Ελένη Πριοβόλου, Το δέντρο με τις φωλιές, εκδ. Καστανιώτη

 

Ένα βιβλίο για αυτούς που σκέφτονται ελεύθερα, για όλους εκείνους που δεν υποτάσσονται στις κοινωνικές συμβάσεις και τις επιταγές του καταστημένου, ένα βιβλίο για όλους τους κατατρεγμένους και τους απάτριδες αυτού του κόσμου, εκείνους που, όπως τα πουλιά, δεν διστάζουν να ταξιδεύουν αέναα προς αναζήτηση ενός νέου τόπου κατοικίας και μιας καλύτερης ζωής. Σε όλες αυτές τις ψυχές είναι αφιερωμένο το νέο βιβλίο της Ελένης Πριοβόλου με τίτλο «Το δέντρο με τις φωλιές» και για όλους εκείνους μιλάει.

 

Η Μαρία ήταν από γεννησιμιού της μία ιδιαίτερη ύπαρξη. Της άρεσε να παρατηρεί τη φύση για ώρες ατέλειωτες και να μιμείται τους ήχους των πουλιών με τη φωνή της. Αρνήθηκε να ζήσει με τον τρόπο που θέλησαν να της επιβάλλουν οι γύρω της, αποκτώντας τη φήμη της «παράξενης», της «περιθωριακής» και ενίοτε της «σαλής». Η μεγάλη αγάπη της για τη φύση θα την ωθήσει να φτιάξει ένα θερμοκήπιο στο σπιτάκι της, καταμεσής ενός εύφορου κάμπου, και να αφιερωθεί στη μεγάλη της αγάπη: την καλλιέργεια των λουλουδιών. Την φαινομενικά ήσυχη όμως και αδιατάρακτη ζωή της θα ταράξει ο Νιζάμ, ένας ταλαιπωρημένος μετανάστης, εργάτης στα κτήματα των αδελφών της,  που, όπως και εκείνη, το μόνο που αποζητά είναι μία ήσυχη ζωή σε αρμονία με τη φύση. Ο Νιζάμ, με τις γνώσεις του για τα πουλιά και τις φωλιές που κατασκευάζει για αυτά, θα κερδίσει την καρδιά της Μαρίας και θα την ωθήσει να πάει ακόμη πιο κόντρα στο ρεύμα και να κάνει τη δική της «άτυπη» επανάσταση.

 

«Το δέντρο με τις φωλιές» είναι όπως και ένα από τα προηγούμενα βιβλία της, το «Στη ζωή νωρίς νυχτώνει», ένα βιβλίο βαθιά τρυφερό, συγκινητικό και ανθρώπινο. Είναι ένα βιβλίο-οδηγός για το πώς πρέπει να ζούμε, έχοντας ως συνοδοιπόρο στις ζωές μας την αγάπη και μόνον αυτή, την αγάπη τόσο για τους συνανθρώπους μας όσο και για τη φύση που μας περιβάλλει. Η συγγραφέας ορθώνει μία κραυγή αγωνίας για την απονιά του σύγχρονου κόσμου, για το ατέρμονο κυνήγι του κέρδους που επιμένει να δηλητηριάζει τις ζωές μας και τις μεταξύ μας σχέσεις και για την άρνηση πολλών ανθρώπων που ζουν σήμερα να ζήσουν τη ζωή τους όπως ακριβώς τη θέλουν, χωρίς να απαρνούνται όλη εκείνη την ομορφιά με την οποία η φύση επιμένει να μας αγκαλιάζει. Διότι τελικά φαίνεται πως οι απλοί άνθρωποι κι όχι απαραιτήτως οι «φωστήρες» και όλοι εκείνοι που έχουν συσσωρεύσει πολυάριθμους τίτλους πτυχίων, είναι αυτοί που  ξέρουν τελικά να απολαμβάνουν τη ζωή καλύτερα απ’ όλους μας.

 

Η συγγραφέας ασκεί μία καλά συγκαλυμμένη κριτική τόσο στον σύγχρονο αστικό και «αποστειρωμένο» τρόπο ζωής που αρνείται την ουσία, όσο και στις ανθρώπινες και επονείδιστες πρακτικές του κέρδους και του βιασμού τόσο της φύσης όσο και των αδύναμων ανθρώπων. Η Πριοβόλου δεν διστάζει να κρίνει τις σύγχρονες πρακτικές όλων εκείνων των καλά βολεμένων ανθρώπων που ζητιανεύουν ψεύτικες επιδοτήσεις και αποζημιώσεις στον βωμό του κυνηγιού του εύκολου χρήματος, αλλά και να καταδικάσει τις πρακτικές που έχουν οδηγήσει στην αναπότρεπτη πλέον κλιματική αλλαγή, δυσκολεύοντας τις ζωές όλων μας.

