Γιώργος Tenorman Τζουβάρας, Χαρούκι, Μαρμελάδα από χιονισμένα ρόδα, εκδ. Απόπειρα

 

Ένα βιβλίο τρυφερό, γεμάτο φαντασία, σαν παραμύθι, υπογράφει ο συγγραφέας, ηθοποιός και μουσικός Γιώργος Τένορμαν Τζουβάρας με τον ευφάνταστο και πρωτότυπο τίτλο «Χαρούκι, Μαρμελάδα από χιονισμένα ρόδα», έναν τίτλο που παραπέμπει σε παιδικό παραμύθι.

 

Ένας εκ των πρωταγωνιστών του βιβλίου ονομάζεται Χαρούκι, από το όνομα του διάσημου και βραβευμένου με Νόμπελ Λογοτεχνίας Χαρούκι Μουρακάμι. Ένας δεύτερος, ο αδελφός του, λέγεται Γκαμπριέλ Γκαρσία -εμφανέστατα από τον Μάρκες-, αλλά αποφασίζει να υιοθετήσει το πιο κομψό και σύντομο όνομα Πανούργος.

 

Ο Χαρούκι είναι, από κάθε άποψη, ένα ιδιαίτερο παιδί. Από εξαιρετικά μικρή ηλικία δείχνει έφεση στην ποίηση, ενώ ακούει κλασική μουσική. Το ίδιο «ιδιαίτερη» είναι και η Μαρί, μία έφηβη στην ίδια ηλικία με τον Χαρούκι, η οποία κατοικεί επίσης στην Αθήνα και διαθέτει μαγικές ιδιότητες. Η Μαρί έχει μία αδελφή, η οποία διαθέτει λογοτεχνικό χάρισμα, η οποία βρίσκεται σε κώμα επί δεκατρία συναπτά έτη. Ο Χαρούκι θα είναι εκείνος που θα καταφέρει να την ξυπνήσει, όταν θα τη γνωρίσει δια μέσου του Πανούργου και της Μαρί, οι οποίοι συνθέτουν ένα ιδιότυπο ζευγάρι.

 

 Το παραμύθι-μυθιστόρημα του Τζουβάρα παρακολουθεί τη ζωή των τεσσάρων αυτών πρωταγωνιστών στο Παρίσι και την Αθήνα. Ο συγγραφέας δεν αποφεύγει τις μουσικές αναφορές σε γνωστά έργα του κλασικού ρεπερτορίου, κάτι που προδίδει την αγάπη του για τη μουσική. Η αγάπη του για την τέχνη και τη λογοτεχνία γίνεται επίσης ολοφάνερη τόσο λόγω των ονομάτων των ηρώων και των αναγνωσμάτων που διαβάζουν οι πρωταγωνιστές, όσο και από τα ποιήματα υπερρεαλιστικής χροιάς που εγκιβωτίζονται στην αφήγηση.

Το έργο εντάσσεται ξεκάθαρα στο ρεύμα του υπερρεαλισμού. Αναφορές χρονικές απουσιάζουν σχεδόν παντελώς-οι μόνες χρονικές ενδείξεις είναι εκείνες που αφορούν την μεταλλασσόμενη ηλικία των πρωταγωνιστών. Λογική συνάφεια δεν μπορεί πάντοτε να βρεθεί στις πράξεις και τα λεγόμενα των ηρώων, ούτε στη σχέση τους με την πραγματικότητα. Γι’ αυτό και το μυθιστόρημα του Τζουβάρα προσιδιάζει περισσότερο σε υπερρεαλιστικό παραμύθι με πληθώρα φιλοσοφικών και αλληγορικών αναφορών. Η τέχνη, ο έρωτας, η αδελφική φιλία, η ίδια η ζωή είναι τα θέματα που απασχολούν τον συγγραφέα σε αυτό το βιβλίο που διαβάζεται εύκολα και ευχάριστα. Η άπειρη λογοτεχνική ελευθερία του συγγραφέα θα ευχαριστήσει, αλλά και θα προβληματίσει τον αναγνώστη που συχνά θα αναρωτηθεί τι ακριβώς θέλει να πει ο συγγραφέας. Το φινάλε πάντως θα είναι χαρούμενο.

