Ιαν μακ Γιούαν-Μαθήματα, εκδ. Πατάκη

 

Μια μυθιστορηματική καταγραφή του ταραγμένου εικοστού αιώνα και των πληγών που άφησε επάνω στις ταλαιπωρημένες ψυχές που έζησαν από κοντά τα σκαμπανεβάσματά του επιχειρεί ο γνωστός Βρετανός συγγραφέας Ίαν Μακ Γιούαν στο τελευταίο του πόνημα με τίτλο «Μαθήματα».

 

Πρωταγωνιστής είναι ο μικρούλης Ρόλαν Μπέινς, δεκατεσσάρων ετών,  ο οποίος μεγαλώνει σε μια Ευρώπη που μετρά τις πληγές του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Πιο συγκεκριμένα, είναι και αυτός ένα από τα παιδιά που επλήγησαν με τον πόλεμο και αναγκάζεται να μεγαλώσει σε ένα οικοτροφείο, μακριά από την οικογένειά του. Αφετηρία του έργου, επομένως, είναι η πιο καταστροφική σύγκρουση του εικοστού αιώνα και η άμεση συνέχειά της: ο ψυχροπολεμικός κόσμος και η Ευρώπη του σιδηρούν παραπετάσματος. Εν συνεχεία ο Γιούαν «παίζει» με το πολύ γνωστό μοτίβο της ερωτικής σχέσης μεταξύ μαθητή και καθηγητή, δηλαδή της ερωτικής, τραυματικής αλλά και καθοριστικής για τη μετέπειτα ανάπτυξη της προσωπικότητάς του σχέσης μεταξύ του δεκατετράχρονου αγοριού και της δασκάλας του πιάνου του, Μίριαμ Κορνέλ. Πρόκειται για το γνωστό μοτίβο όπου μία ώριμη σεξουαλικά και έμπειρη γυναίκα μυεί στις χαρές του έρωτα τον μικρό, άβγαλτο και άπειρο νεαρό αγόρι με όχημα και βασικό άξονα τη μουσική. Το συμβάν αυτό θα αποτελέσει και το πρώτο «μάθημα» για τον μικρό Ρόλαν, ένα μάθημα που θα τον στιγματίσει ανεπανόρθωτα.

 

Μετά από περιγραφή όλης της πορείας του εικοστού αιώνα, είκοσι πέντε χρόνια μετά, ο Ρόλαν θα βιώσει και το δεύτερο ακούσιο μάθημα με το οποίο η ίδια η ζωή θα τον φιλοδωρήσει ακούσια: την εγκατάλειψη της συζυγικής στέγης από τη γυναίκα του Αλίσσα, η οποία θα επιλέξει να ακολουθήσει το όνειρό της να γίνει συγγραφέας, αφήνοντάς τον ολομόναχο με τον επτά μηνών μόλις γιο τους. Σίγουρα η εγκατάλειψη της συζυγικής στέγης και το τραύμα που αφήνει στον εγκαταλειφθέντα δεν είναι κάτι νέο στη λογοτεχνία. Αντιθέτως είναι ένα επίσης πολύ γνωστό μοτίβο. Μήπως, κατά βάθος, τα δύο αυτά μαθήματα που θα λάβει ο Ρόλαν συνδέονται; Μήπως το δεύτερο είναι τελικά απόρροια του πρώτου; Όπως και να ‘χει,  το μόνο σίγουρο είναι ότι το δεύτερο αυτό «μάθημα» θα ωθήσει τον Ρόλαν σε μία de profundis κατάδυση στην οικογενειακή του ιστορία. Σημειωτέον δε, ότι το δεύτερο αυτό «μάθημα» του Ρόλαν λαμβάνει χώρα όταν έχει μόλις συμβεί η καταστροφική έκρηξη του Τσερνόμπιλ. Ο ψυχρός πόλεμος και τα τραύματα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου για την Ευρώπη και τους ανθρώπους της αποτελούν το δίχως άλλο το επίμονο οστινάτο του βιβλίου.

 

Πολυθεματικό, επικό, διδακτικό, πολυποίκιλο με έντονη ψυχολογική, αλλά και ψυχροπολεμική χροιά, το βιβλίο του Γιούαν είναι αρκετά διαφορετικό από τα υπόλοιπα πονήματά του, αποδεικνύοντας τις πολλαπλές δυνατότητες της πολυχρωματικής πένας του.