 

Πάνω απ’ όλα όμως, θέλει να δώσει φωνή σε όλους εκείνους τους ανθρώπους από τις φτωχές χώρες της Αφρικής και της Ασίας που δοκιμάστηκαν από απρόσμενα χτυπήματα της μοίρας και την ανελέητη φτώχεια, αλλά δεν δίστασαν να κυνηγήσουν το όνειρό τους για μια καλύτερη ζωή, έπεσαν θύματα εκμετάλλευσης στην πορεία αυτή και δεν σταμάτησαν όμως ποτέ να αγωνίζονται. Όλοι αυτοί, οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν ακόμη τον χλευασμό, την εκμετάλλευση και την περιφρόνηση από ανθρώπους με παρωπίδες που επιμένουν καθημερινά να τους υποτιμούν και να τους μηδενίζουν βασιζόμενοι στον αρχέγονο φόβο του ανθρώπου για τον «Άλλον», αυτόν που είναι διαφορετικός από εκείνους.

 

Η Πριοβόλου κατακτά την ευρυθμία του λόγου και σε αυτό της το πόνημα και καταφέρνει να κερδίσει τις καρδιές των αναγνωστώ της με μία ιστορία που διαβάζεται κυριολεκτικά απνευστί και θα μας κάνει να δούμε τον κόσμο που μας περιβάλλει με άλλα μάτια.

Μάιρα Παπαθανασοπούλου, Τα παιδιά της μεγάλης σιωπής, εκδ. Πατάκη

 

Στο τελευταίο της μυθιστόρημα με τίτλο «Η ιεραποστολική στάση» η γνωστή μας από τα παλιά συγγραφέας- κυρίως με τη μεγάλη επιτυχία της «Ο Ιούδας φιλούσε υπέροχα», Μάιρα Παπαθανασοπούλου, είχε ασχοληθεί με το Ανατολικό Βερολίνο την εποχή της πτώσης του υπαρκτού σοσιαλισμού. Το νέο της βιβλίο με τίτλο «Τα παιδιά της μεγάλης σιωπής» διαδραματίζεται επίσης στην Ανατολική Γερμανία και αναφέρεται και πάλι στο σκληρό ανατολικογερμανικό καθεστώς. Αυτή τη φορά όμως η συγγραφέας θέλει να μας αφηγηθεί την ιστορία των «Markos Kinder», των 1100 περίπου παιδιών μεταξύ 8 και 17 ετών που μεταφέρθηκαν στη Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας κατά τα έτη 1949 και 1950. Τα παιδιά αυτά έλαβαν το προσωνύμιο αυτό επειδή ο Μάρκος Βαφειάδης, η ηγετική αυτή φυσιογνωμία του ΚΚΕ, ήταν εκείνος που οργάνωσε την αποστολή τους εκεί.

Ο Ψυχρός Πόλεμος και τα τραύματα που αυτός έχει αφήσει σε πολλούς από τους ανθρώπους που τον έζησαν γίνεται, καμιά φορά, θέμα ταμπού για να το αφηγηθεί κανείς. Κι αυτό διότι τα μετεμφυλιακά πάθη και τα ψυχροπολεμικά πάθη ακόμη δεν έχουν καταλαγιάσει στην Ευρώπη, αλλά ούτε και στη χώρα μας. Ακόμη και σήμερα είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταφέρει κάποιος να μιλήσει με αντικειμενικότητα για τα εγκλήματα που έλαβαν χώρα τότε. Με αφετηρία, επομένως, τον ελληνικό εμφύλιο και τις επιπτώσεις που αυτός είχε στις ζωές των Ελλήνων των ορεινών κυρίως χωριών, αλλά και των παιδιών, ξεκινά η συγγραφέας την αφήγησή της, επικεντρωμένη στη ζωή του ανάπηρου εκ γενετής Σταύρου.

