Φιλολογικός Όμιλος Ελλάδος, Πατησίων και Βερανζέρου γωνία, εκδ. Γράφημα, 2023

 

Δέκα διηγήματα τεχνοτροπίας δομημένου ρεαλισμού α' επιπέδου που μας ταξιδεύουν παραστατικότατα στην Αθήνα της δεκαετίας του '60 υπογράφουν δέκα συγγραφείς, μέλη του Φιλολογικού Ομίλου Ελλάδος. Η συλλογή τιτλοφορείται "Πατησίων και Βερανζέρου γωνία, Αθήνα 1960-1970" και περιλαμβάνει ακόμη μία εισαγωγή του Κωνσταντίνου Λίχνου η οποία αναλύει την τεχνοτροπία α' επιπέδου του δομημένου ρεαλισμού, καθώς και σύντομα περιληπτικά σημειώματα για κάθε διήγημα από την Αφροδίτη Διαμαντοπούλου.

Το έχουμε πει πολλές φορές, αλλά θα το ξαναπούμε: το μεγάλο πλεονέκτημα της εν λόγω νοοτροπίας είναι ότι η δύναμη των περιγραφών της μας μεταφέρει κατευθείαν στην καρδιά της εποχής κατά την οποία διαδραματίζεται το εκάστοτε λογοτεχνικό πόνημα δομημένου ρεαλισμού. Επειδή ακριβώς πρόκειται για έναν ακραίο και δίχως εξωραϊσμούς ρεαλισμό, όλες οι ακριβείς συνθήκες της εκάστοτε εποχής αποκαλύπτονται μπροστά στα μάτια των αναγνωστών. Έτσι, ο δομημένος ρεαλισμός είναι μία λογοτεχνική κίνηση άκρως φιλική και κατάλληλη-όχι όμως και εύκολη- για να χρησιμοποιήσει κανείς, εφόσον θέλει να γράψει λογοτεχνία με υπόθεση που διαδραματίζεται σε παρελθόντα χρόνο από τον 19ο αιώνα και μετά. Σε κάθε ένα από τα διηγήματα ανατέμνεται μία δεδομένη χρονική στιγμή μέσα από τα μάτια ενός δρώντος υποκειμένου. 

Ο Αντώνης Χαριστός, Πρόεδρος του Φιλολογικού Ομίλου, στο διήγημά του με τίτλο "Πέντε δάχτυλα και μία σφαίρα" εξετάζει τη στιγμή της πρώτης δολοφονίας που διέπραξε η χούντα την ημέρα της εγκαθίδρυσής της, στις 21 Απριλίου του 1967, με θύμα μία άτυχη γυναίκα τη Μαρία Καλαβρού. 

Ο Κώστα Λίχνος, από την άλλη, Αντιπρόεδρος του Ομίλου, μας ταξιδεύει στους πρώτους μήνες του 1967, λίγο πριν από το Πραξικόπημα των Συνταγματαρχών , σε μία πολιτική συζήτηση που διαδραματίζεται ανάμεσα σε δύο μέλη της ΕΔΑ. Το ταραγμένο πολιτικό σκηνικό της εποχής γίνεται εδώ ολοφάνερο στο διήγημά του που τιτλοφορείται "Καλή δύναμη σ' εμάς". 

Αντιθέτως το διήγημα του Νίκου Καψιάνη με τίτλο " Το παράσημο" τοποθετείται χρονικά στις αρχές της δεκαετίας του '60 και έχει ως κεντρικό ήρωα έναν δεξιό και συντηρητικό κουρέα, θαυμαστή της πολιτικής του Καραμανλή.

 Η Μαρία Καραθανάση θέτει στο μικροσκόπιο τη μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που επιχείρησε ο Γεώργιος Παπανδρέου και έληξε τελικά άδοξα μετά το Πραξικόπημα. Αυτό επιχειρείται μέσω μιας συζήτησης φοιτητών στο διήγημά της με τίτλο "Η Οδύσσεια μιας μεταρρύθμισης". 

Ο Ευστράτιος Τζαμπαλάτης, εν αντιθέσει, κινεί τους ήρωές του σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, εκείνον της εργατιάς και της φτωχολογιάς στην κακόφημη Τρούμπα του Πειραιά. Το διήγημά του με τίτλο "Σώματα από ατσάλι" διαδραματίζεται κατά την άνοιξη του 1967, όταν η χούντα αποφάσισε να βάλει λουκέτο στα καμπαρέ και τα καταγώγια της συνοικίας αυτής.