Τόβε Ντιτλέουσεν, Η τριλογία της Κοπεγχάγης, εκδ. Πατάκη

 

Στην Ελλάδα γνωρίζουμε ελάχιστα για τη λογοτεχνία του μακρινού Βορρά, και αυτά τα οποία γνωρίζουμε αφορούν κυρίως  την αστυνομική λογοτεχνία. Μετρημένοι στα δάχτυλα είναι, επομένως, οι Έλληνες αναγνώστες που έχουν διαβάσει κλασική δανέζικη λογοτεχνία του εικοστού αιώνα, όπως την παρούσα συγγραφέας Τόβε Ντιτλέουσεν,  η οποία είναι και μία από τις πιο σημαντικές συγγραφείς της μικρής αυτής σκανδιναβικής χώρας. «Η τριλογία της Κοπεγχάγης» θεωρείται το απόλυτο αριστούργημά μιας συγγραφέως η οποία γεννήθηκε το 1917, από μικρή ονειρευόταν να γίνει ποιήτρια, έζησε μια ταραγμένη ζωή και έθεσε τελικά η ίδια τέλος στη ζωή της στα πενήντα οκτώ της έτη, μετά από τέσσερις γάμους και μια ζωή γεμάτη εξαρτήσεις από τοξικές ουσίες και ψυχολογικά προβλήματα.

 

Το πρώτο μέρος του έργου γράφτηκε το 1967 και τιτλοφορείται Παιδική ηλικία. Σε αυτό η συγγραφέας αφηγείται τα παιδικά της χρόνια σε μια εργατική γειτονιά της Κοπεγχάγης. Η Τόβε είναι ένα παιδί διαφορετικό, ένα παιδί απροσάρμοστο στο περιβάλλον του, κυρίως επειδή εμφορείται από το όνειρο της συγγραφής. Η Τόβε είναι μία ανερχόμενη ποιήτρια και λογοτέχνης, κάτι το οποίο θα φανεί ξεκάθαρα στο επόμενο μέρος της τριλογίας με τίτλο Νιάτα- το οποίο γράφτηκε επίσης το 1967. Σε αυτό η συγγραφέας θα μας περιγράψει τα πρώτα ξυπνήματα της σεξουαλικότητάς της, αλλά και τις απαρχές της καριέρας της και της ανεξαρτησίας από την οικογένειά της μετά από τη γνωριμία με τον πρώτο της σύζυγο, έναν εκδότη που θα τη βοηθήσει να πραγματοποιήσει το όνειρο της συγγραφής. Το τρίτο και τελευταίο μέρος της τριλογίας έχει τίτλο  Εξάρτηση και είναι το συγκλονιστικότερο απ’ όλα, αφού σε αυτό η αφηγήτρια θα επικεντρωθεί στις  τραγικές εμπειρίες της από τη χρήση ναρκωτικών ουσιών, έναν εφιάλτη στον οποίο κύλισε εξ’ αιτίας του τρίτου συζύγου της.

 

Το είδος της εξομολογητικής αυτοβιογραφίας σήμερα γνωρίζει άνθηση.  Έτσι και η τριλογία της Κοπεγχάγης εντάσσεται ακριβώς σε αυτό το είδος του μυθιστορήματος, εξομολογητικό, αυτοβιογραφικό, που αποτελεί τοιχογραφία μίας ολόκληρης εποχής. Το παρόν πόνημα, βέβαια, δικαίως εντάσσεται και στο είδος της φεμινιστικής λογοτεχνίας μιας και γυναίκα είναι η αυτοβιογραφούμενη πρωταγωνίστρια. Η Ντιτλέουσν παρουσιάζει διαδοχικά όλους τους ρόλους που έχει στον εικοστό αιώνα μία γυναίκα, ρόλοι που διαρκώς συγκρούονται μεταξύ τους: κόρη, σύζυγος, μητέρα. Το γεγονός αυτό θα κάνει όλες τις σημερινές αναγνώστριες να νιώσουν εξαιρετικά οικεία με το βιβλίο αυτό, αφού οι αλληλοσυγκρουόμενοι ρόλοι στη ζωή μιας γυναίκας εν έχουν αλλάξει ούτε στο ελάχιστο ούτε στον εικοστό πρώτο αιώνα.

 

Ο τελευταίος ρόλος ο οποίος θα ενδυθεί η Ντιτλέουσεν είναι αυτός της εξαρτημένης από το αλκοόλ και τις ναρκωτικές ουσίες γυναίκας. Αυτό το κομμάτι του βιβλίου θα ταράξει και θα συγκινήσει τους αναγνώστες, αφού, όσοι από αυτούς δεν έχουν εμπειρία σε τέτοιου είδους αναγνώσματα θα εκπλαγούν και θα απορήσουν με τα τεχνάσματα στα οποία μπορεί να καταφύγει ένας τοξικομανής προκειμένου να αποκτήσει τη δόση του.

 

Η τριλογία περιγράφει ουσιαστικά την τραγική πορεία μιας γυναίκας που ξεκινά τη ζωή της γεμάτη όνειρα και καταλήγει τελικά μα περιθωριοποιηθεί μετά από τα τραγικά συναπαντήματα με τη ζωή και τις δυσάρεστες πολλές φορές εκπλήξεις που της επιφυλάσσει. Δυνατό, συγκινητικό, ευαίσθητο, εξομολογητικό και άκρως γυναικείο, το τριμερές μυθιστόρημα της Ντιτλέουσεν αποτελεί πράγματι μία κορυφαία νότα στην κλασική λογοτεχνία.