Ο Σταύρος, που γεννήθηκε χωρίς καρπό στο ένα του χέρι, θα εκπατριστεί σε τρυφερή ηλικία στη Δρέσδη. Θα ζήσει εκεί ως άνθρωπος χωρίς πατρίδα-ή σαν κάποιος που έχει δύο πατρίδες- προσπαθώντας να ανακαλύψει τις πραγματικές δυνάμεις που κρύβει το χαρισματικό μυαλό του. Ο Σταύρος ψάχνει σε όλη του τη ζωή απεγνωσμένα να γνωρίσει την τρυφερότητα, την αθωότητα και την αγάπη που έχασε όταν αποχωρίστηκε τη μητέρα του σε νεαρή ηλικία. Αυτή την ιστορία μας αφηγείται η Μάιρα Παπαθανασοπούλου. Δεν μένει όμως μονάχα στη δεκαετία του ’60, αλλά ξεκινά μία αναδρομή προκειμένου να αφηγηθεί τις πλήρεις ιστορίες των ηρώων του βιβλίου ήδη από τις αρχές του εικοστού αιώνα. Και αφού τα πραγματοποιήσει όλα αυτά, δεν θα διστάσει να δώσει μία ανατρεπτική τροπή στο βιβλίο της προσδίδοντάς του διαστάσεις κατασκοπευτικού θρίλερ. Γιατί για κάποιον περίεργο λόγο, ο Σταύρος θα μπει στο μάτι της Στάζι, της φοβερής μυστικής αστυνομίας στην Ανατολική Γερμανία. Το φινάλε του βιβλίου θα είναι εξίσου απρόσμενο.

Η Παπαθανασοπούλου δημιουργεί ένα έξοχο ιστορικό μυθιστόρημα, το οποίο απεικονίζει γλαφυρότητα της συνθήκες της καθημερινής ζωής στην Ανατολική Γερμανία, αλλά και τη ζωή στις κλειστές αγροτικές κοινωνίες της ορεινής Ελλάδας των μέσων του περασμένου αιώνα. Το βιβλίο της θίγει έξυπνα μία σειρά από σοβαρά κοινωνικά θέματα όπως τον πόνο του αποχωρισμού των γονέων από τα παιδιά τους, την εχθρότητα προς τους ξένους, τα τραύματα του εμφυλίου και τα εγκλήματα του αριστερού φασισμού, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει στην καθημερινή του ζωή ένας ανάπηρος, τόσο σε επίπεδο δεξιοτήτων, όσο και σε επίπεδο αποδοχής από τους συνανθρώπους του, τις προκαταλήψεις ενάντια σε κάθε τι διαφορετικό, αλλά και τον πολύ σημαντικό ρόλο που κατέχει τελικά η οικογένεια στις ζωές μας.

Η Παπαθανασοπούλου με πένα έξυπνα δηκτική ορισμένες φορές, άλλοτε με χιούμορ και άλλοτε με τρυφερότητα, αναδεικνύει στο βιβλίο της ένα θέμα παραμελημένο και αποσιωπημένο, δοσμένο με ένα αριστοτεχνικά δομημένο μυθιστόρημα στο οποίο αξίζει να αφιερώσουμε τον χρόνο μας.

Δανάη Ιμπραχήμ, Ο θησαυρός της Δαμασκού, εκδ. Πηγή

Μία διαφορετική και πρωτότυπη σειρά βιβλίων φαντασίας αναμεμειγμένων με ιστορικές πινελιές αποτελούν τα τρία βιβλία της Δανάης Ιμπραχήμ, μέρος της τριλογίας με τίτλο «Ο θησαυρός της Δαμασκού». Το τελευταίο μέρος έχει τον υπότιτλο «Το κάλεσμα της μοίρας», ενώ τα άλλα δύο «Το παιχνίδι των Θεών» και «Το όνειρο της ερήμου».

 

Τα βιβλία αυτά ίσως μας θυμίσουν λιγάκι Τόλκιν, από την άποψη της γερής δόσης μαγείας και φαντασίας που περιέχουν. Από την άλλη, ίσως μας θυμίσουν τα παραμύθια της Χαλιμάς, και τη λογοτεχνία της Μέσης Ανατολής, με τον Αλαντίν, τον Σεβάχ τον θαλασσινό και όλους αυτούς τους τόσο αγαπητούς στη Δύση ήρωες. Και αυτό είναι φυσικό, αφού και τα τρία βιβλία χρωματίζονται έντονα με τα χρώματα τη Ανατολής.

