Πέτερ Φρανκοπάν, Οι δρόμοι του μεταξιού, εκδ. Αλεξάνδρεια

 

 

Ένα βιβλίο -σταθμός σε ό,τι αφορά την παράθεση μιας παγκόσμιας ιστορίας, από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, υπογράφει ο καθηγητής Παγκόσμιας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Πέτερ Φράνκοπαν, Διευθυντής του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών, ειδικός σύμβουλος των Ηνωμένων Εθνών και ανώτερος σύμβουλος στην Παγκόσμια Τράπεζα και τους άξονες μεταφοράς. Το βιβλίο τιτλοφορείται «Οι δρόμοι του μεταξιού» και επικεντρώνεται στην ιστορία των δρόμων του μεταξιού ανά τους αιώνες.

 

Όπως μας εξομολογείται ο ίδιος ο συγγραφέας στον πρόλογο του βιβλίου του, η αγάπη του για τους χάρτες και την Ιστορία χρονολογείται από τα παιδικά του χρόνια. Πάντοτε όμως αναρωτιόταν για ποιον ακριβώς λόγο τα περισσότερα βιβλία της ιστορίας επικεντρώνονταν στην αφήγηση των γεγονότων της ευρωπαϊκής ιστορίας και της ιστορίας των ΗΠΑ και αγνοούσαν πολλά σημαντικά ιστορικά γεγονότα τα οποία αφορούσαν τον υπόλοιπο κόσμο. Έτσι λοιπόν, μεγαλώνοντας αποφάσισε να διορθώσει μόνος του την παράλειψη αυτή σπουδάζοντας πρώτα και ξαναγράφοντας ύστερα ο ίδιος την Ιστορία. Επίκεντρο της προσπάθειάς του αυτής καθίσταται το παρόν πόνημα, ένα πόνημα που ανταποκρίνεται και με το παραπάνω σε αυτό που αποκαλούμε σήμερα συγγραφή μίας παγκόσμιας ιστορίας.

 

Δεν πρόκειται για μια ιστορία όπως άλλες που έχουμε συνηθίσει να διαβάζουμε. Εδώ το κέντρο της εξιστόρησης τοποθετείται όχι στην Ευρώπη, αλλά στο κέντρο της Ασίας, στην πολύ σημαντική αυτή περιοχή σχετικά με τις παγκόσμιες γεωπολιτικές αξιώσεις σε παλαιότερες εποχές αλλά και στη σημερινή.

 

Ο Φράνκοπαν δεν διακατέχεται από κόμπλεξ αναωτερότητας σε ό,τι αφορά την παρουσίαση της πληθώρας των λαών που παρουσιάζονται στην ιστορία του. Ξεκινώντας από τους Πέρσες τον έκτο προχριστιανικό αιώνα, ακολουθεί τους δρόμους του μεταξιού στην κεντρική Ασία ανά τους αιώνες φτάνοντας μέχρι και τη σημερινή εποχή και τον γεωπολιτικών συμφερόντων πόλεμο που έχει εξαπολύσει ο Πούτιν κατά της Ουκρανίας.

 

Αρχαίοι Έλληνες, Πέρσες, Ρωμαίοι, Άραβες, Βίκινγκ, Σαφαβίδες, Μογγόλοι, Μαμελούκοι, Οθωμανοί, Βρετανοί, Ρώσοι και ένα σωρό άλλοι λαοί είναι μερικοί μονάχα από τους οποίους προσπάθησαν να ελέγξουν κατά καιρούς το τόσο προσοδοφόρο εμπόριο μεταξωτών, μπαχαρικών και άλλων αγαθών φερμένων από την Ανατολή στη Δύση και ανάποδα. Οι Δρόμοι του μεταξιού ανάλογα με την εξεταζόμενη ιστορική περίοδο μετονομάζονταν πότε σε δρόμους του χρυσού, σε δρόμους πίστης και προσκυνήματος, σε δρόμους ιερού πολέμου, δρόμους σιταριού, γενοκτονιών αλλά και ομόνοιας για κάποια χρόνια.

 

Ο Φράνκοπαν, επομένως, προβαίνει σε μία νέα εξιστόρηση της παγκόσμιας ιστορίας δίνοντας φωνή σε όλους εκείνους τους λησμονημένους λαούς, των οποίων ο ρόλος στα παγκόσμια πολιτικά τεκταινόμενα αποσιωπήθηκε για διάφορους λόγους. Αναμφισβήτητα, το βιβλίο του είναι ένα πόνημα που στοχεύει πρωτίστως στην κατανόηση και όχι στην απλή παράθεση των γεγονότων, ένα πόνημα που  θα έπρεπε να διαβάσουμε όλοι μας. Στα συν του πρέπει να συγκαταλεγεί το γεγονός ότι ο συγγραφέας δεν επιμένει στην παράθεση ανούσιων λεπτομερειών, αλλά, αντιθέτως, επικεντρώνεται στην ουσία των γεγονότων.