Φεβρωνία Τσερκέζογλου, Ο αγγελιοφόρος των βασιλιάδων της Σπάρτης, εκδ. Πηγή

 

 

Με μία άγνωστη περίοδο της αρχαίας ελληνικής ιστορίας ασχολείται το ιστορικό μυθιστόρημα της δικηγορίνας και δικαστίνας Φεβρωνίας Τσερκέζογλου-Δρίβα από την Αθήνα, το πρώτο της λογοτεχνικό πόνημα. «Ο αγγελιοφόρος των βασιλιάδων της Σπάρτης» διαδραματίζεται στην αρχαία Ελλάδα και τη Σπάρτη την εποχή της παρακμής του πολιτικού κόσμου, δηλαδή στα μέσα του τρίτου προχριστιανικού αιώνα.

 

Την εποχή εκείνη οι δύο μεγαλύτερες πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας, δηλαδή η Αθήνα και η Σπάρτη είχαν γνωρίσει αμφότερες την παρακμή. Το άστρο της Μακεδονίας είχε αρχίσει να δύει, ενώ μια άλλη μεγάλη δύναμη αναδεικνύονταν σιγά σιγά μέσα από το σκοτάδι στη δυτική Μεσόγειο: οι Ρωμαίοι. Στο ηπειρωτικό ελλαδικό χώρο κυριαρχούν πολιτικές συσσωματώσεις όπως η Αχαϊκή και η Αιτωλική Συμπολιτεία, οι οποίες, ακολουθώντας πιστά την παράδοση των Ελλήνων που μάχονται μεταξύ τους, πολεμούσαν διαρκώς, τόσο μεταξύ τους όσο και με τη Σπάρτη, της οποίας το άστρο έχει αρχίσει επίσης να δύει την εποχή που μιλάμε.

 

Η αρχαία Σπάρτη αντιμετώπιζε φοβερό πρόβλημα λειψανδρίας. Στα πρόσωπα των βασιλέων Άγη του Τέταρτου και Κλεομένη του Τρίτου η Σπάρτη θα βρει τους οραματιστές και τους κοινωνικούς μεταρρυθμιστές που χρειάζεται προκειμένου να επιβιώσει. Ο Άγης ο Τέταρτος ονειρεύεται αναδασμό της γης και παραγραφή των χρεών. Θα μπορέσει άραγε να επιτύχει τα  σχέδιά του; Διότι πλάι σε αυτούς τους κοινωνικούς οραματιστές υπάρχουν και οι συντηρητικές δυνάμεις του παρελθόντος που απεύχονται κάθε αλλαγή και προσπαθούν να εμποδίσουν τις μεταρρυθμίσεις. Ο Άγης ο Τέταρτος θα δολοφονηθεί, ο Κλεομένης θα εξοριστεί… Κοινό σημείο μεταξύ των δύο αυτών βασιλιάδων θα είναι ο απελεύθερος Αγάθων, ένας έμπιστος αγγελιοφόρος που θα υπηρετήσει πιστά τους βασιλιάδες του. Ο ίδιος θα ερωτευτεί σφόδρα τη Δανάη από τις Καφυές, η ζωή όμως δεν φαίνεται αποφασισμένη να τους αφήσει να ζήσουν μαζί.

 

Το μυθιστόρημα απεικονίζει εξαιρετικά παραστατικά τη ζωή στην αρχαία Ελλάδα και ειδικά τις πολιτικές έριδες στην αρχαία Σπάρτη, αλλά και τον επακριβή τρόπο λειτουργίας του σπαρτιατικού πολιτεύματος και τις εμφύλιες διαμάχες των Ελλήνων. Η συγγραφέας εμμένει ιδιαίτερα στην περιγραφή των βασάνων των δούλων, αλλά σκιαγραφεί επίσης εξαιρετικά τις ζωές των γυναικών στην αρχαία Ελλάδα. Η υπόθεση συνδυάζεται αριστοτεχνικά με την Ιστορία και η μυθιστορία δεν υστερεί σε σχέση με την Ιστορία, όπως συμβαίνει κάποιες φορές στα ιστορικά μυθιστορήματα. Καλογραμμένο και γλαφυρό, το πρώτο πόνημα της Τσερκέζογλου προορίζεται αναμφίβολα για τους λάτρεις της ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας και υπόσχεται να τους συναρπάσει.

