Νίκος Δίτσιος, Βούδας-Βισνού, εκδ. Κέδρος

 

 

            Μία μελέτη για τη σχέση των δύο μεγάλων θρησκειών της ανατολής, του Βουδισμού και του Ινδουισμού καταθέτει ο συγγραφέας, αρχιτέκτονας και μελετητής των ανατολικών θρησκειών Νίκος Δίτσιος με καταγωγή από τη Δράμα της Ανατολικής Μακεδονίας.

Πόσοι από εμάς τους Έλληνες έχουν στ’ αλήθεια εντρυφήσει εις βάθος στις μυστικιστικές θρησκείες της ανατολής; Σίγουρα όχι πολλοί, επομένως τα βιβλία του Νίκου Δίτσιου αποτελούν έναν καλό τρόπο προκειμένου να έρθουμε σε επαφή με αυτές τις σχετικά άγνωστες για μας τους Έλληνες θρησκείες της Άπω Ανατολής, για τις οποίες συχνά διατηρούμε μία λανθασμένη εικόνα. Μία από αυτές είναι και η θέση ότι ο βουδισμός έχει συναφή σχέση με τον ινδουισμό και έλκει την καταγωγή του από αυτόν, υπόθεση που καταρρίπτει ο συγγραφέας στο βιβλίο του. Εν τέλει, η επίδραση που άσκησε ο βουδισμός στον ινδουισμό είναι μεγαλύτερη τελικά, κι ας πρόκειται για μεταγενέστερη θρησκεία.

«Πολλοί θεωρούν ότι ο Βουδισμός προέρχεται από τον Βραχμανισμό. Έτσι, κατά τον Βουδισμό ο Βραχμανισμός είναι μία «αίρεση», ενώ κατά τους Βραχμάνους «αίρεση» συνιστά ο Βουδισμός. Η διαμάχη ανάμεσα στον Βουδισμό και τον Βραχμανισμό, η διάδοση της Βουδιστικής κληρονομιάς στην Ινδία και η μετέπειτα εξαφάνισή της ως ζώσας πίστης από το ινδικό έδαφος κατά τη διάρκεια των μέσων μεσαιωνικών αιώνων της Ινδίας ήταν κατά μεγάλο μέρος η αιτία της αύξησης των παρεξηγήσεων ως προς τον αρχαίο ινδικό πολιτισμό, καθώς και της αναπαραγωγής των Βραχμανικών θέσεων, κατά τη διάρκεια του μεσαίωνα της Ινδίας έως τη σύγχρονη εποχή», γράφει ο Δίτσιος στις εισαγωγικές παρατηρήσεις του βιβλίου του, κατατοπίζοντάς μας σχετικά με τη διαμάχη αυτή.

Η αλήθεια είναι ότι οι θρησκείες της ανατολής είναι συγχρόνως και φιλοσοφικά συστήματα. Ο Βουδισμός, όμως, δεν προέρχεται από τον Βραχμανισμό, την προ-βεδική φάση της θρησκείας που εξελίχθηκε κατόπιν στον Ινδουισμό. Οι οπαδοί της βραχμανικής θρησκείας, εντούτοις, τείνουν να θεωρούν τον Βουδισμό ως αίρεση, παρά το γεγονός ότι τα περισσότερα από τα μνημεία της αρχαίας περιόδου στην Ινδία ανήκουν στη θρησκεία του Βουδισμού και όχι σε εκείνη του Βραχμανισμού.

Μετά από τις παραπάνω εισαγωγικές παρατηρήσεις, ο συγγραφέας  ασχολείται στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του με την προέλευση του Βουδισμού. Η τακτική της Yoga, πάντως, και του Διαλογισμού ανήκει και στα δύο θρησκευτικά συστήματα. Πάντως, ο Βούδας δεν βάσισε τις θεωρίες του στις Ουπανισάδες, τα ινδουιστικά ιερά κείμενα του 6^ου -5^ου προχριστιανικού αιώνα.

