζει να τα σχολιάσει και να τα κρίνει από καιρού εις καιρόν, όπως για παράδειγμα κάνει σχετικά με το πρόβλημα της περιβαλλοντικής ρύπανσης, του οποίου την ύπαρξη διαπιστώνει ήδη από το 1960, και θεωρεί, μάλιστα, απαραίτητη και τη λήψη μέτρων από τις πολιτείες που διασχίζει.

 

Ο σκύλος του συγγραφέα, ο Τσάρλι, προσθέτει το κωμικό και το γκροτέσκο στοιχείο στην αφήγηση του. Μπορεί να μην μιλάει, αλλά ο συγγραφέας τον αντιμετωπίζει λες και ήταν άνθρωπος- εξάλλου και ο τίτλος του βιβλίου του τον περιέχει. Είναι ο σύντροφος της μοναξιάς του και ο συνοδοιπόρος του στο μακρύ ταξίδι αυτογνωσίας και περιήγησης που πραγματοποιεί για να γνωρίσει καλύτερα τη χώρα του. Διότι, όπως μας λέει, δεν μπορείς να γράφεις για πράγματα που δεν γνωρίζεις καλά και από πρώτο χέρι.

 

Η περιγραφή του ταξιδιού του τερματίζεται κάπως απότομα και ο Στάινμπεκ επιλέγει να μην περιγράψει την επιστροφή του στη γενέτειρά του, το Σαλίνας. Θεωρώ, πάντως, πως ο αναγνώστης θα διάβαζε εξίσου ευχάριστα και την περιγραφή του ταξιδιού της επιστροφής του, αν ο Στάινμπεκ είχε μπει στον κόπο να τη συγγράψει.

 

Πασχάλης Λαμπαρδής, Πρόβα ζωής, εκδ. Αρμός

 

Ο Πασχάλης Λαμπαρδής είναι απλό χρόνια γνωστός στον κόσμο των ελληνικών γραμμάτων  και βραβευμένος συγγραφέας. Έχει συγγράψει τόσο ιστορικά μυθιστορήματα όσο και κοινωνικά μυθιστορήματα που εστιάζουν στην ψυχολογία των πρωταγωνιστών και στα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα.

 

Στην κατηγορία του κοινωνικού μυθιστορήματος εντάσσεται και το τελευταίο του πόνημα το «Πρόβα ζωής» που κυκλοφόρησε το προηγούμενο έτος από τις εκδόσεις Αρμός. Ο Λαμπαρδής έχει πραγματοποιήσει σπουδές στον τομέα της κλινικής και κοινοτικής ψυχολογίας και έχει ασχοληθεί επισταμένα με την ανθρώπινη συμπεριφορά. Είναι επομένως ο πλέον κατάλληλος για τη συγγραφή βιβλίων τέτοιου είδους που εστιάζουν, πάνω απ’ όλα στον ίδιο τον άνθρωπο, τις επιλογές και τις πράξεις του.

 

Το συγκεκριμένο βιβλίο, το  «Πρόβα ζωής», θα μπορούσε κάλλιστα να διαβαστεί και από εφήβους, αφού ασχολείται κυρίως με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους οι νέοι κυρίως στο οικογενειακό και το σχολικό τους περιβάλλον.

 

«Ας σταματήσουμε επιτέλους να κατηγορούμε συνεχώς τους άλλους, την κοινωνία, τη ζωή, το σύστημα, και να δούμε τι γίνεται με εμάς». Με σημαία το εν λόγω απόσπασμα, ο συγγραφέας μας προτρέπει να δούμε ολοκάθαρα τι πραγματικά συμβαίνει γύρω μας εστιάζοντας πρώτα απ’ όλα στον ίδιο μας τον εαυτό και να ασχοληθούμε με τα προβλήματα των νέων, με σκοπό να διαμορφώσουμε σωστούς αυριανούς πολίτες και ανθρώπους. Όλα αυτά υπό το πρίσμα της ματιάς ενός νεαρού φιλολόγου, ερωτευμένου με τη δουλειά του, που έχει βάλει σκοπό της ζωής του να βοηθήσει τους μαθητές του και ιδίως όλα εκείνα τα παιδιά που συνήθως κατηγορούνται ως απείθαρχα και προβληματικά μέσα στο πλαίσιο του αυστηρού σχολικού συστήματος.

Αυτός είναι ο Ραφαήλ και ένας τέτοιος «προβληματικός» μαθητής ο νεαρός Λεωνίδας. Κοντά του κι άλλοι μαθητές λυκείου που αντιμετωπίζουν προβλήματα στα σπίτια τους με γονείς που τους ακυρώνουν , τους μειώνουν, τους υπερπροστατεύουν και, ενίοτε, τους κακοποιούν σωματικά, ψυχολογικά ή λεκτικά. Διότι το σχολικό περιβάλλου αποτελεί πράγματι μία πρόβα ζωής για ό,τι μέλλει γενέσθαι και όλες οι σχολικές δράσεις μας υλοποιούνται έχοντας αυτή τη γνώση κατά νου. Ή τουλάχιστον έτσι θα έπρεπε να συμβαίνει σε ένα σχολικό περιβάλλον που ενσκήπτει πράγματι στα προβλήματα των μαθητών του.

 

Ο Ραφαήλ, μέσα από μία στοχευμένη δράση δημιουργικής γραφής και τις συμβουλές προς τους νέους εκκολαπτόμενους συγγραφείς, θα προσπαθήσει να προτρέψει τα παιδιά να ανακαλύψουν τον αληθινό εαυτό τους και τα πραγματικά τους ταλέντα και να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους ανοίγοντας τα δικά τους φτερά.