 

Το ύφος που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας είναι ανάλαφρο, ιδιόρρυθμο και χαρακτηρίζεται από χιουμοριστική και φιλοσοφική διάθεση. Ο λόγος του Τζουβάρα είναι πηγαίος και αυθόρμητος, αφού ο ίδιος συχνά παρεμβάλλει στην αφήγησή του σχόλια δικά του σχετικά με τη σύγχρονη πραγματικότητα, την οποία εμμέσως κρίνει και σχολιάζει με τον τρόπο αυτό.

 

Αν κατακλείδι, πρόκειται για ένα αλλιώτικο, εναλλακτικό βιβλίο, γραμμένο από έναν ιδιαίτερο άνθρωπο που διαθέτει πολλά ταλέντα, που θα μας χαρίσει πολλές ευχάριστες στιγμές κατά την ανάγνωσή του και θα το θυμόμαστε κατόπιν με τρυφερότητα και αγάπη.

Λέα Ούπι, Ελεύθερη, εκδ. Πατάκη

 

 Οι άνθρωποι στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ που έζησαν την εποχή όπου έπεφτε ο υπαρκτός σοσιαλισμός αισθάνονταν-και δικαίως- πως ζούσαν στο Τέλος της Ιστορίας. Τέτοια είναι και η περίπτωση της συγγραφέως Λέα Ούπι που γεννήθηκε στα Τίρανα το 1979 και τα νεανικά της χρόνια συνέπεσαν με τον θάνατο του συντρόφου Ενβέρ Χότζα το 1985 και την επάνοδο της δημοκρατίας στην Αλβανία, πριν αυτή μεταναστεύσει, σπουδάσει και εργασθεί, εν τέλει, στο εξωτερικό όπου παραμένει μέχρι σήμερα.

Η Λέα Ούπι  στο βιβλίο της με τον εντυπωσιακό τίτλο "Ελεύθερη, Μεγαλώνοντας στο τέλος της Ιστορίας"αυτοβιογραφείται, μοιράζεται με τους αναγνώστες της εμπειρίες της νιότης της από το καθεστώς του Χότζα και από τη μεταπολίτευση και αναστοχάζεται σχετικά με το περιεχόμενο του όρου "ελεύθερη".

Η Ούπι μεγάλωσε σε μία οικογένεια "ύποπτων" για το καθεστώς. Ο πατέρας της ήταν άριστος στα μαθηματικά, το καθεστώς όμως δεν του επέτρεψε να πραγματοποιήσει σπουδές στον τομέα αυτόν, εφόσον δεν απολάμβανε την πλήρη εύνοια του κόμματος. Έτσι σπούδασε δασολογία και εργάστηκε στον τομέα αυτόν. Μετά τη μεταπολίτευση η μητέρα της πολιτεύτηκε. Όπως όλοι όσοι έζησαν την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, έτσι και η Ούπι αισθανόταν μετέωρη μετά από τον θάνατο του Χότζα, αδυνατώντας να προσδιορίσει τη νέα της ταυτότητα.

Η αφήγηση της Ούπι ξεκινά από τα παιδικά-νεανικά της χρόνια τη δεκαετία του 1980 και φτάνει μέχρι και τον αλβανικό εμφύλιο του 1997 και τη συνακόλουθη φυγή της από τη χώρα για σπουδές φιλοσοφίας στο εξωτερικό.

Η Ούπι διηγείται κωμικοτραγικά περιστατικά από τη ζωή της στα Τίρανα τις δεκαετίες του 1980 και του 1990 εστιάζοντας στην προπαγάνδα του καθεστώτος, η οποία στα δικά μας μάτια φαντάζει κάπως φανατική και παρανοϊκή. Σχολιάζει τα πάντα, από τη σχέση του κομμουνισμού με τη θρησκεία, τις ουρές στα καταστήματα, την αλληλεγγύη και τη σχέση με τους γείτονες, μέχρι και τις επισκέψεις των "καπιταλιστών" τουριστών στη χώρα.