 

Το τελευταίο μέρος της τριλογίας «Ο θησαυρός της Δαμασκού» διαδραματίζεται εν έτει 674μ.Χ. τότε που η επεκτατικότητα των αραβικών φυλών βρισκόταν στο απόγειό της και ο πόλεμος με τη βυζαντινή αυτοκρατορία σε καθημερινή διάταξη. Η υπόθεσή του εκτυλίσσεται σε δύο πόλεις: την ολόλαμπρη Κωνσταντινούπολη, τη μυθική Βασιλεύουσα και την εξίσου τυλιγμένη στο πέπλο του μύθου Δαμασκό. Μικρό μόνο μέρος της υπόθεσης διαδραματίζεται εν πλω μεταξύ Κωνσταντινούπολης και Δαμασκού.

 

Το βιβλίο είναι στην ουσία μία συναρπαστική αναζήτηση του αποκαλούμενου «θησαυρού της Δαμασκού». Είναι βιβλίο πολυπρόσωπο, πολύχρωμο, γεμάτο με μαγεία, ερωτισμό, λάγνα ανατολή, αλλά και πολεμικές συγκρούσεις και βίαιες σκηνές. Τα τρία βασικά πρόσωπα-εν μέσω πολλών-που εμπλέκονται στην αναζήτηση του θησαυρού είναι μία σουλτάνα, ένας στρατιώτης και ένας ταπεινός άνδρας.

 

Οι ήρωες που πλάθει η Ιμπραχήμ, ακροβατώντας επιδέξια μεταξύ δύο εντελώς διαφορετικών κόσμων, μεταξύ Ανατολής και Δύσης, είναι σαν να μην έχουν παρελθόν. Αυτό δεν αφορά τον αναγνώστη και όλο το βάρος της αφήγησης πέφτει στο συναρπαστικό και γεμάτο δράση και εκπλήξεις παρόν που δεν αφήνει χρόνο στον αναγνώστη σχεδόν ούτε για να παρατηρήσει το περιβάλλον μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωές του. Τόσο καταιγιστική είναι η δράση του και τόσο πολλοί και γλαφυροί οι διάλογοι που κινούν τον μύθο.

 

Τι έχει αποφασίσει, άραγε, η μοίρα για τους τρεις αδύνατους θνητούς; Σουλτάνοι, χαλίφες, βυζαντινοί αυτοκράτορες, μουσουλμάνοι και χριστιανοί, βίαιοι πολέμαρχοι και γοητευτικές γυναικείες υπάρξεις, χαρέμια, μάγισσες και άνθρωποι που βρίσκονται σε διαρκή αναζήτηση, όλα αυτά αποτελούν τον πολύχρωμο καμβά του βιβλίου της Ιμπραχήμ, μίας συγγραφέως με μεικτή καταγωγή, αραβική και ελληνική, και, επομένως, της πλέον κατάλληλης για να συγγράψει ένα μυθιστόρημα που κινείται ανάμεσα στον μουσουλμανικό αραβικό κόσμο και τον χριστιανικό του Βυζαντίου. Εν ολίγοις, πρόκειται για μία δυνατή περιπέτεια φαντασίας που προορίζεται να διαβαστεί από όσους αγαπούν τα βιβλία με γρήγορο ρυθμό και καταιγιστική δράση.

 

 

 

Φωτεινή Παπαδημητρίου, Το δεσποτάτο της λίμνης, εκδόσεις Πηγή

 

Ένα πραγματικά εξαιρετικό ιστορικό μυθιστόρημα για τα Γιάννενα των Ύστερων βυζαντινών χρόνων είναι «Το Δεσποτάτο της Λίμνης», το οποίο αποτελεί την πρώτη συγγραφική προσπάθεια της Γιαννιώτισσας παιδιάτρου και συγγραφέως Φωτεινής Παπαδημητρίου. Το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα πραγματικό ταξίδι στον χρόνο για μία ιστορική περίοδο της οποία οι εξελίξεις στη συγκεκριμένη περιοχή μένουν συνήθως στο περιθώριο της Ιστορίας. Πράγματι, συνήθως η Άρτα επισκιάζει την ιστορία της πόλης των Ιωαννίνων τη συγκεκριμένη εποχή.