Η Μάντυ Τσιπούρα και η Νίκη Σκουτέρη ασχολούνται στα δύο επόμενα διηγήματα με τον θάνατο του Γέρου της Δημοκρατίας, του Γεωργίου Παπανδρέου. Η μεν Μάντυ Τσιπούρα παρουσιάζει τις αντιδράσεις στον κόσμο των ρεπόρτερ την ημέρα της είδησης του θανάτου του στο διήγημα με τον τίτλο "Η είδηση που κλόνισε τη δικτατορία", ενώ η Νίκη Σκουτέρη στο διήγημά της με τίτλο "Η Ελλάδα κλαίει" παρουσιάζει τη μέρα της κηδείας μέσα από τα μάτια ενός απλού πολίτη.

Η Λουκία Πλυτά ανατέμνει ένα εντελώς διαφορετικό ζήτημα το οποία απασχολούσε έντονα τη μετεμφυλιακή Αθήνα, εκείνο της εγκατάλειψης των βρεφών στο Δημοτικό Βρεφοκομείο Αθηνών. Αυτές τις άγνωστες τραγωδίες των εγκαταλελειμμένων βρεφών εξετάζει στο διήγημά της με τον εύλογο τίτλο "Η βρεφοδόχος".

Η Γεωργία Δεμπερδεμίδου στο δικό της διήγημα με τίτλο "Λαμπρή γαμήλια τελετή" ασχολείται με το λαμπρό κοσμικό γεγονός της εποχής, τους γάμους του βασιλέα των Ελλήνων Κωνσταντίνου Β΄ και της πριγκίπισσας Άννας Μαρίας οι οποίοι τελέστηκαν στις 18 Σεπτεμβρίου του 1964.

Τέλος, με τις ταραχές των Ιουλιανών ασχολείται το τελευταίο διήγημα του βιβλίου εκείνο της Μαργαρίτας Γριμάνη με τίτλο "Λευτεριάς λίπασμα οι πρώτοι νεκροί". Τα Ιουλιανά τα παρακολουθούμε εδώ μέσα από τα μάτια ενός ένστολου.

Επομένως, σχεδόν κανένα από τα μείζονα γεγονότα της δεκαετίας του 1960 δεν αφήνεται απέξω στην τόσο παραστατική αυτή συλλογή διηγημάτων που θα μας μεταφέρει στην εποχή που τόσο καλά γνωρίζουμε όλοι μας μέσα από τις παλιές, καλές ελληνικές ταινίες.

Timothy Garton Ash-Πατρίδες, μία προσωπική ιστορία της Ευρώπης, εκδ. Ψυχογιός, 2023

 

Μία εντελώς διαφορετική, προσωπική, βιωματική και απλά υπέροχη, ιστορία της Ευρώπης υπογράφει ο Βρετανός ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Ο εν λόγω συγγραφέας συνδυάζει πολύ επιτυχημένα την αφήγηση ιστορικών γεγονότων με, αφενός, την κριτική τους από τον ίδιο, αλλά και με την αφήγηση των δικών του προσωπικών εμπειριών από την Ευρώπη που αποκόμισε μέσα από τα ταξίδια και τις δικές του επαφές.

 

Πρόκειται, επομένως, για την ιστορία από το 1945 και μετά, το κομμάτι, δηλαδή, εκείνο της Ιστορίας που βίωσε ο ίδιος προσωπικά. Γι’ αυτό και αφετηρία αποτελεί το έτος 1945, όταν η Ευρώπη προσπαθούσε να μαζέψει τα κομμάτια της μετά από τον καταστροφικό Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του, επομένως, μας αφηγείται την ιστορία αυτής ακριβώς της κατεστραμμένης Ευρώπης από το 1945 ως το 1961.  Και, δυστυχώς, καταλήγει ο συγγραφέας, ενώ όλοι είχαν πει τότε «Ποτέ ξανά» για αυτή τη φρίκη που έζησε τότε η ανθρωπότητα, να που ξαναζήσαμε τα ίδια, πρώτα στο Κόσσοβο και τη Βοσνία και μετά στην Ουκρανία.

 

Ακολούθως ο συγγραφέας ασχολείται με τη διαιρεμένη Ευρώπη όπως αυτός την έζησε στα χρόνια της νιότης του, όταν αυτή ήταν διαιρεμένη με το τείχος του Βερολίνου στο Δυτικό και το Ανατολικό μπλοκ. Το κεφάλαιο αυτό ασχολείται με τα γεγονότα που έλαβαν χώρα στην Ευρώπη από το 1961 έως και το 1979.  Ακολούθησε η δεκαετία του ’80, η δεκαετία των αλλαγών, τα γεγονότα της οποίας εξετάζονται στα επόμενο κεφάλαιο. Κατά τη δεκαετία αυτή φάνηκε για άλλη μία φορά η δυνατότητα της Ευρώπης να επανακάμπτει ενωμένη. Ακολούθησε, επομένως, ανοδική πορεία, κάτω από την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού και την εκ νέου ένωσή της.