Ελένη Κεκροπούλου-Το σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης, Εκδ. Ωκεανός

 

Τη ζωή πολλών  μεγάλων Ελλήνων επιχειρηματιών και ευεργετών του 19^ου αιώνα, του Γεωργίου Ζαρίφη, του Ανδρέα Συγγρού, αλλά και των Χιωτών μεγαλεμπόρων, Μπαλτατζήδων και Ράλληδων παρουσιάζει η καταξιωμένη στον χώρο του ιστορικού μυθιστορήματος συγγραφέας Ελένη Κεκροπούλου. Το νέο της πόνημα έχει τίτλο «Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης» και ασχολείται με τις ζωές των πλούσιων και κοσμοπολιτών ομογενών του 19^ου αιώνα.

 

Η αρχή της υπόθεσης τοποθετείται εν έτει 1832 στην Κωνσταντινούπολη, όταν ο νεαρός Γεώργιος Ζαρίφης μπαίνει στη δούλεψη του μεγαλεμπόρου της Πόλης Δημητρίου Ζαφειρόπουλου. Ο νεαρός Γεώργιος, ικανότατος και πανέξυπνος έμπορος, γρήγορα θα χρισθεί διάδοχος της παραπαίουσας επιχείρησης του Ζαφειρόπολου και μαζί με τους τρεις γιους του θα καταφέρουν να σώσουν  την επιχείρηση από τη χρεωκοπία και να δημιουργήσουν έναν νέο εμπορικό οίκο που θα απλωθεί ως τα πέρατα της Οικουμένης. Τη συνεργασία αυτή σφραγίζει το πολύ επιτυχημένο συνοικέσιο του Ζαρίφη με την Ελεγκάκη, κόρη του Ζαφειρόπουλου.

 

Κοντά στη  κύρια αυτή εξιστόρηση της ζωής του Γεωργίου Ζαρίφη, η Κεκροπούλου εμφιλοχωρεί στιγμιότυπα από τις ζωές και τις επιχειρηματικές δράσεις άλλων μεγαλεμπόρων του 19^ου αιώνα, των Ράλληδων, του Ιωνίδη, των Ροδοκανάκηδων, των Μπαλτατζήδων και άλλων. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι υπήρξαν κοσμοπολίτες και κοσμογυρισμένοι και έζησαν σε μέρη όπως η Σμύρνη, η Κωνσταντινούπολη, η Αλεξάνδρεια, το Παρίσι, η Τεργέστη, η Μασσαλία. Έζησαν από πρώτο χέρι τις πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις του 19^ου αιώνα που ταλάνισαν τον  «Μεγάλο Ασθενή» , δηλαδή την παραπαίουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία, όπως το Ταζνιμάτ και τον Κριμαϊκό πόλεμο και ρισκάρισαν ουκ ολίγες φορές με τις τολμηρές επιχειρηματικές κινήσεις τους.

Όλοι αυτοί οι θιασωτές του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής που δεν δίσταζαν όμως να δηλώνουν περήφανα όπου σταθούν και όπου βρεθούν ότι ανήκαν στο ιερό γένος των Ρωμιών, μονάχα προς τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα και στις αρχές του εικοστού έστρεψαν το βλέμμα τους προς το μικροσκοπικό νεοσύστατο και καχεκτικό ελληνικό κράτος.

 

Η Κεκροπούλου στο βιβλίο της δεν αφήνει καμία πτυχή της ζωής τους δίχως εξιστόρηση. Μας αφηγείται πως ζούσαν οι γυναίκες τους, κλεισμένες στο σπίτι από τη μια και προορισμένες να γεννήσουν τους διαδόχους των επιχειρήσεων, αλλά και εξίσου κοσμογυρισμένες με τους άντρες τους από την άλλη, όταν εκείνοι τους επέτρεπαν να τους συνοδέψουν στα ταξίδια αναψυχής που πραγματοποιούσαν κατά καιρούς στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Μας παρουσιάζει με κάθε λεπτομέρεια τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονταν και το δεινό επιχειρηματικό τους δαιμόνιο, τις ιστορίες τους από το παρελθόν-ιδιαίτερα εκείνες των Χιωτών προσφύγων μετά από τη Σφαγή της Χίου το 1822, τα σπίτια και τις συνήθειές τους, τα πάρτι, τις βεγγέρες, τους έρωτες και τα ταξίδια τους.