 

Η Παπαδημητρίου ξεκινά την ιστορία της εν έτει 1372 και τη φτάνει ως το 1430, όταν τα Γιάννενα περνούν  με ειρηνικό τρόπο στην κατοχή των Τούρκων. Η αφορμή για την επισκόπηση αυτής της περιόδου της Ιστορίας γίνεται με αφορμή μία ανασκαφή που λαμβάνει χώρα το έτος 1795, τότε που κυβερνήτης της πόλης είναι ο περίφημος Αλή Πασάς. Τότε ο λόγιος κληρικός Κοσμάς Μπαλάνος αναγνωρίζει στα θεμέλια  του νέου σαραγιού του Αλή Πασά τον χαμένο τάφο του Σέρβου δεσπότη των Ιωαννίνων Θωμά Πρελιούμποβιτς.

 

Πίσω στον χρόνο, στα τελευταία έτη του 14^ου αιώνα, πλήθος ευγενών στην πόλη των Ιωαννίνων υποφέρει υπό την τυραννική διοίκηση και τις αυθαιρεσίες του Σέρβου δεσπότη Θωμά Πρελιούμποβιτς. Πρωταγωνιστές είναι τα μέλη της οικογένειας των Φιλανθρωπινών και των Γλυκή. Κοντά σε αυτούς και η οικογένεια του Τσουκαλά, ταπεινού εργάτη στα κτήματα των Φιλανθρωπινών, με τη γλυκιά Παρασκευή να ερωτεύεται τον άρχοντα Στέφανο Γλυκή. Ο τελευταίος ανταποκρίνεται στον έρωτά της, αλλά η κοινωνία της εποχής δεν θα επιτρέψει την ένωσή τους.

 

Η Παπαδημητρίου πλέκει μία μυθιστορία, η οποία θα μπορούσε κάλλιστα να είναι αληθινή, μέσα στον πυρήνα των πραγματικών ιστορικών συμβάντων της εποχής. Οι χαρακτήρες είναι πολλοί, αληθινά ιστορικά πρόσωπα και μη, και οι εξελίξεις καταιγιστικές τόσο στις ζωές των πρωταγωνιστών όσο και στα ιστορικά γεγονότα. Ο Στέφανος Γλυκής από τα Γιάννενα θα επισκεφθεί τη Θεσσαλονίκη και κατόπιν την ίδια τη θρυλική Βασιλεύουσα, όπου θα γίνει ο έμπιστος του δεσπότη και μετέπειτα αυτοκράτορα Μανουήλ Παλαιολόγου. Οι εποχές είναι δύσκολες για τους Ρωμιούς. Η καταρρέουσα βυζαντινή αυτοκρατορία δέχεται από παντού πιέσεις. Οι Τούρκοι αναγκάζουν τους Ρωμιούς να γίνουν υποτελείς τους, ενώ την εποχή αυτή η παρουσία των Φράγκων στον ελλαδικό χώρο, η οποία έλκει την αφετηρία της στην άλωση του 1204, είναι διαρκής και απειλεί συνεχώς τα ελληνικά εδάφη.

Ο άνθρωποι της εποχής, όμως, δεν διαφέρουν κατά βάση από τους ανθρώπους του σήμερα. Έτσι και εδώ θα συναντήσουμε τρυφερούς ονειροπόλους σαν τον Στέφανο και την Παρασκευή, φθονερούς ανθρώπους σαν τον Αψαρά, τυράννους όπως τον Θωμά Πρελιούμποβιτς, αλλά και αγνές γυναίκες, τόσο φτωχές όσο και αρχόντισσες, όπως την Ευανθία και τη Βασιλική. Η ζωή των φτωχών αγροτών και των εύπορων αρχόντων παρουσιάζεται με κάθε λεπτομέρεια σε μία εποχή όπου οι ταξικές διαφορές ήσαν ιδιαίτερα έντονες. Μια εποχή όπου θανατικά, θανατηφόρες μάχες και λιμοί ήταν σε ημερήσια διάταξη, μια εποχή ανασφάλειας, στην οποία επιβίωναν οι πιο τυχεροί, αλλά και εκείνοι που ήξεραν να ελίσσονται.

 

Εν κατακλείδι, «Το Δεσποτάτο της Λίμνης» διεκδικεί δικαίως τον τίτλο ενός από τα  καλύτερα ιστορικά μυθιστορήματα που εκδόθηκαν το τρέχον έτος και φωτίζει μία σχετικά άγνωστη ιστορική περίοδο των Ιωαννίνων.