Πώς βίωσαν επομένως οι κάτοικοι του ανατολικού μπλοκ το "πέρασμα" στον καπιταλισμό; Η συγγραφέας μοιράζεται με τους αναγνώστες, σκέψεις, εμπειρίες, γεγονότα, αλλά και συναισθήματα.

"Παρ' όλα αυτά, τα μόνα που θυμάμαι από εκείνη την περίοδο είναι ο φόβος, η σύγχυση και η επιφυλακτικότητα. Χρησιμοποιούμε τον όρο ελευθερία προκειμένου να μιλήσουμε για ένα ιδεώδες που επιτέλους είχε πραγματωθεί ακριβώς όπως κάναμε και στο παρελθόν. Όμως τα πράγματα άλλαξαν τόσο πολύ, ώστε ήταν αδύνατον να πούμε αργότερα αν μιλούσαν γι' αυτό οι ίδιοι άνθρωποι".

 

Αυτοβιογραφία, πολιτικό ντοκουμέντο, μυθιστόρημα, το βιβλίο της Λέα Ούπι είναι κάτι ανάμεσα σε αυτά τα τρία. Είναι η έξοχη λογοτεχνική κατάθεση ψυχής ενός ανθρώπου που έζησε από κοντά το Τέλος της Ιστορίας και την αυγή μίας νέας εποχής...

Gill Paul-Τζάκι και Μαρία, εκδ. Ελληνικά γράμματα

 

Ο καλύτερος τρόπος προκειμένου να γνωρίσει κάποιος από πρώτο χέρι τη ζωή κάποιας μεγάλης διασημότητας είναι, αναμφίβολα, μία μυθιστορηματική βιογραφία, γραμμένη με τρόπο προσεγμένο και σεβασμό τόσο προς την Ιστορία και τη βιογραφούμενη προσωπικότητα, όσο και προς τον αναγνώστη. Τέτοια περίπτωση είναι η παράλληλη βιογραφία δύο μεγάλων γυναικών του εικοστού αιώνα της Ζακλίν Μπουβιέ(Τζάκι Κέννεντι) και της διάσημης ντίβας Μαρίας Κάλλας στο βιβλίο της Αμερικανίδος συγγραφέως Gill Paul με τίτλο «Τζάκι και Μαρία».

 

Η έμπειρη και πολυγραφότατη συγγραφέας, αν και το μεγαλύτερο μέρος του έργου της δεν έχει μεταφραστεί ακόμη στην Ελλάδα, εκτός από τις ζωές των δύο γυναικών, σκιαγραφεί μοιραία και τις ζωές στο βιβλίο της δύο εξίσου μεγάλων ανδρών: του Αμερικανού Προέδρου Τζον Κέννεντυ και του Έλληνα μεγιστάνα Αριστοτέλη Ωνάση. Οι ζωές της Κάλλας και της Ζακλίν συναντήθηκαν δια μέσου του Αριστοτέλη Ωνάση. Το βιβλίο αφηγείται τις ζωές των δύο γυναικών με χρονολογική αφετηρία το έτος 1957, τότε που η Κάλλας συνάντησε για πρώτη φορά τον Ωνάση και καταληκτική το 1977, όταν η Κάλλας άφησε την τελευταία της πνοή, δύο χρόνια μόλις μετά από τον Ωνάση.

 

 Η Paul κινεί επιδέξια και εναλλάξ την αφήγηση από τη ζωή της μεγάλης ντίβας σε εκείνη της Πρώτης Κυρίας των ΗΠΑ, εστιάζοντας σε καίρια γεγονότα της ζωής τους. Αυτά στη περίπτωση της Κάλλας, αφορούν τη γνωριμία της με το Ωνάση, τον χωρισμό της με τον Μενεγκίνι, τις κρουαζιέρες της με τη Χριστίνα, τη θαλαμηγό του Ωνάση, τις περιοδείες της μεγάλης ντίβας ανά τον κόσμο, τη διαρκή ανησυχία που έτρεφε για την κατάσταση της φωνής της, αλλά και την πολύκροτη σχέση της με τον Έλληνα μεγιστάνα που γνώρισε πολλές διακυμάνσεις και δεν οδηγήθηκε ποτέ στα σκαλιά της εκκλησίας.