 

Στο επόμενο κεφάλαιο που αφορά τα έτη από το 1999 έως και το 2007, η Ευρώπη παρουσιάζεται μεν ως θριαμβεύουσα, μετράει όμως δύο νέες πληγές: εκείνη του κύματος της τρομοκρατίας που ξεχύθηκε μετά την 11^η Σεπτεμβρίου και εκείνης του φαντάσματος από το παρελθόν, δηλαδή του πολέμου που επανήλθε στη Γιουγκοσλαβία.

 

Το τελευταίο κεφάλαιο, αφορά την σημερινή κλονισμένη Ευρώπη μας, εκείνη του Brexit και των κρίσεων που γεννά το μεταναστευτικό-προσφυγικό ζήτημα, ο νέος πόλεμος στην Ουκρανία, οι ακροδεξιές και δικτατορικές κυβερνήσεις πολλών χωρών και το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής.

 

Αναντίρρητα,  η διαφορετική αυτή ιστορία της ηπείρου μας, η οποία αφορά εξολοκλήρου τον εικοστό και τον εικοστό πρώτο αιώνα θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον της Ευρώπης αλλά και την ταυτότητά μας ως Ευρωπαίοι.

Ελισάβετ Παπαδοπούλου-Υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες, εκδ. Καστανιώτη, 2023

 

 

Υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες βιώνουν πολλές φορές οι άνθρωποι όταν διαφωνούν μεταξύ τους, όταν η θερμοκρασία των προσωπικών τους οικοσυστημάτων ανεβαίνει επικίνδυνα. Οι άνθρωποι αυτοί, που βιώνουν ψυχικά τις υψηλές θερμοκρασίες, στο βιβλίο της Ελισάβετ Παπαδοπούλου είναι όλοι νέοι σε ηλικία, έφηβοι για την ακίβεια. Διότι το μυθιστόρημα με τον τίτλο «Υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες» είναι ένα μυθιστόρημα πρωτίστως για τους νέους του σήμερα.

 

Η συγγραφέας Ελισάβετ Παπαδοπούλου γεννήθηκε στο ακριτικό Διδυμότειχο και σπούδασε νομικές επιστήμες στη γειτονική Κομοτηνή. Έχει εργαστεί ως δικηγόρος, ως δικαστής και σήμερα εργάζεται στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους. Έχει εκδώσει ως τώρα, μαζί με το παρόν πόνημα, επτά μυθιστορήματα κοινωνικού χαρακτήρα.

 

Η συγγραφέας τοποθετεί την υπόθεση του βιβλίου της στη γενέτειρά της. Εκεί ζουν ο Ίκαρος και η Άννα, δύο νέα λυκειόπαιδα που συνδέονται με στενή φιλία και έχουν, όμως, πολύ διαφορετικά βιώματα. Ο Ίκαρος έχει μεγαλώσει στην κοσμοπολίτικη Αθήνα, η οποία δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το εξοχικό και ήρεμο Διδυμότειχο στο οποίο μεγάλωσε η Άννα. Και οι δυο τους, πάντως, δηλώνουν, με κάποιον τρόπο, πληγωμένοι από τη ζωή. Κοντά στους δύο αυτούς ήρωες, θα γνωρίσουμε τον Αλέξανδρο, την Αθηνά, τη Νεφέλη και τη Λίλα. Οι δυο τελευταίες ηρωίδες είναι εξίσου πληγωμένες από τη ζωή και την οικογένειά τους και θα καταθέσουν και αυτές στις σελίδες του βιβλίου την προσωπική τους ιστορία.

 

Η μεν Νεφέλη είναι μία όμορφη κοπέλα, η οποία διαθέτει όμως και πολλά παραπανίσια κιλά. Αυτά θα κάνουν τη μητέρα της, μια κοκέτα και κοσμική γυναίκα, να απαξιώνει την κόρη της σε κάθε της βήμα, αφού θεωρεί το πάχος αναπηρία και κατηγορεί διαρκώς την κόρη της για αυτό. Η δε Λίλα ψάχνει συνεχώς προστασία στους άνδρες, αφού η θρησκόληπτη και συντηρητική μητέρα της την ωθεί στα άκρα με τη συμπεριφορά της και τις παράλογες απαιτήσεις της.