 

Και μέσα σε όλα αυτά έτερος πρωταγωνιστής του βιβλίου το περίφημο Πέραν της Κωνσταντινούπολης, το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης, εκεί όπου μαζί με τη συνοικία του Φαναρίου χτυπούσε η καρδιά του ελληνισμού της Πόλης.

 

Η ιστορία της παραπαίουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας του 19^ου αιώνα που ευεργετήθηκε τα μέγιστα από τη δράση των Ελλήνων μεγαλεμπόρων που κατοικούσαν στα εδάφη της παρουσιάζεται επίσης στο βιβλίο. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να γίνει διαφορετικά; Ας μην ξεχνάμε ότι οι ζωές όλων αυτών των Ελλήνων μεγιστάνων του πλούτου που υπήρξαν πάνω απ’ όλα πολίτες του κόσμου ήταν άμεσα συνυφασμένες με τις κοσμοϊστορικές αλλαγές που έλαβαν χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο στα τέλη του 19^ου και στις αρχές του 20^ου αιώνα και συνδέονται με ό,τι αποκαλούμε σήμερα «Ανατολικό Ζήτημα».

 

Το «Το Σταυροδρόμι των Ρωμιών της Πόλης» είναι ένα έξοχο πόνημα, καρπός πολύχρονης έρευνας και ενασχόλησης της συγγραφέως με το συγκεκριμένο ζήτημα που δεν θα μας αφήσει ασυγκίνητους από καμία άποψη: τόσο γλώσσας και καλοδουλεμένης γραφής, όσο και υπόθεσης, αλλά και παράθεσης ιστορικών στοιχείων.

Κωνσταντίνος Λουκόπουλος, Για όλα υπάρχει ένας μύθος, εκδ. Κάκτος

 

Μια καλή ματιά σε ορισμένους από τους γνωστότερους μύθους των αρχαίων Ελλήνων προσφέρει το νέο βιβλίο του ειδικευμένου στο θέμα της μυθολογίας συγγραφέα, του Κωνσταντίνου Λουκόπουλου με τίτλο «Για όλα υπάρχει ένας μύθος».

 

Ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος, απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών είναι ο δημιουργός του εξαιρετικά επιτυχημένου διαδικτυακού μυθολογικού πρότζεκτ με τίτλο «The Mythologist». Αν λάβουμε, επομένως, υπόψη μας το παραπάνω γεγονός, αλλά και τις σπουδές που έχει πραγματοποιήσει, καταλαβαίνουμε ότι ο Λουκόπουλος είναι ο πλέον κατάλληλος να μας μιλήσει για τους διαχρονικούς ελληνικούς αυτούς μύθους, ιδωμένους όμως υπό το βλέμμα του σύγχρονου παρατηρητή.

 

Στον πρόλογο του βιβλίου του ο Λουκόπουλος θέτει ένας θεμελιώδες ερώτημα: για ποιον  λόγο άραγε οι αρχαιοελληνικοί μύθοι αφορούν τον σύγχρονο άνθρωπο και γιατί ακόμη θεωρούνται τόσο γοητευτικοί και ελκυστικοί στην ανάγνωσή τους κι ας έχουν περάσει τόσες χιλιετίες από την πρώτη στιγμή της δημιουργίας τους. Ο λόγος είναι, φυσικά, ότι οι άνθρωποι έχουν παραμείνει απελπιστικά ίδιοι στο διάβα των αιώνων. Τους αφορούν, δηλαδή, τα ίδια πράγματα, έχουν τα ίδια προβλήματα με τους αρχαίους και νιώθουν τα ίδια συναισθήματα όπως και οι άνθρωποι που έζησαν στον ίδιο τόπο πριν από τόσους αιώνες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι παραμένουν πάντοτε τόσο αγαπητοί και επίκαιροι.

 

 Η ελληνική μυθολογία είναι δομημένη πάνω σε όλα όσα δομούν την ανθρώπινη ύπαρξη και αποτελούν τα αδιαμφισβήτητα χαρακτηριστικά της. Αυτά δεν είναι άλλα από εκείνα τα αντιθετικά ζεύγη διαφόρων εννοιών που σχετίζονται με την ανθρώπινη ύπαρξη τα οποία επιλέγει ο Λουκόπουλος προκειμένου να ομαδοποιήσει και να παρουσιάσει τους αρχαίους μύθους στο βιβλίο του: φως και σκοτάδι, ειρήνη και πόλεμος, αλήθεια και ψέμα, φιλότητα και νείκος, έρωτας και μίσος, πλούτος και πενία, επιβράβευση και τιμωρία, δημιουργία και καταστροφή, θάρρος και δειλία και, τέλος, γέννηση και θάνατος.