Το τρίτο μέρος του βιβλίου του ασχολείται με το θέμα της χρονολόγησης των περισσότερων από εκατό κειμένων με το όνομα Ουπανισάδες και καταλήγει ότι αυτές γράφτηκαν μεταξύ του έκτου προχριστιανικού αιώνα και του δέκατου έκτου μεταχριστιανικού. Ακολούθως, στο τέταρτο μέρος του πονήματός του, γράφει σχετικά με την αντιπαράθεση των πρώιμων βραχμανικών ιδεωδών με τα πρώιμα βουδιστικά ιδεώδη. Τέλος, παραθέτει την προϊστορία του σραμανισμού, πριν καταλήξει στον επίλογό του στη θέση ότι, εν τέλει, ο Βουδισμός ήταν εγγύτερα στον Σραμανισμό, παρά στον Ινδουισμό.

Ο συγγραφέας διαχωρίζει σαφώς στο βιβλίο του όρους όπως Βραχμανισμός, Βεδισμός, Σραμανισμός, Ταντρισμός, Ινδουισμός, Τζαϊνισμός και Βουδισμός και υπογραμμίζει ότι το νόημα των παραπάνω όρων διαφέρει και ότι δεν πρέπει να συγχέονται μεταξύ τους.

Η εν λόγω μελέτη καταδεικνύει την πολύχρονη ενασχόληση του συγγραφέα με τη συγκριτική θρησκειολογία και τις θρησκείες της Άπω Ανατολής και απευθύνεται κατά κύριο λόγο σε όσους διατηρούν μία επαφή με τον κόσμο των ανατολικών θρησκειών.

Τέλος, αξίζει να συμπληρώσουμε εδώ ότι η μελέτη με τίτλο «Βούδας-Βισνού» δεν είναι η πρώτη που εκδίδει ο συγγραφέας, αλλά έχουν προηγηθεί τα βιβλία «Ο Βούδδας στον χρόνο», «Εισαγωγή στη σκέψη της παλιάς Κίνας», και «Ινδία, Από τις Βέδες ως τον Βουδισμό».

Σπύρος Πετρουλάκης, Η σονάτα των αθέατων πουλιών, εκδ. Μίνωας

 

 

Η αλήθεια είναι ότι ο πολυγραφότατος Σπύρος Πετρουλάκης καταφέρνει πάντοτε να μας εκπλήσσει με τις πρωτότυπες θεματικές των μυθιστορημάτων του, σε σημείο που κάθε ένα από τα βιβλία του να είναι αρκετά διαφορετικό από τα υπόλοιπα.

Έτσι με αυτά μας έχει ταξιδέψει κατά καιρούς στην Πελοπόννησο του 1935 την εποχή της σταφιδικής κρίσης, στο Τρίκερι της Μαγνησίας το 1949, στα Χανιά στις αρχές του 20^ου αιώνα, στην ορεινή Κορινθία  στα μέσα του περασμένου αιώνα, στο φημισμένο ναυάγιο τη Φαλκονέρας, στην Κρήτη της περίφημης βεντέτας και σε τόσα άλλα μέρη και εποχές.

Αυτή τη φορά επιλέγει για τη μυθιστορηματική του περιπλάνηση ένα νησί των Κυκλάδων για το οποίο δεν έχουν γραφτεί πολλά: την Κίμωλο των μέσων του 19^ου αιώνα και, πιο συγκεκριμένα, το 1833, όταν το νέο ελληνικό κράτος είχε μόλις δημιουργηθεί, αποτινάσσοντας από τις πλάτες του έναν οθωμανικό ζυγό πολλών αιώνων.