 

Όλες αυτές οι τραυματισμένες από την οικογένειά τους ή τον κοινωνικό περίγυρο ψυχές θα δεθούν με μία στενή φιλία. Μέσα από τις συζητήσεις των νέων η συγγραφέας  διενεργεί μία κριτική στην κοινωνία του σήμερα, στις κοινωνικές και ρατσιστικές προκαταλήψεις, στην λανθασμένη, πολλές φορές, συμπεριφορά των γονιών προς τα έφηβα παιδιά τους και προς τον ρατσισμό που είναι αποτέλεσμα της σημερινής κοινωνίας  της εικόνας. Εν ολίγοις, πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο εστιάζει στα σημερινά προβλήματα των εφήβων και το οποίο μπορεί κάλλιστα να διαβαστεί από αυτούς, εφόσον σε αυτούς, πρωτίστως, απευθύνεται.

Χριστόφορος Ευθυμίου, Όσα δεν έγιναν, εκδ. Βακχικόν, 2023

 

 

Πόσες και πόσες φορές δεν έχουμε αναρωτηθεί τι θα γινόταν αν θα μπορούσαμε να αλλάζαμε το παρελθόν και τα πεπραγμένα μας; Πόσες φορές δεν έχουμε σκεφτεί όσα δεν έγιναν, όσα δεν κάναμε-ή, αντίστοιχα, όσα κάναμε και έχουμε μετανιώσει για αυτά; Μια γνωστή παροιμία μας λέει «Καλύτερα να μετανιώσεις για κάτι που έκανες, παρά για κάτι που δεν έκανες» και φαίνεται πως κι ο συγγραφέας του βιβλίου με τίτλο «Όσα δεν έγιναν», Χριστόφορος Ευθυμίου, συμφωνεί απόλυτα με το νόημα της εν λόγω παροιμίας.

 

Ο Χριστόφορος Ευθυμίου, γέννημα θρέμμα της Αττικής, γεννήθηκε το 1968 και είναι απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων, καθώς και διδάκτωρ πολιτικής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Η νουβέλα αυτή αποτελεί την πρώτη συγγραφική του προσπάθεια στον χώρο της λογοτεχνίας.

 

Πρωταγωνιστής της νουβέλας είναι ο Νίκος, ένας ήρωας ο οποίος, εκ πρώτης όψεως, έχει κάποια κοινά στοιχεία με τον συγγραφέα, εφόσον μας παρουσιάζεται ως απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής. Ο Νίκος όμως είναι ένας άνθρωπος ο οποίος κατατρύχεται έντονα από τις μνήμες του παρελθόντος του. Πιο συγκεκριμένα, φαίνεται πως η περίοδος των φοιτητικών του χρόνων αποτελεί τομή στη ζωή του. Τότε ήταν δηλωμένος αριστερός και έτρεχε για το Κόμμα, το ΚΚΕ. Τότε γνώρισε την Αγγέλα και την ερωτεύτηκε σφόδρα. Σήμερα που αυτή η γυναίκα είναι πλέον επίσημα σύζυγός του, ο ίδιο έχει αποκτήσει ερωμένη. Τι μεσολάβησε άραγε; Πώς άλλαξαν έτσι τα δυνατά αισθήματα του Νίκου για τον αλλοτινό έρωτα της ζωής του; Φταίει ο βαλτωμένος γάμος τους; Το παιδί τους που έχει μεγαλώσει; Ή η διπολικότητα με την οποία διεγνώσθη εκείνη; Ή μήπως ο ίδιος και η αδυναμία του να συμφιλιωθεί με τον χρόνο; Τις πταίει, επομένως;

 

Ο ίδιος φαίνεται σαν να ζει ακόμη στο  παρελθόν. Νομίζει ότι είναι ακόμη εκείνος ο νέος και πολλά υποσχόμενος φοιτητής. Πλέον όμως δεν αισθάνεται ψυχικά κοντά στη σύζυγό του, αλλά στην ερωμένη του, τη Βιβή, στην οποία και θα αποκαλύψει το μεγάλο μυστικό που κρύβει στα τρίσβαθα της ψυχής του πολλά χρόνια τώρα, από τα φοιτητικά του χρόνια.

 

Τη Βιβή ο Νίκος  τη γνώρισε σε ώριμη πλέον ηλικία. Ο ίδιος όμως φαίνεται πως δεν έχει ακόμη ενηλικιωθεί και ότι αυτή η τόσο προσωπική εξομολόγηση που θα επιχειρήσει στην ερωμένη του θα λειτουργήσει ως προς αυτόν και ως φάρος της προσωπικής του ενηλικίωσης, έστω και τόσο καθυστερημένα χρονικά.

 

Εν κατακλείδι, το «Όσα δεν έγιναν» είναι ένα βιβλίο ψυχογράφημα, μία νουβέλα συλλογικής, αλλά και προσωπικής μνήμης, συντροφικότητας και πολιτικής αναζήτησης, κοινωνικής αποξένωσης και επαγγελματικής ενσωμάτωσης.