 

Στην περίπτωση της Τζάκι Κένεντυ, τα περιγραφόμενα από τη συγγραφέα γεγονότα της ζωής της αφορούν τόσο τη δικής της ζωή και τη γνωριμία της με τον Τζον Κέννεντυ, τον μετέπειτα Πρόεδρο των ΗΠΑ, αλλά και σπουδαία γεγονότα του εικοστού αιώνα, όπως η δολοφονία του Αμερικανού Προέδρου το 1963, αλλά και εκείνη του αδελφού του, του γερουσιαστή Μπομπ Κένενντυ πέντε μόλις χρόνια αργότερα. Η Τζάκι ήταν εκείνη που ανέβηκε τελικά τα σκαλιά της εκκλησίας μαζί με τον Ωνάση, βυθίζοντας στη θλίψη τη μεγάλη ντίβα. Βέβαια, το μοιραίο ζευγάρι δεν χώρισε ποτέ τελειωτικά, καθώς φαίνεται ότι ο Ωνάσης αγαπούσε κατά βάθος την Κάλλας, έστω κι αν αυτός ο αθεράπευτος γυναικάς δεν μπόρεσε ποτέ τελικά να παραμείνει σε όλη του τη ζωή με μία μονάχα γυναίκα.

 

Εν κατακλείδι, πρόκειται για μία έξοχη περιγραφή των «βίων παράλληλων» της Τζάκι και της Μαρίας, που διαβάζεται απνευστί και θα μας χαρίσει μία γοητευτική αναδρομή στον κόσμο των πλουσίων και των μεγάλων προσωπικοτήτων του κόσμου στα μέσα του εικοστού αιώνα.

Κωστής Παπακόγκος, Καπετάν Άρης, Ο ανταρτοπόλεμος στην Ελλάδα 1940-1945, εκδ. Παπαζήση

 

Ο Λαμιώτης ηγέτης του ΕΛΑΣ Θανάσης Κλάρας, που έγινε γνωστός με το προσωνύμιο Άρης Βελουχιώτης, είναι μία από τις κορυφαίες φυσιογνωμίες της ελληνικής αντίστασης. Ό Άρης έχει ταυτιστεί στην κοινή συλλογική μνήμη με τον ανταρτοπόλεμο, αλλά και με το ΚΚΕ, το οποίο πάντως τον αποκήρυξε εντέλει και ήταν εκείνο που τον εξανάγκασε σε αυτοκτονία στις 16 Ιουνίου του 1945.

Ο Βελουχιώτης θεωρείται αναμφισβήτητα μία χαρισματική φυσιογνωμία-και δικαίως. Η ευφυΐα, η αντοχή του, η ικανότητά του να ανταπεξέρχεται στις δυσκολίες του ανταρτοπολέμου στα βουνά, αλλά και η παροιμιώδης σκληρότητά του απέναντι στους «απείθαρχους» συντρόφους του είναι ευρέως γνωστές σε όλους. Αυτές ακριβώς οι ιδιότητες του χαρακτήρα του είναι που του χάρισαν τη διαβόητη φήμη του.

Παρ’ όλο το εύρος και τη σπουδαιότητα της προσωπικότητάς του, δεν έχει εκδοθεί μέχρις σήμερα στην Ελλάδα μία πλήρης βιογραφία του, με εξαίρεση εκείνη του Διονύση Χαριτόπουλου. Το παρόν σύγγραμμα του Κωστή Παπακόγκου με τίτλο «Καπετάν Άρης Ο ανταρτοπόλεμος στην Ελλάδα 1940-1945», μπορούμε να πούμε ότι αναπληρώνει την έλλειψη αυτή ως μερική αυτοβιογραφία του Άρη από το έτος 1941, τότε που η απόφασή του να βγει στα βουνά είχε ήδη ληφθεί.