 

Πρόκειται για έναν εξαίρετο τρόπο ταξινόμησης, ο οποίος επιτρέπει στον συγγραφέα να μιλήσει για ορισμένους από τους γνωστότερους ελληνικούς μύθους, όπως τον περίφημο τρωικό πόλεμο, το ταξίδι του Οδυσσέα, τα ξενοκοιτάγματα του Δία, την ιστορία του χρυσόμαλλου δέρατος, την ατυχία του Ορφέα και της Ευρυδίκης, αλλά και για ορισμένους όχι και τόσο δημοφιλείς, όπως πχ τα πέντε γένη του Ησιόδου, την ιστορία φιλίας του Δάμωνα και του Φιντία, την Κασσάνδρα και τον Λαοκόωντα, το σωτήριο ψέμα του Πολύφημου, τα Τάρταρα και τα Ηλύσια Πεδία  και άλλα πολλά.

Ούτε για μία στιγμή κατά την ανάγνωση του βιβλίου δεν ξεφεύγουμε από τη γνώση ότι συγγραφέας του εν λόγω πονήματος είναι ένας σύγχρονος άνθρωπος, αφού ο Λουκόπουλος διαρκώς προβαίνει κατά την παράθεση των μύθων σε συγκρίσεις και αναλογίες με τη σύγχρονη εποχή.

 

Οι αρχαιοελληνικοί μύθοι ιδωμένη μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης εποχής και καθημερινότητας είναι, επομένως, το βασικό θέμα του βιβλίου. Αν μη τι άλλο, πρόκειται για ένα θαυμάσιο ανάγνωσμα που θα μας επιτρέψει να θυμηθούμε ορισμένους από τους γοητευτικότερους μύθους που δημιούργησε ποτέ το ανθρώπινο μυαλό.

Ηλίας Μωραΐτης, Το σύνδρομο του Μεσσία, εκδ. Πηγή

 

Η τρίτη συγγραφική προσπάθεια του Ξανθιώτη συγγραφέα Ηλία Μωραΐτη είναι ένα εντελώς ασυνήθιστο

αστυνομικό μυθιστόρημα, στο οποίο προσιδιάζει περισσότερο ο τίτλος του ψυχολογικού θρίλερ. Το εν

λόγω πόνημα με τίτλο «Το σύνδρομο του Μεσσία» έχει ως ήρωα έναν ζωγράφο, ο οποίος πάσχει από μία

μορφή σχιζοφρένιας.

Το πρώτο βιβλίο του Ηλία Μωραΐτη με τίτλο «Σκληρές αλήθειες» (εκδόσεις Ψυχογιός)συνδύαζε έγκλημα

και ψυχολογία σε αγαστή ισορροπία. Στο δεύτερο βιβλίο του με τίτλο «Ο Σκακιστής», το οποίο έγινε και

best seller στις εκδόσεις του (εκδόσεις Πηγή), το βάρος έπεισε στη δημιουργία μιας εξαιρετικά έξυπνης

αστυνομικής ιστορίας με την, έστω και μικρή, παρουσία της ψυχολογικής διάστασης των ηρώων. Στο

«Σύνδρομο του Μεσσία» το ψυχογράφημα κερδίζει αναντίρρητα έδαφος σε σχέση με την αστυνομική

διάσταση του πονήματος. Δεν πρόκειται, δηλαδή για το σύνηθες αστυνομικό μυθιστόρημα, με πολλούς

υπόπτους, τους οποίους ανακρίνει η αστυνομία- και φυσικά κανένας από αυτούς δεν παρουσιάζεται

τελικά ως ο καταλληλότερος υποψήφιος δολοφόνος. Έτσι συμβαίνει συνήθως στα αστυνομικά

μυθιστορήματα όπου κάποιος άλλος μοιάζει να είναι πάντοτε ο δολοφόνος, μέχρι την τελευταία στιγμή

όταν αποδεικνύεται τελικά ότι ο ένοχος είναι εκείνος που συγκέντρωνε ως τότε τις λιγότερες πιθανότητες

γι’ αυτό. Αντιθέτως, η παρουσία των αστυνομικών στο συγκεκριμένο έργο είναι αρκετά περιορισμένη-

αλλά και ο αριθμός των υποψήφιων δολοφόνων- και η πένα του Μωραΐτη ασχολείται κατά κύριο λόγο με

τον πρωταγωνιστή, τον παρανοϊκό καλλιτέχνη Αγγελο Αλεξάκη.