Ο Πετρουλάκης όμως, δεν αρκείται σε αυτό. Μέσω της προσέγγισης του θέματος της πειρατείας στις ελληνικές θάλασσες τον 19^ο, δράττεται της ευκαιρίας να μας αφηγηθεί τις δυσκολίες στις ζωές των κατοίκων των νησιών κατά τους περασμένους αιώνες, όταν αυτούς τους μάστιζε ο φόβος της αρπαγής από πειρατές και της συνακόλουθης αιχμαλωσίας τους. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που μπορούσε να καταστρέψει τις ζωές ολόκληρων οικογενειών και του οποίου την έκταση συνήθως τείνουμε να παραγνωρίζουμε.

Η αλήθεια είναι ότι τα σκλαβοπάζαρα της Μεσογείου ήταν πάντοτε γεμάτα με χριστιανούς που είχαν την ατυχία να συλληφθούν από πειρατές και να πουληθούν στη συνέχεια, ως δούλοι. Να μην λησμονούμε, βέβαια, ότι παλαιότερα, και χριστιανοί κουρσάροι έκαναν το ίδιο στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς παράκτιων περιοχών. Σε ό,τι, όμως, αφορά τους χριστιανούς, πολλά είναι τα παραδείγματα Ρωμιών γυναικών που γέμισαν τα χαρέμια ων σουλτάνων, αλλά και των πασάδων τη Κωνσταντινούπολης, της Αλεξάνδρειας και άλλων πόλεων ανά τους αιώνες.

Η Φραγκιώ, η ηρωίδα που δημιουργεί ο συγγραφέα, είχε την ατυχία να υποστεί αυτή τη μοίρα. Σκλαβώθηκε μαζί με τον αδελφό της στην Κίμωλο από τον διαβόητο Καπετάν Δράκο και κατέληξε στο σκλαβοπάζαρο της Αλεξάνδρειας στο χαρέμι του Σαχίντ πασά. Εκεί κατόρθωσε να γίνει η αγαπημένη του πασά, η ζωή, όμως, της επεφύλαξε περίεργα γυρίσματα. Θα καταφέρει άραγε, ποτέ, να ξαναδεί τους δικούς της και τον τόπο όπου γεννήθηκε;

Η πειρατεία, η ναυτοσύνη, η Κίμωλος, τα σκλαβοπάζαρα της Αλεξάνδρειας και τα χαρέμια των πασάδων είναι, όμως, μονάχα το ένα σκέλος του μυθιστορήματος. Η αφήγηση στο βιβλίο εναλλάσσεται ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Το παρόν θίγει ένα έτερο ευαίσθητο θέμα: εκείνο της νόσου του Αλτσχάιμερ, ένα φαινόμενο που τείνει να γίνει πανδημία στις μέρες μας.

Όσοι από εμάς έχουν εμπειρία και επαφή με τη συγκεκριμένη νόσο από πρόσωπα τους συγγενικού τους περιβάλλοντος που έχουν πληγεί, γνωρίζουν από πρώτο χέρι πόσο δύσκολη μπορεί να είναι αυτή η ασθένεια, όχι μόνο για όσους πάσχουν από αυτήν, αλλά και, ιδίως, για τους φροντιστές των ασθενών. Μία τέτοια περίπτωση είναι και ο Φραγκίσκος, ένας πρώην μαέστρος που έχει την ατυχία να πληγεί από τη νόσο. Η γυναίκα του η Σοφία και η κόρη τους η Γωγώ κάνουν ό, τι μπορούν για να τον ανακουφίσουν, αλλά τα πράγματα, όπως είναι αναμενόμενο, γίνονται όλο και πιο δύσκολα. Και είναι εκεί ακριβώς, σε κάποιο παιχνίδι του ταραγμένου μυαλού του Φραγκίσκου, όπου γίνονται οι ιστορικές αυτές αναδρομές στο νησί της καταγωγής του, στην Κίμωλο, στο νησί της Φραγκιώς…

Ο Πετρουλάκης καταφέρνει για άλλη μία φορά να κεντρίσει το ενδιαφέρον μας με ένα πρωτότυπο, ευαίσθητο και συγκινητικό πόνημα, με καταιγιστική δράση, όπως όλα άλλωστε τα μυθιστορήματά του, με αναφορές σε ανθρώπους που, σαν αθέατα πουλιά, αφήνουν στο πέρασμά τους μελωδίες ανθεκτικές στον αδυσώπητο χρόνο.