 

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα βιβλίο αισιόδοξο το οποίο στέλνει το ελπιδοφόρο μήνυμα ότι όλα γίνονται στη ζωή αρκεί να το προσπαθήσουμε, αφού όλα περνάνε από το χέρι μας. Διότι οι επιλογές μας είναι αυτές που καθορίζουν το πεπρωμένο μας και όχι η μοίρα. Αξίζει, επομένως, να αγωνιζόμαστε για έναν καλύτερο κόσμο ακόμη κι όταν όλα γύρω μας μας φαίνονται σάπια και άραχλα και αξίζει να βρίσκουμε τις ισορροπίες μέσα μας και να μην σταματάμε ποτέ να ονειρευόμαστε.

Τσαρλς Μπουκόβσκι,Σημειώσεις ενός πορνόγερου, εκδ. Μεταίχμιο

 

Ένα από τα καλύτερα δείγματα του είδους της λογοτεχνίας του περιθωρίου ή εκείνης η οποία συγκαταλέγεται στην τεχνική του "βρώμικου ρεαλισμού" αποτελεί το βιβλίο "Σημειώσεις ενός πορνόγερου" του Τσαρλς Μπουκόβσκι.

Ο Χένρι Τσαρλς Μπουκόβσκι, γερμανοαμερικανός ποιητής και συγγραφέας, γεννήθηκε το 1920 και έζησε ως το 1994. Έζησε κατά κύριο λόγο στο Λος Άντζελες και υπήρξε πολυγραφότατος. Έγραψε πάνω από πενήντα βιβλία και συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σπουδαιότερους Αμερικανούς συγγραφείς και ποιητές του εικοστού αιώνα, αν και το έργο κάποιες φορές τείνει να παραγνωρίζεται από κάποιους κριτικούς.

Οι "Σημειώσεις ενός πορνόγερου" αποτελούν για τους περισσότερους από τους φανατικούς αναγνώστες του το καλύτερο έργο του. Πρωτοδημοσιεύτηκαν τον Μάιο του 1967 στην εναλλακτική εφημερίδα του Λος Άντζελες "Open City" και έκαναν γρήγορα τον συγγραφέα διάσημο σε ολόκληρο τον κόσμο.

Δεν πρόκειται για μυθιστόρημα, αλλά περισσότερο για καταγραφή στιγμών από τη ζωή του ίδιου του συγγραφέα, ο οποίος ήταν, εξάλλου, γνωστός για την προσήλωσή του σε ό,τι αποκαλούμε «άσωτη» ζωή, δηλαδή στο αλκοόλ, στα τσιγάρα, τα ποτά, τα ξενύχτια και, φυσικά, τις γυναίκες, τις πραγματικές πρωταγωνίστριες του βιβλίου του μαζί με το σεξ. Όλα αυτά όμως συνδυαζόμενα με μία καλή δόση χιούμορ και άφθονες λογοτεχνικές κρίσεις. Δεν πρέπει αν ξεχνάμε ούτε στιγμή ότι ο πρωταγωνιστής του βιβλίου- και ο συγγραφέας στη συγκεκριμένη περίπτωση- είναι, πέρα απ’ όλα τα υπόλοιπα, ένας καταξιωμένος λογοτέχνης, ένας άνθρωπος που, παράλληλα με την άσωτη ζωή που διεξάγει, διαβάζει συνεχώς Κέρουακ, Ντοστογιέφσκι και πολλούς άλλους λογοτέχνες της εποχής του, αλλά και κλασικούς συγγραφείς.

Ο Μπουκόβσκι περιγράφει παραστατικότατα τις εμπειρίες του από την Αμερική της δεκαετίας του ’60 και επικεντρώνεται στην άλλη εκείνη πλευρά του αμερικανικού τρόπου ζωής, εκείνης του περιθωρίου και της παρακμής και όχι εκείνης των λεφτάδων και των ευνοημένων που κατάφεραν να υλοποιήσουν το περίφημο αμερικανικό όνειρο. Ο Μπουκόβσκι ασχολείται στο βιβλίο του με όλους εκείνους τους τύπους που θεωρούνται οι αποτυχημένοι της ζωής και που δρουν καθημερινά με μοναδικό γνώμονα στη ζωή τους την απόλαυση της στιγμής.

"Οι γυναίκες προσλαμβάνουν από τις πράξεις του αρσενικού μόνο αυτό που έχουν ήδη στο μυαλό τους- είτε κρίνοντας σκοπίμως λανθασμένα τις προθέσεις του είτε διαισθανόμενες την ύπαρξη ενός καταβεβλημένου θύματος πάνω στον ματωμένο σταυρό. Και στις δύο περιπτώσεις θα το αποτελειώσουν. Είτε επειδή του θέλουν είτε επειδή είναι αναγκασμένες να το κάνουν, αυτό δεν έχει καμιά σημασία για το θύμα. Το οποίο, φυσικά, είναι ο άντρας".

Οι «Σημειώσεις ενός πορνόγερου» είναι ένα βιβλίο γραμμένο με πνεύμα και χιούμορ που θα προκαλέσει άφθονο γέλιο στους αναγνώστες του. Η λογοτεχνία του περιθωρίου, επομένως, στην καλύτερή της στιγμή από την πένα ενός μεγάλου συγγραφέα, πιο κυνικού από ποτέ απέναντι σε όλα τα «στημένα» πράγματα και το κατεστημένο της ίδιας της ζωής.