Ιωάννης Προκόπης, Το θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, εκδ. Πηγή

 

Με άγνωστα γεγονότα που συνέβησαν στα τέλη του δέκατου ένατου και τις αρχές του εικοστού αιώνα  τα οποία αφορούν τον χαμένο θησαυρό του Μεγάλου Αλεξάνδρου και κινούνται μεταξύ μύθου και ιστορίας, ασχολείται ο Ιωάννης Προκόπης στο πρώτο ιστορικό του μυθιστόρημα με  τίτλο «Το θησαυροφυλάκιο με το Σκήπτρο του Μεγάλου Αλεξάνδρου». Με την εν λόγω ιστορία, άγνωστη για τους περισσότερους από εμάς, ασχολήθηκε κατά κόρον ο τύπος της εποχής τότε στην Ελλάδα, πράγμα που μπορεί κανείς εύκολα να διαπιστώσει, αν ανατρέξει στη βιβλιογραφία την οποία παραθέτει ο συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου του. Πράγματι, εφημερίδες όπως το Ελεύθερο Βήμα, η Βραδυνή, οι εφημερίδες Μακεδονία και Εμπρός, η Σκριπ και τα Μακεδονικά Νέα δημοσίευσαν πάμπολλα άρθρα μεταξύ 1909 και 1937 κατά βάση σχετικά με το τι απέγινε ο τεράστιος θησαυρός που ο μέγας Αλέξανδρος έφερε από τις κατακτήσεις του στην ανατολή, που ακριβώς τον έκρυψε και τι ακριβώς πρέσβευε τελικά η άγνωστη μέχρι πρότινος ιστορία του ημερολογίου και του φακέλου του ερευνητή Καβίνσκυ. Τμήματα αυτών των αρχείων υπάρχουν στα χέρια επιτήδειων χρυσοθήρων μέχρι και σήμερα.

 

Ανάμεσα στους θησαυρούς αυτούς που έφερε ο Μέγας Αλέξανδρος από την ανατολή, βρισκόταν και ένα σκήπτρο που ανήκε άλλοτε σε αρχαίους Βαβυλωνίους βασιλιάδες. Αυτό το σκήπτρο το δώρισαν στον Μέγα Αλέξανδρο οι Χαλδαίοι ιερείς μετά από τη θριαμβευτική του είσοδο στη Βαβυλώνα το 331 π.Χ. Σύμφωνα με μία άποψη, μάλιστα, οι ίδιοι αυτοί ιερείς φέρεται να δηλητηρίασαν τελικά τον μεγάλο Μακεδόνα βασιλέα. Η θεωρία της δολοφονίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου βέβαια, δεν μας είναι άγνωστη, όμως για πρώτη φορά συνδέεται με τους Χαλδαίους ιερείς που φέρονται ως δολοφόνοι.

 

Στο παρόν πόνημα,  στον παρόντα χρόνο, ο μυστηριώδης κύριος G, είναι ο πρωταγωνιστής της ιστορίας και ο συνάμα ο χρυσοθήρας ο οποίος αναζητά τη λύση στο μυστήριο του θησαυρού. Παράλληλα με την έρευνα του κυρίου G, μέρος της υπόθεσης διαδραματίζεται και στο μακρινό παρελθόν της αρχαιότητας με πρωταγωνιστή τον ίδιο τον Μέγα Αλέξανδρο και τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του. Αυτό γίνεται, αναντίρρητα, προκειμένου ο αναγνώστης να μπει για τα καλά στο κλίμα του βιβλίου, αλλά και να για να γνωρίσει από πρώτο χέρι πράγματα για τα οποία ο σύγχρονος κύριος G, και ο κάθε τυχόντας χρυσοθήρας, δεν διατυπώνει παρά μονάχα υποθέσεις.

 

Δολοφονήθηκε τελικά ο Μέγας Αλέξανδρος; Κι αν ναι, τι λόγο είχαν οι Χαλδαίοι ιερείς να τον δολοφονήσουν, αλλά και να του δωρίσουν το σκήπτρο των αρχαίων βασιλέων τους; Τι απέγινε ο θησαυρός που έφτασε στη Μακεδονία και το περίφημο αυτό σκήπτρο εν τέλει; Ποιος ήταν, τελικά,  αυτός ο ιστορικός ερευνητής ο κύριος Καβίνσκυ; Και, τέλος, τι σχέση μπορεί να έχει με τον θησαυρό του Μεγάλου Αλεξάνδρου το ανάκτορο Σένμπρουν στη Βιέννη, το Άγιον Όρος, ο Βενιζέλος και ο βασιλεύς Αλέξανδρος;

 

Στα ερωτήματα αυτά επιχειρεί να ρίξει φως ο συγγραφέας διασταυρώνοντας πολύ επιτυχημένα τον μύθο με την Ιστορία και ανατέμνοντας ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της τελευταίας. Όλα αυτά μέσα σε ένα διαφωτιστικό και καταιγιστικό ιστορικό μυθιστόρημα.