Ο Παπακόγκος παρακολουθεί τη ζωή και την πορεία του Άρη από τότε που ήταν 36 ετών, από τότε, δηλαδή που αποφάσισε να βγει στα βουνά με τους συντρόφους του, στο χωριό Δομνίστα της Ευρυτανίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι ήδη τότε ο Άρης καταζητούνταν από τις ιταλικές και τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής.

Στη συνέχεια ο Παπακόγκος παρακολουθεί όλη τη ζωή του Άρη στα βουνά, την επέκταση της δράσης του στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία και τη σημαντική αύξηση των δυνάμεών του. Αναλύονται επίσης οι περίπλοκες σχέσεις που αυτός διατηρούσε τόσο με τους Άγγλους όσο και με τον Ναπολέοντα Ζέρβα, τον επικεφαλής του ΕΔΕΣ, καθώς και η «λυκοφιλία» που αυτοί διατηρούσαν, παρά το μοναδικό επίτευγμα της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου στις 25 Νοεμβρίου του 1942, κάτι που υπήρξε τελικά και το μοναδικό γεγονός δολιοφθοράς των δυνάμεων κατοχής που πέτυχαν σε συνεργασία οι ελληνικές αντιστασιακές οργανώσεις και οι Άγγλοι.

Εν συνεχεία, ο συγγραφέας παρουσιάζει τα πολιτικά γεγονότα που σημάδεψαν το τέλος της γερμανικής, ιταλικής και βουλγαρικής κατοχής στην Ελλάδα, τα οποία οδήγησαν, εν τέλει, και στο ξέσπασμα του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Πρόκειται για γεγονότα όπως η συμφωνία του Λιβάνου, της Καζέρτας, της Βάρκιζας, αλλά και η μυστική συμφωνία των ποσοστών μεταξύ του Τσώρτσιλ και του Στάλιν. Εξετάζεται, τέλος, και η περίπλοκη σχέση του Βελουχιώτη με το ΚΚΕ, η διαγραφή του από αυτό και ο εξαναγκασμός του σε αυτοκτονία.

Το βιβλίο δεν είναι αμιγώς ιστορικό, αλλά αποτελεί περισσότερο μία βιογραφία του Άρη σε μυθιστορηματική-διαλογική μορφή, βασισμένη όμως σε αληθινά ιστορικά στοιχεία. Εκείνο που μετατρέπει το βιβλίο σε ιστορικό πόνημα είναι οι πολυάριθμες σημειώσεις του ιστορικού Δρ Μιχάλη Λυμπεράτου, έκτασης σχεδόν όσο και του καθαρού κειμένου. Πρόκειται για πλήρη σχολιασμό και υπομνηματισμό με κάθε λεπτομέρεια των γραφόμενων του Κωστή Παπακόγκου. Οι σημειώσεις αυτές μπορούν είτε να αγνοηθούν από τον αναγνώστη, εφόσον αυτός έχει σχετική γνώστη των γεγονότων της περιόδου, είτε να διαβαστούν αποσπασματικά και συμπληρωματικά προς το  κυρίως κείμενο, είτε να διαβαστούν εντελώς ανεξάρτητα σε άσχετο χρόνο.

Σε κάθε περίπτωση, το καθεαυτό κείμενο, και κυρίως οι υποσημειώσεις, αποτελούν πολύτιμο ιστορικό βοήθημα για όποιον ενδιαφέρεται να πλουτίσει τις γνώσεις του για τα γεγονότα της περιόδου 1940-45. Όσο για τη διαλογική και μυθιστορηματική μορφή του κυρίως κειμένου, αυτή εξασφαλίζει στον αναγνώστη ευχάριστη ανάγνωση που προσιδιάζει περισσότερο σε ιστορικό μυθιστόρημα.