Ευστρατία Γουντουδάκη, Πίσω από τις κλειδωμένες πόρτες, εκδ. Πηγή

 

Ένα βιβλίο-οδηγό για τις εύκολα αναγνωρίσιμες, αλλά και για τις, συχνά αθέατες, μορφές της βίας γύρω μας έρχεται να καταθέσει στον λογοτεχνικό στίβο η συγγραφέας και κοινωνική λειτουργός από την Καβάλα, Ευστρατία Γουντουδάκη. Η Γουντουδάκη κοιτάζει τι συμβαίνει πίσω από τις κλειδωμένες πόρτες και ξεκλειδώνει τις ψυχές των ανθρώπων μέσα από τη δουλειά της στο βιβλίο της, προκειμένου να βρούμε και εμείς τις απαντήσεις που όλοι μας χρειαζόμαστε σχετικά με το θέμα της βίας, ένα θέμα για το οποίο τόσο πολλά ακούμε στις μέρες μας.

Η αλήθεια είναι στη σημερινή εποχή, αλλά και μετά από την πρόσφατη πανδημία, τα φαινόμενα της ενδοοικογενειακής βίας, αλλά και της βίας γενικότερα, έχουν αυξηθεί κατά πολύ και ιδιαίτερα η βία κατά των γυναικών, η βία από τους γονείς στα παιδιά, ή η βία που ασκούν οι έφηβοι σε άλλους εφήβους. Η Γουντουδάκη συγκεντρώνει στο βιβλίο της κάποια περιστατικά που έζησε από κοντά η ίδια-πιο συγκεκριμένα πέντε και ένα δικό της, προσωπικό βίωμα- όταν κλήθηκε να βοηθήσει τους πάσχοντες στο πλαίσιο της εργασίας της ως κοινωνικής λειτουργού σε δημόσια υπηρεσία. Αυτές τις εμπειρίες καταθέτει στο βιβλίο της-φυσικά με τα ονόματα των πρωταγωνιστών αλλαγμένα. Η Ζωή, η Ελευθερία, η Ελπίδα, ο Αλέξανδρος και η Φωτεινή έχουν όλοι τη δική τους τραγική ιστορία να μας πουν, μια ιστορία με πολύ πόνο, η οποία, όμως, μπορεί να αποβεί εξαιρετικά διδακτική σε όποιον τη διαβάσει και διδαχτεί από αυτήν σε ένα βιβλίο πιο ανθρώπινο και συγκινητικό που ανήκει  στην κατηγορία του non-fiction.

Η συγγραφέας, όμως, δεν αρκείται στην απλή παράθεση των συγκλονιστικών αυτών ιστοριών, αλλά προχωρά ένα βήμα παραπέρα προσφέροντας υλικό και χρήσιμες πληροφορίες για τους επαγγελματίες, αναλύοντας την ορολογία συγκεκριμένων φαινομένων στον χώρο της δουλειάς της-φαινομένων όπως το ghosting, το breadcrumbing, το gaslighting, το silent treatment, το love bombing, το negging και άλλα. Συν τοις άλλοις παρέχει και χρήσιμες συμβουλές σχετικά με το πώς ακριβώς θα αναγνωρίσουμε τα φαινόμενα αυτά σε μία σχέση, αλλά και το πώς θα προφυλαχθούμε από αυτά. Πολλοί  από εμάς σίγουρα δεν θα έχουμε ακούσει τις ονομασίες τους, οπότε αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που μας προτρέπει να διαβάσουμε το βιβλίο, έτσι ώστε να διευρύνουμε τις γνώσεις μας στον τομέα της ψυχολογίας.