Η υπόθεση του βιβλίου κινείται σε τέσσερις τόπους: Ιωάννινα, Αθήνα, Ιταλία και Χοσέ Ιγκνάτσιο της

Ουρουγουάης. Το μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης όμως λαμβάνει χώρα εκεί όπου συμβαίνει το

έγκλημα: στα Γιάννενα της δεκαετίας του ’80. Έκεί τρεις γυναίκες θα βρεθούν κατακρεουργημένες και

δολοφονημένες, κάτι εξαιρετικά συνηθισμένο, δυστυχώς, και στην αληθινή ζωή. Ο παρανοϊκός

καλλιτέχνης- ο οποίος αρνείται να πάρει πολλές φορές τα φάρμακά του- είναι ο υπ’ αριθμόν 1 ύποπτος

για τη δολοφονία.

Ο Αγγελος γνωρίζει ότι πάσχει από ψυχασθένεια. Αναζητά τον Θεό και την αληθινή αγάπη στα έργα του,

αλλά και στους ανθρώπους με τους οποίους συγχρωτίζεται. Αυτοί είναι ο διάσημος ψυχοθεραπευτής του,

μία φοιτήτρια ιατρικής, ένας ιδιωτικός ντετέκτιβ, ένας εκκεντρικός συλλέκτης έργων τέχνης και μία

ιδιοκτήτρια γκαλερί. Συνάμα είναι ένας άνθρωπος ερωτευμένος με τη ζωή, το γυναικείο φύλο αλλά και με

την τέχνη του. Ο Αγγελος αναρωτιέται διαρκώς για όλους εκείνους τους φόνους που συμβαίνουν γύρω

του, αλλά και για ένα σωρό παράξενα γεγονότα και αλλόκοτες συμπτώσεις που συμβαίνουν στον ίδιο και

σχετίζονται με τους ανθρώπους που αποπειρώνται να τον πλησιάσουν.

Στόχος του συγγραφέα ήταν, πάνω απ’ όλα, να παρουσιάσει την ταλαιπωρημένη ψυχοσύνθεση ενός

ψυχασθενούς στα μάτια του αναγνώστη. Και αυτό το πετυχαίνει πρωτίστως με την πρωτοπρόσωπη

αφήγηση που χρησιμοποιεί η οποία πετυχαίνει να διεισδύσει κατευθείαν μέσα στις πιο μύχιες σκέψεις

και επιθυμίες του Αγγελου.

Δεν μπορούμε να πούμε πολλά όταν θέλουμε να παρουσιάσουμε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, διότι θα

καταστρέψουμε τη μαγεία της ανάγνωσης. Θα πούμε μόνο ότι κι αν ακόμη κάπου αισθανθεί μπερδεμένος

ο αναγνώστης, το μόνο σίγουρο είναι ότι στο τέλος του βιβλίου όλες οι απορίες θα λυθούν και όλα τα

κομμάτια του περίτεχνου παζλ που δημιουργεί ο Μωραΐτης θα μπουν στη θέση τους.

Δεν πρέπει, πάντως, να λησμονήσουμε και την έντονα φιλοσοφική διάσταση του συγκεκριμένου

πονήματος, υπό τη μορφή ερωτημάτων που σχετίζονται με την ύπαρξη της αληθινής αγάπης, την

αναζήτηση του Θεού, αλλά και τον ρόλο που παίζει η τέχνη στη ζωή ορισμένων ανθρώπων. Η έντονα

φιλοσοφική αυτή διάσταση στο «Σύνδρομο του Μεσσία» συνυπάρχει με την καλλιτεχνική, αλλά και την

ψυχογραφική ενός σχιζοφρενή ανρθώπου.

Αν κάποιος πάντως θεωρεί ότι το δυνατότερο σημείο ενός θρίλερ είναι το αναπάντεχο φινάλε, η

αριστοτεχνική σύλληψη και η έξυπνα δομημένη πλοκή, τότε ο Μωραΐτης πετυχαίνει και τους τρεις από

τους στόχους του διάνα στο συγκεκριμένο βιβλίο. Αποδεικνύει έτσι εμπράκτως με το εν λόγω πόνημα ότι

κάθε συγγραφική του προσπάθεια μπορεί να είναι καλύτερη από την προηγούμενη και θέτει ψηλότερα

τον πήχη σε κάθε νέο του έργο. Μελλοντικά θεωρώ ότι θα εξελιχθεί σε έναν σπουδαίο εκπρόσωπο του

αστυνομικού-ψυχολογικού θρίλερ στη χώρα μας.