Η αφήγηση ξεκινά με την ίδια τη συγγραφέα να καταθέτει την προσωπική της εμπειρία από φαινόμενα bulling που βίωσε ως έφηβη στο σχολείο της, τόσο για άλλους συμμαθητές της, όσο και για την ίδια. Κατόπιν, σκύβει με αληθινή προσήλωση πάνω από την περίπτωση της Ζωής, της γυναίκας που δεν ήθελε διαζύγιο, της Ελευθερίας, μιας γυναίκας που βρήκε την απαραίτητη δύναμη να τερματίσει μια κακοποιητική σχέση, αλλά η ίδια η ζωή δεν την αντάμειψε κατόπιν για αυτήν της την τόλμη, της Ελπίδας, που δέχθηκε βάναυση κακοποίηση από τον σύντροφό της και επέζησε, του Αλέξανδρου, που κακοποιήθηκε από τον ίδιο του τον πατέρα, και της Φωτεινής που η καθυστέρησή της να αντιδράσει της στοίχισε τελικά την ίδια της τη ζωή.

Όλες αυτές οι ιστορίες συγκλονίζουν κατά την ανάγνωσή τους και όλες τους προορίζονται να αγγίξουν τις ψυχές των αναγνωστών. Από εκεί κι έπειτα, το με ποια ιστορία από όλες θα ταυτιστεί περισσότερο ο αναγνώστης είναι καθαρά θέμα των δικών του προσωπικών βιωμάτων.

Η κακοποίηση δεν είναι, όμως, μονάχα σωματική και σεξουαλική. Πολλές φορές είναι και ψυχολογική, συναισθηματική ή και λεκτική ακόμη. Στο βιβλίο αυτό θα βρούμε τρόπους για να την αναγνωρίζουμε, διότι, ας μην ξεχνάμε, η κακοποίηση είναι κάτι που μπορεί να συμβεί στον καθένα από εμάς…

Το «Πίσω από τις κλειδωμένες πόρτες», όμως, δεν είναι το πρώτο βιβλίο που συγγράφει η Γουντουδάκη. Η αρχή είχε γίνει το 2022 με το «Όσα ήθελα να πω», ένα βιβλίο παρεμφερούς θεματολογίας που παρουσιάζει ιστορίες από την καθημερινότητα μιας κοινωνικής λειτουργού. Αναμένουμε, επομένως, και έτερο πόνημα της συγγραφέως βασισμένο σε αληθινές μαρτυρίες και γεγονότα.

Andrew Leigh, Σύντομη ιστορία της οικονομίας, εκδ. Μεταίχμιο

 

 

            Στην πολύ επιτυχημένη σειρά των εκδόσεων «Μεταίχμιο» με τις σύντομες ιστορίες της Κίνας, του κόσμου, της Σοβιετικής Ένωσης, της δημοκρατίας και της Ευρώπης, έρχεται τώρα να προστεθεί και η «Σύντομη ιστορία της οικονομίας», ένα βιβλίο που ανατρέχει στις βασικές θεωρήσεις της οικονομίας της ανθρωπότητας από την προϊστορία μέχρι σήμερα μέσα στις μόλις 246 σελίδες κειμένου της ελληνικής μετάφρασης του Γιώργου Μαραγκού.

            Η εισαγωγή του συγγραφέα και Αυστραλού οικονομολόγου Andrew Leigh ρίχνει το βάρος στις τεχνολογικές εξελίξεις του σήμερα και στο κατά πόσον αυτές έχουν καταφέρει να βελτιώσουν τα μάλα το επίπεδο της διαβίωσής μας σε σχέση με το παρελθόν. Το δίχως άλλο, η εξειδίκευση και η ύπαρξη των αγορών κατέστησε τα πράγματα καλύτερα για εμάς, αλλά και έκανε δυνατή την εξέλιξη της τεχνολογίας, αφού το παν για τις εφευρέσεις είναι η ύπαρξη του σωστού κινήτρου. Στην εισαγωγή ο συγγραφέας προβαίνει, επίσης, στη διάκριση της μικροοικονομίας, που μελετά τις αποφάσεις των ατόμων, και της μακροοικονομίας που εξετάζει την οικονομία στο σύνολό της. Πώς φτάσαμε, όμως, από την τροφοσυλλογή στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία;

            Η καλλιέργεια της γης και η συνακόλουθη αποθήκευση του πλεονάσματος ήταν εκείνη που επέτρεψε την πρωταρχική ανάπτυξη της οικονομίας στην αρχαιότητα. Όσο για τον Μεσαίωνα, το Μεγάλο Κανάλι της Κίνας, η τυπογραφία και η Μαύρη Πανώλη, έπαιξαν και αυτές τον ρόλο τους στην οικονομία του Μεσαίωνα. Γενικά, πάντως, το βιβλίο αυτό στέκεται περισσότερο στη σύγχρονη εποχή, παρά στην αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα, ως ιστορικές περίοδοι.

            Οι Μεγάλες Ανακαλύψεις και οι βελτιώσεις στον τομέα της ναυσιπλοΐας στο τέλος του Μεσαίωνα επέτρεψαν τη μετάβαση σε αυτό που αποκαλούμε ως «πρώτη εποχή της παγκοσμιοποίησης». Από εκεί και έπειτα, η Βιομηχανική Επανάσταση ήταν, τελικά, μόνο θέμα χρόνου.

Με τη Βιομηχανική Επανάσταση, που κράτησε από τον 18^ο ως και τον 20^ο αιώνα, η βελτίωση των συνθηκών ζωής για τους περισσότερους ανθρώπους, τουλάχιστον στις αναπτυγμένες περιοχές του κόσμου, ήταν ραγδαία. Με τη Βιομηχανική Επανάσταση, επίσης, η οικονομία θα αρχίσει να αποκτά εκείνα τα χαρακτηριστικά που μας είναι τόσο γνώριμα σήμερα.

Παρά την ύφεση των δύο παγκοσμίων πολέμων του εικοστού αιώνα, ο μεταπολεμικός κόσμος συνέχισε την ακόρεστη δίψα του για αγορές παντού και η τεχνολογία συνέχισε να βελτιώνεται και να αλλάζει τα δεδομένα. Ο πληθωρισμός, όμως, και οι οικονομικές ανισότητες δεν μπόρεσαν να εξαλειφθούν. Επιπροσθέτως, το πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη και οι επιπτώσεις της πρόσφατης πανδημίας του κορονοιού, αλλά και οι πόλεμοι στο Ισραήλ και την Ουκρανία, μεγεθύνουν τα σημερινά οικονομικά προβλήματα του πλανήτη.

Συγχρόνως με τα παραπάνω, ο συγγραφέας προβαίνει περιστασιακά στο βιβλίο του σε αναφορές σε εξαιρετικά ενδιαφέροντα θέματα, όπως, π.χ. την επίπτωση που είχε το άροτρο στις σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων, στους λόγους για τους οποίους οι ουρανοξύστες εμφανίστηκαν πρώτα στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, στην προέλευση του διάσημου παιχνιδιού Μονόπολη, στη σχέση ασθενειών και  αποικιοκρατίας και άλλα πολλά.

Σύντομο, διεισδυτικό και σαφές, αν θέλουμε να μελετήσουμε επιδερμικά την οικονομική επιστήμη και, συγχρόνως, να κατανοήσουμε τις δύσκολες έννοιές της, τότε αυτό είναι αδιαμφισβήτητα το βιβλίο που πρέπει να διαβάσουμε.